Khai thác làng nghề dệt của người Chăm ở Châu Phong trong phát triển du lịch

Bài viết, dưới góc nhìn văn hóa học, phân tích giá trị văn hóa làng nghề dệt, đánh giá và đưa ra cách thức khai thác làng nghề dệt trong phát triển du lịch ở Châu Phong.

ĐẠI HỌC SÀI GÒN OF SAIGON UNIVERSITY

Email: tcdhsg@sgu.edu.vn ; Website: http://sj.sgu.edu.vn/

KHAI THÁC LÀNG NGHỀ DỆT CỦA NGƯỜI CHĂM

Ở CHÂU PHONG TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH

Exploiting the weaving village of Chăm people

in Châu Phong in tourism development

ThS.NCS Vũ Thu Hiền

Trường Đại học Tài chính Marketing

TÓM TẮT

Làng nghề dệt của người Chăm ở Châu Phong được Ủy ban Nhân dân tỉnh An Giang quyết định công nhận là làng nghề thủ công có lịch sử lâu đời Đây là một trong những làng nghề dệt nổi tiếng ở Nam

Bộ, thể hiện tiềm năng thu hút du khách khi đến với Châu Phong Tuy nhiên, phát triển du lịch nói chung và du lịch làng nghề dệt ở Châu Phong nói riêng chưa tương xứng với tiềm năng Bài viết, dưới góc nhìn văn hóa học, phân tích giá trị văn hóa làng nghề dệt, đánh giá và đưa ra cách thức khai thác làng nghề dệt trong phát triển du lịch ở Châu Phong

Từ khóa: du lịch làng nghề, làng dệt Chăm Châu Phong, làng nghề dệt của người Chăm Islam, nghề dệt

ABSTRACT

The weaving village of Chăm people in Châu Phong was recognized by the People's Committee of An Giang Province as a handicraft village with a long history This is one of the famous weaving villages in the South, showing the potential of attracting tourists to Châu Phong However, tourism development in general and weaving village tourism in Châu Phong in particular are not commensurate with the potential From a cultural perspective, the writer analyzes the value of weaving village’s culture, evaluates and suggests ways to exploit the weaving village in tourism development in Châu Phong

Keywords: trade village tourism, weaving village of Chăm people in Châu Phong, weaving village of

Chăm Islam, weaving

1 Mở đầu

Làng nghề thủ công truyền thống nói

chung và làng nghề dệt nói riêng được xem

là một trong những giá trị văn hóa “vô giá”

của tộc người sở hữu nó Giá trị văn hóa

này không chỉ góp phần phát triển kinh tế

mà còn duy trì bản sắc dân tộc và là một

trong những yếu tố thu hút khách du lịch ở

nhiều nơi trong nước và quốc tế Tại Việt

Nam, nghề dệt của người Chăm ra đời khá

sớm, được xem là một nét sinh hoạt văn hóa độc đáo của người Chăm Thông qua nghệ thuật sản xuất, những giá trị văn hóa, lịch sử được kết tinh ở làng nghề dệt đã phần nào thể hiện được một thực thể xã hội mang đậm nét văn hóa tiêu biểu của người Chăm

Người Chăm ở An Giang theo tôn giáo Islam, lao động nữ người Chăm Islam ít có

cơ hội tiếp xúc bên ngoài, nên họ chủ yếu

làm nghề dệt vải ở nhà Trước đây ở An

Giang, hầu như nhà người Chăm nào cũng

làm nghề dệt vải Tuy nhiên, những năm

gần đây, nghề dệt vải của người Chăm khó

cạnh tranh nổi với hàng dệt công nghiệp,

phụ nữ Chăm không còn gắn bó với nghề

dệt Vì vậy, cần có biện pháp bảo tồn, phát

huy giá trị làng nghề dệt của người Chăm ở

An Giang nói chung và làng nghề dệt của

người Chăm ở Châu Phong nói riêng

Làng nghề dệt truyền thống của người

Chăm còn lưu giữ và phát triển đó là làng

dệt Châu Phong Làng dệt Chăm Châu

Phong có vị trí thuận lợi cho việc kết nối

các điểm đến du lịch, vừa tiếp giáp với

biên giới Campuchia vừa chạy dài theo

dòng sông Hậu, sông Khánh Bình Bên

cạnh đó, không gian sống nơi đây hiền hòa

và yên bình cũng tạo điều kiện thuận lợi

cho việc khai thác làng nghề dệt Châu

Phong của người Chăm cho hoạt động du

lịch Hơn nữa, kết hợp với xu hướng du

lịch văn hóa đang mở rộng, việc khai thác

làng nghề truyền thống nói chung và khai

thác làng nghề dệt của người Chăm ở Châu

Phong trong phát triển du lịch nói riêng là

một nghiên cứu cần thiết trong giai đoạn

hiện nay

2 Nội dung

2.1 Quan niệm du lịch làng nghề và

mô hình du lịch làng nghề

Tác giả Bùi Thị Hải Yến và Phạm

Hồng Long cho rằng: “Du lịch làng nghề là

loại hình du lịch khai thác các giá trị văn

hóa vật thể và phi vật thể, các sản phẩm do

nghề thủ công của làng nghề tạo ra như là

một đối tượng tài nguyên du lịch có giá trị,

được khai thác để phục vụ cho nhu cầu vui

chơi, giải trí, nghiên cứu tìm hiểu văn hóa,

tham quan du lịch, xem và/hoặc tham gia

vào các công đoạn sản xuất sản phẩm đặc

trưng của làng nghề đó, mang lại lợi ích

kinh tế cho địa phương và đất nước, góp phần tôn vinh, bảo tồn giá trị truyền thống văn hóa và tăng cường vai trò kinh tế của làng nghề” (2009, tr 70-71)

Mô hình chung cho du lịch làng nghề

ở các quốc gia là cho phép khách du lịch được tham quan khu vực sản xuất, nơi họ

có thể cảm nhận được giá trị văn hóa truyền thống trong mỗi sản phẩm được sản xuất ra Tham quan làng nghề mang lại những lợi ích thiết thực như: du khách biết đến giá trị văn hóa truyền thống của làng nghề, thích thú với sản phẩm văn hóa tinh

tế, cảm nhận sự khéo léo của người thợ dệt khi điều khiển những công cụ còn thô sơ

mà tạo ra được nhiều sản phẩm đa dạng.v.v Bên cạnh việc tham quan làng nghề, du lịch làng nghề còn tổ chức cho du khách được tham gia vào quá trình sản xuất

để tự sáng tạo sản phẩm riêng cho mình, nhờ đó mang lại cho họ nhiều trải nghiệm, khám phá thú vị trong chuyến du lịch làng nghề, tạo cho du khách sự lưu luyến và dành nhiều thời gian đối với làng nghề hơn Ngoài ra, đến với làng nghề, khách du lịch còn có nhu cầu mua những sản phẩm độc đáo từ làng nghề về làm quà tặng, làm hàng lưu niệm, hay sử dụng sản phẩm đó trong sinh hoạt hàng ngày Cho nên, trong

mô hình du lịch làng nghề còn có các quầy hàng bán hàng lưu niệm, sản phẩm của làng nghề

2.2 Khái quát về người Chăm ở Châu Phong

Người Chăm Islam ở An Giang thuộc nhóm cộng đồng Chăm Nam Bộ, có chung nguồn gốc lịch sử lâu đời với người Chăm

cư trú ở Trung Bộ Từ thế kỷ XV đến XIX,

do nhiều nguyên nhân lịch sử khác nhau, cộng đồng Chăm Islam đã dời khu vực Trung bộ, di cư đến Campuchia, sau đó lại

về An Giang sinh sống dọc theo 2 bờ sông

Hậu Người Chăm cư trú chủ yếu thuộc ba

huyện là An Phú, Châu Phú và Tân Châu

thuộc tỉnh An Giang Ở Tân Châu, người

Chăm cư trú chủ yếu trên địa bàn xã Châu

Phong với dân số là 2.472 người (Niên

giám thống kê tỉnh An Giang, năm 2009)

Châu Phong cách biên giới Việt Nam –

Campuchia 23 km và cách Châu Đốc một

chuyến phà, có vị trí địa lý thuận lợi nằm

gần thị xã Châu Đốc và thành phố Long

Xuyên – những trung tâm kinh tế và du

lịch An Giang, cũng như ở vị trí thuộc

tuyến đường xuyên Á đến Campuchia

Điều này cho thấy sự thuận tiện của giao

thông trong những chuyến du lịch xuyên

Á Đây là điều kiện thuận lợi cho việc thu

hút khách du lịch trong và ngoài nước đến

tham quan và tìm hiểu về làng nghề dệt của

người Chăm ở Châu Phong

Bên cạnh đó, người Chăm ở Châu

Phong sống tập trung thành làng Văn hóa

Chăm ở Châu Phong mặc dù vẫn giữ một

số giá trị văn hóa Chăm truyền thống, song

họ đã có sự giao lưu, tiếp biến văn hóa với

một số dân tộc trong quá trình cộng cư, đặc

biệt là chịu ảnh hưởng của tôn giáo Islam

Điều này, tạo cho văn hóa Chăm ở Châu

Phong có sự độc đáo và khác biệt ngay với

người Chăm ở các khu vực khác như Ninh

Thuận và Bình Thuận Chính sự khác biệt

trong văn hóa Chăm ở Châu Phong, cũng

tạo ra nét độc đáo trong hoạt động kinh tế

truyền thống Đặc biệt, là nghề dệt thổ cẩm

từng phát triển ổn định từ khoảng đầu thế

kỷ XIX đến khoảng thập niên 60 của thế kỉ

trước Một trong những lí do nghề dệt thổ

cẩm Chăm ở đây còn lưu giữ đến hôm nay

là bởi tục “cấm cung” (con gái lớn lên

không được ra ngoài, chỉ ở trong nhà dệt

vải hay thêu thùa, vì vậy, bất cứ người phụ

nữ Chăm nào cũng biết dệt thổ cẩm), cho

dù tục này hiện nay không còn nữa

2.3 Làng nghề dệt của người Chăm ở Châu Phong

Nghề dệt vải là nghề thủ công truyền thống của người Chăm, được phát triển liên tục trong cộng đồng Chăm Nhiều làng nghề chuyên dệt vải đã ra đời và trở nên nổi tiếng như ở Ninh Thuận – Bình Thuận

có Hữu Đức, Chương Thiện hay Mỹ Nghiệp, còn ở tỉnh An Giang là Châu Phong Từ những dụng cụ thô sơ, tự tạo đơn giản, bằng đôi tay khéo léo và sự cần mẫn, người phụ nữ Chăm đã tạo ra những sản phẩm dệt tinh tế, đa dạng, độc đáo phản ánh lịch sử văn hóa người Chăm Khi kinh tế tự cung tự cấp, hầu như gia đình người Chăm nào ở Châu Phong cũng có khung dệt để dệt vải Phụ nữ Chăm ở Châu Phong bị hạn chế tham gia các hoạt động ngoài xã hội, họ thường quanh quẩn trong gia đình để làm việc nội trợ và dệt vải Vì vậy nghề dệt trở thành truyền thống, một nghề gắn với người phụ nữ Chăm nơi đây Trước năm 1975, nhiều gia đình người Chăm ở Châu Phong có hoạt động sản xuất chính là dệt, và nghề dệt của họ là hàng hóa được mang đi buôn bán “Trước năm

1975, sản phẩm thổ cẩm Chăm ở Châu Phong rất hưng thịnh, không những nổi tiếng trong nước mà còn có mặt ở hầu hết các nước Đông Nam Á như: Campuchia, Lào, Thái Lan, Myanmar, Malaysia, Indonesia và cả Ấn Độ” (Chu Khánh Linh

và Nguyễn Dương Tùng Vy, 2016, tr.398)

Từ sau năm 1975, nghề dệt của người Chăm ở An Giang có lúc suy giảm vì không cạnh tranh nổi với hàng ngoại nhập Cũng có thời gian nghề dệt phát triển trở lại do nhu cầu thị trường tăng, và nhờ việc

hỗ trợ của chính quyền nhằm duy trì và củng cố nghề dệt cổ truyền Tuy nhiên,

“hiện nay làng nghề dệt Chăm đang đối mặt với nguy cơ mai một do sản phẩm khó

tiêu thụ, mẫu mã chưa đa dạng, thiếu lực

lượng nghệ nhân kế thừa và sắc thái văn

hóa dân tộc cũng dần bị phai mờ do tác

động của quá trình thương mại hóa” (Bùi

Thị Phương Mai, 2016, tr.390-391) Năm

1999, Hợp tác xã dệt Châu Giang ở Châu

Phong được thành lập, “tập trung được

khoảng 20 hộ gia đình, với khoảng 40 nghệ

nhân (phụ nữ) để học nghề và tạo ra những

sản phẩm cung cấp cho thị trường trong và

ngoài nước” (Nguyễn Quang Việt Ngân và

Dương Trường Phúc, 2018, tr.218) Các

nghệ nhân đã tìm tòi, nghiên cứu để nắm

bắt tình hình thị trường, đẩy mạnh việc đa

dạng hóa về chủng loại và mẫu mã sản

phẩm để đáp ứng thị hiếu của khách hàng

Các sản phẩm dệt bao gồm trang phục như:

váy, áo, khăn, nón; hay các sản phẩm dùng

trong sinh hoạt, trang trí, hàng lưu niệm

như: túi xách, giỏ xách, drap nệm, khăn trải

bàn, khăn choàng.v.v

Để làm ra các sản phẩm độc đáo, các

nghệ nhân Chăm ở Châu Phong đã sử

dụng:

 Công cụ dệt: gồm ba bộ phận chính

là sa quay chỉ, khung kéo canh và khung

dệt Trong quá trình sản xuất người Chăm

thể hiện tính sáng tạo của mình qua việc

cải tiến khung dệt, bằng cách dùng kỹ thuật

ròng rọc, dây giật và chân đạp kết hợp,

giúp người thợ dệt giảm nhẹ sức lao động

và tăng năng suất nhanh hơn 5 lần so với

khung dệt đưa thoi theo cách phóng tay

truyền thống

 Nguyên liệu: trước đây, người

Chăm tự trồng dâu, nuôi tằm ươm tơ nên

sử dụng tơ tại chỗ để dệt, tạo ra những sản

phẩm dệt mềm mại, tinh xảo Đồng thời,

họ cũng tận dụng những nguyên liệu từ

thiên nhiên để làm thuốc nhuộm như:

“dùng vỏ cây “Pahud” để tạo màu vàng,

nhựa cây “Klek” để nhuộm màu đỏ, trái

mặc nưa để tạo màu đen, vỏ và lá cây chàm cho màu xanh, vỏ cây “lahku” và trái

“thơmơ” nấu chung sẽ cho màu đỏ sậm, tinh chất trong tổ của một loài kiến sống trên cây nấu chung với phèn chua và trái sứa cho màu tím đỏ…” (Bùi Thị Phương Mai, 2016, tr.391) Khi nhuộm, người thợ nấu nước phẩm màu sôi trong những nồi to

và nhúng từ từ những cuộn sợi chỉ dệt Sau khoảng 15 đến 20 phút, sợi đã thấm đều màu, sợi được vớt ra nhúng vào nước lạnh, sau nữa vớt ra rồi đem phơi khô Đặc điểm các màu nhuộm của người Chăm rất bền, ít

bị phai khi giặt và phơi nắng, có độ sáng bóng và tạo ra sắc thái riêng cho sản phẩm dệt Chăm

Hiện nay, do không còn sản xuất tơ, nguyên liệu tơ mua từ Đà Lạt giá thành cao nên thợ dệt Chăm chuyển sang dùng chỉ dệt công nghiệp cho hầu hết sản phẩm, chỉ dùng tơ để dệt trang phục lễ hội và trang phục cưới Các nguyên liệu nhuộm tự nhiên ngày càng khan hiếm, nên người Chăm thay thế bằng thuốc nhuộm hóa chất cho sợi công nghiệp

 Kỹ thuật dệt: thể hiện qua hai kiểu dệt cơ bản là dệt thổ cẩm và dệt xà rông Dệt thổ cẩm là kiểu dệt tạo hoa văn trên khung dệt, còn dệt xà rông là kỹ thuật tạo hoa văn ikat trong lúc nhuộm chỉ Hoa văn trang trí các sản phẩm dệt phong phú và đa dạng, thường lấy chủ đề từ thiên nhiên như: bông dâu, bông bứa, mặt võng, mặt đệm, mặt cưa, kẻ sọc, ô vuông, zic zắc, hoa mây… phù hợp với luật tục của đạo Hồi không sử dụng hình tượng để trang trí, tạo nên sắc thái riêng cho sản phẩm dệt

Nghề dệt là nghề truyền thống, tồn tại

và phát triển liên tục trong cộng đồng Chăm “Ở An Giang, làng nghề dệt của người Chăm tại xã Châu Phong, thị xã Tân Châu đã được Ủy ban Nhân dân tỉnh quyết

định công nhận là làng nghề thủ công có

lịch sử lâu đời và nổi tiếng khắp vùng Nam

Bộ từ những năm trước 1975” (Bùi Thị

Phương Mai, 2016, tr 390) Làng nghề dệt

của người Chăm nơi đây không chỉ đem lại

hiệu quả kinh tế mà còn chứa đựng nhiều

giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Chăm

Tuy nhiên, khi nhà nước thực hiện chính

sách mở cửa, các mặt hàng công nghiệp

nước ngoài tràn vào Việt Nam, lấn át các

mặt hàng thủ công Do đó, làng nghề dệt

của người Chăm ở An Giang đang có xu

hướng bị thu hẹp, thợ dệt Chăm thu nhập

không đủ trang trải cuộc sống, nên chuyển

sang làm các nghề khác Theo tác giả

Nguyễn Quang Việt Ngân và Dương

Trường Phúc “Châu Phong hiện nay có gần

1.000 hộ với gần 5.000 đồng bào Chăm,

nhưng chỉ có khoảng 20 hộ làm nghề dệt

thổ cẩm” (2018, tr.220) Vì thế, cần có

những giái pháp để bảo tồn và phát triển

làng nghề dệt, tránh nguy cơ nghề dệt

Chăm ở An Giang bị mai một

2.4 Thực trạng việc khai thác làng

nghề của người Chăm ở Châu Phong

trong phát triển du lịch

Làng nghề dệt truyền thống của người

Chăm ở An Giang nằm trong khu vực có

vị trí giao thông thuận tiện, thuận lợi cho

việc di chuyển của du khách tới tham

quan Vị trí địa lý này có thế mạnh vừa có

đường thủy vừa có đường bộ để du khách

dễ dàng di chuyển đến làng nghề dệt Châu

Phong của người Chăm ở An Giang Đặc

biệt, với ví trị nằm trên tuyến giao thông

xuyên Á tới Campuchia, Châu Phong đang

có thế mạnh khai thác nguồn khách du lịch

trong và ngoài nước Tuy nhiên, hệ thống

cơ sở hạ tầng đến với làng dệt Châu Phong

chưa thực sự đáp ứng sự thuận tiện trong

kết nối các tuyến, điểm du lịch Chẳng

hạn, như việc vận chuyển trên tuyến

đường bộ liên kết điểm tham quan từ làng nghề dệt Châu Phong đến các thánh đường

và khu du lịch sinh thái Búng Bình Thiên còn hẹp, mặt đường còn lồi lõm Đường thủy đưa khách từ Campuchia đến neo đậu

ở bè nổi du lịch Châu Phong còn chật hẹp

và thiếu khang trang Các phương tiện vận chuyển và di chuyển nối các điểm tham quan còn hạn chế

Sản phẩm từ nghề dệt của người Chăm độc đáo, mang đậm dấu ấn văn hóa tộc người, thể hiện qua việc họ biết tận dụng nguồn nguyên liệu từ thiên nhiên làm thế mạnh Những sản phẩm này đã từng nổi tiếng, không chỉ được tiêu thụ trong nước

mà còn được bán ra nước ngoài Tuy nhiên, làng nghề dệt của người Chăm đang gặp nhiều khó khăn do sản phẩm dệt truyền thống vừa thiếu nguồn nguyên liệu tự nhiên, công cụ sản xuất thô sơ, năng suất lao động thấp, vừa bị sản phẩm công nghiệp lấn át, cũng như sản phẩm dệt chưa

đa dạng, chủ yếu là các sản phẩm khăn, áo, túi xách, ba lô, ví… và chưa có sự đầu tư cao Mặc dù vậy, sản phẩm dệt của người Chăm ở Châu Phong vẫn thể hiện được sự tài hoa của người thợ dệt, với những sản phẩm sản xuất đơn lẻ, từng chiếc, do đó mang đậm dấu ấn tình cảm và cá tính của người thợ, khác với sự sản xuất hàng loạt của hàng công nghiệp Đây chính là điều

du khách mong muốn được cảm nhận và tiêu dùng Để khách du lịch mua sản phẩm dệt nhiều hơn, nghệ nhân Chăm cần có sự sáng tạo, tạo ra được các sản phẩm lưu niệm đặc trưng, giới thiệu nét văn hóa độc đáo của tộc người mình đến với khách du lịch

Ngoài ra, làng nghề dệt Châu Phong nằm trong không gian văn hóa Chăm Islam chan hòa và yên bình Du khách đến đây sẽ được cảm nhận các giá trị văn hóa Chăm

Islam độc đáo và khác biệt Đây thực sự là

điểm mới lạ, thu hút đối với khách du lịch

khi đến với làng nghề dệt Châu Phong Du

khách khi đến điểm du lịch nào đều mong

muốn cảm nhận những khác biệt, những

đặc trưng văn hóa riêng Mặc dù làng nghề

dệt Châu Phong đã tạo được không gian

văn hóa để thu hút du khách Tuy nhiên,

các dịch vụ du lịch ở đây còn nghèo nàn, vì

thế khó tạo ấn tượng để khai thác trong

phát triển du lịch

Qua chuyến khảo sát thực tế (tháng

8/2016) và phỏng vấn một số hướng dẫn

viên (tháng 02/2020) dẫn khách đoàn tham

quan làng nghề dệt ở Châu Phong, chúng

tôi nhận thấy, làng nghề dệt hiện chỉ dừng

ở mức là một điểm tham quan trong

chuyến du lịch, chưa trở thành điểm đến du

lịch Cụ thể: với câu hỏi tác giả đặt ra là:

Anh/ chị nhận xét gì về làng dệt Châu

Phong trong phát triển du lịch? Cả ba

hướng dẫn viên được phỏng vấn đều trả

lời: làng dệt Châu Phong là một điểm tham

quan trong các điểm đến ở An Giang, làm

phong phú thêm điểm đến du lịch An

Giang Tuy nhiên, làng dệt Châu Phong

chưa thể trở thành điểm đến độc lập

Đến làng nghề dệt, khách du lịch

thường mua khăn làm kỷ niệm vì giá rẻ

(vài chục ngàn đồng) và mang dấu ấn làng

nghề Các mặt hàng khác ít được mua vì

không có điểm đặc sắc và nhiều mặt hàng

trùng với các địa phương khác Nếu chỉ

tham quan làng dệt Chăm thì chưa đến 15

phút là hết, vì qui mô nhỏ và các dịch vụ

du lịch ở đây còn nghèo nàn Khách du lịch

xem nghệ nhân biểu diễn dệt vải thì đứng

nhìn một lúc là hết hào hứng Nhưng nếu

khách du lịch xem những nghệ nhân dệt

vải, hướng dẫn viên hát một bài như bến

nước tình yêu, chiếc khăn Mat’ra, khách du

lịch rất thích thú và tán thưởng, vừa xem

vừa quay clip rất say mê Điều này chứng

tỏ nếu chỉ đưa khách du lịch đến xem dệt vải và mua sắm sản phẩm dệt trong hoạt động du lịch làng nghề dệt Chăm ở Châu Phong, hoạt động du lịch như vậy tại làng nghề dệt của người Chăm thật đơn điệu và khó phát triển Nó không tạo sự hứng thú tham quan và mua hàng từ khách du lịch Hướng dẫn viên du lịch năng động, đưa thêm vào việc tham quan chỉ có hoạt động nhìn từ du khách, còn là hoạt động nghe và xem trình diễn bài hát phù hợp ngữ cảnh, tạo cho buổi tham quan thêm sinh động, khách du lịch nảy sinh những cảm xúc tích cực, kéo dài thời gian tại điểm đến và dễ dàng mua sắm sản phẩm trong trạng thái tích cực

Từ thực tế này, chúng tôi nhận thấy cần tìm cách khai thác làng nghề và sản phẩm làng nghề trong hoạt động du lịch Khách du lịch bên cạnh việc tham quan, họ

có nhu cầu được tìm hiểu văn hóa làng nghề, trải nghiệm, tham gia vào quy trình sản xuất tạo ra sản phẩm cho riêng mình

Do đó, khai thác làng nghề dệt của người Chăm cần tập trung vào các mảng như du lịch tham quan làng nghề, với việc kết hợp trình bày nét đẹp văn hóa để khách du lịch

có những cảm nhận, xúc cảm với hoạt động tham quan làng nghề; tìm hiểu và trải nghiệm các quy trình sản xuất ra sản phẩm; sản phẩm làng nghề đặc trưng và sản phẩm lưu niệm độc đáo; du lịch tìm kiếm cơ hội kinh doanh từ khách du lịch.v.v

Bên cạnh đó, tỉnh An Giang đã có sự quan tâm và đầu tư trong xúc tiến du lịch làng nghề, nhiều chương trình, dự án, chính sách được đưa ra Cùng với việc người Chăm đã nhận thức về việc khôi phục làng nghề thông qua hoạt động du lịch Song nguồn thu từ nghề dệt hiện nay còn thấp, thu nhập không ổn định, nên thợ

dệt người Chăm trong làng nghề dệt Châu

Phong đang có xu hướng giảm và chuyển

sang nghề thêu may Vì vậy, chính quyền

ở An Giang cần có nhiều động thái hơn

nữa để giữ gìn, bảo tồn và khai thác làng

nghề dệt truyền thống trong phát triển du

lịch Thông qua du lịch, làng nghề truyền

thống có cơ hội được phát huy, lớp trẻ

tham gia vào giữ gìn nghề dệt truyền

thống Du lịch phát triển gắn với làng nghề

dệt thực sự là thế mạnh để khôi phục và

phát huy làng nghề, đồng thời nâng cao

đời sống cho người Chăm và thu hút lao

động Chăm ở Châu Phong tham gia vào

nghề dệt truyền thống

2.5 Cách thức khai thác làng nghề

của người Chăm ở Châu Phong trong

phát triển du lịch

Qua thực trạng khai thác làng nghề dệt

Châu Phong trong du lịch, chúng tôi nhận

thấy, cần có sự kết hợp các điểm đến tham

quan với làng nghề dệt Châu Phong Điều

này có nghĩa là kết hợp các điểm đến là các

làng nghề tại tỉnh An Giang, trong đó có

tham quan làng nghề dệt Châu Phong Có

thể tổ chức tour cho khách du lịch tham

quan làng nghề dệt Châu Phong cùng với

các điểm đến khác như thánh đường

Mubarak, thánh đường Jaminul Azhar.v.v

Hoặc kết hợp du lịch tham quan làng nghề

dệt với du lịch sinh thái tại Búng Bình

Thiên của người Chăm Du khách có thể hít

thở không khí trong lành, thưởng thức

khung cảnh đồng quê thanh bình, nhận biết

các nguyên liệu địa phương dùng trong

nghề dệt, chèo thuyền, đánh bắt cá.v.v Du

khách cũng có thể sinh hoạt cùng người dân

để cảm nhận đời sống của người Chăm

Khai thác làng nghề dệt ở Châu Phong

của người Chăm bằng cách để du khách

trải nghiệm một ngày làm thợ dệt Khách

du lịch có thể tìm hiểu quy trình để tạo ra

sản phẩm dệt, nghệ nhân dệt hướng dẫn du khách tự tạo ra sản phẩm cho họ, tự tay khách du lịch dệt một sản phẩm, hay chỉ là thực hiện công đoạn hoàn tất sản phẩm với việc thêu tên du khách lên sản phẩm v.v Đồng thời, để cho không gian làng nghề thêm sức hấp dẫn, cần bổ sung các giá trị văn hóa truyền thống của người Chăm vào sinh hoạt làng nghề dệt như vừa dệt vừa kết hợp nghệ thuật biểu diễn tạo ra mô hình du lịch làng nghề dệt của người Chăm ở Châu Phong có tổ chức bài bản, hấp dẫn khách

du lịch hơn

Có thể thấy, phát triển du lịch gắn với làng nghề cần có sự quy hoạch mang tính đồng bộ và chuyên nghiệp Do đó, cần có

sự phối hợp giữa các bên tham gia du lịch

Cụ thể :

- Đối với chính quyền địa phương: cần

có những chính sách và định hướng phát triển du lịch gắn với làng nghề một cách cụ thể, tạo sự bền vững Trước hết, Chính quyền địa phương cần đầu tư cơ sở hạ tầng, đưa ra định hướng và chính sách phát triển

du lịch làng nghề dệt rõ ràng Sau nữa, chính quyền cần có những chính sách đãi ngộ những nghệ nhân Chăm giỏi nghề dệt;

ưu đãi bước đầu đối với các doanh nghiệp kinh doanh du lịch khi đầu tư khai thác du lịch làng nghề dệt của người Chăm ở Châu Phong; hỗ trợ các làng nghề về vốn, cơ sở vật chất ban đầu để những nghệ nhân dệt sống được với nghề, đồng thời khuyến khích và đào tạo nghề hướng dẫn du lịch cho người Chăm bên cạnh đào tạo nghề dệt; quảng bá và có định hướng giữ gìn, khai thác làng nghề dệt.v.v

- Đối với các doanh nghiệp kinh

doanh du lịch: cần tìm hiểu nhu cầu của du

khách, để định hướng quảng cáo, giới thiệu sản phẩm ấn tượng; doanh nghiệp kinh doanh du lịch am hiểu về du khách, các

dịch vụ du lịch, tư vấn và quảng cáo, xúc

tiến du lịch cho làng nghề, tham gia xây

dựng các dịch vụ du lịch trọn gói và giới

thiệu làng nghề tới du khách; phối hợp với

cộng đồng Chăm xây dựng các chương

trình du lịch hợp lý, tạo điểm nhấn đối với

làng nghề khi đưa du khách tham quan và

trải nghiệm

- Đối với người Chăm: phát huy giá trị

truyền thống văn hóa làng nghề dệt, tạo ra

nhiều sản phẩm độc đáo hơn nữa để giới

thiệu tới du khách trong và ngoài nước

Tuy nhiên, để sản phẩm dệt nơi đây trở

thành sản phẩm du lịch, thì bản thân những

người thợ dệt Chăm cần sáng tạo, cởi mở

hơn khi tham gia thị trường lao động du

lịch Sự tham gia của cộng đồng Chăm là

nhân tố quan trọng trong quá trình triển

khai giá trị của làng nghề dệt vào phát triển

du lịch nơi đây, từ khâu hướng dẫn tạo ra

sản phẩm, giới thiệu sản phẩm, cho đến

bán sản phẩm lưu niệm Những nghệ nhân

Chăm giỏi nghề dệt cần truyền sự đam mê

nghề và hướng dẫn giới trẻ Chăm quay lại

với nghề dệt truyền thống

Trong quá trình triển khai thực hiện

cần lưu ý:

Khi quảng cáo và giới thiệu du lịch

làng nghề Chăm Châu Phong, cần tận dụng

thế mạnh các phương tiện truyền thông đa

phương tiện, các trang mạng xã hội; đặc

biệt, cần nhấn mạnh điểm khác lạ độc đáo

của làng nghề dệt của người Chăm ở An

Giang so với các làng nghề truyền thống

khác Có thể sử dụng những biểu tượng và

ngôn ngữ thật cuốn hút, gây sự tò mò muốn

khám phá như “làng nghề độc nhất dành

cho phụ nữ Chăm”, “cảm nhận sắc màu từ

thiên nhiên”

Xây dựng cơ sở hạ tầng, dịch vụ du

lịch đáp ứng nhu cầu tối thiểu khi đi du

lịch của khách từ vận chuyển, lưu trú, ăn

uống, tham quan làng nghề dệt, cho đến trải nghiệm cuộc sống của cộng đồng Chăm tại làng nghề dệt

Đào tạo nguồn nhân lực du lịch là người Chăm, bên cạnh đào tạo nghề dệt truyền thống cho họ Đây chính là nguồn nhân lực đáp ứng tốt nhất nhu cầu tìm hiểu văn hóa làng nghề dệt Châu Phong của người Chăm cho du khách Việc ý thức được ưu thế của sản phẩm làng nghề dệt và vai trò làng nghề dệt truyền thống trong phát triển du lịch của người Chăm ở Châu Phong sẽ góp phần trong việc bảo tồn và phát triển làng nghề dệt truyền thống Tập trung cải tiến sản phẩm dệt vừa độc đáo, vừa đa dạng và phong phú Tập trung trồng dâu nuôi tằm, để tạo ra nguồn nguyên liệu từ thiên nhiên, phục vụ nhu cầu tìm đến sự độc đáo từ du khách Chú trọng sản xuất mặt hàng lưu niệm, thế mạnh về sản phẩm khăn mat’ra và cải tiến quy trình dệt sao cho du khách có thể tự tham gia sản xuất, tạo sản phẩm của riêng mình Làng nghề dệt vừa chịu áp lực về nguồn nguyên liệu tự nhiên khan hiếm, vừa chịu sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp với sự đa dạng mẫu mã, chất lượng tốt mà giá thành thấp Do đó, để sản phẩm dệt đáp ứng được nhu cầu của du khách, chắc chắn người thợ dệt Chăm cần thổi hồn văn hóa tộc người vào sản phẩm của mình,

để du khách cảm nhận được giá trị văn hóa qua các sản phẩm dệt

3 Kết luận

Làng nghề dệt của người Chăm ở Châu Phong là làng nghề truyền thống đã từng nổi tiếng không chỉ trong nước mà còn được biết đến ở nước ngoài Quá trình phát triển làng nghề dệt tuy có nhiều bước thăng trầm, song vẫn được duy trì và nhận được nhiều sự quan tâm của cộng đồng Chăm, Nhà nước và chính

quyền địa phương

Khai thác làng nghề dệt của người

Chăm nói chung và làng nghề dệt ở xã

Châu Phong nói riêng gắn với phát triển du

lịch là một trong những chiến lược có tính

hiệu quả vì vừa bảo tồn và phát huy giá trị

văn hóa làng nghề, vừa tạo công ăn việc

làm, tăng thu nhập cho người lao động

Chăm ở Châu Phong, mang lại hiệu quả

kinh tế, đồng thời thu hút lực lượng lao

động quay lại với nghề Tuy nhiên, để thực

hiện được điều này đòi hỏi phải có những

phân tích, đánh giá về làng nghề dệt của

người Chăm ở Châu Phong trong phát triển

du lịch, từ đó có cách thức khai thác làng

nghề dệt của người Chăm ở Châu Phong trong phát triển du lịch một cách phù hợp Trong bài viết này, qua việc trình bày về làng nghề dệt Chăm Châu Phong để nhận diện những giá trị văn hóa có thể trở thành sản phẩm du lịch văn hóa, chúng tôi có đánh giá khả năng tham gia phát triển du lịch của làng nghề dệt Châu Phong Từ đó, theo kinh nghiệm phát triển du lịch làng nghề, chúng tôi đưa ra cách khai thác dựa trên quan điểm khắc phục khó khăn, phát huy lợi thế và chú trọng, triển khai đồng bộ

từ chính quyền địa phương, nhà kinh doanh

du lịch, đến sự tham gia của chính cộng

đồng Chăm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Đoàn Lê Minh Khởi (2019) Một số giải pháp phát triển làng nghề dệt Châu Phong gắn

với hoạt động du lịch Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Định hướng khai thác các giá trị

văn hóa Chăm trong phát triển du lịch An Giang, An Giang, tr 143-151

Chu Khánh Linh & Nguyễn Dương Tùng Vy (2016) Thực trạng phát triển du lịch cộng

đồng tại làng dệt Châu Phong tỉnh An Giang Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Văn hóa

đồng bào Chăm với việc đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững đất nước, An Giang,

tr.398-406

Bùi Thị Phương Mai (2016) Bảo tồn và phát triển làng nghề dệt thủ công truyền thống

của dân tộc Chăm An Giang Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Văn hóa đồng bào Chăm với

việc đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững đất nước, An Giang, tr.390-397

Nguyễn Quang Việt Ngân & Dương Trường Phúc (2018) Vai trò nghề dệt truyền thống của người Kinh – Chăm – Khmer trong định hướng phát triển du lịch văn hóa ở tỉnh

An Giang Sách Xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù đồng bằng sông Cửu Long - Lý

thuyết và thực tiễn NXB Đại học Quốc gia TP.HCM, tr.216-229

Trần Kiều Quang (02/5/2015) Nghề dệt của người Chăm ở An Giang

http://baocantho.com.vn/nghe-det-cua-nguoi-cham-o-an-giang-a21008.html

Bùi Thị Hải Yến (chủ biên) 2009 Tài nguyên du lịch Hà Nội: NXB Giáo dục

Ngày nhận bài: 16/12/2019 Biên tập xong: 15/3/2020 Duyệt đăng: 20/3/2020