Quản lý tổ hoạt động chuyên môn ở trường THPT theo hướng nghiên cứu bài học

Đánh giá chung thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng NCBH tại trường THPT Trung Giã...67Kết luận chương 2...72 CHƯƠNG 3 : BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜ

Tổ chuyên mônNghiên cứu bài họcSinh hoạt chuyên mônPhương pháp dạy họcKiểm tra đánh giáGiáo viên

Học sinh

Tổ trưởng chuyên mônQuản lý

Trung học phổ thôngGiáo dục và đào tạoQuản lý tổ chuyên mônSinh hoạt tổ chuyên mônGiáo dục

Dạy học

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mucc̣ các bảng biểu vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC 5

1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước : 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Quản lý, quản lý nhà trường 8

1.2.3 Tổ chuyên môn và quản lý tổ chuyên môn trong trường THPT 11

1.3 Các hoạt động NCBH của tổ chuyên môn ở trường THPT 20

1.4 Vai trò của Hiệu trưởng và Tổ trưởng chuyên môn trong quản lý tổ chuyên môn tại trường THPT 23

1.4.1 Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý tổ chuyên môn 23

1.4.2 Vị trí, vai trò, nhiệm vụ của tổ trưởng chuyên môn 26

1.5 Nội dung quản lý tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn trong trường THPT theo hướng NCBH 28

1.5.1 Lập kế hoạch hoạt động TCM theo hướng NCBH 28

1.5.2 Tổ chức hoạt động TCM theo hướng NCBH 30

1.5.3 Chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn theo hướng NCBH 32

1.5.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động TCM theo hướng NCBH 33

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT theo hướng nghiên cứu bài học 34

1.6.1 Nhận thức và năng lực của cán bộ quản lý 34

1.6.2 Nhận thức và năng lực của GV 35

1.6.3 Thái độ học tập và năng lực của HS 35

1.6.4 Môi trường quản lý 35

Kết luận chương 1 36

CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT TRUNG GIÃ – SÓC SƠN – HÀ NỘI THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC 37

2.1 Khái quát về đặc điểm lịch sử, địa lý, kinh tế-xã hội và giáo dục huyện Sóc Sơn 37

2.1.1 Về đặc điểm địa lí, lịch sử, kinh tế- xã hội 37

2.1.2 Tình hình giáo dục và đào tạo 38

2.2 Đặc điểm tình hình trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội 40

2.2.1 Quy mô phát triển nhà trường 40

2.2.2 Tình hình đội ngũ của trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội.

2.2.3 Tổ chuyên môn ở trường THPT Trung Giã 42 2.3 Giới thiệu về khảo sát thực trạng hoạt động của TCM và QL hoạt động của TCM ở trường THPT Trung Giã theo hướng NCBH 43

2.3.1 Mục đích khảo sát: 43

2.3.2 Đối tượng khảo sát : 43

2.3.3 Cách thu thập và xử lý thông tin : 43

2.4 Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội theo hướng nghiên cứu bài học 44

2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch NCBH của tổ chuyên môn ở trường THPT Trung Giã 44

2.4.2 Thực trạng thảo luận về mục tiêu, nội dung bài dạy tại tổ chuyên môn theo hướng NCBH tại trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội 45

2.4.3 Thực trạng các cá nhân GV nghiên cứu bài dạy và soạn bài theo nhiệm

vụ phân công ở tổ chuyên môn của trường THPT Trung Giã 472.4.4 Thực trạng việc thực hiện giờ dạy và dự giờ dạy minh họa trên lớp củagiáo viên trường THPT Trung Giã 492.4.5 Thực trạng việc thảo luận, chia sẻ về bài học sau dự giờ mẫu ở tổ

chuyên môn của trường THPT Trung Giã 522.4.6 Thực trạng việc áp dụng bài học cho thực tế dạy học hàng ngày củagiáo viên trường THPT Trung Giã 532.4.7.Đánh giá chung về hoạt động NCBH ở trường THPT Trung Giã- SócSơn – Hà Nội 552.5 Thực trạng quản lý hoạt động NCBH tại tổ chuyên môn trường THPTTrung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội 582.5.1 Thực trạng nhận thức của CBQL và GV về tầm quan trọng của quản lýhoạt động NCBH ở TCM trường THPT Trung Giã 582.5.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch NCBH tại tổ chuyên môn trường THPTTrung Giã 602.5.3 Thực trạng tổ chức triển khai hoạt động của tổ chuyên môn theo hướngNCBH tại trường THPT Trung Giã 622.5.4 Thực trạng chỉ đạo TCM triển khai hoạt động theo hướng NCBH tạitrường THPT Trung Giã 642.5.5 Thực trạng đánh giá kết quả hoạt động TCM theo hướng NCBH tạitrường THPT Trung Giã 652.5.6 Đánh giá chung thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo

hướng NCBH tại trường THPT Trung Giã 67Kết luận chương 2 72

CHƯƠNG 3 : BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRUNG GIÃ – SÓC SƠN – HÀ NỘI THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC 74

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động NCBH tại tổ chuyên

môn 74

3.1.1 Đảm bảo tính khoa học 74

3.1.2 Đảm bảo tính đồng bộ 74

3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa 74

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi 75

3.1.5 Đảm bảo tính hiệu quả 75

3.2 Đề xuất biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn theo hướng NCBH của TTCM trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn - Hà Nội 75

3.2.1 Tổ chức các hoạt động nhằm nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên về cơ hội phát triển nghề nghiệp khi tham gia hoạt động NCBH 75

3.2.2 Đổi mới công tác lập kế hoạch hoạt động của Tổ chuyên môn theo hướng NCBH 77

3.2.3 Chỉ đạo tổ chuyên môn thực hiện thường xuyên sinh hoạt chuyên môn theo NCBH 81

3.2.4 Xây dựng nhà trường và tổ chuyên môn thành một tổ chức biết học hỏi, một môi trường học tập, tập thể sư phạm đoàn kết 87

3.2.5 Xây dựng chính sách động viên, hỗ trợ TCM, GV tích cực triển khai hoạt động NCBH 91

3.5 Khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

93 3.5.1 Mục đích khảo nghiệm 93

3.5.2 Đối tượng khảo nghiệm và cách thức tiến hành khảo nghiệm 94

Tiểu kết chương 3 99

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

1 Kết luận 100

2 Khuyến nghị 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC 106

DANH MUCC̣ CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1: So sánh sự khác nhau giữa SHCM truyền thống và SHCM theo

NCBH 16Bảng 2.1 So sánh quy mô phát triển các trường THPT huyện Sóc sơn 39giai đoạn 2013 - 2016 39Bảng 2.2 Thống kê số lượng học sinh trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn –

Hà Nội giai đoạn 2013-2016 40Bảng 2.3 Số lượng, chất lượng giáo viên trường THPT Trung Giã năm học 422015-2016 42Bảng 2.4 Thực trạng xây dựng kế hoạch NCBH của tổ chuyên môn theohướng NCBH ở trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội 44Bảng 2.5 Thực trạng thảo luận về mục tiêu, nội dung bài dạy tại tổ chuyênmôn theo hướng NCBH ở trường THPT Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội 46Bảng 2.6: Thực trạng các cá nhân GV nghiên cứu bài dạy và soạn bài theonhiệm vụ phân công ở tổ chuyên môn của trường THPT Trung Giã 48Bảng 2.7 : Thực trạng việc thực hiện giờ dạy minh họa và tổ chuyên môn dựgiờ trên lớp của giáo viên ở trường THPT Trung Giã 50Bảng 2.8 Thực trạng việc thảo luận, chia sẻ về bài học sau dự giờ mẫu ở 52

tổ chuyên môn của trường THPT Trung Giã 52Bảng 2.9 Thực trạng việc áp dụng bài học cho thực tế dạy học hàng ngày củagiáo viên trường THPT Trung Giã 54Bảng 2.10 : Thực trạng đánh giá kết quả thực hiện hoạt động NCBH ở trườngTHPT Trung Giã 55Bảng 2.11 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV về tầm quan trọng của quản

lý hoạt động NCBH ở TCM trường THPT Trung Giã 58Bảng 2.12 Thực trạng xây dựng kế hoạch NCBH tại tổ chuyên môn của

TTCM trường THPT trung Giã 60

Bảng 2.13 Thực trạng tổ chức cho tổ chuyên môn triển khai hoạt động

NCBH của Tổ trưởng chuyên môn trường THPT Trung Giã 62Bảng 2.14 Thực trạng chỉ đạo tổ chuyên môn triển khai hoạt động NCBH tại

tổ chuyên môn của Tổ trưởng chuyên môn trường THPT Trung Giã 64Bảng 2.15 Thực trạng đánh giá kết quả hoạt tổ chuyên môn theo hướng

NCBH của TTCM trường THPT Trung Giã 65Bảng 2.16 Đánh giá chung thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theohướng NCBH của TTCM trường THPT Trung Giã 67Bảng 2.17 Những yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lý hoạt động NCBHtại tổ chuyên môn của trường THPT Trung Giã 69Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp 94Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 97

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài :

Đất nước đang trên đường phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.Nhu cầu đào tạo được nguồn nhân lực để phát triển kinh tế - xã hội đã đặt racho ngành giáo dục nhiều khó khăn và thách thức Trước thực tế đó đòi hỏingành giáo dục cần phải có những đổi mới để đáp ứng được sự phát triển củađất nước

Nghị quyết 29 của Đảng nêu rõ : " Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết,từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện đảm bảo thực hiện, đổi mới từ lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục- đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học ".

Trong những năm qua, ngành GD&ĐT luôn nhận được sự quan tâm củaĐảng, Nhà nước và toàn thể xã hội Ngành GD&ĐT đã có những chiếnlược và các giải pháp để tăng cường hiệu quả công tác quản lý dạy - học;nâng cao chất lượng đội ngũ GV, cán bộ quản lý GD Đối với nhà trườngTHPT thì TCM là đơn vị quản lý trực tiếp triển khai các hoạt động CM.Hoạt động TCM luôn có một vai trò quan trọng trong việc nâng cao chấtlượng đội ngũ, chất lượng DH trong nhà trường Đối với GV, TCM là nơi

mà họ có thể thực hiện học tập, trao đổi CM một cách gần gũi và thiết thựcnhất Hoạt động của TCM hiệu quả thì chất lượng dạy và học trong nhàtrường được nâng cao

Thực tế công tác quản lý các hoạt động của TCM ở trường THPT TrungGiã đã được lãnh đạo nhà trường quan tâm, các biện pháp quản lý hoạtđộng tổ chuyên môn đã được thực thi song còn thiên về thủ tục hànhchính, nặng về phổ biến, thiếu kiểm tra giám sát dẫn đến năng lực dạy học

của giáo viên còn hạn chế, phương pháp dạy học chưa đáp ứng được yêucầu đổi mới trong giáo dục, thiếu sự đồng thuận, ngại chia sẻ kiến thứcchuyên môn với đồng nghiệp.

Để khắc phục những yếu tố đó nhà quản lý giáo dục phải đóng vai trò chủ đạo, đi đầu trong các phong trào đổi mới, có kế hoạch hướng dẫn cho giáo viên trong các TCM thực hiện theo hướng đổi mới, tạo điều kiện cho tất cảgiáo viên trong nhà trường nâng cao năng lực chuyên môn, phát huy năng lực tiềm ẩn của mỗi cá nhân để nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên tôi chọn đề tài nghiên cứu : "

Quản lý tổ hoạt động chuyên môn ở trường THPT theo hướng nghiên cứu bài học " Góp phần cùng tập thể nhà trường hoàn thành tốt nhiệm vụ

3 Nhiệm vụ nghiên cứu :

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường

trung học phổ thông theo hướng nghiên cứu bài học

3.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn

ở trường trung học phổ thông Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội

3.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường

trung học phổ thông Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội theo hướng nghiên cứubài học

4 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung học

phổ thông

4.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung

học phổ thông Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội theo hướng nghiên cứu bài học

5 Câu hỏi nghiên cứu :

- Hoạt động tổ chuyên ở trường THPT theo hướng nghiên cứu bài học hiệnnay đang đặt ra cho các nhà quản lý những vấn đề gì ?

- Cần có những biện pháp nào để giải quyết các vấn đề đó ?

6 Giả thuyết khoa học

Tổ chuyên môn có vai trò quan trọng trong dạy học và quản lý dạy học

ở trường THPT Tuy nhiên trong bối cảnh đổi mới giáo dục thì quản lý tổchuyên môn còn bộc lộ nhiều hạn chế Nếu nghiên cứu và thực hiện các biệnpháp quản lý tổ chuyên môn đề xuất trong đề tài này một cách đồng bộ, có hệthống và áp dụng phương pháp quản lý khoa học thì có thể nâng cao chấtlượng hoạt động của tổ chuyên môn đáp ứng yêu cầu đổi mới, góp phần nângcao chất lượng giáo dục của nhà trường

7 Phạm vi nghiên cứu

- Luận văn tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học của hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn ở trường trung học phổ thông Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội

- Thời gian khảo sát trong 3 năm từ năm 2013 đến 2016

8 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Đọc và phân tích sách báo, tài liệu nghiên cứu, tạp chí liên quan đến quản

- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến quản lý hoạt động tổ chuyênmôn ở trường trung học phổ thông Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội: Kế hoạchthực hiện nhiệm vụ năm học, các báo cáo tổng kết năm học.

- Phương pháp quan sát, phỏng vấn, làm phiếu điều tra, trưng cầu ýkiến của Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên về thực trạng quản lý

tổ chuyên môn

8.3 Phương pháp nghiên cứu bổ trợ

Phương pháp thống kê toán học và một số phần mềm tin học nhằm xử

lý các dữ liệu, số liệu trong quá trình nghiên cứu

9 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và tài liệu tham khảo, phụ lục, nộidung chính của luận văn được cấu trúc gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường

trung học phổ thông theo hướng nghiên cứu bài học

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường

trung học phổ thông Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường

trung học phổ thông Trung Giã – Sóc Sơn – Hà Nội theo hướng nghiên cứubài học

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG NGHIÊN

CỨU BÀI HỌC 1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Việc nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung vàtrường THPT nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề được qua tâm hàng đầu đốivới các nhà quản lý giáo dục trên thế giới cũng như ở Việt Nam Việc tìm rabiện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy nhằm đáp ứng nhu cầu phát triểnGD- ĐT của xã hội là hết sức quan trọng Vấn đề này thu hút sự quan tâm đặcbiệt của các nhà quản lý cả trong và ngoài nước

Hoạt động của tổ chuyên môn là một trong những hoạt động quan trọngnhất trong nhà trường Do đó nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyênmôn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường Vì vậy các nhàquản lý luôn nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm ra biện pháp quản lýhoạt động tổ chuyên môn sao cho có hiệu quả nhất và quản lý hoạt động tổchuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học đã và đang được xem như là mộttrong những hoạt động góp phần nâng cao hoạt động SHCM một cách hữuhiệu

1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài

NCBH là một hoạt động phát triển chuyên môn có nguồn gốc ở Nhật Bản vàothế kỉ 19 Nó được mô tả là một quá trình gồm 6 bước sau :

1 Hợp tác lập kế hoạch bài học

2 Quan sát việc thực hiện bài học

3 Thảo luận về bài học

4 Sửa đổi kế hoạch bài học

5 Dạy các phiên bản sửa đổi của bài học

6 Chia sẻ ý kiến và quan điểm về các phiên bản sửa đổi của bài học( Theo Fermandez và Yoshida, 2014 )

Tại Nhật Bản, cuối những năm 1990 cùng với sự suy thoái về kinh tế,nhiều vấn nạn trong học tập đã xảy ra như : trẻ em mất niềm yêu thích với họctập, giáo viên độc đoán, bài giảng của giáo viên dựa trên những bài giảng mộtchiều ( Sato 2000 ) Để thay đổi hoàn cảnh đó, Sato và những đồng nghiệp đãgiới thiệu NCBH cho các nhóm học Trong NCBH cho nhóm học tất cả cácgiáo viên cần tham gia và họ cần tập trung vào việc quan sát và phản ánh Đếnnăm 2009, có khoảng 2000 trường tiểu học và gần 1000 trường cấp 2 củaNhật Bản đang áp dụng phương pháp đó.

Từ những năm cuối thế kỷ trước (1990 ) NCBH đã được du nhập vào

Mỹ một cách nhanh chóng Theo Lewis (2006) ở Mỹ đã có 24 trường đại học

có các nhóm NCBH.Gần đây, NCBH cũng được giới thiệu ở nhiều nước và làmột chủ đề được nhiều nhà giáo dục và học giả trên thế giới quan tâm như :Hoa Kỳ ( Fermandez và Yoshida, 2004; Lewis và cộng sự, 2004; Stigler vàHiebert, 1999 ), Vương quốc Anh ( Dudley, 2007; Ruthven, 2005 ) và Úc

( White và Southwell, 2003 ) AFT (American Federation of Teachers - Hội

giáo chức Hoa Kỳ) đã khẳng định NCBH là một hình thức bồi dưỡng chuyênmôn, nghiệp vụ cho giáo viên rất có hiệu quả

NCBH đã xuất hiện ở nhiều nước Châu Á như : Brunei ( Wood và MohdTuah, 2008 ), Malayxia ( Lim et al, 2005 ), Thái Lan ( Inprasitha, 2008 ), ViệtNam ( Saito et al, 2010 )

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước :

Ở Việt Nam, NCBH đã được vận dụng từ đầu năm 2000 nhưng còn ít

và rải rác Dự án hợp tác giữa Bộ GD-ĐT và JICA (Tổ chức phát triển hợp tác

quốc tế của Nhật Bản) về “Tăng cường bồi dưỡng giáo viên theo cụm trường

và quản lý nhà trường ở Việt Nam” trong thời gian 2006 - 2007 là một trong

những nghiên cứu vận dụng NCBH

Tháng 3 năm 2013, Vụ GD Trung học – Bộ GD&ĐT đã mời cácchuyên gia của tổ chức JICA Nhật Bản, các giảng viên một số trường đại học,các chuyên viên của Vụ tham dự hội nghị về đổi mới SHCM theo NCBH

Tháng 8 năm 2013 Bộ GD&ĐT tiến hành tập huấn cho các cán bộ quản lý,các tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn của các Sở GD&ĐT về hướng dẫnSHCM theo NCBH.

Một số tác giả đã có những công trình NCBH như : Vũ Thị Sơn, NguyễnDuân, 2010 “ Nghiên cứu bài học ” – một cách tiếp cận năng lực nghề nghiệpcủa giáo viên ( Tạp chí Khoa học giáo dục số 52 tháng 1/ 2010 ); Bài viếtSHCM theo NCBH ( 3/12/2014 – website Sở GD&ĐT tỉnh Lạng Sơn ); Hộinghị tập huấn Đổi mới phương pháp sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướngNCBH ( 12/9/2013 – Sở GD&ĐT Hải Phòng ); Nguyễn Mậu Đức, Lê HuyHoàng, ĐHSP Thái Nguyên, 2012, Phương pháp bồi dưỡng chuyên mônnghiệp vụ cho GV, SV sư phạm thông qua mô hình NCBH

SHCM theo hướng NCBH nhằm nâng cao năng lực nghề nghiệp của GV, tạođiều kiện và cơ hội học tập cho học sinh Hoạt động NCBH là hoạt động chủđạo trong các buổi SHCM ở các tổ chuyên môn, qua hoạt động này góp phầnphát triển nhà trường một cách bền vững Vì vậy quản lý hoạt động tổ chuyênmôn theo hướng NCBH của tổ trưởng chuyên môn trong các trường THPT đãđược các nhà nghiên cứu giáo dục trong và ngoài nước quan tâm

Trong những năm gần đây đã có nhiều đề tài luận văn thạc sỹ, nhiều tác giảnghiên cứu về quản lý nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn :

- " Biện pháp chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Thạch Thất - Hà Nội " của Nguyễn Thu Thủy ( năm 2013 )

- " Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Đồng Bành tỉnh Lạng Sơn " của Hoàng Mạnh Hùng ( năm 2013 )

- " Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn đáp ứng yêu cầu phát triểnnăng lực dạy học cho giáo viên ở trường THPT Nam Khoái Châu tỉnh HưngYên " của Nguyễn Thị Khuyên ( năm 2014 )

Các nghiên cứu của các tác giả nhìn chung đã đề cập đến nội dung quản lýhoạt động dạy và học ở trường THPT và một số các biện pháp quản lý trên cơ

sở quản lý các hoạt động dạy học và quản lý hoạt động của tổ chuyên môntrong trường THPT.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu một cách hệ thống về quản lý hoạt động của tổchuyên môn ở trường THPT theo hướng nghiên cứu bài học trên địa bàn TP

Hà Nội chưa có tác giả nào nghiên cứu Do đó để góp phần nâng cao hiệu quảquản lý hoạt động TCM trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạngquản lý hoạt động TCM ở trường THPT Trung Giã - Sóc Sơn - Hà Nội nên tôichọn đề tài " Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT Trung Giã -Sóc Sơn - Hà Nội theo hướng nghiên cứu bài học " nhằm góp phần nâng caochất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường và của huyện nhà

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý, quản lý nhà trường

1.2.1.1 Quản lý :

Nhà sử gia Daniel A Wren đã nhận xét : " Quản lý cũng xưa cũ như chínhcon người vậy " Nhận xét này đã minh chứng cho sự xuất hiện từ rất lâuđời của hoạt đông quản lý Từ hàng nghìn năm tr.C.N đã xuất hiện những

tư liệu liên quan đến sự xuất hiện của hoạt động quản lý Trải qua hàngnghìn năm lịch sử phát triển hoạt động quản lý cũng đã có sự phát triển vàtrở thành bộ môn khoa học quản lý Có rất nhiều khái niệm về " Quản lý "như :

Tác giả F.W Taylor cho rằng “Quản lý là biết chính xác điều bạn muốnngười khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cáchtốt nhất và rẻ nhất”.[16, tr.327]

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng : " Quản lý làquá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động( chức năng ) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo ( lãnh đạo ) và kiểm tra”.[10,tr.9]

Ở định nghĩa của F.W Taylor đề cập đến chủ thể quản lý và đối tượngquản lý Định nghĩa của tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc

đề cập đến 4 chức năng của quản lý nhưng ẩn đằng sau đó là chủ thể quản

lý tác động đến đối tượng quản lý thông qua 4 chức năng Cả 2 định nghĩađều đề cập đến việc đạt được mục tiêu của tổ chức hay của nhà quản lý.Mặc dù có nhiều khái niệm khác nhau về quản lý nhưng tuy nhiên trongkhuôn khổ luận văn này theo tác giả thì " Quản lý " có thể được hiểu nhưsau : " Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thểquản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lýnhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạtđược mục tiêu đề ra "

 Chức năng của quản lý :

Kế hoạch hóa : kế hoạch hóa có nghĩa là xác định, hình thành mục tiêu đốivới tổ chức, xác định các nguồn lực của tổ chức và quyết định xem nhữnghoạt động nào là cần thiết để đạt được những mục tiêu đó

Tổ chức : Là quá trình hình thành nên cấu trúc, các quan hệ giữa các thànhviên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thànhcông các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức Thành tựucủa một tổ chức phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của người quản lý, sửdụng các nguồn lực này sao cho có hiệu quả và có kết quả

Lãnh đạo - chỉ đạo : Khi kế hoạch đã được lập, bộ máy tổ chức đã đượchình thành thì phải có sự dẫn dắt, điều khiển hoạt động của tổ chức đểhướng tới và đạt được mụ tiêu Vậy lãnh đạo - chỉ đạo có thể được hiểu là

sự liên kết, liên hệ với người khác và động viên họ hoàn thành nhữngnhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của tổ chức

Kiểm tra : Là quá trình theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động và tiếnhành các hoạt động sửa chữa, uốn nắn nếu cần thiết Quá trình đánh giácũng là quá trình tự điều chỉnh có chu kỳ như sau :

Người quản lý đặt ra những chuẩn mực thành đạt của hoạt động

Người quản lý đối chiếu, đo lường kết quả sự thành đạt so với chuẩnmực đã đặt ra

Người quản lý tiến hành điều chỉnh những sai lệch

Người quản lý chỉnh sửa, hiệu chỉnh lại chuẩn mực nếu cần

1.2.1.2 Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường :

Bản chất của quá tình giáo dục là quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người

Đã có nhiều các nhà lý luận, các nhà quản lý đưa ra những định nghĩa về quản lý giáo dục dưới những góc độ khác nhau như :

- Tác giả Phạm Minh Hạc : " QLGD là quản lý hoạt động dạy và họcnhằm đưa nhà trường từ trạng thái này sang trạng thái khác và dẫn đạt tớimục tiêu dạy học đã xác định " [ 17, tr 16 ]

- Trong cuốn " Quản lý giáo dục một số vấn đề về lý luận và thực tiễn ",GS- TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc cùng nhóm tác giả đã định nghĩa : " QLGD làquá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các cơ quan QLGD các cấptới các thành tố của quá trình dạy học - giáo dục nhằm làm cho hệ thốnggiáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục mà nhà nước

đề ra ".[ 20,tr 16 ]

Những khái niệm trên về QLGD tuy có những cách diễn đạt khác nhaunhưng tựu chung lại có thể hiểu là sự tác động có tổ chức, có định hướng phùhợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý ở các cấp lên đối tượng quản

lý nhằm đưa hoạt động GD của từng cơ sở và toàn bộ hệ thống GD đạt tớimục tiêu

Trong QLGD, chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy QLGD từtrung ương đến cơ sở Còn đối tượng quản lý chính là nguồn nhân lực, cơ sởvật chất kỹ thuật và hoạt động thực hiện chức năng của giáo dục đào tạo.Trong phạm vi nhà trường, QLGD có thể được hiểu một cách cụ thể như sau:

QLGD hay quản lý nhà trường là sự tác động lên tập thể GV, HS và cáclực lượng GD trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng phối hợp,tác động tham gia các hoạt động GD của nhà trường để đạt mục đích đã định

1.2.2 Trường THPT và quản lý trường THPT.

1.2.2.1 Trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Giáo dục THPT là bậc cuối cùng trong hệ thống giáo dục phổ thông,

nó có một vị trí rất quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội

Vị trí giáo dục THPT được thể hiện trong sơ đồ khung của hệ thống giáo dụcquốc dân theo Nghị định 90/CP (1993) của Chính phủ

Trường THPT là cấp học nối tiếp THCS trong hệ thống giáo dục quốcdân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông Trường THPT có tư cách pháp nhân

và có con dấu riêng Trường THPT có nhiệm vụ tổ chức dạy- học và hoạtđộng theo mục tiêu, chương trình giáo dục do Nhà nước ban hành, đồng thờiphải đào tạo thế hệ HS có phẩm chất, đạo đức trong sáng, có tri thức khoahọc, năng động sáng tạo, có khả năng cạnh tranh, có hiểu biết xã hội, có sứckhoẻ

1.2.2.2 Quản lý trường THPT.

Như chúng ta đã biết, trong các trường học đặc biệt là trường THPT thìquản lý hoạt động chuyên môn là vấn đề trọng tâm nhằm đạt được mục tiêugiáo dục đã đề ra Đối với học sinh THPT thì ngoài trang bị kiến thức cho các

em việc hình thành cho các em phương pháp học tập, khả năng tư duy, khảnăng thích ứng với cuộc sống cũng là một vấn đề quan trọng Vì thế vấn đề

đặt ra đối với việc quản lý trường THPT chính là: Người quản lý (chủ thể quản lý) tác động như thế nào vào các thành tố của quá trình giáo dục- dạy

học, nhằm đem lại kết quả như mong muốn

Như vậy, quản lý trường THPT là tập hợp các tác động tối ưu của chủthể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và cán bộ công nhân viên nhằmphát huy tác dụng các nguồn lực và các lực lượng xã hội để đạt được mục tiêugiáo dục của một trường THPT

1.2.3 Tổ chuyên môn và quản lý tổ chuyên môn trong trường THPT.

1.2.3.1 Vị trí, chức năng và nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường THPT

Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, đường lối chínhsách của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT, của địa phương, của nhà trường về giáo

dục Là nơi trực tiếp thực hiện mọi quá trình chỉ đạo đổi mới phương pháp đểnâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường Tổ chuyên môn là nơi đểcác thành viên trong tổ trao đổi, học hỏi lẫn nhau về các vấn đề chuyên môn,

là cầu nối giữa các thành viên trong tổ tạo ra sự gắn kết của cả tập thể trongviệc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của mỗi nhà trường

Hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường phổ thông là hoạt động giảngdạy các môn học mà các thành viên của tổ đã được đào tạo theo chuẩn đàotạo Đây là hoạt động quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục củamỗi nhà trường Nó đòi hỏi có sự tuân thủ nội dung chương trình của BộGD&ĐT vả có sự vận dụng năng động, sáng tạo phù hợp với điều kiện, hoàncảnh của mỗi nhà trường

Theo điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông cónhiều cấp học ban hành thông tư số 12/2011/TT-BGD&ĐT ngày 28 tháng 3năm 2011 của Bộ GD&ĐT : Tổ CM là một bộ phận cấu thành trong bộ máy tổchức, quản lý của trường THCS, THPT Tổ chuyên môn trong trường trunghọc phổ thông là lực lượng chủ đạo tạo nên chất lượng giáo dục của nhàtrường Tổ chuyên môn hoạt động có hiệu quả thì chất lượng giảng dạy đượcnâng lên Tổ chuyên môn được cấu thành từ các thành viên cùng nhómchuyên môn Mỗi tổ chuyên môn phải hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ của tổ.Các thành viên trong tổ luôn được gắn kết chặt chẽ với nhau trong quá trìnhthực hiện nhiệm vụ chung của tổ

Nhiệm vụ của tổ chuyên môn gồm :

Giúp hiệu trưởng điều hành các hoạt động nghiệp vụ, hoạt động tổ

CM liên quan đến hoạt động dạy và học

Trực tiếp quản lý giáo viên trong tổ theo nhiệm vụ quy định

Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng vàquản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch giáo dục, phân phốichương trình môn học của Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường

Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ, tham gia đánh giá xếploại các thành viên của tổ theo các quy định của Bộ GD&ĐT.

Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó

Đề xuất khen thưởng và kỷ luật đối với giáo viên

Tổ CM sinh hoạt 2 lần/ tuần và có thể họp đột xuất do yêu cầu côngviệc hoặc khi hiệu trưởng yêu cầu

1.2.3.2 Hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT.

Hoạt động chuyên môn trong nhà trường là nhiệm vụ quan trọng và chủyếu Hoạt động tổ chuyên môn đúng hướng, đúng quy trình sẽ tạo nên môitrường giáo dục hiệu quả Trong sinh hoạt tổ chuyên môn các thành viên thamgia nhiệt tình và hào hứng là điều cần thiết vì như thế họ sẽ có động lực, sángtạo trong mọi hoạt động chuyên môn

Theo Điều lệ trường THPT [1,tr.20] Nội dung hoạt động của tổ chuyênmôn trong trường THPT bao gồm:

- Lập kế hoạch giảng dạy của từng giáo viên và của tổ, kề hoạch thực hiện công tác đổi mới trong giáo dục

- Xây dựng PPCT môn học theo quy định của Bộ GD&ĐT và hướng dẫn của Sở GD&ĐT

- Lập kế hoạch, tổ chức bồi dưỡng và tự bồi dưỡng cho giáo viên nhằm từng bước đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

- Tổ chứ các chuyên đề, hội thi nhằm nâng cao năng lực của giáo viên

- Các thành viên trong tổ thực hiện việc kiểm tra đánh giá lẫn nhau trong việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn

- Tham gia nghiên cứu khoa học, viết SKKN, tíc cực ,chủ động áp dụngcác kết quả nghiên cứu khoa học, SKKN vào trong thực tế giảng dạy

- Tham gia các hoạt động chung của nhà trường

Với các chức năng và nhiệm vụ nêu trên, tổ chuyên môn là một bộ phận quan trong trong nhà trường phổ thông Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp triển khai

các hoạt động của nhà trường, trong đó trọng tâm là hoạt động giáo dục vàdạy học.

1.2.3.3.Quản lý tổ chuyên môn ở trường THPT

TCM là cấp quản lý đầu tiên hay quản lý cấp cơ sở trong nhà trường TCMthực hiện các nhiệm vụ xây dựng và thực hiện kế hoạt động chung của tổ,hướng dẫn và quản lý kế hoạch cá nhân của các tổ viên theo kế hoạch chungcủa nhà trường để đảm bảo chất lượng GD theo các mục tiêu đã đề ra Ở đâycũng chính là nơi tiến hành các hoạt động đổi mới để nâng cao chất lượng DHcủa GV và chất lượng học tập của học sinh Hoạt động TCM tốt giúp cho nhàtrường nâng cao chất lượng dạy và học và ngược lại nếu hoạt động TCM kémhiệu quả chất lượng giảng dạy trong nhà trường sẽ gặp phải khó khăn

Quản lý hoạt động TCM trong nhà trường là một quá trình tác động từkhâu quy hoạch, kế hoạch phát triển các TCM trên cơ sở đó hình thành một hệthống tổ “đội” công tác phù hợp, tiếp sau đó là việc quyết định bổ nhiệm các

tổ trường TCM Đội ngũ tổ trưởng TCM sẽ là lực lượng tham mưu, giúp Hiệutrưởng quản lý thành công các nhiệm vụ của tổ công tác Các tổ trưởng TCMtiếp nhận và thực hiện các nhiệm vụ chỉ đạo của nhà trường theo tinh thầnthực hiện nghiêm túc kế hoạch hoạt động chung của nhà trường với tráchnhiệm đảm bảo kết quả đạt được phù hợp với mục tiêu đã đề ra

Quản lý hoạt động TCM trên cơ sở quản lý được các hoạt động sinhhoạt của TCM để trên cơ sở đó thực hiện các hoạt động triển khai các hoạtđộng CM, bồi dưỡng CM và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thànhviên của tổ theo quy định chuẩn mực và các quy định khác hiện hành

Nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của nhà trường là tổ chức giảng dạy vàhọc tập Trong nhà trường hiệu trưởng quản lý việc giảng dạy thông qua hoạtđộng của TCM; quản lý việc học tập của học sinh thông qua công tác giảngdạy của GV Hoạt động của TCM có nhiệm vụ nâng cao hiệu quả công tác tácgiảng dạy trong nhà trường Để quản lý có hiệu quả hoạt động TCM trong nhàtrường, HT cần thực hiện công tác quản lý của mình thông qua TCM để thúc

đẩy hoạt động TCM Để hoạt động của TCM có chất lượng thì HT cần tiếnhành thực hiện công tác quy hoạch TCM, quản lý hoạt động DH, hoạt độngsinh hoạt của TCM, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ tổ trưởng CM,đội ngũ tổ viên trong TCM.

Có thể hiểu: quản lý hoạt động TCM là quá trình tác động của hiệutrưởng một cách có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức và có ảnhhưởng tích cực từ vai trò lãnh đạo của thủ trưởng và các tổ chức khác tớiTCM và sau đó là quá trình tự quản lý, điều hành, điều chỉnh, tự kiểm trađánh giá của chính TCM tới các thành viên nhằm đạt thành tích với kết quảtốt nhất

1.2.4 Hoạt động NCBH và quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học.

1.2.4.1 Hoạt động nghiên cứu bài học.

Thuật ngữ NCBH ( Tiếng Anh là Lesson Study hoặc Lesson Reseach )được chuyển từ nguyên nghĩa tiếng Nhật ( Jugyou Kenkyuu ) Thuật ngữNCBH có nguồn gốc trong lịch sử giáo dục Nhật Bản, từ thời Meiji ( 1868 –

1912 ), như một biện pháp để nâng cao năng lực nghề nghiệp của giáo viênthông qua nghiên cứu cải tiến các hoạt động dạy học, các bài học cụ thể, qua

đố cải tiến chất lượng học của học sinh NCBH có trọng tâm là nghiên cứuviệc học ( NCVH ) của HS thông qua từng chủ đề, bài học, môn học, lớp học

cụ thể Thuật ngữ NCVH để chỉ những hoạt động trọng tâm, cụ thể của GVtrong quá trình NCBH gồm : Thiết kế và tiến hành bài học – quan sát – suyngẫm và chia sẻ về thực tế việc học của HS trong bài học đó để tìm hiểu HShọc như thế nào ? GV cần làm gì để HS học tập thực sự và có hiệu quả ?Theo E Saito (2009), NCBH xuất phát từ Nhật Bản, là một cách tiếp cậnviệc học tập chuyên môn nhấn mạnh đến việc GV cùng nhau thiết kế kế hoạchbài học, dự giờ, suy ngẫm, phân tích, chia sẻ thực tế việc học của HS [1]

Theo Vũ Thị Sơn & Nguyễn Duân (2009), NCBH là một biện pháp đểnâng cao năng lực nghề nghiệp của GV thông qua nghiên cứu cải tiến các hoạtđộng dạy học các bài học cụ thể [7].

Qua các khái niệm trên, có thể thấy NCBH là một hình thức phát triển chuyênmôn của GV Trong hoạt động này, đối với mỗi bài học cụ thể, GV cùng nhauquan sát việc học của học sinh, cùng nhau thảo luận, chia sẻ thông tin vềnhững gì họ quan sát được từ thực tế học tập của học sinh để cùng nhau tìm racách thức giúp cho học sinh tiếp thu nội dung kiến thức của bài học một cáchhiệu quả nhất Thông qua NCBH, giúp nâng cao năng lực chuyên môn của

GV và hiệu quả, chất lượng học tập của học sinh

Cho đến nay NCBH được xem như một mô hình và cách tiếp cận nghề nghiệpcủa giáo viên và vẫn được sử dụng rộng rãi ở các trường của Nhật Bản Hìnhthức này đã được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới, bước đầu được áp dụng

ở Việt nam và đã chứng minh được tính khả thi của nó trong việc bồi dưỡng

và phát triển năng lực chuyên môn của giáo viên so với các phương pháptruyền thống khác Điều đó cho thấy tính ưu việt và sức hấp dẫn to lớn củaNCBH

Sự khác nhau giữa sinh hoạt chuyên môn truyền thống và sinh hoạt chuyên môn theo hướng NCBH được thể hiện trong bảng 1 dưới đây:

Bảng 1: So sánh sự khác nhau giữa SHCM truyền thống và

SHCM theo NCBH.

Mục đích - Tập trung phân tích, - Tập trung phân tích,

đánh giá hoạt động dạy đánh giá hoạt động họccủa GV Từ đó đánh của HS Từ đó rút ragiá, xếp loại giờ dạy biện pháp nhằm nâng

- Rút kinh nghiệm và cao chất lượng học củathống nhất cách dạy cho HS