phát huy tính tích cực của học sinh qua việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học phần di truyềnsinh học lớp 12

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚCTRUNG TÂM GDTX TAM ĐẢO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMCẤP: CƠ SỞ ; TỈNH: Tên sáng kiến kinh nghiệm: "PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA VIỆC SỬ DỤNG PHIẾU HỌ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRUNG TÂM GDTX TAM ĐẢO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMCẤP: CƠ SỞ ; TỈNH:

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

"PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA VIỆC

SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC

PHẦN DI TRUYỀNSINH HỌC LỚP 12"

Môn/nhóm môn : SINH HỌC

Tổ bộ môn : KHOA HỌC TỰ NHIÊN

MỤC LỤC Trang

6 Đối tượng và thời gian nghiên cứu 6

2 Kiến nghị

Tài liệu tham khảo

2728

CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

Hiện nay Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiến hành đổi mới toàn diện

về giáo dục ở các cấp học, trong đó có cấp trung học phổ thông (THPT)nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong giáo dục và đào tạo

Công cuộc đổi mới này liên quan đến nhiều lĩnh vực như đổi mớichương trình, đổi mới sách giáo khoa, đổi mới thiết bị dạy và học, đổi mớiphương pháp dạy và học, đổi mới quan niệm và cách thức kiểm tra đánhgiá, đổi mới quản lí… Ngành giáo dục thường xuyên tổ chức tập huấn cho

giáo viên nhằm thống nhất giữa chương trình dạy phù hợp với các đốitượng học mà vẫn đảm bảo được các nội dung đưa ra trong chuẩn kiếnthức – kĩ năng.

Đào tạo thế hệ trẻ trở thành những người năng động sáng tạo, độc lậptiếp thu tri thức là một vấn đề mà nhiều nhà giáo dục đã và đang quan tâmtrong giai đoạn lịch sử hiện nay Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu

là tổ chức các hoạt động tích cực cho người học Từ đó khơi dậy và thúcđẩy lòng ham muốn, phát triển nhu cầu tìm tòi, khám phá, chiếm lĩnh trong

tự thân của người học từ đó phát triển, phát huy khả năng tự học của họ.Trước vấn đề đó người giáo viên cần phải không ngừng tìm tòi khám phá,khai thác, xây dựng hoạt động, vận dụng, sử dụng phối hợp các phươngpháp dạy học trong các giờ học sao cho phù hợp với từng kiểu bài, từngđối tượng học sinh, xây dựng cho học sinh một hướng tư duy chủ động,sáng tạo

Trong những năm học vừa qua, dạy học theo hướng tích cực hoạtđộng của học sinh đã và đang được tăng cường áp dụng để đáp ứng với cấutrúc sách giáo khoa theo chương trình đổi mới, đặc biệt là ở bậc học THPT.Mỗi giáo viên phải tự tìm ra một phương pháp dạy học tích cực phù hợpvới môn học và phù hợp đối tượng học sinh cụ thể của mình Quan điểmdạy học tích cực chi phối đến toàn bộ tiến trình dạy học: Từ việc xây dựngmục tiêu, nội dung đến lựa chọn cách thức tổ chức dạy học Người họcphải nâng cao được năng lực tự học, tự nghiên cứu, tự phát triển và có khảnăng đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của giáo viên và của xã hội

Trong tình hình hiện nay, nền kinh tế đang phát triển cùng với sựphát triển của xã hội thì khoa học công nghệ cũng phát triển mạnh mẽ Xãhội đòi hỏi người có học vấn hiện đại không chỉ có khả năng lấy ra từ trínhớ các tri thức dưới dạng có sẵn đã lĩnh hội được ở nhà trường phổ thông

mà còn phải có năng lực chiếm lĩnh, sử dụng các tri thức mới một cách độclập, khả năng đánh giá các sự kiện, các tư tưởng các hiện tượng mới mộtcách thông minh, sáng suốt trong cuộc sống, trong lao động và trong quan

hệ với mọi người

Chính vì vậy, đứng trước nhu cầu tất yếu của xã hội, ngành giáo dụcphải đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh là yêucầu cấp bách của thời đại, là xu thế tất yếu khách quan Bởi vậy, vấn đề đặt

ra của ngành giáo dục trong giai đoạn hiện nay là phải đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng đề cao vai trò chủ thể hoạt động của học sinhtrong học tập là yêu cầu cấp thiết của sự nghiệp giáo dục hiện nay và hoàntoàn phù hợp với xu thế phát triển của thế giới

Sinh học 12 (ban cơ bản) nói chung và phần Di Truyền học của sinhhọc 12 (ban cơ bản) nói riêng mang tính thực tiễn, ứng dụng thực tế cao,nội dung kiến thức không dài, rất thuận lợi cho hoạt động thảo luận nhómhọc sinh trong quá trình dạy học

Thực tế, trong quá trình dạy học, khi áp dụng các phương pháp dạyhọc tích cực sẽ nảy sinh vấn đề: Học sinh ở mức khá, giỏi thì hứng thú họctập; học sinh ở mức trung bình, yếu, kém gặp nhiều khó khăn khi tiếp cậntri thức Một trong những phương pháp giúp học sinh trung bình, yếu, kémhoà nhập vào tập thể trong quá trình dạy - học là tổ chức hoạt động nhóm

để các học sinh được trao đổi, học hỏi lẫn nhau, giúp nhau cùng tiến bộ,cùng lĩnh hội tri thức

Qua thực tế tiếp xúc những giờ dạy về các bài này cho thấy nhiều giờdạy một số giáo viên tuy có sử dụng phiếu học tập nhưng còn lúng túng vềphương pháp sử dụng phiếu học tập, do đó gặp nhiều khó khăn trong việcđổi mới phương pháp dạy học hiện nay, đặc biệt là tổ chức các hoạt độngnhận thức cho học sinh

Từ những lý do nêu trên và mong muốn góp phần bé nhỏ của mìnhvào việc tìm tòi các biện pháp thích hợp nhằm tổ chức học sinh học tập tíchcực, tự lực trong dạy học Sinh học và để nâng cao chất lượng dạy học phần

Di Truyền học của sinh học 12 , tôi chọn đề tài : "PHÁT HUY TÍNH

TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA VIỆC SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC PHẦN DI TRUYỀN SINH HỌC LỚP 12"

Xây dựng phương pháp học tập khoa học, hiện đại, có hiệu quả caoGiúp học sinh tự điều khiển quá trình nhận thức của mình

Sinh học 12 (ban cơ bản) nói chung và phần Di Truyền học của sinhhọc 12 (ban cơ bản) nói riêng sẽ củng cố và nâng cao thế giới quan khoahọc, làm cho học sinh khám phá các sinh vật xung quanh và khám phá bảnthân ; Bồi dưỡng cho các em lòng yêu quý thiên nhiên, môi trường, có ýthức lao động sản suất, bảo vệ thiên nhiên, tránh xa tệ nạn xã hội và sửacác thói hư, tật xấu của bản thân

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Hệ thống hoá cơ sở lý luận về sử dụng phiếu học tập trong dạy họcSinh học

Phân tích đặc điểm nội dung phần Di Truyền học của sinh học 12 Xác định thực trạng việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học phần

Di Truyền học của sinh học 12

Xác định các biện pháp sử dụng phiếu học tập trong phần Di Truyềnhọc của sinh học 12

Thực nghiệm việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học phần DiTruyền học của sinh học 12.

5 Các phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Nghiên cứu các tài liệu, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước về giáodục, các tài liệu bài viết đề cập đến vấn đề sử dụng phiếu học tập nhằm làm

cơ sở lý thuyết cho đề tài

- Phương pháp điều tra:

Trực tiếp điều tra: Tôi điều tra trực tiếp bằng cách dự giờ, trao đổivới một số giáo viên dạy Sinh học ở trong trường và trường bạn nhằm xácđịnh thực trạng sử dụng phiếu học tập và hiệu quả của việc sử dụng đó

6 Đối tượng và thời gian nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 12 Trung tâm GDTX&DN Tam

Đảo

Thời gian thực hiện: năm học , 2014-2015; 2015-2016

PHẦN II : NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận:

Chiến lược phát triển giáo dục năm 2001- 2010 ( ban hành theoquyết định số 201/ 2001/ QĐ- TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của thủtướng chính phủ): ở mục 5.2 ghi rõ: “đổi mới và hiện đại hoá phương phápgiáo dục Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ động: Thầy giảng, trò ghisang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận trithức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin mộtcách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển năng lực củamỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viêntrong quá trình học tập ”

Điều 24.2 Luật giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổthông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh; phù hợpvới đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học,rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm,đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Từ thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đã khiến mốiquan hệ thầy - trò trong nhà trường bắt đầu có sự thay đổi Vị trí trung tâm của người thầy giáo không còn ở nghĩa nguyên thuỷ và đã bắt đầu dịch chuyển sang học sinh Thầy giáo không chỉ đơn thuần truyền thụ kiến thức cho học trò tiếp nhận mà còn là sự phản ảnh trở lại của trò Trongthời đại bùng nổ thông tin, khi học sinh có nhiều kênh tiếp nhận thông tin thì trường học phải là kênh duy nhất truyền đạt kiến thức một cách có hệ thống, trong đó, thầy giáo đóng vai trò là người hướng dẫn Trên quan điểm như vậy, khoảng vài năm trở lại đây, trung tâm GDTX&DN Tam Đảo, tổ Sinh học đã khuyến khích mọi học sinh phải đọc trước sách giao khoa, nghiên cứu bài mới, phát phiếu học tập và hướng dẫn HS xây dựng phiếu học tập theo nội dung đã hướng dẫn trước khi đến lớp để có thể hình dung trước những khái niệm, kiến thức sẽ phải tiếp thu và khắc sâu Điều này góp phần giúp các em có khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ nói một cách có

hệ thống, tự tin khi trình bày trước tập thể, đồng thời cũng là cách để kiểm tra mức độ vận dụng của học sinh , tạo cơ hội để các em tham gia cải tiến giờ dạy có chất lượng cao hơn

Thiết kế và hướng dẫn học sinh sử dụng phiếu học tập là một hướng dạy học tạo môi trường học tập thân thiện, rèn luyện kĩ năng hoạt động nhóm, là nổi bật vai trò trung tâm của học sinh trong một tiết học, phát huy tối đa tính tích cực của học sinh trong việc tham gia xây dựng nội dung bài học theo từng bài, chương, ôn tập thi học kì và đặc biệt hơn nữa

là phát huy được kĩ năng tóm tắc kiến thức, tư duy logic của học sinh

1 Khái niệm phiếu học tập:

Về khái niệm phiếu học tập, tác giả PGS.TS Nguyễn Đức Thành đã

xây dựng khái niệm như sau: "Để tổ chức các hoạt động của học sinh,

người ta phải dùng các phiếu hoạt động học tập gọi tắt là phiếu học tập Còn gọi cách khác là phiếu hoạt động hay phiếu làm việc Phiếu học tập là những tờ giấy rời, in sẵn những công tác độc lập hay làm theo nhóm nhỏ, được phát cho học sinh để học sinh hoàn thành trong một thời gian ngắn của tiết học Trong mỗi phiếu học tập có ghi rõ một vài nhiệm vụ nhận thức nhằm hướng tới hình thành kiến thức, kĩ năng hay rèn luyện thao tác

tư duy để giao cho học sinh "

Nội dung hoạt động được ghi trong phiếu có thể là tìm ý điền tiếphoặc tìm thông tin phù hợp với yêu cầu của hàng và cột, hoặc trả lời câuhỏi Nguồn thông tin để học sinh hoàn thành phiếu học tập có thể từ tài liệugiáo khoa, từ hình vẽ, từ các thí nghiệm, từ mô hình, mẫu vật hoặc sơ đồhoặc từ những mẩu tư liệu được giáo viên giao cho mỗi học sinh sưu tầmtrước khi học

Vậy theo tôi, phiếu học tập về mục tiêu nó là một trong những công

cụ cá thể hoá hoạt động học tập của học sinh , là công cụ hữu hiệu trongviệc xử lý thông tin ngược

2 Vai trò phiếu học tập:

Phiếu học tập giúp học sinh biết cách diễn đạt ý tưởng của mìnhbằng ngôn ngữ của chính mình khi nghiên cứu một nội dung sinh họcthành một hệ thống kiến thức hoàn chỉnh

Khi sử dụng PHT sẽ rèn luyện cho học sinh các kĩ năng, thao tác hoạtđộng, phát huy năng lực độc lập nâng cao tinh thần trách nhiệm của học sinhtrong học tập, rèn cho học sinh phương pháp tư duy khái quát có khả năngchuyển tải thông tin ở mức độ cao hơn Quan trọng hơn cả là giúp học sinhvừa chiếm lĩnh kiến thức, vừa nắm vững phương pháp tái tạo cho bản thânkiến thức đó, phát triển năng lực tự học và thói quen tự học, sáng tạo, giúphọc sinh có thể tự học suốt đời - đây là một trong những yêu cầu căn bản của

lý luận dạy học nói riêng

Theo tác giả PGS TS Nguyễn Đức Thành : "Phiếu học tập có ưu

thế hơn câu hỏi, bài tập ở chỗ muốn xác định một nội dung kiến thức nào

đó thoả mãn nhiều tiêu chí hoặc xác định nhiều nội dung từ các tiêu chí khác nhau, nếu diễn đạt bằng câu hỏi thì dài dòng Ta có thể thay bằng một bảng có các tiêu chí thuộc các cột, các hàng khác nhau Học sinh căn

cứ vào tiêu chí ở cột và hàng để tìm ý điền vào ô trống cho phù hợp Như vậy giá trị lớn nhất của phiếu học tập là với nhiệm vụ học tập phức tạp được định hướng rõ ràng, diễn đạt ngắn gọn bằng một bảng gồm có các hàng, cột ghi rõ các tiêu chí cụ thể".

Theo tôi, phiếu học tập có vai trò: thông tin được truyền nhanh (bằngthị giác) và lưu giữ trong óc học sinh lâu hơn Với thời gian định lượngđược tính toán sẵn học sinh có thời gian suy nghĩ, thảo luận lâu hơn Ngoài

ra phiếu học tập dễ động viên đa số học sinh tích cực hoạt động, học sinh

có thể phát hiện được năng lực tiềm ẩn, cảm xúc của mình để xây dựng sự

say mê môn học, đồng thời phiếu học tập tiết kiệm được thời gian trên lớpcủa giáo viên chủ động hoàn thành tiết học

Trong dạy học truyền thống giáo viên là trung tâm hoạt động, trongmột giờ học hoạt động của giáo viên chiếm phần lớn, giáo viên trình bàygiảng giải biểu diễn thí nghiệm, phân tích tổng hợp minh hoạ v.v còn họcsinh thì ngồi nghe ghi chép, nhìn quan sát một cách thụ động, khi giáo viênnêu những câu hỏi thì học sinh trả lời, nhưng chỉ có một vài học sinh đượchoạt động vì thời gian có hạn còn hầu hết học sinh ngồi nghe câu trả lờicủa các bạn của giáo viên Vì vậy không được hoạt động, không được rènluyện kĩ năng và bộc lộ kĩ năng hoạt động, ảnh hưởng đến tính tích cựchoạt động của học sinh Giáo viên chỉ đánh giá thông qua gọi kiểm tra và ởmột số học sinh hay trả lời câu hỏi

Bằng việc sử dụng các phiếu học tập, chuyển hoạt động của giáo viên

từ trình bày, giảng giải, thuyết minh sang hoạt động hướng dẫn, chỉ đạo Mọihọc sinh được tham gia hoạt động tích cực, không còn hiện tượng thụ độngnghe giảng

Như vậy bằng việc hoàn thành phiếu học tập, học sinh tự đánh giá đượchoạt động tích cực, tạo được hứng thú trong giờ học, kích thích tư duy củahọc sinh

Khi dùng phiếu học tập, giáo viên có thể kiểm soát đánh giá đượctrình độ của học sinh và từ đó có những điều chỉnh kịp thời cho phù hợpvới đối tượng và tăng hiệu quả dạy học

3 Các loại phiếu học tập:

Trong dạy học sinh học ta thường sử dụng nhiều dạng phiếu khácnhau, tuỳ mục tiêu đặt ra cũng như đặc điểm nội dung từng bài mà lựachọn dạng phiếu học tập cho phù hợp

Giáo viên nên tự biên soạn những phiếu học tập rồi nhân bản bằngcách phôtô phát cho cả lớp hay cho một nhóm học sinh theo yêu cầu sưphạm của tiết học Nếu giáo viên có trình độ và kinh nghiệm thì nhữngphiếu do giáo viên tự biên soạn này có thể đáp ứng đúng nhu cầu và sát vớitrình độ học sinh của mình hơn những phiếu học tập do các chuyên giabiên soạn để sử dụng chung cả nước

Dưới đây là một số dạng phiếu học tập

3.1 Loại phiếu hình thành kiến thức:

Dạng 1: Nghiên cứu thông tin để tìm ý phù hợp điền vào ô trống trong một đoạn kiến thức.

Dạng phiếu 1 có ưu điểm là rèn luyện học sinh biết cách đọc thôngtin tóm tắt tìm ra ý chính Sau khi hoàn thành phiếu, kiến thức được tóm tắt

và hệ thống hoá Dạng này thường sử dụng với những kiến thức được trìnhbày bằng kênh chữ trong Sách giáo khoa

Dạng 2: Tìm ý cơ bản và xác định quá trình phát triển của nội dung

Dạng thứ 2 này có vai trò lớn trong việc rèn luyện khả năng pháthiện kiến thức quan trọng và tìm ra mối quan hệ của các kiến thức thànhphần, chỉ ra sự phát triển của kiến thức và diễn đạt bằng hình vẽ nên chínhxác hơn.

Dạng 3: Tóm tắt và chỉ ra sự phát triển của kiến thức

Dạng phiếu 3 giúp HS biết cách đọc thông tin, tóm tắt tìm ra ý chính.Sau khi hoàn thành phiếu, kiến thức được tóm tắt và hệ thống hoá

3.2 Loại phiếu phát triển năng lực nhận thức:

Việc phân chia loại phiếu hình thành kiến thức và phát triển năng lựcnhận thức chỉ là lấy mục đích nào đó làm chính Thực chất không có loạiphiếu nào chỉ hình thành kiến thức mà không rèn luyện kĩ năng tư duy và

ngược lại Trong mục này chỉ với dụng ý lấy tiêu chí phát triển "kĩ năng nhận

thức" làm mục tiêu nổi hơn.

Ngoài những dạng phiếu học tập đã nêu ở trên, để nghiên cứu tài liệu

mới, củng cố, ôn tập ta cũng có thể dùng phiếu học tập nhưng ở dạng tổnghợp hơn Nghĩa là trong một tờ giấy rời được xây dựng một số hoạt độngnhằm tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá, mở rộng một số kiến thức

4 Cấu trúc phiếu học tập:

+ Thành phần cấu tạo của phiếu học tập:

Về giá trị dạy học, thì phiếu học tập là tài liệu hướng dẫn học, nghĩa

là hướng dẫn học sinh trình tự thực hiện các thao tác, để tìm ra được kếtquả học tập Do vậy thành phần cấu tạo của phiếu học tập phải là:

- Phần dẫn hay là dẫn dắt

- Phần hoạt động hay là các công việc thực hiện

- Thời gian hoàn thành

- Đáp án (Sẽ có ở phần riêng)

+ Phần dẫn: Vừa là điều kiện cho, vừa chỉ dẫn nguồn thông tin cần

sử dụng Điều kiện cho còn là những thông số cần thoả mãn khi tìm ra lờigiải

+ Phần hoạt động:

Các thao tác thực hiện hoạt động "Chọn ý điền vào ô trống" là:

- Đọc nội dung mục, bài trong sách giáo khoa

- Đối chiếu điều kiện ghi ở cột và hàng

- Chọn nội dung thích hợp

- Ghi ý đúng vào ô trống

Các thao tác nêu trên phải thực hiện được trong khoảng thời giannhất định Tuỳ khối lượng công việc mà định thời gian, có thể là 5 phút, 10phút, 15 phút, cũng có thể kéo dài hơn

5 Xây dựng phiếu học tập:

Bước 1 Lựa chọn vấn đề học tập :

- Xác định mục tiêu của phiếu học tập

- Nội dung trọng tâm của bài : kiến thức mới hoặc củng cố

Bước 2 Dự tính khả năng hoàn thành của học sinh :

- Để không cháy giáo án, giáo viên buộc phải dự tính được khả nănghoàn thành của học sinh để có biện pháp điều chỉnh cho phù hợp

Bước 3 Phương pháp thể hiện :

- Phiếu học tập được sử dụng trong hoạt động nhóm hay hoạt động độclập của học sinh Thông qua các hoạt động : quan sát, phân tích, so sánh,…

Lưu ý :

- Thời gian làm việc vừa phải

- Đối với học sinh khá - giỏi chỉ cần nêu vấn đề

- Đối với học sinh trung bình và yếu thì cần chuẩn bị thêm câu hỏi phụ

- Cần phải tính đến các phương tiện thiết bị, kèm theo

6 Sử dụng phiếu học tập:

Bước 1.

- Phân nhóm và phát phiếu cho từng nhóm

- Giới thiệu, nêu yêu cầu, cách thức làm việc và thời gian hoàn thànhphiếu

Bước 2.

- Học sinh hoàn thành phiếu học tập

- Giáo viên bao quát lớp và hướng dẫn đối với những nhóm yếu

Trung tâm có cơ sở vật chất khá khang trang, trang thiết bị phục vụtương đối đầy đủ giúp cho việc dạy và học đạt kết quả tốt

Đối với học sinh lớp 12, các em cũng đã trưởng thành nên ý thức,động cơ học tập tương đối cao

Bề dày kinh nghiệm của một số giáo viên của trường chưa cao, việc

dự giờ thăm lớp còn hạn chế do bị động về thời gian

Một số giáo viên còn chưa sử dụng PHT để phát huy năng lực độclập trong quá trình dạy học Một số giáo viên khác có sử dụng PHT nhưngkhông thường xuyên và thường chỉ sử dụng trong khâu củng cố hoàn thiệnkiến thức hoặc khâu kiểm tra đánh giá hoặc chỉ sử dụng vào việc tái hiệnkiến thức chưa đạt được khả năng tự lực, độc lập làm việc của học sinhtrong việc tìm kiến thức mới.

Về phía học sinh: Học sinh học chương trình chính khoá vào buổi

sáng nên thời gian tự học ít và việc đầu tư ít thời gian cho việc học ở nhà,

do đó kết quả không cao

Còn một bộ phận các em không xác định được mục đích của việc học, hay nghỉ học vào lớp không chịu chú ý chuyên tâm vào việc học, về nhà thì không xem bài, không chuẩn bị bài, cứ đến giờ học thì cắp sách đếntrường

Đối tượng học sinh yếu có những khác biệt về cách nhận thức, hoàncảnh gia đình, kinh tế, lười học hoặc thiếu sự quan tâm của cha mẹ, Những điều này đã ảnh hưởng nhiều đến vấn đề học tập của học sinh, từ đódẫn đến các em chán nản việc học, và hỏng kiến thức

Đặc điểm của trung tâm là ở vùng núi, vùng sâu vùng xa nên điềukiện đi học của học sinh khó khăn, nhà xa trường,

Học sinh của trường có chất lượng đầu vào thấp so với toàn tỉnh, nêntiếp cận với phương pháp dạy học tích cực ban đầu gặp nhiều khó khăn.giáo viên vẫn còn gặp lúng túng khi lựa chọn phương pháp dạy học tíchcực phù hợp với trình độ của học sinh

2 Xác định thực trạng nhằm làm cơ sở thực tiễn

+ Tầm quan trọng của PHT

Trong quá trình giảng dạy để cho bài giảng thêm phong phú và có tính thuyết phục cao, GV thường sử dụng các phương tiện trực quan để dạyhọc như: bản đồ, các dụng cụ thí nghiệm,…Trong đó PHT là phương tiện hữu hiệu có tính khả thi ở nhiều bài giảng khác nhau nên đã có nhiều GV được điều tra có sử dụng PHT

+ Hình thức sử dụng PHT

Đa số GV sử dụng PHT vào việc ra bài tập và giảng bài mới, củng cốbài, chương, phần, một số GV còn dùng PHT để mở bài và ngoại khoá Như vậy, GV đã sử dụng PHT vào nhiều khâu trong quá trình dạy học.+ Mức độ sử dụng PHT

Phần lớn các thầy cô thường xuyên sử dụng PHT vì nhận thấy trong quá trình giảng dạy PHT đã góp phần phát huy tính tích cực của HS, giúp bài học trở nên đa dạng và hấp dẫ hơn Nhưng bên cạnh đó có một số GV ít

sử sử dụng PHT có lẽ do chưa thấy hết hiệu quả của PHT

+ Nguồn PHT mà GV sử dụng

Đa số PHT mà GV sử dụng là do GV tự biên soạn hoặc có trong SGK, trong tài liệu tham khảo

III Các biện pháp sử dụng PHT trong dạy phần Di Truyền học của sinh học 12 :

1 Biện pháp chung

1.1 Sử dụng PHT để hình thành kiến thức mới:

Trong khi hình thành kiến thức mới, học sinh cần được rèn luyện cácthao tác trong từng hoạt động học tập Kết quả hoạt động chính là nhữngvấn đề cần học Do vậy khi sử dụng PHT nên phát PHT cho học sinh saukhi viết đề mục của bài lên bảng

Để giúp học sinh nắm vững nhiệm vụ cần giải quyết được ghi trongPHT, nên có thời gian cho học sinh tự nghiên cứu và nhận thức ra đượcnhiệm vụ học tập, nếu có thắc mắc hay có điều gì chưa rõ, giáo viên cầnhướng dẫn, sau đó để học sinh tự lực hay theo nhóm hoàn thành công việcđược giao Trước khi giáo viên tổng kết nên để một vài học sinh tự báo cáokết quả và học sinh ở nhóm khác tham gia, góp ý Nếu học sinh làm đúng,giáo viên tuyên dương và lấy đó là kết luận bài học, giáo viên chỉ nói điềunào chưa đúng, chưa đủ

1.2 Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng quan sát:

Khi quan sát hình vẽ có nhiều chi tiết hoặc quan sát thiên nhiên cónhiều hiện tượng đồng thời xảy ra, nhưng cần nghiên cứu 1 hiện tượngtrong đó, giáo viên phải rèn luyện cho học sinh có kĩ năng quan sát và nhậnbiết, ta thường dùng PHT để học sinh tìm tòi kiến thức qua quan sát

Khi đi sâu nghiên cứu một nội dung nào đó cần phân tích, nếu giáoviên không yêu cầu học sinh cần phân tích nội dung gì thì học sinh khó màrút ra kết luận Trong trường hợp này giáo viên yêu cầu đọc thông tin,trong SGK rồi từ đó phân tích nội dung nghiên cứu

1.3 Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng so sánh:

Nhiều khi nghiên cứu 1 vấn đề mà chứa đựng nhiều nội dung, muốnphân biệt chúng người học không dễ gì xác định được điểm giống nhau vàkhác nhau đó Do vậy giáo viên cần định hướng cho người học bằng 1 yêucầu thông qua PHT

1.4 Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng quy nạp, khái quát hoá:

Để học sinh hoạt động tích cực, tự lực trong học tập, ngoài các kĩnăng giảng dạy

giáo viên cần xác định mục tiêu dạy học cụ thể, để từ mục tiêu cụthể mà sử dụng PHT phù hợp để học sinh nắm vững kiến thức, kĩ năng vàphát triển năng lực nhận thức

Để học sinh phát triển kĩ năng quy nạp, khái quát hoá kiến thức ta cóthể sử dụng PHT sau:

1.5 Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng suy luận đề xuất giả thuyết:

Trong những nội dung cần nghiên cứu, để giúp học sinh tìm ra kiếnthức mới bằng kĩ năng suy luận, đề xuất giả thuyết thì giáo viên phải gợi ýđịnh hướng cho học sinh bằng PHT

1.6 Sử dụng PHT để hoàn thiện, hệ thống hoá kiến thức:

Hoàn thiện hệ thống hoá kiến thức thường thực hiện vào cuối chươnghay cuối một chủ đề lớn Do vậy học sinh phải được chuẩn bị trước, màchuẩn bị trước tốt nhất là chuẩn bị theo PHT Ta có thể cho từng học sinh

đủ số phiếu để hệ thống hoá được toàn bộ kiến thức khi ôn tập, học sinh tựhoàn thành ở nhà, đến lớp cho học sinh báo cáo bổ sung, cuối cùng giáoviên tổng kết hệ thống làm nội dung học tập chính thức

Sau khi học xong 1 chương hay 1 học kỳ, giáo viên hệ thống lại toàn

bộ kiến thức 1 cách khái quát nhằm cho học sinh thấy được bức tranh toàndiện những nội dung đã học PHT để hoàn thiện, hệ thống hoá kiến thức cócác yêu cầu sau:

- Yêu cầu học sinh lập bảng so sánh, phân tích, tổng hợp lập sơ đồ hệthống hoá kiến thức

2 Biện pháp cụ thể:

2.1 Xây dựng Hệ thống phiếu học tập:

Bài 1: Gen, mã di truyền và quá trình nhân đôi ADN

PHT: Quá trình nhân đôi ADN

1 Các yếu tố tham gia

2 Diễn biến

3 Kết quả

Bài 3: Điều ḥòa hoạt động của gen

1 Mô hình cấu trúc Ôpêrôn

2 Điều hòa hoạt động của Ôpêrôn

3 Ức chế hoạt động của Ôpêrôn

Bài 4: Đột biến gen

PHT: Phân biệt các dạng đột biến gen:

Các dạng Thay thế 1 cặp

nuclêôtit

Thêm 1 cặpnuclêôtit

Mất 1 cặpnuclêôtit

1 Cơ chế