Tiểu luận Luật hôn nhân và gia đình - Đánh giá cách thức xử lý đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật theo luật hôn nhân và gia đình năm 2014

Nghiên cứu về kết hôn trái pháp luật và cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật trong đời sống xã hội hiện nay là vô cùng cần thiết. Không chỉ nhằm đánh giá các trường hợp thực tế đã xuất hiện, mà quan trọng hơn đó là hoàn thiện hơn nữa cách khắc phục, giải quyết các trường hợp vi phạm đó. Có như vậy những cách xử lý này mới được phát huy, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, đảm bảo trật tự an toàn xã hội.Trong phạm vi học của môn Luật hôn nhân và gia đình có quy định chi tiết về xử lí hủy việc kết hôn trái pháp luật, cho nên để làm rõ vấn đề này, em xin chọn đề bài: “Đánh giá cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014”

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

“Đánh giá cách thức xử lý đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật theo Luật Hôn nhân và gia đình

năm 2014”

Hà Nội, 4/2020

MỤC LỤC

Table of Contents

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

I Những vấn đề chung về kết hôn trái pháp luật 4

1 Khai niệm về kết hôn hợp pháp 4

2 Khái niệm kết hôn trái pháp luật 5

3 Hệ quả của việc kết hôn trái pháp luật 6

II Cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật 7

1 Căn cứ để xử hủy việc kết hôn trái pháp luật 7

2 Người có quyền yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật8 3 Nguyên tắc xử lí chung đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật 9

III Đánh giá về cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật 10

1 Thực trạng xử lí đối với các trường hợp hủy kết hôn trái pháp luật 10

2 Kiến nghị 13

KẾT LUẬN 13

MỞ ĐẦU

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt hơn Hôn nhân và gia đình luôn có mối liên hệ mật thiết, gắn bó với nhau Hôn nhân là cơ sở, là viên gạch đầu tiên xây dựng nên một gia đình Gia đình là nền tảng của xã hội, nó có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm cuộc sống cho từng cá nhân, nhu cầu hạnh phúc của các thành viên trong gia đình Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội, những mối quan hệ cũng như những vấn đề về tâm sinh lý của con người ngày càng trở nên phức tạp Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến quan hệ hôn nhân, gia đình, trong đó có việc kết hôn giữa hai bên Trên thực tế đã

có rất nhiều trường hợp kết hôn trái pháp luật gây ra những ảnh hưởng vô cùng tiêu cực đến mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, đến lối sống và đạo đức xã hội Trong khi đó, hệ thống pháp luật lại chưa thể dự liệu cũng như điều chỉnh một cách toàn diện Kết hôn trái pháp luật vẫn tồn tại như một hiện

tượng xã hội không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên chủ thể mà còn ảnh hưởng đến đạo đức

và trật tự xã hội Pháp luật quy định có nhiều hình thức xử lí kết hôn trái pháp luật như hủy kết hôn trái pháp luật, xử lí hành chính, xử lí hình sự

Nghiên cứu về kết hôn trái pháp luật và cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật trong đời sống xã hội hiện nay là vô cùng cần thiết Không chỉ nhằm đánh giá các trường hợp thực tế đã xuất hiện, mà quan trọng hơn đó là hoàn thiện hơn nữa cách khắc phục, giải quyết các trường hợp vi phạm đó Có như vậy những cách xử lý này mới được phát huy, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, đảm bảo trật tự

an toàn xã hội.Trong phạm vi học của môn Luật hôn nhân và gia đình có quy định chi tiết về xử lí hủy việc kết hôn trái pháp

luật, cho nên để làm rõ vấn đề này, em xin chọn đề bài: “Đánh giá cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014”

NỘI DUNG

I Những vấn đề chung về kết hôn trái pháp luật

1 Khai niệm về kết hôn hợp pháp

Quan hệ hôn nhân gia đình là một hình thức của quan hệ xã hội được xác lập giữa hai chủ thể nam và nữ, quan hệ này tồn

tại và phát triển theo quy luật của tự nhiên với mục đích đảm bảo sự sinh tồn, phát triển của xã hội loài người Ngay cả khi không có bất kỳ một quy tắc, một quy định nào thì quan hệ hôn nhân gia đình từ trước đến nay vẫn được xác lập, con người vẫn chung sống, vẫn sinh con đẻ cái và tiếp nối từ thế hệ này qua thế hệ khác Do đó, quyền kết hôn là một quyền tự nhiên rất con người, quyền con người

Chỉ đến khi trong xã hội loài người có sự xuất hiện của pháp luật thì quan hệ hôn nhân gia đình từ một quan hệ tự nhiên mới chính thức được xem xét trên khía cạnh một quan hệ pháp luật

về hôn nhân gia đình Khi đó, quan hệ pháp luật hôn nhân gia đình là những quan hệ ý chí và phụ thuộc chặt chẽ vào ý chí pháp luật hay chính là những quy định pháp luật Dưới góc độ pháp luật, kết hôn là một sự kiện pháp lý nhằm xác lập quan hệ

vợ chồng giữa nam và nữ theo quy định của pháp luật về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn Để đảm bảo tạo ra những tế bào tốt, những gia đình ổn định, lành mạnh thì trước hết ngay từ việc kết hôn của hai bên nam nữ đã phải tuân thủ theo những điều kiện nhất định, sao cho cuộc hôn nhân đó được pháp luật cũng như xã hội công nhận

Theo quy định tại Khoản 5 Điều 3 Luật hôn nhân và gia đình 2014: Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với

nhau theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014 về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn

Nam nữ kết hôn được coi là hợp pháp khi đảm bảo hai yếu tố sau:

Thứ nhất, phải thể hiện ý chí của cả nam và nữ là mong muốn được kết hôn với nhau, ý chí và mong muốn đó được thể hiện bằng lời khai của họ trong tờ khai đăng ký kết hôn cũng như trước các cơ quan đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật

Thứ hai, việc kết hôn phải được Nhà nước thừa nhận Hôn nhân chỉ được Nhà nước thừa nhận khi việc xác lập quan hệ hôn nhân mà cụ thể là việc kết hôn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn

2 Khái niệm kết hôn trái pháp luật

Trước hết cần khẳng định rằng, kết hôn trái pháp luật là một khái niệm pháp lý được pháp luật quy định và điều chỉnh bởi Luật Hôn nhân và gia đình Tuy nhiên, đứng trên góc độ lý luận,

để tìm hiểu những quan niệm sâu xa của vấn đề này thì cần đặt

nó trong sự tác động của các yếu tố kinh tế, văn hóa, chính trị,

xã hội của mỗi thời kỳ Bởi trong một xã hội có giai cấp, quan hệ hôn nhân bị chi phối bởi ý chí của giai cấp thống trị Thông qua

Nhà nước, bằng pháp luật, giai cấp thống trị tác động vào các quan hệ hôn nhân và gia đình làm cho các quan hệ này phát sinh, thay đổi, chấm dứt phù hợp với lợi ích của giai cấp đó

Kết hôn trái pháp luật là một khái niệm pháp lí được quy định

và điều chỉnh bởi Luật Hôn nhân và gia đình.Tại khoản 6 Điều 3

Luật Hôn nhân và gia đình quy định: “Kết hôn trái pháp luật là việc nam, nữ đã đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhưng một bên hoặc cả hai bên vi phạm điều kiện kết hôn theo quy định tại Điều 8 của Luật này”

Từ quy định trên có thể khẳng định:

Thứ nhất, việc kết hôn trái pháp luật thì trước hết kết hôn đó

đã được ghi nhận bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tức là

đã có đăng kí kết hôn

Thứ hai, việc kết hôn có một bên nam, nữ hoặc cả hai bên vi phạm một trong các điều kiện kết hôn theo Luật định

Như vậy kết hôn trái pháp luật theo quan niệm của Việt Nam chính là việc xác lập quan hệ vợ chồng không có đăng ký kết hôn hoặc có đăng ký kết hôn nhưng vi phạm điều kiện kết hôn

do pháp luật quy định, cụ thể là vi phạm một trong những điều kiện sau: Vi phạm điều kiện về độ tuổi; Vi phạm điều kiện về yếu tố tự nguyện; Thuộc các trường hợp cấm kết hôn; Vi phạm

các điệu kiện về đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật Những cơ sở đó được hình thành từ chính cuộc sống và con người Việt Nam, dựa trên những yếu tố về văn hóa, về sự phát triển sinh học của con người, sự phát triển của kinh tế, xã hội…

3 Hệ quả của việc kết hôn trái pháp luật

Những hành vi kết hôn trái pháp luật sẽ dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng cho toàn xã hội

Xét dưới góc độ pháp lý, hành vi kết hôn trái pháp luật trước kết xâm phạm đến quyền và lợi ích chính đáng của công dân.,

vi phạm những quy định của pháp luật liên quan đến việc bảo

vệ trẻ em, thậm chí còn có thể phạm vào một số tội quy định trong Bộ luật hình sự

Xét dưới góc độ xã hội, Kết hôn trái pháp luật không thể tạo

ra những gia đình hạnh phúc, lành mạnh Một gia đình được hình thành và tồn tại để thực hiện tốt những chức năng của nó phải được xây dựng trên cơ sở tình yêu của hai bên nam nữ, sự thương yêu, gắn kết và tự nguyện chung sống, thực hiện tốt bổn phận của mình, phải được thiết lập giữa những chủ thể khác giới có đầy đủ những tiêu chuẩn về thể lực, sinh lý, tâm lý…

II Cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái

pháp luật

Cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật

theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 là hủy kết hôn trái pháp luật.

1 Căn cứ để xử hủy việc kết hôn trái pháp luật

Theo Điều 2 Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP về hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật hôn nhân và gia đình, khi giải quyết yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật phải căn cứ vào điều kiện tại Điều 8 Luật hôn nhân và gia đình 2014:

- Nam, nữ kết hôn khi chưa đạt độ tuổi kết hôn theo quy định của pháp luật

- Việc kết hôn không đảm bảo sự tự nguyện

- Người mất năng lực hành vi dân sự nhưng vẫn kết hôn

- Người đang có vợ (chồng) kết hôn với người khác

- Giữa những người có dòng máu trực hệ, những người có họ trong phạm vi ba đời

- Cha mẹ nuôi kết hôn với con nuôi, người đã từng là cha mẹ nuôi với con nuôi; bố chồng với con dâu; mẹ chồng với con

rể; bố dượng với con riêng của vợ; mẹ kế với con riêng của chồng kết hôn với nhau:

- Hai người cùng giới tính kết hôn với nhau:

Chỉ cần có một trong các dấu hiệu trên thì Tòa án đã có căn

cứ xử lí hủy việc kết hôn trái pháp luật Sau khi nhận được đơn yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật Tòa án phải kiểm tra, xác minh cụ thể để xử lí việc kết hôn trái pháp luật theo đúng quy định của pháp luật

2 Người có quyền yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật

Theo nguyên tắc, Tòa án chỉ giải quyết hủy kết hôn trái pháp luật khi có đơn khởi kiện của cá nhân, cơ quan, tổ chức mà pháp luật quy định có quyền khởi kiện Người có quyền cầu được quy định tại Điều 10 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 bao gồm:

- Người bị cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn

- Vợ, chồng, cha,mẹ, con, người giám hộ hoặc người đại diện theo pháp luật của người kết hôn pháp luật

- Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình

- Cơ quan quản lí nhà nước về trẻ em

- Hội liên hiệp phụ nữ

Như vậy, phạm vi những người có quyền yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật là rất rộng, bao gồm cả cá nhân, cơ quan, tổ chức

thực hiện quyền yêu cầu với tư cách là người phản biện xã hội, phát hiện và yêu cầu xử lí đối với các hành vi vi phạm pháp luật

về kết hôn Quy định như vậy phù hợp với thực tế tình trạng kết hôn trái luật, nhiều người có quyền yêu cầu sẽ hạn chế được tình trạng che giấu những trường hợp kết hôn trái pháp luật, bảo vệ lợi ích cho cá nhân, gia đình và xã hội

3 Nguyên tắc xử lí chung đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật

Theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nguyên tắc Tòa án có quyền hủy việc kết hôn trái pháp luật Việc hủy kết hôn sẽ mang lại hậu quả bất lợi cho người kết hôn, cho nên khi xử lí kết hôn trái pháp luật Tòa án cần nhắc thận trọng Khi xem xét giải quyết yêu cầu huỷ kết hôn trái pháp luật, Tòa án phải căn cứ vào yêu cầu của đương sự và điều kiện kết hôn tại Điều 8 và đường lối xử lí kết hôn tại Điều 1 Luật hôn nhân và gia đình Theo khoản 2 Điều 11 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 thì tại thời điểm Tòa án giải quyết yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật, nếu hai bên đã đủ điều kiện kết hôn theo quy định của pháp luật và yêu cầu công nhận hôn nhân thì Tòa

án công nhận quan hệ hôn nhân Trường hợp này quan hệ hôn nhân chỉ xác lập khi các bên có đủ điều kiện kết hôn Từ đó có

thể rút ra được các trường hợp mà Tòa án ra quyết định hủy việc kết hôn trái pháp luật gồm:

- Trường hợp tại thời điểm yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật mà một bên hoặc cả hai bên vẫn vi phạm điều kiện kết hôn

- Trường hợp tại thời điểm có yêu cầu cả hai bên đã đủ điều kiện kết hôn theo quy định của pháp luật nhưng một hoặc

cả hai bên không yêu cầu tòa án công nhận quan hệ hôn nhân

III Đánh giá về cách thức xử lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật

1 Đánh giá thực trạng xử lí đối với các trường hợp hủy kết hôn trái pháp luật

Những năm gần đây, xã hội Việt Nam ngày càng phát triển đời sống vật chất,tinh thần cũng như dân trí được cải thiện, ý thức pháp luật của người dân đã được nâng cao Tình trạng kết hôn trái pháp luật cũng đã giảm dần so với trước đây Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp kết hôn trái pháp luật mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền chưa thể xử lí được theo đúng quy định của pháp luật

Việc kết hôn trái pháp luật vẫn diễn ra thường xuyên, tuy nhiên trên thực tế việc xử lí việc kết hôn trái pháp luật bằng

quyết định hủy kết hôn của Tòa án vẫn còn rất ít và có xu hướng giảm dần do nhiều nguyên nhân

Nguyên nhân của tình trạng này một phần là do cách thức xử

lí đối với các trường hợp kết hôn trái pháp luật sau đây:

Về mặt pháp luật

Thứ nhất, Về chủ thể có quyền yêu cầu hủy kết hôn trái

pháp luật Theo quy định của pháp luật thì những người cùng giới tính không thuộc trường hợp cấm kết hôn nhưng cũng không được pháp luật thừa nhận Nên hai người cùng giới tính kết hôn thì sẽ thuộc trường hợp kết hôn trái pháp luật Tuy nhiên ở Điều 10 Luật hôn nhân và gia đình chỉ mới quy định chủ thể có quyền yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật do vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 8 mà chưa quy định ai là người có quyền yêu cầu hủy kết hôn giữa hai người cùng giới tính Do những vướng mặc đó mà khi gặp phải trường hợp này mỗi Tòa án sẽ có cách giải quyết khác nhau

Thứ hai, Tại điểm c Khoản 2 Điều 5 Luật hôn nhân và gia

đình quy định cấm kết hôn giữa những người có cùng dòng máu trực hệ; giữa những người có họ hàng trong phạm vi ba đời, giữa cha mẹ với con nuôi; giữa người đã từng là cha mẹ nuôi với

con nuôi….Nếu họ kết hôn với nhau thì sẽ bị coi là kết hôn trái pháp luật Tuy nhiên để hủy được hôn nhân trái pháp luật này không hề dễ vì việc xác định mối quan hệ của họ cũng khó để chứng minh, hơn nữa việc cho phép sinh con theo phương pháp khoa học và việc mua bán tinh trùng và trứng diễn ra tràn lan

mà cơ quan chức năng vẫn chưa kiểm soát được

Thứ ba, không bị mất năng lực hành vi dân sự là một trong

những điều khiện để xem xét tính hợp pháp của hôn nhân Tuy nhiên, quy định này vẫn thiếu tính khả thi trên thực tế Trên thực tế lại không có cha mẹ nào muốn con mình bị Tòa tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự để ngăn chặn việc kết hôn của họ Thậm chí, đối với những người mà không phải lúc nào họ cùng biểu hiện ra bên ngoài tình trạng năng lực hành vi dân sự của

họ nên cán bộ tư pháp không thể xác minh được tình trạng của

họ và vẫn cho họ đăng kí kết hôn

Thứ tư, quy định của pháp luật về giải quyết hậu quả pháp

lí về quan hệ tài sản khi bị hủy kết hôn trái pháp luật vẫn chưa

rõ ràng, dẫn đến dễ hiểu nhầm Khi bị hủy kết hôn trái pháp luật, quan hệ tài sản sẽ giải quyết giống như trường hợp nam,

nữ sống chung với nhau như vợ chồng mà không đăng kí kết hôn Theo khoản 1 điều 16 Luật hôn nhân và gia đình trong trường hợp thỏa thuận của họ trái pháp luật hoặc trái đạo đức

thì giải quyết thế nào.Theo khoản 2 điều 16 quy định về công việc nội trợ và công việc khác có liên quan để duy trì đời sống chung coi như lao động có thu nhập, vậy công việc khác có liên quan là gì, lao động có thu nhập tính như thế nào

Về phía cơ quan áp dụng pháp luật

Nhà nước ta đã có sự bồi dưỡng, phát triển đội ngũ Thẩm phán, VKS và cán bộ về cả số lượng và chất lượng tuy nhiên đội ngũ cán bộ TA, VKS vẫn còn những hạn chế nhất ở vùng sâu, vùng xa về năng lực Bên cạnh đó, hạn chế về phẩm chất đạo đức cũng là vấn đề đáng nói, vẫn xảy ra tình trang quan liêu, cửa quyền, gây khó dễ đối với người dân Đội ngũ công chứng tư pháp hộ tịch cấp xã nhìn chung vẫn còn kém về chuyên môn trong khi đội ngũ này có vai trò chính với tình trạng vãn cho phép kết hôn trái pháp luật hiện nay

Về phía người dân, ý thức còn hạn chế, nhiều nơi còn chưa

biết đến Luật hôn ngân và gia đình, quan hệ hôn nhân chủ yếu xác lập trên cơ sở phong tục, tập quán đặc biệt là tình trạng tảo hôn, cướp dâu hay hôn nhân cận huyết ở các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên vẫn còn nhiều dẫn đến nhiều hậu quả đáng tiếc