Thực trạng và xu hướng hiệp định thương mại tự do ( FTA) trong khu vực ASEAN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---TRẦN THỊ MAI THÀNH THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO FTA TRONG KHU VỰC ASEAN Chuyên ngành: Kinh tế thế giới & Quan hệ Ki

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-TRẦN THỊ MAI THÀNH

THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO (FTA)

TRONG KHU VỰC ASEAN

Chuyên ngành: Kinh tế thế giới & Quan hệ Kinh tế quốc tế

Mã số:

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS BÙI TRƯỜNG GIANG

Hà Nội - 2012

MỤC LỤC

DANH MỤC HÌNH

DANH MỤC BẢNG

LỜI MỞ ĐẦU

Chương 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ FTA

1.1 Khái niệm FTA

1.1.1 Cá

1.1 Khái niệm 1.1 Cơ

ASEAN

.1 Cá nhân ố h nh h nh Th

.1 Th Th

.1

.

i

11 AIFTA

iii

iv

hiể ượ x hướng FTA ng b

hính á h FTA á nướ AS AN,

m nh ng FTA ã h hiện m ng i, i m

á r nh m hán h ặ x ẽ girùm á nướ AS AN

1

i ầ Sing re Thái L n r ng hính á h FTA ối ới h

AS AN Tr ng ó, h i ố gi n ng h nh h nh m iên minh inh

ng hương ó nh hư ng há ớn ới hính á h FTA á ố gi

há r ng h ũng như iên n h .

FTA h h AS AN:

V ổng n FTA i h AS AN, Cr wf r Fi ren in ( 005)Bùi Trường Gi ng ( 010) ã ư r ái nh n há hái á x hướng hổ

bi n FTA h AS AN, ượ ẫn ầ b i Sing re Thái L n

V h r ng riển h i FTA i h AS AN, K w i ign r j( 009), Chi ( 010) ã nê r nh ng há h h á nướ ng gặ h i r ng

á r nh h hi á i h n FTA Nổi b nh n ng ồn gố

x x á nh hồng hé gi á FTA m á ố gi h m gi

V riển ọng hợ á hương n AS AN, Den ( 004) ã xem xé

Sing re Thái L n r ng i rò người m ường ối ới h nghĩ h

i Đông N m Á T nhiên, m iên minh inh ng nổi ượ h nh

h nh gi h i ố gi n hông nh ng hông m ương ượ nhiệm ụngười m ường, m òn m rầm rọng hêm n hệ h hướng hương

m i m xói mòn n gi á nướ AS AN Tr ng hi ó, S bb( 00 ) K w i ign r j ( 007) ã hân í h hi n ượ AS AN cộng,

i â hương iện ần hi ể i n ới hợ á inh n Đông Á

V á ng FTA ới Việ N m:

3

) Q á r nh h m gi riển ọng FTA h Việ N m như h n ?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

ố ố gi r ng hối AS AN, n hối AS AN như m ổng hể,

r ng ó ẽ r ng hương h FTA AS AN+1

Ph m i hông gi n nghiên á nướ AS AN nói h ng

ng rọng âm á nướ h ng í h h m gi x hướng hính

á h FTA Sing re, Mal i Việ N m

Ph m i hời gi n nghiên nh ng ng hái FTA á ố

gi n h ừ n m 1994 n n m 010

5 Phương pháp nghiên cứu

L n n ử ụng hương há hân í h nh ính, hương há ổng

hợ , ánh ể r ời á â hỏi nghiên r rên Nói h ng, n

n ẽ ử ụng á ông ụ nghiên á môn inh họ ĩ mô, inh

ố inh há riển ể á mụ iê nghiên .

Đ i ẽ rên ơ á ng ồn i iệ : Tư iệ á i họ ,iện nghiên á nướ ượ họn r ng ng i h AS AN;

Tư iệ á ơ n họ h á nướ Mỹ, hâ Â ; Tư iệ á ổ

h ố như IMF, BIS, ADB; Tư iệ á họ gi r ng nướ ; Số iệhống ê hính h á nướ r ng h

6 Dự kiến đóng góp mới của đề tài

Phần hính á h FTA á ố gi r ng h AS AN: ánh

ng hái hính á h FTA á ố gi ánh giá ầm nh hư ng

nh ng ng hái ó ối ới á ố gi há ũng như x hướng FTA

5

Phần x hướng hính á h FTA h AS AN: bên nh iệ

nh n m nh nh ng x hướng FTA i h AS AN, n n ẽ ánh

giá x hướng FTA n ng ượ á nướ AS AN he ổi ng ơ

hướng gợi hính á h

h h ối ới á bên h m gi hỏ h n ẫn ượ r ối ới bên

h b hông h m gi

gi m ối ới á h nh iên r ng h hương m i , nhưng hính

á h h n riêng họ ối ới á ố gi ng i h Thương m i

m i T ượ h nh h nh hính á h h n h ng ối ới á ố

gi ng i iên minh ượ hông gi á bên h m gi iên minh

ng ượ h nh h nh gi á h nh iên h m gi h rường h ng

h nh h nh, ồng hời á bên h m gi ũng xâ ng hính á h inh

h ng n iên minh bằng á h h i hò hó á hính á h i hó i n ệ

ố gi

Hình 1.1: Một số ví dụ về các cấp độ Hội nhập Kinh tế Quốc tế

Ng ồn: S re (199 ), r ng 99

(1999), r ng ó h i nh hông hỉ ừng i gó inh m òn góhính r Hệ hống n m h i nh nh n ừ m m hính

á h hể h h ng ượ r nh b r ng B ng 1 ưới â

9

Th rườngchung

inh

Liên minhhính

B ng 1.1: Các cấp độ hội nhập chính sách kinh tế khu vực

Ng ồn: El-Agraa (1999), trang 2

10

niệm Hiệ nh Thương m i Kh , r ng ó m h i nh hỉừng i m ắ gi m h n, nhưng r ng hơn xé mặ v trí đ a lý

á bên h m gi hiệ nh Cá h nh iên m Hiệ nh Thương

Thương m i T (FTA) Liên minh Th n (C.U) D ó, xé ừ gó

há h Hiệ nh Thương m i T (Free Tr e Agreemen FTA)

ơ há h iệ h nh h nh m Kh Thương m i T (FreeTra e Are ) h ặ m Liên minh Th n (C m Uni n) m h nhời gi n nh nh

T nhiên, ể ừ h ỷ 1990 n n , hái niệm FTA ã ượ m

r ng hơn h m i â hơn m hó D ó, nh ng FTA n

ượ gọi FTA h hệ mới [4, tr40]

Ph m i mhống

B ng 1.2: So sánh giữa Khái niệm FTA truyền thống và mở rộng

Ng ồn: Bùi Trường Gi ng (2010)

The Bùi Trường Gi ng ( 010), hái niệm Hiệ nh Thương m i T

ượ ử ụng r ng rãi ng n hông òn ượ hiể r ng h m i h

inh nông gi i n rướ h ỷ 19 0, m ã ượ ùng ể hỉ

hỏ h n h i nh inh â gi h i h m nhóm nướ ới nh "

12

Sau Viner, r

giá rên Me e (1955) bổ

òng hương m ihương h

Hình 1.2: Hiệu ứng tạo ra thương mại của Liên minh Thuế quan

P x ($)

S x

3 2

Chệch hướng thư ng mại x

ém hiệ

hi m

m iiên, mhương m iá

18

Hình 1.3: Hiệu ứng chệch hướng thương mại của Liên minh Thuế quan

P x ($)

S x

3

2 G 1.5 G’

1

0

Ng ồn: Dominick Salvatore (1998)

Nh ng á ng m iên minh h n hệ h hướng hương m i

ượ minh họ r ng h nh rên Tr ng h nh, Dx Sx ường ầ ng

n i Q ố gi h ng hó , r ng hi ó S1 S3 ần ượường ng ãn h n n r ng rường hợ hương m i Q ố

gi 1 Q ố gi Với h n hông hân biệ 100 ượ ánh

(iii) C ối ùng, b iên minh h n n , b i h nh ng như m

ổ h hống nh r ng m hán hương m i ố , ường như ó nhi

m nh mặ hơn m h nh iên riêng ẻ, như í ụ U.

Bên nh nh ng á ng ĩnh ã nê rên, nh ng nhóm á ố gi

h nh h nh m iên minh h n ó h n ng nh n ượ nh ng ợi h

ng n rọng Đi n ng tính cạnh tranh, qui m inh tế, hu ến hích đầu tư và s dụng tốt h n các ngu n l c inh tế.

(i) Lợi í h ng ớn nh ừ h nh h nh m iên minh h n

x ( ặ biệ r ng h rường ó r n h ặ m ng ính

n ) há riển h m h mãn ằng nh ng h ng rhương m i Nhưng hi m iên minh h n ượ h nh h ng r

h n gi á ố gi h nh iên ượ g bỏ, n x i mỗi ố gi

h i r nên hiệ hơn ể á ng ượ nh r nh nh ng nh n

nh r nh ng ó h n ng h ẩ há riển ử ụng ỹ h mới

T nh ng nỗ n ẽ gi m hi hí n x ể m ợi h người iê

ùng T nhiên, m iên minh h n h i ẩn h n (b i hông

h n h nh r nh r ng h m i ố gi , hông ượ h h b i nh ng

h ng i mô ương hi iên minh h n ượ h nh .

(ii) Lợi í h h h i ó hể ó ừ h nh h nh m iên minh h n

r ng

22

24

( ) Gi h hương m i rướ hi h nh h nh iên minh n hệ

inh gi á h nh iên i m n ng iên minh h n ớn hơn Đi

n ẫn ới nh ng ơ h i ớn hơn h nh ng h n ng h ợi áng ể như

iệ h nh h nh iên minh h n

1.3 Các nhân tố hình thành và nh hưởng tới sự phát triển

của FTA

Đ ng ơ h ẩ h nh h nh m FTA, h ụ hể hơn m RTA h

m iên minh h n hông hỉ ừng i ng ơ h ượ ợi í h ĩnh

h ặ ng như ã hỉ r rên Đ ng ơ h ằng h nh h nh m

FTA RTA Liên minh h n há ng, b hi hối m nh mẽ b i i

iện inh , hính r bên ng i bên r ng nhóm ố gi [29] Có hể hi

á ố giFTA ới m

thành viên thuộc liên minh của các quốc gia bên ngoài mạng lưới thư

Chương 2:

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA FTA CỦA KHU VỰC

ASEAN2.1 Các nhân tố hình thành và nh hưởng đến FTA của ASEAN

B n hân AS AN ũng m FTA AS AN ượ h nh ng

AS AN rh

ng ên nghnhau, m ng

ừng bướũng như

1965-1969 1970-1974

1975-1979 1980-1984

1985-1989 1990-1994

1995-1999 2000-2004

5/2010

2005-Tổng

B ng 2.1: Số lượng FTA tại các khu vực trên thế giới

Ng ồn: http://www.wto.org

36

FTAnhóm hơn

hi

iệ nh he ổi FTA T nhiên, r ng h m i n n, á

gi hỉ ó hể n nh ng ố h ng nh , m ố ố ặ hù hơn

2.2 Thực trạng FTA của ASEAN và các nước trong ASEAN

iệp đ nh Thư ng mại

iệp đ nh thư ng mại d ch vụ ASEAN –

r ng Hiệ

New Ze n (AANZFTA) hướng ới hợ nh mười h i h rường m

h rường hơn 600 riệ ân ới ổng GDP ,65 ngh n ỷ USD ( rên

ố iệ 00 ) ượ i Thái L n 7 0 00 Hiệ nh n ó hiệ

n 01/01/2010

53

55

AKFTA

ầ ư AS AN-H n Q ố háng 6 009.

B ng2.2: Hiện trạng các FTA của khối ASEAN (tính đến đầu năm

56

hiệ nh

57

2.3 u hướng chính sách FTA trong khu vực ASEAN

ới nhiFTA b

Hướng hí rướ , nh n h AS AN ã ẫn ắ nhóm ới

i rò họ r ng há riển hi môi rường í h h nh ng

ương á iên ố gi r ng h hông h ổi Đặ ính n

62

ư Đi n há ng hiểm ó hể m á ố gi x nhãng mụ iê

i n h nh FTA ũng như hông ó niệm rõ r ng í h n h

FTA m nh ng he ổi

• Thứ tư, á nướ AS AN he ổi hi n ượ FTA hồng hé nhhông ó hối hợ M í ụ rõ r ng rường hợ Thái L n: mặ

dù ã ó hiệ nh AS AN Tr ng Q ố b gồm m hần FTA nhưng

ẫn he ổi FTA ng hương ới Tr ng Q ố Cá h nh iên AS AN

hư há riển m hi n ượ h ng ể gi i FTA như m hần

hính á h hương m i ối ng i h ng

• Thứ năm, FTA ng hương hông hể gi i á h cam

nh m á bên h m gi Như r ng rường hợ Singapore, m

ố gi hông ó h nông nghiệ hi m ỉ rọng áng ể r ng n ninh , nhưng ũng ã gặ hó h n r ng á òng m hán FTA ới Nh

• Thứ sáu, ng ROO r ng á FTA ã r hi hí gi

h ớn, nh hư ng n hiệ á FTA ối ới hối nh nghiệ

ASEAN FTA ng hương Sing re ới New Ze n , Nh B n,

hương há R h ng m ơn gi n, minh b h .

64

2 3 2 ASEAN

hương m i ớn Sing re Cá hiệ

x b i Sing re ới h i n n inh

cá mối iên â , r ng r ng h

Sing re ể h nh h nh FTA ó hểgồm Mỹ Nh B n á ối á

nh hương m i ng hương ượ

n ượ xem như hính h h á

ã ồn i Th m gi á hiệ nh

66

h i gi i

hính á h hướng ng

n n inhrường M

(ii) L mhương r nh ngh

Mụ iê M i hi bắ ầ m FTA hông hỉ ể ng hiệ

inh hông h á i hiện i n h rường m òn ể

ượ nh ng n hệ inh xã h i n iện gần gũi hơn ể ố gắng

ới m ân bằng Cá h há m b h ượ ợi í h ừ FTA

hông FTA, hợp tác đ phát tri n ngu n nh n l c ố hính r ng

hợ á xâ ng n ng , b gồm , i hiện ỹ n ng r ổi

giá ụ Đi n ượ h n ánh r ng FTA M i hi ặ rọng âm

Chương 3:

VIỆT NAM VÀ FTA CỦA KHU VỰC ASEAN: THỰC TRẠNG, U

HƯỚNG VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH

3.1 Sự hình thành và các nhân tố Việt Nam

1998: Việ

Châ Á Thái B nh Dương (APEC)

2002: Cùng ới AS AN h i 2003: Chương r nh Th

r nh inh gi á nướ ng há riển, ó ợi h ánh ương nh

ẫn họ ới á FTA ới ối á hương m i hi n ượ D ó, iệ h ng

á ố gi r ng AS AN i n h nh á FTA ng hương ới m ố á

m như , r ng ó ó Việ N m

3.2 Toàn c nh chung quá trình tham gia FTA của khu vực ASEAN của Việt Nam

Trướ i , Việ N m hư ừng i n h nh FTA ới b

ố gi n T nhiên, Việ N m ùng ới AS AN ã ánh h hi

m ố FTA Kh Thương m i T AS AN (AFTA), Hiệ nh

77

AS AN- Nh

78

Chư hông bá

bá

79

Hiệ Việ n Kazakhstan

Hiệ

Việ N m – Châ

Đ ng h m nghiên

Đ ng h m nghiên

B ng 3.1: Danh mục FTA mà Việt Nam tham gia

Ng ồn: http://aric.adb.org

hầh

1 L r nh

D nh mụ

D nh mụ hời Th

B ng 3.2: Thuế suất trung bình AFTA/CEPT

Ng ồn: AS AN Se re ri , B T i ChínhViệ N m

Tr ng háng 1 005, D nh mụ b

h n ươngTháng 7 1997, Việ N m

Hình 3.1: Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường

ASEAN và phần còn lại của thế giới

Hình 3.2: Dân số các nước thành viên ASEAN năm 2009 (Triệu

người)

Việt Nam Thái Lan Singapore Philippines Myanmar Malaysia Lào Indonesia Campuchia Brunei

0.0

Ng ồn: ASEAN (2010)

84

Hình 3.3: GDP (Tỷ USD) và GDP/đầu người (Nghìn USD) của các

nước thành viên ASEAN năm 2009

40,000.0

35,000.0 30,000.0 25,000.0 20,000.0 15,000.0 10,000.0

5,000.0 Lào

0.0 -100,000.0

Campuchia

-5,000.0 Brunei Campuchia

C n

85

86

1 1 00h

B ng 3.6: Các s n phẩm danh mục thu hoạch sớm theo nhóm gi m thuế

và danh mục loại trừ

Ng ồn: CIEM (2010)

mụ n ( n hẩm

90

B ng 3.7: Lịch trình cam kết gi m thuế suất của Việt Nam trong khu vực

mậu dịch tự do ASEAN – Trung Quốc (%)

91

B ng 3.8: Lịch trình cam kết gi m thuế suất của Việt Nam trong khu vực

mậu dịch tự do ASEAN – Hàn Quốc (%)

Ng ồn: CI M ( 010)

 ASEAN – Autralia – New Zealand:

Việ N m m ắ gi m h n ừ 90 – 100 h n 0 0 Đặbiệ , A r i m ắ gi m ó hệ hống h n he r nh, ới 100

h n ượ xó bỏ n m 0 0 Đá i, h n ối ới 96 h ng

x hẩ hiện i A r i ới AS AN ẽ ượ xó bỏ n m 0 0

92

ó ơ h i n ụng h

hẩm nông

3.3 Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của

nền kinh tế Việt Nam và một số tác động mô phỏng của các FTA

Điểm m nh:

Ổn

ượngL

B ng 3.9 B ng phân tích SWOT của Việt Nam

Ng ồn: Vu Thanh Tu Anh (2007), Vietnam Economy: A SWOT Analysis,

The 15th Annual Conference on Pacific Basin Finance, Economics, Accounting

and Management

Cũng

rưhông

94

M ố n ượ r r ừ nghiên K w i ( 00 ) nhưsau:

( ng 5, ), i ó Việ N m ( ng 1 ,7 GDP h ới h b n

gố )

ợi nhi nh T h iễn h ng hương m i Việ N m - Tr ng Q ốường như hông xá nh n n , â ẫn m r ng nh ng bằng

h ng h nghiệm h n ng hư ng ợi ừ FTA

r ng FTA ng h ợi, Việ N m hư ng ợi nhi h nh ( TháiLan)

V h ổi h ợi ng nh, mô hỏng h h Việ N m

á nướ AS AN hư ng ợi ừ á ng nh hâm ụng ng, ụ hể:

CG ới ơ iệ GTAP K h h h á hương m i n ầ

h b n ối h á h ợi h ng n m (4,7 ỷ USD) h Việ N m

97

Nh n ừ á ng ng nh, á ng nh như nông nghiệ ử ụng i

ng ên hiên nhiên h ượ ợi í h r h n h á ng nh n x n

ã ó h ng r h h H i ng nh dệt may ó hể m ngổng n ượng ớn nh r ng h b n h á ơn hương, ng ương

ng 61 riệ USD 159 riệ USD ới ỳ gố ; r ng hi h i ng nh

hương m i h , ùng ng 96 riệ USD ới ỳ gố Tr ng

h b n, h i ng nh dệt may ng ổng n ượng, r ng hi á

ng nh h ng n ng sản há gi m n ượng

Nói h ng, á nghiên mô hỏng á ng á FTA n n ninh Việ N m h h Việ N m ó ợi nh hi á r nh

h á ó h m gi nhi bên nh Có nghĩ , Việ N m ó ợi nhi

nh hi ó h á hương m i n ầ , i n FTA Đông Á,

ó mới n nh ng FTA gi AS AN á h nh iên háĐông Á

T nhiên, nhi mô h nh ánh giá á ng á FTA nghương gi Việ N m á ối á há hư ượ h hiện Hơn n ,

m ố â hỏi há như Việ N m ẽ h á ng h n mặ nhượng hi h m gi TPP ũng hư ượ nghiên h á

Ng i r , á mô h nh inh ượng hỉ ó hể xem xé á ng

á FTA n ợi í h inh ; òn nh ng ợi í h há iên n n hí

nh hính r , n ninh, m nh m hán,… h hư ượ ầ

m như ã hỉ r rên, ôi hi á nhân ố hi inh mới nhân ố

h ẩ á r nh h nh h nh, há riển x hướng á FTA

98

3.4 u hướng chính sách FTA của Việt Nam và những gợi ý

Việ N mriển nh

tiễn ưu việt nh t

Vớiố

th c hiện hài hoà cách tiếp cận chính sách hội nhập trên cả bốn c p độ đa

ng i óng i rò ng h á r nh i á h bên r ng, ể h chủ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

1 Từ Th Anh Tô Minh Th ( 010), “Thương m i Việ N m r ng

i n r nh h i nh Đông Á”, a chọn đ Tăng trư ng ền v ng, áo cáo Thư ng niên

inh tế Việt Nam 0 0, NXB Tri h , H N i, r ng 5-280.

2 B Công Thương ( 009), Nh ng i nh nghiệ ần bi Hiệ

nh Hợ á Kinh Việ N m – Nh B n, r ng 57 – 58

3 C ing, ( 010), “Phân í h m ng nh”, B i r nh b i H i

h Đánh giá á ng á hiệ nh hương m i ối ới inh Việ

N m , H N i 0 010, U-Vietnam MUTRAP III

4 CIEM (2010), Tác động của hội nhập inh tế quốc tế đối với nền inh tế

sau ba năm Việt Nam gia nhập WTO, 9.

5 Bùi Trường Gi ng (2010), ướng tới chiến lược FTA của Việt Nam, c

8 VCCI (2010), Giới thiệu tóm t t về T

106

TÀI LIỆU TIẾNG ANH

9 Cr wf r , A Fi ren in , R V ( 005), The Changing Landscape

of Regional Trade Agreements, World Trade Organization, Discuss Paper (8).

10 Abidin,M Z Nawawi,W K W ( 006), “C n i FTA S r eg

B M i ’ Gr w h n C m e i i ene ?”, SPS (K Uni er i NRCT (Thamassat University) Core University Program Conference 2006

)-Emerging Developments in East Asia FTA/EPAs, October 27-28, 2006

Kanbaikan Hall, Doshisha University

11 Vu Thanh Tu Anh (2007), Vietnam Economy: A SWOT Analysis, The

15th Annual Conference on Pacific Basin Finance, Economics, Accounting and Management

12 Petri, P A (2008), Emerging Asian Regionalism: A Partnership for

Global Prosperity, Asian Development Bank.

13 Balassa, B (1961), The Theory of Economic Integration, R.D Irwin, Homewood, IL

17 Mansfield, E D., and Milner, H V (1999), The New Wave of

Regionalism, Master Thesis.

18 M L ren, D (1997), “Un er in A er i n n Te hni B rrier

Tr e: An A r i n x m e”, in Un er n ing Te hni B rrierAgricultural Trade, Proceedings of a Conference of the International