Thiết kế bài giảng địa lí lớp 11 (ban cơ bản) theo công thức GIPO có sử dụng công nghệ thông tin

Hiện nay, có rất nhiều cách thiết kế bài học Địa lí khác nhau, mỗi cáchthiết kế lại có những ưu, nhược điểm riêng, xong trong thời đại ngày nay việcTKBH theo quan điểm công nghệ dạy học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

Tác giả sáng kiến: Nguyễn Thị Thanh Hải

* Mã sáng kiến: 40.58.01

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Chúng ta đang sống trong thời đại đang diễn ra hai cuộc cách mạng lớn, đó

là cuộc cách mạng xã hội (CMXH) và cách mạng khoa học - kĩ thuật - côngnghệ (CMKH-KT-CN) Trong điều kiện đó đòi hỏi trung tâm GDTX phải hoànthiện quá trình dạy học, phải góp phần đào tạo ra những “con người lao động tựchủ, năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết những vấn đề thực tế” Hay nóimột cách khác thời đại ngày nay đòi hỏi giáo dục phải đảm bảo công bằng, dânchủ; chất lượng và hiệu quả

Hiện nay, trong lí luận dạy học nói nhiều đến vấn đề đổi mới toàn diện vàđồng bộ trong giáo dục, đổi mới từ khâu thiết kế bài học đến tổ chức bài học vàđến đổi mới kiểm tra, đánh giá Nhất là vấn đề đổi mới thiết kế bài giảng(TKBG) Địa lí - Đây là khâu khởi đầu quan trọng của quá trình dạy học Địa lí.Đặc biệt hiện nay khi chương trình và sách giáo khoa (SGK) được đổi mới thìviệc đổi mới TKBH là một tất yếu, nó tạo cở vững chắc cho sự thành công củaviệc đổi mới quá trình dạy học Địa lí ở các trung tâm giáo dục thường xuyên(GDTX) Hiện nay, có rất nhiều cách thiết kế bài học Địa lí khác nhau, mỗi cáchthiết kế lại có những ưu, nhược điểm riêng, xong trong thời đại ngày nay việcTKBH theo quan điểm công nghệ dạy học (CNDH) mà đặc biệt là theo côngthức GIPO có sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) là kiểu thiết kế tối ưu nhấtvới nhiều nét nổi trội hơn so với các kiểu thiết kế khác Đây cũng là một xuhướng, một tiếp cận và một công cụ quan trọng để đổi mới quá trình dạy họcĐịa lý GIPO là công thức thiết kế bài giảng theo quan điểm công nghệ dạy học,nghĩa là coi dạy học như một quá trình công nghệ để thiết kế những bài giảngsao cho hiệu quả, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh, trình độ của giáoviên và phù hợp với cả điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật trường, lớp học Khithiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sử dụng CNTT thì không chỉ mụctiêu của các hoạt động của thầy và trò được đặt ra mà còn xác định rõ đầu vàocho những hoạt động đó là gì?, sản phẩm đạt được là gì? (đầu ra), và những quátrình tương tác nào giữa Thày - Trò và giữa Trò - Trò cần được diễn ra để biếnđầu vào thành đầu ra Đổi mới thiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sửdụng CNTT nhằm tạo ra một chương trình phối hợp hoạt động dạy của Thày vàhọc của Trò sao cho mối liên hệ giữa Mục tiêu - Nội dung - Phương pháp vàđiều kiện học tập được thể hiện một cách sinh động Thiết kế bài giảng theo

công thức GIPO có sử dụng CNTT đảm bảo tính khoa học và khuyến khích sửdụng nhiều phương tiện kĩ thuật hiện đại, nhiều phương pháp mới vào tronggiảng dạy nên TKBG theo công thức GIPO còn có tính hiện đại, làm mới và “trẻhoá” cho môn học

Như vậy, TKBG theo công thức GIPO có sử dụng CNTT có ưu điểm hơnhẳn cách thiết kế truyền thống, đó là việc quy trình hoá hoạt động dạy học một cách

cụ thể và khoa học, xác định cụ thể, chính xác mục tiêu dạy học, dự kiến sản phẩmđạt được, xác định điều kiện dạy học cụ thể và cách kiểm tra đánh giá

Tuy nhiên, có một điều phải nhận thấy rằng, trong các trung tâm GDTXhiện nay việc đổi mới dạy học khó khăn hơn nhiều so với THPT, thiết kế bàigiảng theo công thức GIPO và thiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sửdụng CNTT chưa nhiều và chưa phát huy được tính hiệu quả, tiện ích mà nhữngphương tiện này có thể mang lại Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này:

sự thiếu thốn về cơ sở vật chất như phòng học chức năng, phương tiện Songđiều đáng quan tâm là sự chuyển biến về nhận thức cũng như hành động của độingũ giáo viên trong việc thiết kế bài giảng theo quan điểm công nghệ dạy học.Đây là một hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn, góp phần đẩy nhanh quátrình đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy Địa lí ở trung tâm GDTX,nhằm đạt hiệu quả cao trong giáo dục và đào tạo

Trong hệ thống chương trình Địa lí phổ thông nói chung, nội dungchương trình Địa lí lớp 11 (Ban cơ bản) nói riêng rất phong phú, đa dạng Đó lànhững điều kiện thuận lợi để thiết kế bài giảng theo quan điểm công nghệ dạyhọc góp phần nâng cao hiệu quả dạy học

Với mong muốn tìm ra con đường TKBG một cách có hiệu quả nhằmnâng cao chất lượng của quá trình dạy học ở trung tâm GDTX , tôi đã lựa chọn đềtài: “Thiết kế bài giảng Địa lí lớp 11 (Ban cơ bản) theo công thức GIPO có sửdụng công nghệ thông tin”

2 Tên sáng kiến

“Thiết kế bài giảng Địa lí lớp 11 (Ban cơ bản) theo công thức GIPO

có sử dụng công nghệ thông tin”

3 Tác giả sáng kiến

- Họ và tên: Nguyễn Thị Thanh Hải

- Địa chỉ: Trung tâm GDTX Tỉnh Vĩnh Phúc

- Số điện thoại: 0378375197 E_mail: haithanh.gdtxtinh@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

Tác giả cùng với sự hỗ trợ của Trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc về kinhphí, đầu tư cơ sở vật chất - kĩ thuật trong quá trình viết sáng kiến và dạy thựcnghiệm sáng kiến

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến

Lĩnh vực có thể áp dụng sáng kiến: Môn Địa lý chương trình THPT

Vấn đề mà sáng kiến giải quyết: Thiết kế bài giảng Địa lí lớp 11 (Ban cơ

bản) theo công thức GIPO có sử dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệuquả trong dạy học Địa lý ở trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu

Sáng kiến này được dạy thực nghiệm lần đầu ngày 11 tháng 12 năm 2018tại trung tâm GDTX tỉnh Vĩnh Phúc

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1.Về nội dung của sáng kiến

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐỊA LÍ LỚP 11 (BAN CƠ BẢN) THEO CÔNG THỨC GIPO

CÓ SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

1 Một số khái niệm có liên quan đến thiết kế bài giảng

1.1 Bài học Địa lí

Bài học là một đơn vị của nội dung dạy học, có vị trí xác định trong hệthống một giáo trình (hay một cuốn sách giáo khoa) và có liên quan chặt chẽ vớicác bài học khác trong toàn bộ giáo trình (sách giáo khoa)

1.2 Tiết học Địa lí

Tiết học của các môn học trong đó có môn Địa lí là hình thức cơ bản củahình thức tổ chức dạy học theo trường, theo lớp như hiện nay Cũng trong tiếthọc, các nhiệm vụ chủ yếu của nhà trường phổ thông đều được thực hiện

1.3 Giáo án là bản thiết kế bài giảng

Bản thiết kế bài giảng tức là giáo án mà trong đó nêu rõ kế hoạch làm việccủa thầy và trò trong suốt tiết học như: các bước chủ yếu, các hoạt động của giáoviên, các hoạt động của học sinh, đồng thời cũng nêu lên được những điểm cơ

bản về nội dung và phương pháp của giáo viên, học sinh nhằm đạt được mụcđích cụ thể mà người giáo viên đã xác định theo yêu cầu của chương trình học.

1.4 Khái niệm bài giảng

Bài giảng là bản thiết kế (giáo án) đã được người giáo viên thực hiện trênlớp Bài giảng là nơi thể hiện một cách tập trung và sinh động nhất những quanđiểm, những xu hướng khác nhau - nơi đối lập những quan điểm cũ và mới,quan điểm truyền thống và hiện đại, giữa sự rập khuôn và sáng tạo của ngườigiáo viên

2 Quan niệm về công nghệ dạy học

Vào khoảng cuối những năm 60 của thế kỷ XX thuật ngữ "Công nghệ dạyhọc", trong đó TKBG theo công thức GIPO là một cách tiếp cận để TKBG theoquan điểm công nghệ dạy học Từ đó đến nay đã có nhiều nhà khoa học quantâm và bàn đến vấn đề này

Tổ chức giáo dục của Unesco ở Hội thảo Giơ-ne-vơ từ ngày 10 đến 16tháng 5 năm 1970 đã đưa ra định nghĩa: "CNDH là khoa học về giáo dục, nó xáclập các nguyên tắc hợp lí của công tác dạy học và những điều kiện thuận nhất đểtiến hành quá trình dạy học, cũng như xác lập các phương pháp và phương tiện

có kết quả nhất để đạt được mục đích đề ra, đồng thời tiết kiệm được sức lực củathầy và trò"

Theo Jankieviz (Ba Lan 1971): "CNDH là hệ thống các chỉ dẫn sử dụngcác phương pháp, phương tiện hoạt động mà kết quả là phải đào tạo được nhữngngười tốt nghiệp theo mong muốn trong thời gian ngắn nhất có thể được với sựchi phí phương tiện một cách tối ưu nhất"

Theo quan điểm của công nghệ dạy học, trong quá trình thiết kế bài họckhông chỉ mục tiêu của các hoạt động của thầy và trò được quan tâm mà điềurất quan trọng là phải định rõ đầu vào cho những hoạt động đó là gì?, sản phẩmđạt được là gì? (đầu ra) và những quá trình tương tác nào giữa Thầy - Trò vàgiữa Trò - Trò cần được diễn ra để biến đầu vào thành đầu ra Cách thiết kế bàigiảng như vậy được các nhà nghiên cứu nước ngoài về lí luận dạy học gọi làthiết kế bài giảng theo công thức GIPO GIPO là chữ viết tắt gồm 4 chữ cái đầucủa tiếng Anh (Goal, Input, Process và Output)

3 Đặc điểm chương trình, nội dung Địa lí lớp 11 (Ban cơ bản) ở hệ BTVH

Theo thiết kế chung, có hai chương trình Địa lí 11: chương trình cơ bản

và nâng cao Chương trình Địa lí 11 (Ban cơ bản) bao gồm hai phần:

* Phần I: Khái quát chung về nền KT - XH thế giới

- Về mặt lí thuyết, phần này gồm có 4 nội dung:

+ Sự tương phản về trình độ phát triển KT - XH của các nhóm nước trênthế giới

+ Xu hướng toàn cầu hoá, khu vực hoá

+ Một số vấn đề mang tính toàn cầu

+ Một số vấn đề kinh tế của châu lục và khu vực

- Về mặt thực hành: do thời lượng hạn chế nên chỉ tập trung vào việc thảoluận nhóm, kĩ năng chủ yếu là phân tích tư liệu và viết báo cáo ngắn

* Phần II: Địa lí khu vực và quốc gia

- Về mặt lí thuyết, Chương trình Địa lí đã lựa chọn một số khu vực vàquốc gia tiêu biểu trên thế giới

Đối với khu vực (Liên minh Châu Âu, Đông Nam Á), các nội dung chínhđược trình bày bao gồm quá trình hình thành, mục tiêu, hoạt động và một sốthành tựu cụ thể

Trên nền tảng đó, đối với mỗi khu vực hoặc quốc gia được lựa chọn,chương trình chỉ nhấn mạnh đến một vài khía cạnh đặc thù, cụ thể như sau:+ Hoa Kì

+ Liên minh Châu Âu

+ Liên Bang Nga

cáo và trình bày một vấn đề liên quan đến một quốc gia cụ thể trên cơ sở tư liệucho trước

4 Đặc điểm về điều kiện giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh bổ túc văn hóa

- Học sinh có động cơ và thái độ học tập rõ ràng, có khuynh hướng học tập phù

hợp với mục đích lựa chọn nghề nghiệp

- Có các học sinh lớn tuổi, lỗ hổng kiến thức lớn HS vừa học vừa làm nên thờigian cho học tập hạn chế Một số HS ý thức học tập, tổ chức kỉ luật chưa cao

- Trong lớp học, HS ở các độ tuổi khác nhau, trình độ nhận thức, tâm lí lứa tuổikhác nhau khó khăn cho giáo viên trong việc lựa chọn phương pháp dạy học phùhợp

Điều này đòi hỏi phải đổi mới PPDH, TKBG nói riêng để thực hiện đượcnhiệm vụ tối thiểu đó mà TKBG theo công thức GIPO có sử dụng CNTT sẽ giảiquyết được khó khăn trên

5 Thực trạng việc thiết kế bài giảng theo công thức GIPO và thiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sử dụng công nghệ thông tin ở các trung tâm GDTX

Khi chương trình sách giáo khoa được đổi mới, Nhà nước đã có kế hoạchbồi dưỡng các giáo viên thực hiện chương trình trong đó có đề cập đến địnhhướng đổi mới thiết kế bài giảng theo quan điểm công nghệ dạy học đặc biệt làthiết kế bài giảng địa lí theo công thức GIPO và tăng cường ứng dụng CNTT vàtruyền thông trong thiết kế bài học Tuy nhiên, trên thực tế dạy học hiện nay,chúng tôi nhận thấy việc ứng dụng cách thiết kế bài giảng mới theo công thức

GIPO cũng như việc ứng dụng CNTT và truyền thông vào giảng dạy và học tậpchưa nhiều và chưa phát huy hết được tính hiệu quả, tiện ích mà những phươngtiện này có thể mang lại

Mặc dù gần đây các tác giả và các giáo viên địa lí đã tích cực ứng dụngCNTT và truyền thông vào khâu thiết kế bài giảng, sản phẩm là những giáo ánđiện tử ra đời Tuy nhiên, việc thiết kế bài giảng điện tử mới mang tính chất thửnghiệm, cách thiết kế đơn giản, không lôgic Các slide hình ảnh, video clip, bản

đồ, biểu đồ mang tính chất minh hoạ nhiều hơn Nói cách khác, các giáo ánđiện tử này chưa được soi sáng bởi những quan niệm, phương pháp và qui trìnhchặt chẽ về mặt lí thuyết Thiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sử dụngCNTT chưa được đề cập đến

CHƯƠNG II: THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐỊA LÍ LỚP 11 (BAN CƠ BẢN) THEO CÔNG THỨC GIPO CÓ SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

I GIỚI THIỆU MỘT SỐ TRANG WED VÀ PHẦN MỀM CÓ KHẢ NĂNG KHAI THÁC VÀ THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐỊA LÍ THEO CÔNG THỨC GIPO

1 Internet

Để nội dung của bản TKBG Địa lí lớp 11 - THPT (Ban cơ bản) theo côngthức GIPO có sử dụng công nghệ thông tin thêm đa dạng và phong phú thì bêncạnh việc khai thác tư liệu từ sách báo, tạp chí, từ các phần mềm thì Internetcũng là một phương tiện tìm kiếm, khai thác thông tin một cách hữu hiệu Hiệnnay, mạng Internet cung cấp cho chúng ta rất nhiều công cụ hữu ích để tìm kiếm

và một số trang Web còn cho phép tải các chương trình, phần mềm miễn phí.Mạng Internet còn là nơi để ta giao lưu, trao đổi và cập nhật thông tin hàngngày

* Tìm kiếm thông tin

Các trang Web tìm kiếm có hiệu quả và thường được sử dụng:

+ http://www.google.com

+ http://www.altavista.com

+ www.nationalgeographic.com

2 Phần mềm Microsoft Encarta Encylopedia 2007

Encarta 2007 là một kho tài nguyên kiến thức lớn để tra cứu những loạithông tin dưới hình thức truyền thông đa phương tiện: từ phim video, hình ảnhđộng animation, hình ảnh tĩnh (picture) đến bản đồ (Map – có cả bản đồ tĩnh vàbản đồ động) Encarta thực sự kết hợp được những thông tin mới và trọn vẹn vớinhững công cụ mạnh mẽ mang tính đầy đủ sáng tạo cho phép tiết kiệm thời giancho việc tìm kiếm thông tin và dành nhiều thời gian cho học tập

Khởi động chương trình: nhấn Start / Program Microsoft / Reference /Encarta

Các thao tác tìm kiếm, lưu trữ :

* Khai thác các bản đồ và hình ảnh

Sau khi tìm kiếm được các hình ảnh, bản đồ, chúng ta có thể chuyểnchúng thành các file ảnh và lưu trữ lại, sau đó có thể sử dụng các file ảnh nàythiết kế bài giảng, trình chiếu trên Powerpoint Cách tiến hành như sau:

- Khởi động Encarta

- Gõ tên địa danh vào Find và nhấn Enter

- Chọn địa danh trong danh sách phía dưới

- Nhấn chuột phải vào vùng trên bản đồ và chọn copy Map

* Khai thác các Video Clip

Trong đĩa CD chứa nhiều Video Clip, có thể sao chụp để đưa vào cácchương trình khác phục vụ giảng dạy Muốn lấy được các file video trên đĩa,thực hiện như sau:

- Nhấn chuột phải trên nút Start, chọn Explore Trên cửa sổ củaExplore, chọn ổ C / Program / Microsoft / Encarta / 2007 contents / LO4ADXRC / DSC chọn lấy các File và Copy

* Khai thác các bảng số liệu

Để khai thác các bảng dữ liệu thống kê Chọn Statistics - CountryStatistics Chương trình xuất hiện như sau:

Bước 1: Chọn Chosse Statistics, xuất hiện bảng số liệu thống kê.

Bước 2: Chọn một chỉ tiêu thống kê tại cửa sổ bên phải chọn một bảng

thống kê bên trái bằng cách nháy đúp chuột xuất hiện bảng chỉ tiêu thống kê

Bước 3: Muốn Copy bảng thống kê này sang Excel để lưu làm cơ sở dữ

liệu hoặc xây dựng các biểu đồ, bản đồ ta thực hiện các bước sau:

Kích chuột phải, chọn Whole table / nhấn Ok

Từ Start chọn Programs / Microsoft Excel vào Edit / Paste

Bước 4: Làm sạch bảng số liệu.

Vào Edit / nhấn Copy và tiếp tục vào Edit / chọn Pase Special, xuất hiệnhộp thoại, kích chọn vào Values / nhấn Ok, ta sẽ được bảng số liệu như mongmuốn Từ bảng số liệu này giáo viên có thể vẽ các biểu đồ cho những mục đíchgiảng dạy của mình

3 Khai thác và xây dựng bản đồ bằng phần mềm MapInfo

MapInfo là công cụ khá hữu hiệu để tạo ra và quản lý một cơ sở dữ liệuđịa lý trên máy tính cá nhân, là một phần mềm tương đối gọn nhẹ và dễ sử dụng.Đặc biệt, dùng cho mục đích giảng dạy và thành lập các bản đồ chuyên đề vàphân tích trong địa lý

* Các bước thành lập bản đồ MapInfo

Cũng giống như phương pháp truyền thống, quá trình biên tập và thànhlập bản đồ bằng máy tính nói chung và phần mềm MapInfo nói riêng đều trảiqua các bước sau đây :

- Bước 1: Lập kế hoạch biên tập bản đồ

- Bước 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu

- Bước 3: Liên kết dữ liệu và kiểm tra

- Bước 4: Phõn tớch và xử lý

- Bước 5: Trỡnh bày cỏc kết quả

4 Xõy dựng biểu đồ trờn Microsoft Excel

Chương trỡnh Microsoft Excel giỳp giỏo viờn dễ dàng thành lập cỏcloại biểu đồ để biểu hiện một cỏch trực quan cỏc số liệu thống kờ về sự vật, hiệntượng, quỏ trỡnh kinh tế xó hội

Xõy dựng cỏc biểu đồ phục vụ giảng dạy địa lý

0 20

I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII

BIểU Đồ THể HIệN TƯƠNG QUAN NHIệT ẩM

CủA KHí HậU Hà NộI

Nhiệt độ t

L ợng m a p

Tháng m a P >100 mm Tháng khô P < 2t

ChØ sè ph¸t triÓn GDP theo gi¸ so s¸nh 1994

ph©n theo khu vùc kinh tÕ

vµ x©y dùng DÞch vô

5 Phần mềm SID 1.0

Đặc điểm của phần mềm SID 1.0 là hệ rỗng, các câu hỏi do giáo viên đưavào trong thư mục “Tri thức” và lưu vào bộ nhớ máy tính Giáo viên tự lậpthang điểm cho các cách trả lời Vì vậy phần mềm này là một cơ sở cho môn học

sử dụng nhiều mục đích khác nhau tuỳ yêu cầu cụ thể của người sử dụng Giáoviên có thể sử dụng trong công tác kiểm tra đánh giá học sinh

6 Ứng dụng phần mềm Adobe Photoshop để chỉnh sửa ảnh

Các tranh ảnh sưu tầm có thể có những nội dung không hoàn toàn sát vớiyêu cầu của bài học Ví dụ: Các bản đồ lấy từ Internet có quá nhiều địa danhbằng tiếng Anh, hay mức độ chi tiết quá cao Chúng ta có thể sử dụng chươngtrình Photoshop để chỉnh sửa lại ảnh cho phù hợp với nội dung bài học bao gồm:cắt một phần của ảnh, chỉnh sửa độ sáng của ảnh, tạo độ nét của ảnh, thay đổicác màu trong ảnh, quay ảnh

Gia sóc

7 Ứng dụng HTvideo Editor biên tập các đoạn Video clip

HTvideo Editor là phần mềm cho phép cắt, ghép, lồng tiếng, nhập chữbiên tập những đoạn phim phù hợp với nội dung bài học, đồng thời có thể biêntập những hình ảnh tĩnh thành các đoạn video cho bài học trở nên sinh động vàhiệu quả hơn

8 Khai thác phần mềm PowerPoint kết hợp với nguồn tư liệu thiết kế bài giảng Địa lý lớp 11 - THPT (Ban cơ bản)

PowerPoint là phần mềm trình diễn linh hoạt trong bộ Microsoft Office,cho phép thực hiện hầu hết các yêu cầu minh hoạ trong giảng dạy Địa lý và rất

Với ưu thế này, việc sử dụng PowerPoint để thiết kế bài giảng Địa lý sẽmang lại hiệu quả cao trong giảng dạy, một điều mà không phải bất cứ phầnmềm nào cũng có thể thực hiện được

8.1 Những yêu cầu cơ bản khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint và các phần mềm có liên quan

Để đạt hiệu quả cao khi thiết kế bài giảng Địa lý bằng PowerPoint phảiđảm bảo một số yêu cầu sau:

Khi thiết kế các bài giảng địa lý bằng Powerpoint phải chú ý một số cácyêu cầu sau:

 Các trang trình diễn phải đơn giản, rõ ràng không nên sao chép nguyênvăn bài giảng vào các Slide mà trình bày theo hướng tinh giảm và biểu tượnghoá nội dung, tận dụng các lợi thế của Powerpoint

 Không nên đổi màu cho mỗi trang trình diễn nếu không thay đổi mụctiêu bài giảng bởi vì nếu chúng ta sử dụng những màu sắc rực rỡ, đồ hoạ vuinhộn sẽ làm học sinh mất tập trung vào bài giảng

 Sử dụng các phông nền, phông chữ tương tự nhau trong suốt bài giảng,không nên dùng các kiểu chữ rườm rà, khó đọc hay quá nhiều font chữ trongmột trang trình bày.

 Chỉ nên đưa ý chính vào mỗi trang trình diễn, các dạng đồ họa cầnphải được lựa chọn cẩn thận, nếu không chúng sẽ gây phân tán sự chú ý hoặc tạonên những quá trình tư duy lệch lạc cho học sinh

8.2 Những tiện ích của PowerPoint trong thiết kế bài giảng Địa lí lớp 11

-THPT (Ban cơ bản) theo công thức GIPO

+ Nếu lựa chọn trang trắng, chọn Slide Layout từ phần trình bày trắng

- Định dạng Font chữ: Chọn đoạn văn bản cần định dạng, tô đen đoạnvăn bản, mở thực đơn Format, chọn Font

- Chọn Font chữ trong danh sách Font, kiểu chữ trong Font Style, chọn

cỡ chữ trong Size, chọn màu trong color, nhấn OK

- Định dạng màu nền cho các Slide: Mở thực đơn Format / Background /chọn màu nền tại ô Background Fill Nếu nhấn nút Apply to all, màu nền đượcchọn sẽ áp dụng cho tất cả các Slide trong file trình chiếu

c Chèn các đối tượng đồ hoạ

* Chèn hình ảnh minh hoạ: Chọn Insert / Picture / From file / chọn fileảnh cần chèn / nhấn Insert

* Chèn một sơ đồ:

- Từ lệnh Insert / New Slide / Slide Layout / Orgraniation / OK

- Gõ tiều đề vào phần giữ chỗ trong trang chiếu Nhấn chuột vào biểutượng sơ đồ tổ chức để nhập nội dung, sau khi xong nhấp Yes

* Chèn một bản đồ: Từ các bản đồ được thành lập từ các chương trình(MapInfo, Db - Map) hay các bản đồ có sẵn trong các phần mềm tra cứu, có thểbằng cách Copy từ các chương trình này và dán trực tiếp vào PowerPoint.

* Chèn các biểu đồ, bảng biểu:

Các biểu đồ bảng biểu có thể lấy từ Excel hoặc thành lập trực tiếp từPowerPoint Đối với các biểu đồ được lấy từ Excel, ta thực hiện lệnh Copy thôngthường và khi đưa sang PowerPoint chọn Edit / Pase hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl – V

* Chèn các đoạn Video Clip và âm thanh vào trang trình chiếu:

- Chọn Insert / Object / Video clip / OK

- Từ Insert clip (sau khi có biểu tượng camera), chọn Video forWindows, xuất hiện hộp thoại Open / chọn thư mục chèn và file chèn

Khi trình bày bài giảng có chèn Video clip thì phim đó phải được coi làfile liên quan, nếu copy file trình diễn thì phải copy file phim kèm theo

- Cách chèn âm thanh cũng tương tự như trên: Insert / Movies andSounds / Sound from file / chọn thư mục chèn và file chèn

* Tạo hiệu ứng chuyển động:

- Chọn đối tượng muốn tạo hiệu ứng chuyển động, vào menu slide show,kích chuột chọn Custom animation Trong khung cửa sổ Custom animation nằmbên phải màn hình chọn Entrance hoặc Emphasic và chọn thể loại hiệu ứng

- Tạo các hiệu ứng đặc biệt: Các hiệu ứng đặc biệt ở đây là các hiệu ứnghoạt hình, âm thanh, hiệu ứng chuyển tiếp Slide Hiệu ứng hoạt hình bổ sungcho Text và đồ hoạ sao cho chúng có thể chuyển động xung quanh màn hình vàkết hợp với các hiệu ứng khác Để tạo hiệu ứng chuyển tiếp cho các trang trìnhdiễn, ta thực hiện như sau:

+ Nhấn nút Slide Sorter view để xem ở kiểu trình bày tổng quát rồichọn trang trình chiếu muốn áp dụng hiệu ứng chuyển tiếp

+ Chọn hiệu ứng chuyển tiếp từ Slide show trên thanh lệnh, chọn SlideTransition và lựa chọn kiểu hiệu ứng trong hộp liệt kê Slide Transition

* Tạo các liên kết:

Đây là một tính năng rất tiện ích của PowerPoint Khi tạo các nút liên kếttrong các Slide, ta có thể rẽ nhánh sang một Slide khác hay tới một file bất kỳtrong chương trình khác được lưu trong máy.

- Chọn đoạn văn bản hoặc tạo nút liên kết, mở Menu Start (hoặc nhấnchuột phải) / Hyperlink / chọn thư mục và file liên kết tới

* Trình chiếu:

Tiến hành thực hiện trình chiếu bằng việc chọn lệnh Setup show từ lệnhSlide show, thiết lập thời gian trình bày bằng lệnh Recherse timing hoặc từ hộpSlide Transition

II Thiết kế bài giảng Địa lí lớp 11 (Ban cơ bản) theo công thức GIPO có sử dụng CNTT

1 GIPO - Một cách tiếp cận TKBG theo quan điểm công nghệ dạy học

Theo quan điểm của CNDH, khi TKBG không chỉ quan tâm mục tiêu củacác hoạt động của thầy và trò được quan tâm mà còn phải định rõ đầu vào chonhững hoạt động đó là gì?, sản phẩm đạt được là gì? và những quá trình tươngtác nào giữa Thầy - Trò và giữa Trò - Trò cần được diễn ra để biến đầu vàothành đầu ra Cách TKBG như vậy được các nhà nghiên cứu về LLDH gọi làTKBG theo công thức GIPO GIPO là chữ viết tắt gồm 4 chữ cái đầu của tiếngAnh, cụ thể là:

* G (Goal): được hiểu là mục tiêu của bài học (mục tiêu hoạt động của thầy trò)

* I (Input): đầu vào bao gồm các yếu tố sau HS (trình độ, khả năng, nhậnthức…), phương tiện như các loại thiết bị, máy móc (phần cứng) và SGK, tàiliệu in ấn (phần mềm), thời gian dạy học

* P (Process): quy trình tác động: tương tác Thầy - Trò, Trò - Trò đạt mục tiêu

* O (Output - đầu ra): Sản phẩm cuối cùng của bài học Đó có thể là sơ đồ, biểu

đồ, lời giải của một bài tập nhận thức…Sản phẩm có thể được thể hiện bằng bàiviết, có thể là lời của các thao tác tư duy hành động, có thể là thao tác tư duyhành động hoặc cả hai

2 Quy trình TKBG Địa lí lớp 11 (Ban cơ bản) theo công thức GIPO có sử dụng CNTT

2.1.Quy trình TKBG Địa lí lớp 11 (Ban cơ bản) theo công thức GIPO

Về tổng thể, TKBG Địa lí 11 theo công thức GIPO được tiến hành theo 4bước:

2.2.Quy trình thiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sử dụng CNTT

Thiết kế một giáo án có sử dụng CNTT có nhiều điểm khác so với thiết kếmột giáo án bình thường thể hiện trên giấy Nói chung, việc thiết kế giáo án có

sử dụng CNTT là một quá trình tương đối phức tạp, tốn nhiều công sức của giáoviên, đòi hỏi người giáo viên không chỉ có chuyên môn vững vàng mà còn phải

am hiểu về các kĩ thuật sử dụng máy tính và các phần mềm liên quan Thiết kếbài giảng theo công thức GIPO có sử dụng CNTT còn yêu cầu cao hơn ngoàinhững đòi hỏi trên thì giáo viên cần nắm rõ qui trình, kĩ thuật thiết kế bài giảngtheo công thức GIPO và ứng dụng ICT để thiết kế giáo án theo quy trình trênchú ý đến đầu vào, quá trình tác động, đầu ra nên chia nhỏ nội dung bài họcthành các môđun

Quy trình thiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sử dụng CNTT nhưsau:

QUY TRÌNH TKBG ĐỊA LÍ 11 THEO CÔNG THỨC GIPO

B1: Xác định mục tiêu (sản phẩm) bài học B2: Lựa chọn và xác định đầu vào (Input) B3: Thiết kế quy trình các quá trình các hoạt động dạy học của thầy và trò

B4: Xác định cách thức kiểm tra và đánh giá sản phẩm

Trong đó giai đoạn 2: Tiến hành thiết kế bài giảng theo công thức GIPO

có sử dụng CNTT là giai đoạn quan trọng nhất gồm 5 bước sau:

QUY TRÌNH TKBG ĐỊA LÍ THEO CÔNG THỨC GIPO

Trong từng giai đoạn, chúng ta cần thực hiện

- Bước 1: Xác định mục tiêu của việc thiết kế

Trong giai đoạn đầu tiên này nhiệm vụ là phải trả lời được những câu hỏisau đây:

+ Có thể tạo ra một giáo án nhưng thiết kế theo công thức GIPO có sửdụng CNTT cho bài học đã chọn?

+ Thiết kế bài giảng theo công thức GIPO có sử dụng CNTT sẽ khác vớithiết kế bài giảng thông thường như thế nào?

+ Phần mềm nào đơn giản và có nhiều tiện ích nhất để thực hiện đượcmục đích này?

+ Bài giảng có thể có những tiện ích cơ bản như cho phép giáo viên dùnglàm công cụ để trình chiếu nội dung bài giảng, vừa điều khiển các hoạt động củahọc sinh mà không cần sử dụng đến phấn và bảng không? Và liệu giáo án này cóthể là công cụ để học sinh tự học trên máy tính mà không có sự tham gia giảngdạy trực tiếp của giáo viên

TIẾN HÀNH THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐỊA LÍ THEO CÔNG THỨC

GIPO CÓ SỬ DỤNG CNTT

Bước 1: Xác định mục tiêu của việc thiết kế

Bước 2: Lựa chọn thông tin và cách biểu hiện.

Bước 3: Chuẩn bị các tài nguyên

Bước 4: Thiết kế giáo án theo công thức GIPO với sự trợ giúp của

Power Point

Bước 5: Viết hướng dẫn sử dụng giáo án có sử dụng CNTT

- Bước 2: Lựa chọn thông tin và cách biểu hiện Trong bước này cần chia

nhỏ nội dung thành các môđun, mỗi môđun thông tin sẽ hiện thị trong một tậphợp các slide, lựa chọn tối đa đối tượng multimedia có thể dùng minh hoạ chonội dung thông tin của mỗi slide

- Bước 3: Chuẩn bị các tài nguyên Ngoài nội dung trong sách giáo khoa cần

bổ sung thêm các thông tin văn bản, hình ảnh tĩnh và động, sơ đồ, mô hình, âmthanh…có liên quan trực tiếp đến bài học

- Bước 4: Thiết kế giáo án theo công thức GIPO với sự trợ giúp của Power

2 Phương tiện dạy học

III Tổ chức các hoạt động dạy học

1 Ổn định lớp và kiểm tra bài cũ

2 Định hướng bài học, tạo nhu cầu học tập cho HS

3 Bài mới: Tổ chức các hoạt động dạy học

Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức đã học

Hoạt động 1 (Thời gian)

Hành động 1.

I Kiến thức cơ bản 1

1

4 Củng cố, kiểm tra, đánh giá

Sau đó dưới sự trợ giúp của Power Point thiết kế các giao diện, tích hợpcác nội dung vào các slide, thiết kế các animation, các hyperlink, quy định cáchình thức chuyển đổi của các slide

Hoạt động 2

- Mục tiêu theo hướng lấy HS làm trung tâm

- Biểu đạt chính xác, tường minh

- Có thể kiểm chứng được

- Thờigian

- Công cụ

- Phương pháp, hình thức hoạt động

- Quá trình tương tác giữa Thầy- Trò, Trò- Trò để đạt được mục tiêu

- Cụ thể:

GV

GV - HS

GV - Lớp HS Nhóm HS

HS - HS Lớp

- Xác định cách thức kiểm tra, đánh giá.

- Sản phẩm cuối cùng của bài học Đó là:

sơ đồ, biểu

đồ, lời giải của BTNT, bài viết,

- Bước 5: Viết hướng dẫn sử dụng giáo án Hướng dẫn cụ thể về mặt kĩ thuật

và phương pháp

3 Yêu cầu thiết kế bài giảng Địa lí 11 (Ban cơ bản) theo công thức GIPO

3.1 Xác định và biểu đạt một cách chính xác, tường minh, khả thi và có thể

đo lường được các mục tiêu cụ thể của bài học

Nhằm mục đích này người giáo viên cần:

* Chỉ ra chính xác và cụ thể những gì HS cần phải làm được

* Mục tiêu đưa ra cần phải cụ thể để có thể kiểm chứng được và phù hợpvới điều kiện nguồn lực, giáo viên và trình độ HS Bảng phân loại dưới đây của Bloom về các mức độ khó dễ của mục tiêu sẽ giúp giáo viên có thể biểu đạt chính xác và cụ thể các mục tiêu của bài học

BẢNG PHÂN LOẠI CÁC MỤC TIÊU THEO BLOOM

1 Lĩnh vực nhận thức

Biết Có khả năng:

Trình bày, nhớ lại, lập danh sách, nhận dạng, lựa chọn, làm lại

Ví dụ: Trình bày những đặc trưng của nền kinh tế tri thức.

Hiểu Có khả năng:

Giải thích, nêu lí do, xác định nguyên nhân, chứng minh, minh hoạ

Ví dụ: Giải thích hiện tượng bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển.

Áp dụng Có khả năng:

Sử dụng, áp dụng, giải quyết, lựa chọn

Ví dụ: Sử dụng các chỉ số về GDP, GDP/người, cơ cấu các ngành kinh tế, trình

độ phát triển KH - KT để đánh giá trình độ phát triển kinh tế của một nước

Tổng hợp Có khả năng:

Tóm tắt, khái quát hoá, lập luận, sắp xếp, giải thích lí do

Ví dụ: Vì sao nói phát triển bền vững là mục tiêu tối cao của thế giới hiện đại.

Phân tích Có khả năng:

Phân chia, so sánh, đối chiếu, tìm sự khác nhau giữa các đối tượng

Ví dụ: Phân biệt các quá trình toàn cầu hoá và khu vực hoá.

Đánh giá Có khả năng: Phân xử, đánh giá, phê bình.

Ví dụ: Phê phán sự sai lầm của thuyết Mantuyt về dân số.

2 Lĩnh vực cảm xúc: Lĩnh vực này chủ yếu liên quan đến sự chú ý, mối quan

tâm, sự nhận biết, đánh giá về thẩm mĩ, đạo đức, cảm nhận hoặc các giá trị

Ví dụ: Có khả năng lắng nghe, đánh giá hết tầm quan trọng của , ý thức được

về , cam kết với ,đánh giá giá trị về

3 Lĩnh vực tâm vận: Lĩnh vực này bao gồm các kĩ năng vận động Có khả

năng quan sát, vẽ

Ví dụ: Có khả năng vẽ biểu đồ về năng suất lúa, sản lượng lúa

Ví dụ: Tiết 1 Sự tương phản về trình độ phát triển KT-XH của các nhóm nước Cuộc cách mạng KH và công nghệ hiện đại.

2 Kĩ năng: Đọc bản đồ, phân tích bảng số liệu

3 Thái độ: Có ý thức học tập để thích ứng với cuộc cách mạng khoa học vàcông nghệ hiện đại

3.2 Xác định đầu vào - điều kiện dạy học

Đầu vào (điều kiện dạy học) của quá trình công nghệ (quá trình dạy học)bao gồm trình độ ban đầu và đặc điểm tâm sinh lý của HS, các phương tiện, kỹthuật dạy học và nội dung kiến thức bài học

Việc xác định đầu vào một cách chính xác, cụ thể so với đầu ra là một yêucầu quan trọng, đảm bảo thành công cho quá trình dạy học Địa lý theo quanđiểm CNDH

* Xác định trình độ ban đầu và đặc điểm tâm sinh lý của HS