Nghiên cứu đặc điểm văn hóa vùng Trung Bộ và việc khai thác những đặc điểm văn hóa này trong kinh doanh du lịch

123doc xin giới thiệu đến các bạn sinh viên đang trong quá trình học tập tài liệu Nghiên cứu đặc điểm văn hóa vùng Trung Bộ và việc khai thác những đặc điểm văn hóa này trong kinh doanh du lịch, tài liệu bao gồm 29 trang giúp các bạn sinh viên có thêm tài liệu tham khảo trong quá trình học. Chúc các bạn sinh viên đạt được kết quả như mong đợi. Mời các bạn sinh viên cùng tham khảo và tải về chi tiết tài liệu dưới đây Văn hóa ăn, ởVề văn hóa ở:Đặc điểm: Người dân miền Trung chủ yếu tập trung ở vùng đồng bằng duyên hải sát biển và thưa hơn ở vùng ven sát với Lào và Campuchia. Điều này đã dẫn đến hình thành các khu đô thị, các thành phố sát biển phát triển với những cảnh đẹp và đô thị phát triển như Khánh Hòa, Đà Nẵng,...Nếu kiến trúc nhà ở truyền thống của người Việt thường đơn giản gồm nhà, sân, vườn, ao thì nhà ở truyền thống miền Trung có gì phù hợp với văn hóa ở của người dân nơi đây? Kiến trúc nhà ở miền Trung bao gồm nhiều nếp nhà được xây dựng với mái liền kề. Trong đó nhà trên để đặt bàn thờ tổ tiên còn nhà dưới để sinh hoạt. Đa số nhà miền Trung được xây dựng là nhà 4 mái có đầu hồi. Diện tích nhà miền Trung cũng xây dựng lớn hơn so với miền Bắc. Hệ thống nhà truyền thống này cũng là 1 nét đẹp trong văn hóa mà người miền Trung luôn bảo tồn và giữ gìn. Tây Nguyên cũng là 1 phân cuả Trung Bộ với nét văn hóa ở nhà sàn, tập trung trong 1 buôn làng, 1 bản,…

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA: KHÁCH SẠN – DU LỊCH

-–&— -BÀI THẢO LUẬN

Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm văn hóa vùng Trung Bộ và việc khai thác những đặc điểm văn hóa này trong kinh

1.4 Văn hóa chung của vùng văn hóa Trung Bộ

PHẦN 2: ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA VÙNG TRUNG BỘ VÀ THỰC TRẠNG KHAI THÁC VÙNG VĂN HÓA TRUNG BỘ TRONG KINH DOANH DU LỊCH

2.1 Văn hóa ăn, ở

2.2 Văn hóa biển

2.3 Văn hóa Chăm Pa

2.3.1 Kiến trúc Chăm

2.3.2 Văn hóa Chăm

2.4 Tiểu vùng văn hóa xứ Huế

2.4.1 Kiến trúc Huế

2.4.2 Con người Huế

2.4.3 Ẩm thực Huế

2.4.4 Văn hóa nghệ thuật Huế

PHẦN 1: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ ĐẶC ĐIỂM XÃ HỘI

1.1.Lịch sử hình thành

Miền Trung Việt Nam trong lịch sử đã được gọi bằng các tên khác nhau như Trung Kỳ(là tên gọi do vua Minh Mạng đặt ra cho phần giữa của Việt Nam kể từ năm 1834), An Nam(theo cách gọi của người Pháp) và Trung phần (thời Việt Nam Cộng hòa) Tây Nguyênthường được gộp vào Trung Bộ, đôi khi có tài liệu gọi vùng này bằng tên ghép Miền Trung -Tây Nguyên Tên gọi Trung Bộ được dùng sau khi vua Bảo Đại thành lập cơ quan hành chínhcấp vùng cao hơn tỉnh vào năm 1945, thay cho tên gọi Trung Kỳ gợi nhớ thời kỳ bị Pháp đô

hộ, và còn được các tài liệu chính thức của chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sử dụng.Tên gọi này cũng được nhiều người sử dụng cho đến ngày nay

1.2.Vị trí, địa hình

Nếu nhìn từ góc độ hành chính, lâu nay, người ta hay xếp Thanh - Nghệ - Tĩnh cũngthuộc Trung Bộ, và coi là Bắc Trung Bộ Có nhà địa lí học nói rằng, trên một ý nghĩa nào đó,châu thổ sông Mã, sông Cả chỉ là sự "nối dài của châu thổ Bắc Bộ" Song về mặt văn hóa, từtrước - sau công nguyên, Thanh - Nghệ - Tĩnh đã thuộc không gian văn hóa Đông Sơn, trước

đó nữa, có những di tích có tính chất của văn hóa Phùng Nguyên, nếu phải nhìn xa hơn thìcồn sò hến Đa Bút, cồn Cổ Ngựa và các di chỉ hang động xứ Thanh là thuộc về không gianvăn hóa Hòa Bình, Bắc Sơn Cả giới địa học và dân tộc học, văn hóa học đều coi miền núiThanh - Nghệ - Tĩnh là sự nối dài cùng một dải của sơn hệ Tây Bắc - Bắc Bộ Như vậy có thểchứng tỏ rằng chúng thuộc vùng văn hóa Bắc Bộ

 Do vậy, vùng văn hóa Trung Bộ là vùng đất thuộc lãnh thổ các tỉnh Quảng Bình, Quảng

Trị, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận và thành phố Đà Nẵng hiện nay

Đặc điểm địa hình vùng văn hóa Trung Bộ:

Thứ nhất, địa hình miền Trung hẹp theo chiều ngang Đông Tây, nếu quay mặt về đông thì

trước mặt mỗi người dân Trung Bộ sẽ là Biển Đông, sau lưng là dãy Trường Sơn

Thứ hai, địa hình chia cắt theo chiều dọc Bắc Nam, bởi các đèo là những dãy núi đồi tách

từ Trường Sơn đâm ngang ra biển Nếu tính từ Tam Điệp đèo Ba Dội thuộc xứ Thanh thì cứmột đèo, một đèo lại một đèo, lặp đi lặp lại qua đèo Hoàng Mai, đèo Ngang, đèo Hải Vân,đèo Cù Mông v.v Đây là chỉ kể các đèo con, chứ thật ra còn nhiều đèo khác, chẳng hạn đèo

Lý Hòa, núi Lễ Dễ (hay núi Ma Cô) ở giữa Quảng Bình, đèo Bình Đê ở khoảng giữa Quảng

Ngãi và Bình Định Dưới chân đèo là các sông lớn nhỏ, đều chảy ngang theo chiều Đông Tây

ra biển, sông ngắn, nước biếc xanh, ít phù sa, châu thổ hẹp, nhiều cửa sông sâu tạo thành cácvịnh, cảng Vận động tạo sơn còn "ném" ra biển xa các đảo và quần đảo Chưa kể các quầnđảo san hô xa khơi như Hoàng Sa, Trường Sa, chỉ nói các hòn đảo gần bờ như Hòn Gió(Quảng Bình); Cồn Cỏ (Quảng Trị), Cù Lao Chàm (Quảng Nam), Lý Sơn (Quảng Ngãi), PhúQuý (Phú Yên), Hòn Tre (Khánh Hòa) v.v , tạo ra những "bình phong" ngăn chặn bớt sónggió Biển Đông

1.4 Văn hóa chung vùng văn hóa Trung Bộ

 Khác với Nam Bộ được khai phá muộn hơn, khác với Bắc Bộ là địa bàn tụ cư và khaithác lâu đời của người Việt, vùng Trung Bộ một thời kì dài thuộc các tiểu quốc củavương quốc Chăm-pa Trước khi người Việt vào nơi này, nền văn hóa Chăm Pa một

thời rạng rỡ, như một ánh hào quang hắt lên mặt nước trong buổi chiều tà Vì vậy, đặc

điểm thứ nhất của vùng văn hóa Trung Bộ phải là một vùng đất chứa nhiều dấu tích

văn hóa Chăm pa

 Mặt khác, Trung Bộ là vùng đất được người Việt khai phá theo kiểu tiệm tiến Sự cộng

cư với người Chăm, thái độ ứng xử với những vốn văn hóa hiện diện trên mặt đất tàng

ẩn dưới lòng đất theo bản chất hiền hòa của người Việt, tạo cho sự giao lưu văn hóa ởđây có những điểm khác biệt.Trước hết, người Việt tiếp nhận những di sản văn hóacủa người Chăm, Việt hóa biến thành di tích văn hóa của mình Tháp Chăm, đền Chămkhi người Chăm ra đi thì người Việt thờ cúng, sử dụng Chẳng hạn như Tháp Bà ở NhaTrang tỉnh Khánh Hòa, vốn là một ngôi tháp của người Chăm, được người Việt sửdụng, coi như nơi thờ tự, linh thiêng của tín ngưỡng thờ Mẫu, một tín ngưỡng củangười Việt

 So với thiên nhiên Bắc Bộ và Nam Bộ, Trung Bộ là vùng đệm, mang tính chất trung

gian Vì thế, sự phản ánh thiên nhiên đa dạng của một vùng đất là đặc điểm thứ ba của

vùng văn hóa này Yếu tố biển, sông, đầm, đồng bằng, núi non đều ánh xạ vào trongcác thành tố văn hóa, từ diện mạo đến các phương diện khác Có thể thấy ngay điềunày từ diện mạo các loại hình văn hóa, với Trung Bộ, làng làm nông nghiệp tồn tại đanxen với làng của ngư dân Bên cạnh lễ cúng đình của làng nông nghiệp là lễ cúng cáông của làng làm nghề đánh cá Điều này là đương nhiên, bởi lẽ, đồng bằng Trung Bộthường là đồng bằng nhỏ hẹp, sát biển

 Trong văn hóa đời thường, bữa ăn của cư dân Việt Trung Bộ đã bắt đầu có sự thay đổi,nghiêng về các hải sản, đồ biển Nói cách khác, yếu tố biển đã đậm đà hơn trong cơcấu bữa ăn của cư dân ở đây Mặt khác, người dân Việt Trung Bộ, do tính chất khí hậu,nói rộng hơn là điều kiện tự nhiên chi phối, nên sử dụng nhiều chất cay trong bữa ăn

 Tóm lại, vùng văn hóa Trung Bộ có những đặc điểm riêng của mình, khi đặt trong tương quan với các vùng văn hóa khác.

PHẦN 2: ĐẶC ĐIỂM VĂN HÓA VÙNG TRUNG BỘ VÀ THỰC TRẠNG KHAI THÁC VÙNG VĂN HÓA TRUNG BỘ TRONG KINH DOANH DU LỊCH

2.1 Văn hóa ăn, ở

 Về văn hóa ở:

Người dân miền Trung chủ yếu tập trung ở vùng đồng bằng duyên hải sát biển vàthưa hơn ở vùng ven sát với Lào và Campuchia Điều này đã dẫn đến hình thành các khu đôthị, các thành phố sát biển phát triển với những cảnh đẹp và đô thị phát triển như Khánh Hòa,

Đà Nẵng,

Thành phố Đà Nẵng- 1 trong những thành phố tập trung đông dân cư nhất của Trung Bộ

Nhà rông Tây Nguyên

Nếu kiến trúc nhà ở truyền thống của người Việt thường đơn giản gồm nhà, sân, vườn, aothì nhà ở truyền thống miền Trung có gì phù hợp với văn hóa ở của người dân nơi đây? Kiếntrúc nhà ở miền Trung bao gồm nhiều nếp nhà được xây dựng với mái liền kề Trong đó nhàtrên để đặt bàn thờ tổ tiên còn nhà dưới để sinh hoạt Đa số nhà miền Trung được xây dựng lànhà 4 mái có đầu hồi Diện tích nhà miền Trung cũng xây dựng lớn hơn so với miền Bắc Hệthống nhà truyền thống này cũng là 1 nét đẹp trong văn hóa mà người miền Trung luôn bảotồn và giữ gìn Tây Nguyên cũng là 1 phân cuả Trung Bộ với nét văn hóa ở nhà sàn, tập trungtrong 1 buôn làng, 1 bản,…

 Khai thác trong kinh doanh du lịch:

+ Tour du lịch ở những thành phố đẹp và nổi tiếng của Trung bộ như Huế, Khánh Hòa ,ĐàNẵng ,…

+Tour du lịch khám phá nét văn hóa nhà ở truyền thống của người miền Trung

+Tour du lịch tìm hiểu về dân tộc vùng Tây Nguyên với văn hóa nhà sàn và cộng đồng dântộc nơi đây

 Về văn hóa ăn:

 Khai thác trong kinh doanh du lịch:

 Tổ chức các lễ hội ẩm thực giới thiệu nền văn hóa ẩm thực đa dạng và phong phúđến các du khách trong và ngoài nước, phát triển 1 nền ẩm thực riêng, mang 1 màusắc độc đáo mà chỉ vùng Trung Bộ mới có được

 Việc khai thác du lịch miền Trung trong văn hóa ăn và ở tuy có những ưu điểmnhưng cũng có những nhược điểm nhất định mà chúng ta phải rút ra để khắc phục:

* Ưu điểm:

 Miền Trung đã có sẵn những nền văn hóa ăn, ở rất đa dạng, tự nhiên, lâu đời

và vẫn còn giữ được bản sắc cho tới ngày nay Nên việc đưa những nền văn hóanày vào khai thác có phần dễ dàng và nhanh chóng hơn, cũng không mất quánhiều vào việc phục hồi những nền văn hóa này Hơn nữa nền kinh tế của miềnTrung cũng có thể phát triển đi lên nhờ việc thu hút khách du lịch đến tham quan

và trải nghiệm và cũng góp phần giúp nền văn hóa Trung Bộ được biết đến rộngrãi hơn tới bạn bè quốc tế trong và ngoài nước, có cơ hội được bảo tồn và pháttriển ngày càng đa dạng và phong phú hơn

* Nhược điểm:

 Một số vùng văn hóa còn tồn tại ở các vùng sâu xa của Trung Bộ hay vùng TâyNguyên ở miền núi cao nên việc khai thác du lịch ở đây còn nhiều hạn chế trongviệc di chuyển, khai thác Việc đưa khai thác du lịch ở miền Trung cũng phải đốimặt với việc làm tổn hại đến các kiến trúc, cảnh quan, nếu không có những biệnpháp bảo vệ thích hợp trong quá trình khai thác du lịch

2.2 Đặc điểm văn hóa biển

 Phương tiện đánh cá: ghe mành, ghe bầu, thuyền thúng, thuyền chai,…

 Nghề sinh sống: nghề giã cào đơn, giã cào đôi, cào ngao, bắt cáy, đập hàu, câu mực,

vớt sứa, nuôi trồng thủy sản,

 Ẩm thực: ăn kèm với các gia vị mang tính nhiệt, đậm mùi, cay nồng ( ớt, gừng, nghệ,

hành, tỏi,…) chế biến đơn giản xong vẫn giữ được vị tươi ngọt của thực phẩm

 Tri thức dân gian: Nhật trình đi biển, vè đi biển…

“Chóp Chài đội mũ Mây phủ đá bia Ếch nhái kêu lia Trời mưa như đổ”

 Cấu kết cộng đồng : khi thuyền có nguy cơ bị chìm, buộc ngón tay vào nhau tạo dây

người, đóng góp và phân chia các sản phẩm lao động

 Cách thức tổ chức: Làng và vạn

 Khai thác trong kinh doanh du lịch:

 Festival biển chỉ có cầu ngư mới thể hiện được nét văn hóa của dân biển Khánh Hòa.Lần này, nó khác một chút là nó thể hiện được đúng nghệ thuật đường phố, do nhữngngười làm nghề ngư phủ, trực tiếp biểu diễn trên đường phố Để rồi người xem, ngườidiễn hòa vào nhau, tạo thành không gian của Lễ hội

 Nghề nuôi cá lồng bè là một nghề mới hình thành ở Bình Thuận vào những năm 1990,chủ yếu ở Phú Quý Đây là một trong những nghề nuôi hải sản xuất khẩu có giá trịkinh tế cao, chủ yếu nuôi các loại cá mú, cá bớp và tôm hùm có giá trị cho xuất khẩu.Nghề này gắn với mô hình du lịch homestay trên biển, thu hút ngày một nhiều du

khách với loại hình du lịch tham quan, nghỉ ngơi tại nơi nuôi cá lồng bè ẩm thựcmiền biển cũng là thế mạnh có thể níu chân du khách nếu ta biết cách khai thác

 Đưa các loại đặc sản biển vào thực đơn của các tour du lịch, để giới thiệu nền ẩm thựcđịa phương đến với du khách, kể cả các món ăn dân gian như bánh quai vạc, cốm,bánh rế, bánh xèo Và tổ chức các chuỗi cửa hàng đúng tiêu chuẩn về vệ sinh, bao bì,nhãn mác, giá cả để bán các đặc sản địa phương: nước mắm, hải sản khô, thanhlong…

 Đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) là nơi có nhiều thắng cảnh nổi tiếng, được xem như là mộttrong những vùng biển có độ đa dạng sinh học cao với các hệ sinh thái điển hình.Năm 2013 khi Lý Sơn hòa lưới điện quốc gia, lượng du khách đến với hòn đảo nàytăng đột biến Trong năm 2016, huyện đảo đón hơn 165.000 du khách trong và ngoàinước, tăng 37,5 lần so với năm 2010 Riêng 7 tháng đầu năm 2018, có hơn 210.000

du khách ra đảo Lý Sơn tham quan, nghỉ dưỡng

* Một số hình ảnh về vùng biển Trung Bộ

Cửa Lò Biển Cửa Đại – Hội An

Biển Lý Sơn Bãi biển An Bàng – Quảng Nam

2.3.Văn hóa Chămpa

Có thể coi các tỉnh ven biển miền Trung – từ Quảng Bình đến Bình Thuận – và các tỉnh khu vực Tây Nguyên là thuộc địa bàn của vương quốc Chămpa cổ xưa.

2.3.1 Kiến trúc Chăm

Trong lĩnh vực văn hoá vật thể thì nghệ thuật Champa cổ và nghệ thuật Việt cổ có nhiều nét tương đồng Nhìn chung thì nghệ thuật Champa có trước nghệ thuật Việt và đã đạt đỉnh cao ngay khi nghệ thuật Việt độc lập chưa ra đời.

 Đặc trưng của các ngôi tháp Chăm Pa:

 Mọi ngôi tháp đều được xây bằng gạch hoặc chủ yếu bằng gạch Gạch có màu đỏhồng, đỏ sẫm, được nung trước với độ xốp cao, được xây không có mạch vữa và cóthể có điêu khắc trực tiếp trên gạch

 Có chiều cao lớn hơn vài ba lần so với chiều ngang thân tháp Tỷ lệ các phần của tháp

có tính nhân bản, nghĩa là nó được xuất phát từ con người

 Tháp có phần ngọn được thu nhỏ dần hoặc giật cấp

 Các trang trí kiến trúc, điêu khắc có tính nhịp điệu, tính lặp lại và đồng dạng, đăngđối

 Đa phần các tháp có cửa quay ra hướng Đông, các phía còn lại là cửa giả, được bố tríđăng đối với cửa chính

 Trong tháp theo nguyên mẫu có thờ thần Siva, biểu trưng là bộ ngẫutượng Yoni và Linga được làm bằng sa thạch

 Tháp thường được đặt tại các vị trí thoáng, gò đồi cao, không gần chỗ người dân sinhsống

*Phong cách tháp Chăm ở thánh địa Mỹ Sơn:

Phong cách này thể hiện đầy đủ nhất, trọn vẹn nhất là ở ngôi tháp Mỹ Sơn Những cột

ốp trên mặt tường đứng thành đôi một Đứng giữa hai cột ốp là các bức tượng người Cácvòm cửa có hình dáng phức tạp nhưng không chạm khắc gì Bộ diềm kép, các hình đá trangtrí góc được khoét thủng Thân chính của tháp được xây dựng có hình dáng cao vút lên và cáctầng thu nhỏ dần lại

* Phong cách tháp Chăm ở Bình Định:

Nếu như ngôn ngữ nghệ thuật chính của các tháp Champa thuộc phong cách trước làthành phần kiến trúc đều đi vào đường nét thì ở phong cách này đó lại là mảng khối: vòm cửathu lại và vút lên thành hình mũi giáo, các tháp nhỏ trên các tầng cuộn lại thành các khốiđậm, khỏe, các trụ ốp thu vào thành một khối phẳng, mặt tường có các gân sống

Tháp Cánh Tiên Tháp Bánh Ít

 Giá trị của kiến trúc đền Chăm

 Các đền tháp Champa phản ánh đầy đủ và chân thực hoàn cảnh văn hoá Champa từgiai đoạn đầu tiếp thu những ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ cho đến giai đoạn thíchnghi, tiếp biến và trỗi dậy mạnh mẽ tính bản địa và sự giao lưu thường xuyên về mặtvăn hóa bên cạnh các mặt kinh tế - chính trị với các dân tộc liền kề

 Giá trị nghệ thuật của các hình điêu khắc, ngoài việc giúp đỡ cho các đền tháp đẹphơn còn có ý nghĩa văn hóa đặc biệt, giúp cho việc nghiên cứu sâu hơn về niên đại,phong cách và chức năng của các đền tháp.

2.3.2 Văn hóa Chăm

Dù chịu ảnh hưởng sâu sắc nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc của văn minh Ấn Độ, nhưngngười Chăm xưa đã biết nhìn đời sống và tôn giáo theo những cảm quan riêng của mình Sựtiếp thu có chọn lọc đó đã tạo ra thế giới nghệ thuật Chăm một vẻ đẹp rất riêng, gần gũinhưng lại thiêng liêng, quen thuộc nhưng lại độc đáo, tinh tế, không lẫn lộn Chế độ mẫu hệ

và tín ngưỡng nữ thần vẫn tồn tại ở cộng đồng người Chăm Đàn ông lo việc ngoài nhà, đàn

bà lo việc trong nhà và gia phả; con theo họ mẹ, họ bên mẹ được xem là gần Nhưng gái cướichồng cho con Con trai ở rể nhà vợ, khi chết nhà vợ có trách nhiệm thờ cúng đến hết tang,sau đó mang hài cốt trả lại cho dòng họ nhà trai tiếp tục thờ Chỉ con gái được thừa kế tài sản,người con gái út được thừa kế nhà tự để thờ cúng ông bà và phải nuôi dưỡng cha mẹ già.Kiến trúc nhà ở, nếp sống sinh hoạt, trang phục nam, nữ của người Chăm có nhiều điểm khácbiệt và nét tinh tế riêng, rất hấp dẫn khách du lịch

Dân tộc Chăm có nhiều lễ hội, trong đó hai lễ hội quan trọng chính là Lễ hội Katê (Ninh

Thuận, Bình Thuận) và Lễ hội Ponagar (Khánh Hoà) Các lễ hội này mang tính tôn giáo tínngưỡng, tuy nhiên bao giờ cũng đi kèm với các trò vui như ngâm thơ, chơi nhạc hoặc trìnhdiễn các nghề khéo tay Chămpa cổ có nhiều tôn giáo, tín ngưỡng tôn thờ Nữ thần Mẹ củavương quốc là Pô Inư Nagar theo truyền thống tín ngưỡng Mẫu hệ lâu đời của cư dân ĐôngNam Á Tín ngưỡng này còn tồn tại khá đậm nét trong xã hội người Chăm hiện nay Từ khitiếp nhận ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ, người Chăm cổ theo Ấn Độ giáo Tôn giáochính của người Chăm là Ấn Độ giáo, thờ một hay cả 3 vị thần của Tam Vị nhất thể làBrahma-Visnu-Siva Tuy nhiên, người Chăm cổ tôn sùng thần Siva hơn cả Các văn bia cổbằng Phạn ngữ ở Di tích Mỹ Sơn cho biết người Chăm đã tôn Siva là chúa tể của muôn loài,

là cội rễ của nước Chămpa Thần Siva thường được thờ bằng ngẫu tượng sinh thực khí namgiới Ngoài ra người Chăm cổ còn theo Phật giáo với Trung tâm Đồng Dương (Quảng Nam)phát triển cực thịnh hồi thế kỷ IX-X