Giáo án Ngữ văn 10: Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa giúp các bạn học sinh cảm nhận được tiếng hát than thân và lời ca yêu thương tình nghĩa của người bình dân trong xã hội phong kiến qua nghệ thuật đậm màu sắc dân gian của ca dao; trân trọng vẻ đẹp người lao động và yêu quý những sáng tác của họ.
Trang 1Tu nTi t ầ ế
Đ c văn. Ngày d y: ọ ạ
CA DAO THAN THÂN, YÊU THƯƠNG TÌNH NGHĨA
A. M C TIÊUỤ
1. Ki n th cế ứ
C m nh n đả ậ ược ti ng hát than thân và l i ca yêu thế ờ ương tình nghĩa c a ngủ ườ i bình dân trong xã h i phong ki n qua ngh thu t đ m màu s c dân gian c a ca dao.ộ ế ệ ậ ậ ắ ủ
Trân tr ng v đ p ngọ ẻ ẹ ười lao đ ng và yêu quý nh ng s ng tác c a h ộ ữ ắ ủ ọ
2. Kĩ năng
Rèn luy n kĩ năng đ c – tìm hi u ca dao qua đ c đi mệ ọ ể ặ ể
3.Thái độ
B CHU N B C A GIÁO VIÊN VÀ H C SINHẨ Ị Ủ Ọ
1 Chu n b c a GVẩ ị ủ
SGK Ng Văn 10, t p 1ữ ậ
SGV Ng Văn 10, t p 1ữ ậ
Chu n ki n th c Ng Văn 10ẩ ế ứ ữ
So n giáo ánạ
2 Chu n b c a HSẩ ị ủ
SGK Ng Văn 10, t p 1ữ ậ
V ghiở
V so nở ạ
C HO T Đ NG GI NG D YẠ Ộ Ả Ạ
1 Ki m tra ki n th c cũể ế ứ
2. Gi ng ki n th c m iả ế ứ ớ
Ho t đ ng c a GV và HSạ ộ ủ N i dung bài h cộ ọ
Nêu n i dung, ngh thu t c a caộ ệ ậ ủ
1. N i dung c a ca dao.ộ ủ
Ca dao di n t đ i s ng tâm h n, t tễ ả ờ ố ồ ư ưởng, tình c mả
c a nhân dân.ủ
Ca dao g m: Nh ng câu hát than thân, nh ng l i ca yêuồ ữ ữ ờ
thương tình nghĩa… đ m th m ân tình và nh ng bài caằ ắ ữ
Trang 2GV: Nêu ví d v s linh ho tụ ề ự ạ
trong th th c a ca dao.ể ơ ủ
Đ c và phân lo i.ọ ạ
T ừ Thân em trong hai bài ca dao
đ u g i cho em suy nghĩ v đi uầ ợ ề ề
gì?
L i so sánh trong các bài ca daoố
có ý nghĩa nh th nào?ư ế
L i m i m c có ý nghĩa gì?ờ ờ ọ
Tâm s bài ca dao s 3 là tâmự ở ố
s gì? T ự ừ Ai có ý nghĩa nh thư ế
nào? Nh n xét v cách m đ u?ậ ề ở ầ
Nh n xét v cách so sánh trongậ ề
bài ca dao? (M t trăng, m t tr i,ặ ặ ờ
sao Hôm, sao Mai…)
Ti t 2ế
Tìm hi u, phân tích các bài ca daoể
4,5,6
HS: Đ c bài ca dao s 4.ọ ố
Bài ca dao đã s d ng ngh thu tử ụ ệ ậ
gì? Có tác d ng di n t tình c mụ ễ ả ả
nh th nào?ư ế
dao hài hước th hi n tinh th n l c quan c a ngể ệ ầ ạ ủ ười lao
đ ng.ộ
2. Ngh thu t c a ca daoệ ậ ủ : + Th th : l c bát ho c song th t l c bát.ể ơ ụ ặ ấ ụ + Ngôn ng : ng n g n, g n l i nói hàng ngày, giàu hìnhữ ắ ọ ầ ờ nh…
ả
II. Đ c hi u văn b n:ọ ể ả
1. Đ c.ọ
2. Phân tích:
a. Nh ng bài ca dao than thân:ữ
* Bài 1,2:
Nét chung: M đ u b ng “Thân em”ở ầ ằ
Thân em… thân ph n bé nh , t i nghi p, ph i phậ ỏ ộ ệ ả ụ thu c vào ngộ ười khác, không có quy n quy t đ nh sề ế ị ố
ph n c a mình ậ ủ G i s chia x , đ ng c m sâu s c.ợ ự ẻ ồ ả ắ
So sánh:
Em t m l a ph t ph gi a ch ấ ụ ấ ơ ữ ợ v đ p duyênẻ ẹ dáng, m m m i thề ạ ướt tha và đáng quýnh ng l i b xemư ạ ị
nh món hàng.ư
Em c u, trong tr ng ngoài đen ủ ấ ắ hình th c bìnhứ
thường nh ng đó chính là giá tr th c c a ngư ị ự ủ ười con gái Hai bài ca dao là l i than thân c a ngờ ủ ười ph nụ ữ
nh ng t đó cũng nói lên v đ p c a h ư ừ ẻ ẹ ủ ọ
* Bài 3:
Ai làm chua xót … T phi m ch + t ch tâm tr ngừ ế ỉ ừ ỉ ạ
L i tâm s , th than c a m t ngờ ự ở ủ ộ ườ ị ỡi b l duyên. Đó
là l i trách móc, oán gi n r t xót xa.ờ ậ ấ
M t trăng / M t tr i / Sao Hôm / Sao Mai… ặ ặ ờ n d ,Ẩ ụ
mượn nh ng hình nh c a đ t tr i, vũ tr (Vĩnh h ng)ữ ả ủ ấ ờ ụ ằ
đ nói tình c m con ngể ả ười: Kh ng đ nh tình yêu chungẳ ị thu , s t son…ỷ ắ
Mình i! ch trăng gi a tr i ơ ờ ữ ờ L i g i tha thi t + Soờ ọ ế sánh Th hi n s mòn m i cô đ n.ể ệ ự ỏ ơ
b. Nh ng câu hát yêu thữ ương tình nghĩa:
* Bài 4:
Khăn: v t trao k ni m, qu n quýt bên ngậ ỉ ệ ấ ười con gái Đèn : N i nh đỗ ớ ược tính theo th i gian.ờ
M t : Ng không yên.ắ ủ Ngh thu t hoán d , nhân hoá, l p c u trúc câu, tệ ậ ụ ặ ấ ừ
Trang 3Theo em, cô gái lo vì đi u gì?ề
Người con gái đã th l tình c mổ ộ ả
c a mình b ng hình nh nàoủ ằ ả ?
Ước mu n này là c a ai? Cóố ủ
đi u gì đ c bi t trong l i ề ặ ệ ờ ướ c
này không?
Các s t c th trong bài ca daoố ừ ụ ể
có ý nghĩa nh th nào? Thư ế ể
hi n tình c m gì c a con ngệ ả ủ ười?
T i sao khi nói đ n tình c m conạ ế ả
ngườ ại l i dùng hình nhả : mu i,ố
g ng.ừ
Các bài ca dao s d ng nh ngử ụ ữ
ngh thu t gì? Tác d ng?ệ ậ ụ
láy N i nh thỗ ớ ương d ng d c kéo dài, không hằ ặ ề nguôi c a cô gái…ủ
Đêm qua em nh ng lo phi n ữ ề
Lo vì …không yên m t b ộ ề
N i lo âu cho h nh phúc l a đôi đ ng th i th hi nỗ ạ ứ ồ ờ ể ệ tình yêu thương tha thi t. N i nh này không bi lu màế ỗ ớ ỵ
ngượ ạc l i, ch a chan tình ngứ ười. Đó là ti ng hát c aế ủ
m t tâm h n đ p.ộ ồ ẹ
* Bài 5:
Hình nh: D i y m (Qu n quýt bên nhau)– c u (N iả ả ế ấ ầ ơ
hò h n)ệ
Ướ c gì sông r ng b ng gang ộ ằ
B c c u gi i y m cho chàng sang ch i ắ ầ ả ế ơ
Đây là ước m táo b o nh ng tha thi t và đ m th m,ơ ạ ư ế ằ ắ
đ y n tính c a ngầ ữ ủ ười con gái Th hi n m t tình yêuể ệ ộ mãnh li t…ệ
* Bài 6:
Mu i ố ba năm … còn m n ặ
G ng ừ chín tháng… còn cay.
Mượn s v t (Mu i, g ng là gia v c a b a ăn,ự ậ ố ừ ị ủ ữ
phương thu c c a ngố ủ ười nghèo) đ di n t tình c mể ễ ả ả con người. Trong đ i s ng tình c m có tr i qua đ sờ ố ả ả ủ ự
m n mà cay đ ng ặ ắ Bi u tr ng cho s g n bó thuể ư ự ắ ỷ chung c a con ngủ ười
Đôi ta tình n ng nghĩa dày ặ
Có xa nhau… ba v n sáu ngàn ngày… ạ
L i nói gi n d , s t c th đã kh ng đ nh m t cáchố ả ị ố ừ ụ ể ẳ ị ộ
d t khoát v s s t son, thu chung trong tình yêu, tìnhứ ề ự ắ ỷ
v ch ng.ợ ồ
c. Ngh thu t:ệ ậ
Cách nói r t hình nh: so sánh, n d …ấ ả ẩ ụ
Dùng nh ng s v t g n gũi v i ngữ ự ậ ầ ớ ười lao đ ng đ bàyộ ể
t tình c m ỏ ả Nh ng câu hát chân ch t, m c m cữ ấ ộ ạ
nh ng đ y ý nghĩa.ư ầ
Th th linh ho t, di n t để ơ ạ ễ ả ược nhi u tr ng thái tâmề ạ
lý c a con ngủ ười
III. T ng k t:ổ ế
Chùm ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa đã b c lộ ộ chân tình và sâu s c n i ni m chua xót đ ng cay và tìnhắ ỗ ề ắ
Trang 4c m yêu thả ương chung thu c a ngỷ ủ ười bình dân. Nghệ thu t dân gian đã tô đ m thêm v đ p tâm h n c aậ ậ ẻ ẹ ồ ủ
người lao đ ng trong các câu ca. ộ
3.C ng củ ố
N m v ng n i dung và ngh thu t bài ca dao 1, 4, 6ắ ữ ộ ệ ậ
4.D n dòặ
H c bàiọ
Chu n b bài m iẩ ị ớ
S u t m m t s câu ca dao than thân, yêu thư ầ ộ ố ương tình nghĩa
D. RÚT KINH NGHI MỆ