Ngoài ra trong quá trình phát triển của khoa học và giáo dục, nhiềukiến thức, kĩ năng chưa hoặc chưa cần thiết trở thành một môn học trongnhà trường, nhưng lại rất cần chuẩn bị cho học s
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 LỜI GIỚI THIỆU
Dạy học từng môn học riêng rẽ như hiện nay có tác dụng cung cấp kiếnthức khoa học logic, chặt chẽ, có hệ thống của từng lĩnh vực và tạo điều kiệnphân hóa theo định hướng nghề nghiệp của học sinh
Tuy nhiên, điều này cũng nảy sinh những bất cập như khó phát triển nănglực học sinh và dẫn đến tâm lý giáo viên nào cũng cho môn của mình là quantrọng, môn nào cũng muốn đưa nhiều kiến thức vào sách giáo khoa dẫn đến quátải đối với học sinh Tích hợp và dạy học tích hợp sẽ góp phần khắc phục nhữngbất cập trên
Trước đây, các khoa học tự nhiên nghiên cứu theo tư duy phân tích, mỗikhoa học nghiên cứu một dạng vật chất, một hình thức vận động của vật chấttrong tự nhiên Nhưng bản thân giới tự nhiên là một thể thống nhất, mọi sự vật,hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều ít nhiều có mối liên hệ với nhau; nhiều
sự vật, hiện tượng có những điểm tương đồng và cùng một nguồn cội…Để nhậnbiết và giải quyết các sự vật, hiện tượng ấy, cần huy động tổng hợp các kiếnthức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực khác nhau
Như vậy, dạy học tích hợp sẽ giúp người học tiếp cận tốt hơn với bản chấtcủa tự nhiên và xã hội
Ngoài ra trong quá trình phát triển của khoa học và giáo dục, nhiềukiến thức, kĩ năng chưa hoặc chưa cần thiết trở thành một môn học trongnhà trường, nhưng lại rất cần chuẩn bị cho học sinh để các em có thể đối mặtvới những thách thức của cuộc sống; do đó cần tích hợp giáo dục các kiếnthức và kĩ năng đó thông qua các môn học
Khi thực hiện dạy học tích hợp, các kiến thức gần nhau, liên quan với nhau
sẽ được nhập vào cùng một môn học nên số đầu môn học sẽ giảm bớt, tránhđược sự trùng lặp không cần thiết về nội dung giữa các môn học…
Do vậy, có thể khẳng định tích hợp là phương thức tốt nhất để dạy họcphát triển năng lực
Trang 22 TÊN SÁNG KIẾN
Tích hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy chủ đề “ Tiết 12 - Bài 11: Vận chuyển các chất qua màng sinh chất ” môn Sinh học lớp 10 – Ban cơ bản.
3 TÁC GIẢ SÁNG KIẾN
- Họ và tên: Nguyễn Thị Dung
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc
- Số điện thoại: 0374 690 356
Email:nguyenthidung.gvtamdao2@vinhphuc.edu.vn
4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN
Tác giả cùng với sự hỗ trợ của Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc về cơ
sở vật chất - kỹ thuật trong quá trình viết sáng kiến và dạy thực nghiệm sángkiến
5 LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
Phương pháp dạy học: Sáng kiến có thể được sử dụng để xây dựng cácchủ đề dạy học tích hợp đối với các môn học khác trên cơ sở quy trình xâydựng một chủ đề tích hợp liên môn, đồng thời áp dụng vào giảng dạy trongchương trình Sinh học lớp 10
6 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ
Ngày 04 tháng 12 năm 2018, tiết học môn Sinh học tại lớp 10A1
7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN
7.1 Về nội dung của sáng kiến
7.1.1 Những điều kiện cho việc nghiên cứu
Tôi lựa chọn Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc vì Trung tâm có nhữngđiều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu:
+ Lãnh đạo Trung tâm luôn quan tâm, sát sao chuyên môn, nỗ lực trongbối cảnh đổi mới căn bản toàn diện ngành giáo dục
+ Trung tâm có khá đủ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cần thiết
+ Giáo viên: Hiện đang dạy lớp 10, là giáo viên hoàn thành xuất sắc nhiệm
vụ trong nhiều năm, có lòng nhiệt tình và trách nhiệm cao trong công tác giảngdạy và giáo dục học sinh
2
Trang 3+ Học sinh: Học sinh được chọn tham gia nghiên cứu đều tích cực chủđộng, thành tích học tập của năm trước ở mức trung bình, khá trở lên.
7.1.2 Các bước thực hiện giải pháp
Bước 1: Xác định mục tiêu bài học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng phát triển năng lực và các nội dung liên môn có liên quan đến bài học.
a Kiến thức:
* Môn Sinh học:
- Nêu được các khái niệm khuếch tán, thẩm thấu
- Trình bày được các phương thức vận chuyển các chất qua màng sinhchất: thụ động, chủ động
- Phân biệt được 3 loại dung dịch: ưu trương, nhược trương và đẳng trương
- Phân biệt được hai hình thức vận chuyển thụ động và vận chuyển chủ động
- Trình bày được hiện tượng nhập bào và xuất bào
Trang 4- Bón phân cho cây, làm dưa cà, rửa rau sống, làm nước mắm…
- Dựa vào hiểu biết về tính thấm có chọn lọc để sản xuất màng bán thấm(lọc nước), tạo môi trường nuôi cấy vi sinh vật…
- Yêu thích các môn học, thấy được sự liên hệ và bổ sung cho nhau củacác môn học
d Năng lực:
4
Trang 5- Năng lực chung: Sáng tạo, tư duy, ngôn ngữ, tự học, phát hiện và giảiquyết vấn đề, năng lực hợp tác
- Năng lực riêng: Các năng lực sinh học, năng lực toán học, vật lý, hóahọc, năng lực nghiên cứu…
Bước 2: Chuẩn bị học liệu, soạn giáo án, giao nhiệm vụ cho học sinh và chuẩn bị thiết bị dạy học.
a Học liệu
+ SGK, SGV sinh học 10 nâng cao và cơ bản
+ Lọ nước hoa để làm thí nghiệm hiện tượng khuếch tán
+ File ảnh sự chênh lệch nồng độ các chất tan phía bên trong và bên ngoàimàng sinh chất
+ File ảnh vận chuyển thụ động các chất qua màng
Trang 61 Khi bị thương, mất máu nhiều, bệnh nhân có cảm giác khát Trongtrường hợp trên thì có nên cho bệnh nhân uống thật nhiều nước để giảmcảm giác khát hay không?
2 Nêu cách xào rau muống không bị quắt lại và vẫn xanh mướt? Giảithích tại sao rau bị quắt lại?
Em có nhận xét gì về ý kiến của hai bạn trên?
Nhóm 5: Hoàn thiện bảng sau
Điểm phân biệt Vận chuyển thụ động Vận chuyển chủ động
- Tìm kiếm, khai thác các thông tin cần thiết trên internet
- Thiết kế bài giảng điện tử
- Sử dụng phần mềm Microsoft Office PowerPoint
- Chuẩn bị của học sinh
6
Trang 7+ Các sản phẩm tự làm: quả chanh ngâm muối, mứt cà rốt, mơ ngâm, sấungâm
+ Tìm hiểu quy trình sản xuất mứt hoa quả, cách làm nước xiro hoa quả,làm nước mắm
- Tìm hiểu các hiện tượng thực tiễn liên quan đến chủ đề
b Kiểm tra bài cũ
Trình bày cấu trúc và chức năng của màng sinh chất?
c Bài mới
Mở bài: Tại sao bón nhiều phân vào gốc thì cây bị héo, tại sao khi làmmứt hoa quả trước khi rim đường người ta thường luộc quả trước Để trả lờiđược chúng ta vào bài học ngày hôm nay
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
* Hoạt động 1: Vận chuyển thụ động
GV yêu cầu nhóm 1: Trình bày lại các
khái niệm: dung dịch, dung môi, chất
tan, nồng độ chất tan
Dung dịch: là hỗn hợp đồng nhất
giữa dung môi và chất tan hay sản
phẩm tương tác của chất tan và dung
môi.
VD: Nước đường: có đường là chất
tan, nước là dung môi
- Dung môi: là chất có khả năng hòa
tan chất khác để tạo thành dung dịch.
VD: Xăng hòa tan được dầu ăn, tạo
I Vận chuyển thụ động (passive transport):
1 Khái niệm:
Trang 8thành dung dịch Nước không hòa tan
được dầu ăn Nên xăng là dung môi
của dầu ăn, nước không là dung môi
của dầu ăn.
- Chất tan: là chất bị hòa tan trong
dung môi.
VD: Trong VD trên, thì khi dầu ăn
tan trong xăng thì dầu ăn chính là chất
tan.
- Nồng độ chất tan: Công thức tính
nồng độ % hoặc nồng độ mol/l
GV trình chiếu thí nghiệm về sự vận
chuyển của chất tan qua màng thấm
chọn lọc Yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
- Chất tan di chuyển như thế nào? Đây
là hiện tượng gì
Khuếch tán là sự chuyển động của
các chất phân tán từ nơi có nồng độ
cao về nơi có nồng độ thấp.
Thẩm thấu là sự khuếch tán của các
phân tử nước qua màng sinh chất.
* GV yêu cầu HS quan sát hình vận
HS nghiên cứu SGK → trả lời câu
- Khuếch tán (diffusive): là sự chuyểnđộng của các chất phân tán từ nơi cónồng độ cao về nơi có nồng độ thấp
- Khái niệm: là phương thức vậnchuyển các chất qua màng sinh chất
mà không tiêu tốn năng lượng
- Nguyên lí: sự khuếch tán
- Sự khuếch tán của các phân tử nướcqua màng sinh chất được gọi là sựthẩm thấu (osmotic)
2 Các kiểu vận chuyển qua màng:
+ Khuếch tán trực tiếp qua lớpphotpholipit kép
+ Khuếch tán qua kênh prôtêin xuyên
8
Trang 9- GV nhận xét, bổ sung → kết luận.
- Căn cứ vào sự chênh lệch nồng độ
chất tan phía trong và ngoài màng sinh
chất có mấy loại dung dịch bên ngoài
màng sinh chất?
Khi nào tế bào hút nước, mất nước?
Tích hợp môn toán, lí:
ASTT là lực gây ra sự dịch chuyển của
dung môi qua màng.
- Ở người, nồng độ urê trong máu thấp
hơn trong nước tiểu; nồng độ đường
trong nước tiểu cao hơn so với trong
máu Hãy cho biết urê và đường vận
chuyển theo hướng nào (từ máu vào
nước tiểu hay ngược lại) Vì sao?
+ Tốc độ khuếch tán của các chất phụthuộc vào sự chênh lệch nồng độ giữatrong và ngoài màng
+ Nhiệt độ + Bản chất của chất cần vận chuyển :kích thước; phân cực, tích điện haykhông
* Một số loại dung dịch:
- Ưu trương: Nồng độ chất tan ngoài
tế bào lớn hơn trong tế bào (TB mấtnước)
- Nhược trương: Nồng độ chất tanngoài tế bào nhỏ hơn trong tế bào (TBhút nước)
- Đẳng trương: Nồng độ chất tan ngoài tế bào bằng nồng độ chất tan bêntrong tế bào
II Vận chuyển chủ động (active transport):
- Khái niệm: Là phương thức vậnchuyển các chất qua màng sinh chất từnơi có nồng độ thấp đến nơi có nồng
độ cao và cần tiêu tốn năng lượng
- Cơ chế: ATP + Prôtêin đặc chủng
→ prôtêin biến đổi, đưa các chất từngoài vào trong hoặc đẩy ra khỏi tế
Trang 10- Thế nào là nhập bào, xuất bào?
- Mô tả nhập bào, xuất bào?
- Làm thế nào để chọn được các chất
cần thiết trong số hàng loạt các chất có
ở xung quanh để đưa vào TB?
GV yêu cầu nhóm số 1 lên trình bày về
các vấn đề đã chuẩn bị:
1 Tại sao khi rửa rau sống người ta
thường cho một ít muối vào nước muối
vào để rửa rau?
2 Giải thích tại sao người ta dùng
nước muối để sát trùng, rửa vết
thương?
3 Trong việc bón phân cho cây người
ta phải làm thế nào để tránh cho cây
qua nước sôi sau đó tẩm đường Theo
em tại sao phải luộc qua nước sôi?
2 Dựa vào kiến thức Địa lí về các
làng nghề hãy cho biết các làng nghề
làm mứt quả mà em biết?
3 Chẻ cọng rau muống, chẻ một quả
bào
- VD: Bơm Na-K
III Nhập bào và xuất bào:
- Nhập bào: Là phương thức đưa cácchất vào tế bào bằng cách biến dạngmàng sinh chất
+ Thực bào: Tế bào động vật ăn cáchợp chất có kích thước lớn
+ Ẩm bào: Đưa giọt dịch vào tế bào
- Xuất bào: Là phương thức đưa cácchất ra khỏi tế bào theo cách ngược lạivới quá trình nhập bào
10
Trang 11ớt thành nhiều mảnh nhỏ nếu đem
ngâm trong nước thì thấy cọng rau
muốn cong ra phía ngoài Giải thích?
GV yêu cầu nhóm số 3 lên trình bày về
các vấn đề đã chuẩn bị:
1 Khi bị thương, mất máu nhiều, bệnh
nhân có cảm giác khát Trong trường
hợp trên thì có nên cho bệnh nhân
uống thật nhiều nước để giảm cảm
giác khát hay không?
2 Nêu cách xào rau muống không bị
quắt lại và vẫn xanh mướt? Giải thích
tại sao rau bị quắt lại?
Nhóm số 4 giải quyết bài tập tình
3 loại môi trường hướng dẫn HS nêu
và giải thích các hiện tượng xảy ra
d Củng cố:
GV yêu cầu nhóm 5 phân biệt vận chuyển thụ động và vận chuyển chủ động?
Điểm phân Vận chuyển thụ động Vận chuyển chủ động
Trang 12Nguyên nhân Do sự chênh lệch nồng độ Do nhu cầu của tế bào
Nhu cầu năng
Bước 4: Tiến hành kiểm tra đánh giá
Sử dụng phiếu trả lời trắc nghiệm khách quan (thời gian 10 phút, thang điểm 10)
Câu 1: Nồng độ canxi trong tế bào là 0,3%, nồng độ canxi trong dịch ngoại bào
là 0,1% Tế bào lấy canxi bằng cách nào?
A Vận chuyển thụ động B Khuếch tán
C Vận chuyển chủ động D Thẩm thấu
Câu 2: Khi chúng ta bị vết thương hở vi khuẩn gây bệnh sẽ tấn công khi đó bạch cầu vây bắt và nuốt vi khuẩn bằng cách nào?
A Thực bào B Nhập bào C Xuất bào D Ẩm bào
Câu 3: Giả sử nồng độ chất tan trong tế bào hồng cầu khoảng 0,8M Tế bào hồng cầu sẽ co lại khi cho tế bào vào trong dung dịch nào sau đây?
Câu 4: Đặc điểm của sự vận chuyển chất qua màng tế bào bằng sự khuyếch tán là:
A Chỉ xảy ra với những phân tử có đường kính lớn hơn đường kính của lỗ màng
B Chất luôn vận chuyển từ nơi nhược trương sang nơi ưu trương
C là hình thức vận chuyển chỉ có ở tế bào thực vật
12
Trang 13D Dựa vào sự chênh lệch nồng độ các chất ở trong và ngoài màng
Câu 5: Cách vận chuyển nào sau đây thuộc hình thức vận chuyển chủ động?
1 Vận chuyển nước qua màng tế bào nhờ kênh prôtêin
2 Vận chuyển glucôzơ đồng thời với natri qua màng tế bào
3 Vận chuyển các chất có kích thước lớn qua màng tế bào
4 Vận chuyển O2 qua màng tế bào
5 Vận chuyển Na+ và K+ bằng bơm prôtêin qua màng tế bào
Phương án trả lời đúng: A 1, 2, 3 B 2, 3, 4 C 2, 3, 5 D 1, 3, 4
Câu 6: Các chất vận chuyển qua màng sinh chất thực chất là đi qua:
A Lớp phôtpholipit và kênh prôtêin B Lớp phôtpholipit và glicôprôtêin
C Prôtêin và glicôprôtêin D Glicôprôtêin và peptiđôglican
Câu 7: Nếu môi trường bên ngoài có nồng độ của các chất tan lớn hơn nồng
độ của các chất tan có trong tế bào gọi là môi trường:
A Ưu trương B Đẳng trương C Nhược trương D Bão hoà
Câu 8: Vật chất được vận chuyển qua màng tế bào thường ở dạng nào?
A Hoà tan trong dung môi B Dạng tinh thể rắn
C Dạng khí D Dạng tinh thể rắn và khí
Câu 9: Nồng độ các chất tan trong một tế bào hồng cầu khoảng 2% Đường saccarozơ không thể đi qua màng, nhưng nước và urê thì qua được Thẩm thấu sẽ làm cho tế bào hồng cầu co lại nhiều nhất khi ngập trong dung dịch
A Saccarôzơ ưu trương B Urê nhược trương
C Saccarôzơ nhược trương D Urê ưu trương
Câu 10: Giải thích tại sao người ta dùng nước muối để sát trùng, rửa vết thương?
A Nước muối dễ rửa trôi bụi bẩn
B Theo thói quen
C Làm cho vi khuẩn mất nước và chết
D Làm cho vi khuẩn hút nước, vỡ tế bào
7.1.3 Sản phẩm dạy học
* Tổ chức dạy học tích hợp tại Trung tâm GDNN – GDTX Yên Lạc
Trang 15* Sản phẩm của học sinh
Trang 18Khi tiến hành dạy dự án tích hợp cho lớp thực nghiệm là 10A1 và dạygiáo án truyền thống tại lớp 10A2, tôi tiến hành bài kiểm tra thu được kết quả như sau:
18
Trang 1920 Lê Bích Ngọc 7 20 Nguyễn Thiên Sang 7
31 Phan Thị Thu Trang 7 31 Nguyễn Thị Thu Trang 7
Thống kê chung như sau:
Trang 20Như vậy tỉ lệ học sinh khá, giỏi ở lớp 10A1 là lớp dạy bằng giáo án tíchhợp là 88,2% và cao hơn hẳn lớp 10A2 dạy theo giáo án truyền thống.
7.2 Về khả năng áp dụng của sáng kiến
Tổ chức dạy học theo chủ đề tích hợp là một nội dung quan trọng trong
đổi mới căn bản, toàn diện ngành Giáo dục được Bộ Giáo dục và Đào tạo tậphuấn cho giáo viên cốt cán của các Sở Giáo dục Vì vậy theo ý kiến tác giả sángkiến kinh nghiệm có khả năng áp dụng cao, có giá trị thực tiễn Qua sáng kiến
“Tích hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy chủ đề Tiết 12 - Bài 11: Vận chuyển các chất qua màng sinh chất ” môn Sinh học lớp 10 – Ban cơ bản’’ tác
giả mong muốn mọi giáo viên trung học phổ thông, giáo viên các Trung tâm dạychương trình bổ túc trung học phổ thông biết được quy trình xây dựng một chủ
đề tích hợp liên môn trong một tiết dạy học, thiết kế được các hoạt động dạy họcliên môn theo định hướng năng lực Biết được cách thức tiến hành các phươngpháp dạy học tích cực và các kĩ thuật dạy học phù hợp Từ đó mỗi giáo viên cóthể vận dụng vào môn học của mình để xây dựng được các chuyên đề cụ thể ápdụng vào giảng dạy thực tế
8 NHỮNG THÔNG TIN CẦN ĐƯỢC BẢO MẬT (nếu có)
9 CÁC ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT ĐỂ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
Đối với lãnh đạo cấp cơ sở: Cần quan tâm, sát sao trước những vấn đề đổimới của ngành giáo dục; trang bị đầy đủ các phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạyhọc…để giáo viên tích cực lĩnh hội và áp dụng những đổi mới cả về hình thức vànội dung dạy học Nhà trường không đặt ưu tiên truyền đạt kiến thức, thông tinđơn lẻ, mà phải hình thành ở học sinh năng lực tìm kiếm, quản lí, tổ chức sửdụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong tình huống có ý nghĩa
Đối với giáo viên: Trước hết giáo viên cần phải nắm vững nội dungchương trình; các đơn vị kiến thức Sinh học cơ bản, nâng cao và phần liên hệthực tế, liên môn Chủ động tìm hiểu và lĩnh hội những vấn đề mới nhằm đápứng yêu cầu về giáo dục trong tình hình mới của đất nước Đồng thời để dạy họctích hợp kiến thức liên môn thì giáo viên phải nỗ lực hơn rất nhiều so với dạyhọc theo đơn vị kiến thức của một môn độc lập, giáo viên phải có trình độ tinhọc nhất định
Giáo viên cần có thời gian để tìm hiểu kiến thức liên môn từ đó xây dựngnội dung, chủ đề tích hợp và định hướng các hoạt động
20