Tạo hứng thú học tập qua phương pháp tích hợp liên môn trong giờ đọc hiểu ngữ văn 12

Dạy học liên môn trong môn Ngữ văn học là giúp người học nhận thứcđược tác phẩm văn học trong môi trường văn hóa - lịch sử sản sinh ra nó haytrong môi trường diễn xướng của nó; thấy được

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN.

1 LỜI GIỚI THIỆU

Từ năm 2002, chương trình trung học phổ thông môn Ngữ văn, Bộ Giáodục đã hướng dẫn: Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải đượcquán triệt trong toàn bộ môn học từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quán triệttrong mọi khâu trong quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của học tập;tích hợp trong chương trình; tích hợp trong sách giáo khoa; tích hợp trongphương pháp dạy học của giáo viên và trong quá trình học tập của học sinh Nộidung tích hợp liên môn cũng nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương phápdạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triểnnăng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TW về đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục và đào tạo Năm học mới 2014-2015, Bộ Giáo Dục vàĐào Tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục khuyến khích giáo viên dạy học theo hướng

“tích hợp liên môn”

Hiện nay, do sự tiến bộ của kỹ thuật và sự phát triển nhanh của khoahọc, một mặt xã hội đề ra những yêu cầu ngày càng cao đối với thế hệ trẻ, mặtkhác cũng làm cho hứng thú và nguyện vọng của thế hệ trẻ ngày càng phát triển

Vì thế học sinh có điều kện để tìm hiểu tường tận để thỏa mãn hứng thú vànguyện vọng của mình thông qua mạng internet, sách tham khảo, học thêm, cáclớp đào tạo kỹ năng sống, các lớp hướng nghiệp….Do đó đòi hỏi ở người thầyphải có tầm hiểu biết rộng, người thầy phải thường xuyên theo dõi những xuhướng, những định hướng của môn mình phụ trách Đồng thời phải tự học, tựbồi dưỡng để cung cấp cho học sinh những kiến thức chuẩn xác và liên hệ đượcnhiều kiến thức cũ và mới, giữa bộ môn khoa học này với bộ môn khoa họckhác

Dạy học liên môn trong môn Ngữ văn học là giúp người học nhận thứcđược tác phẩm văn học trong môi trường văn hóa - lịch sử sản sinh ra nó haytrong môi trường diễn xướng của nó; thấy được mối quan hệ mật thiết giữa vănhọc và lịch sử phát sinh; văn học với các hình thái ý thức xã hội khác đồng thờikhắc phục được tính tản mạn trong kiến thức văn hóa của học sinh

Thực tế cho thấy, những khác biệt về kinh nghiệm sống, văn hóa, giáodục, cách dùng ngôn ngữ, thể loại… khiến cho tầm đón nhận của học sinh so vớitầm đón nhận tác phẩm yêu cầu có độ vênh khá lớn

1

Học sinh không hiểu do đó không thể yêu thích những tác phẩm văn học

dù các em vẫn biết đó là những tác phẩm đỉnh cao của văn học dân tộc.Vì vậy,việc đưa học sinh về môi trường văn hóa của thời đại, kéo tầm đón nhận của các

em về trùng khít với yêu cầu tầm đón nhận của tác phẩm là việc cần thiết cả vềmặt khoa học lẫn giáo dục

Vì thế, trong quá trình dạy học, tôi nhận thấy việc tham khảo tài liệu từcác lĩnh vực khác có vai trò quan trọng trong việc khôi phục, tái hiện hình ảnhquá khứ tài liệu tham khảo giúp người học xây dựng được tầm“đón nhận phùhợp với văn bản”

Ngoài ra, việc sử dụng tài liệu liên môn còn giúp người học có thêm cơ sở

để hiểu rõ quy luật phát triển của văn học, hình thành củng cố nhiều phươngpháp nghiên cứu văn học Tài liệu tham khảo về lịch sử văn hóa là phương tiện

có hiệu quả để giúp giáo viên làm rõ nội dung sách giáo khoa kích thích sự hứngthú học tập của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Ngữ văn

Là một giáo viên dạy môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông, tôi luôntrăn trở với câu hỏi:

Phải làm thế nào để học sinh phải hiểu rõ ràng, cụ thể những giá trị nộidung, nghệ thuật, tư tưởng của một tác phẩm văn học?

Phải tích hợp như thế nào cho phù hợp, để học sinh vừa có hứng thú vớibài học vừa phải hiểu được tư tưởng nội dung vừa phải nắm được những đặc sắc

về nghệ thuật của tác phẩm văn học?

Tôi đã thử nhiều giải pháp, mỗi giải pháp đem lại thành công nhất định

Vì thế qua mỗi lần thử nghiệm, tôi đã tự điều chỉnh và tự hoàn thiện dần phươngpháp dạy học Tôi nhận thấy sử dụng phương pháp tích hợp kiến thức của cácmôn mà học sinh đã và đang được học như môn Lịch sử, môn Giáo dục côngdân, phân môn Làm văn, Tiếng Việt… vào trong bài giảng đã đạt hiệu quả nhấtđịnh

Xuất phát từ những lý do trên, tôi xin đưa ra một số Phương pháp tích hợp liên môn trong giờ đọc hiểu Ngữ văn.

2. TÊN SÁNG KIẾN: Tạo hứng thú học tập qua phương pháp tích hợp liên

môn trong giờ đọc hiểu Ngữ văn 12

3 TÁC GIẢ SÁNG KIẾN

- Họ và tên: Nguyễn Hằng Nga

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: GV Trường THPT Tam Dương 2

- Số điện thoại: 0367124737

2

-E_mail: nguyenhangnga.gvtamduong2@vinhphuc.edu.vn

4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN

Tác giả cùng với sự hỗ trợ của Trường THPT Tam Dương 2 về kinh phí,đầu tư cơ sở vật chất - kỹ thuật trong quá trình viết sáng kiến và dạy thựcnghiệm sáng kiến

5 LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

Sáng kiến được áp dụng cho việc đọc - hiểu các văn bản văn học trongnhà trường và ngoài xã hội Việc áp dụng tích hợp liên môn trong các giờ đọc -hiểu tác phẩm văn học nhằm phát huy tính sáng tạo của học sinh, đồng thời cảitạo thực trạng để nâng cao chất lượng dạy và học, giúp người học có năng lựcvận dụng kiến thức liên môn trong việc giải quyết các tình huống trong học tập

và cuộc sống

6 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU

Sáng kiến này chính thức được áp dụng lần đầu vào 10/9/2017

7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

7.1 NỘI DUNG SÁNG KIẾN

3

PHẦN I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Khái niệm tích hợp và tích hợp liên

môn a Khái niệm tích hợp

Tích hợp (integration) có nghĩa là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp.

Nội hàm khoa học khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợpnhất hay là sự nhất thể hoá đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhấttrên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứ không phải làmột phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy Hiểu như vậy,tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, làtính liên kết và tính toàn vẹn Liên kết phải tạo thành một thực thể toàn vẹn,không còn sự phân chia giữa các thành phần kết hợp Tính toàn vẹn dựa trên sựthống nhất nội tại các thành phần liên kết, chứ không phải sự sắp đặt các thànhphần bên cạnh nhau Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng chỉ đượcthụ đắc, tác động một cách riêng rẽ, không có sự liên kết, phối hợp với nhautrong lĩnh hội nội dung hay giải quyết một vấn đề, tình huống

Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ,

có hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các mônhọc khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất,dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các

môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó Trong Chương trình Trunghọc phổ thông, môn Ngữ văn, năm 2002 của Bộ GD&ĐT, khái niệm tích hợp cũng được

hiểu là “sự phối hợp các tri thức gần gũi, có quan hệ mật thiết với nhau trongthực tiễn, để chúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạonên kết quả tổng hợp nhanh chóng và vững chắc.”

Trên thế giới, tích hợp đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại, nógóp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính những hoạtđộng tích hợp, trong đó học sinh học cách sử dụng phối hợp kiến thức, kỹ năng;

có khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của trình vàogiải quyết các tình huống cụ thể

Những năm gần đây, nhiều phương pháp dạy học mới đã và đang đượcnghiên cứu, áp dụng ở trường Trunghọc phổ thông như: dạy học tích cực,phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp tạo ô chữ, phương pháp sử dụngcông nghệ thông tin trong dạy học…Tất cả đêu nhằm tích cực hóa hoạt động củahọc sinh và phát triển tư duy sáng tạo chủ động cho học sinh

4

Như vậy dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục cóliên quan vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lốisống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo;giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàngiao thông

b Khái niệm tích hợp liên môn.

- Tích hợp liên môn là phải xác định các nội dung kiến thức liên quan đếnhai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lầncùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Đối với những kiến thứcliên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chươngtrình của môn đó và không dạy lại ở các môn khác

- Trường hợp nội dung kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách rathành các chủ đề liên môn để tổ chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp,song song với quá trình dạy học các bộ môn liên quan

- Tích hợp liên môn trong dạy học các môn nói chung và môn Ngữ vănnói riêng thực sự là phương pháp hữu hiệu, tạo ra môi trường giáo dục mangtính phát huy tối đa năng lực tri thức của học sinh đêm đến hứng thú mới choviệc dạy học ở trường phổ thông

c Sự khác nhau giữa chủ đề "đơn môn" và chủ đề "liên môn"?

- Chủ đề đơn môn đề cập đến kiến thức thuộc về một môn học nào đó cònchủ đề liên môn đề cập đến kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học

- Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thì không có gì khác biệt.Đối với một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn, thì vẫn phải chú trọng việc ứngdụng kiến thức của chủ đề ấy, bao gồm ứng dụng vào thực tiễn cũng như ứngdụng trong các môn học khác

- Do vậy, về mặt phương pháp dạy học thì không có phân biệt giữa dạy học một chủ đề đơn môn hay dạy học một chủ đề liên môn, tích hợp

- Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh đòi hỏiphải tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo cho học sinh, mà cáchoạt động ấy phải được tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoàitrường, ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứngdụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

d Ưu điểm của dạy học tích hợp liên môn.

-Ưu điểm với học sinh

5

+ Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinhđộng, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thúhọc tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăngcường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ítphải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc.

+ Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinhkhông phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khácnhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quátcũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

- Ưu điểm với giáo viên: Đối với giáo viên thì ban đầu có thể có chút khókhăn do việc phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác.Tuy nhiên khó khăn này chỉ là bước đầu và có thể khắc phục dễ dàng bởi hai lýdo:

+ Một là, trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫnthường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và

vì vậy đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó;

+ Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáoviên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra,định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học;

Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

2 Quan điểm vận dụng tích hợp và tích hợp liên môn vào dạy học Ngữ văn ở trường Trung học phổ thông.

- Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường Trung

học phổ thông chẳng những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễnđược đề cập trong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng như các bộphận tri thức khác như hiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ thuật mà cònxuất phát từ đòi hỏi thực tế là cần phải khắc phục, xoá bỏ lối dạy học theo kiểukhép kín, tách biệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống, cô lập giữa nhữngkiến thức và kĩ năng vốn có liên hệ, bổ sung cho nhau, tách rời kiến thức với cáctình huống có ý nghĩa, những tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này Nóikhác đi, đó là lối dạy học khép kín “trong nội bộ phân môn”, biệt lập các bộphận Văn học, Tiếng Việt và Làm văn vốn có quan hệ gần gũi về bản chất, nộidung và kĩ năng cũng như mục tiêu, đủ cho phép phối hợp, liên kết nhằm tạo ranhững đóng góp bổ sung cho nhau cả về lí luận và thực tiễn, đem lại kết quả

6

tổng hợp và vững chắc trong việc giải quyết những tình huống tích hợp hoặc những vấn đề thuộc từng phân môn.

- Việc dạy học tích hợp liên môn trong môn Ngữ văn ở trường Trung họcphổ thông không chỉ chú trọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phảixây dựng một hệ thống việc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt họcsinh từng bước thực hiện để chiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học,đồng thời hình thành và phát triển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt mộtcách làm duy nhất Giờ học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờhọc hoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn đểgiải quyết nội dung tích hợp, chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năngriêng rẽ lên một nội dung riêng rẽ thuộc nội bộ phân môn

- Tích hợp kiến thức Địa lý, Lịch sử, Giáo dục công dân, Tiếng Việt, Làmvăn, kĩ năng sống… trong giờ đọc hiểu văn bản thực sự đã khơi dậy cho họcsinh niềm đam mê, ham hiểu biết đối với tác phẩm văn học

7

PHẦN II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

- Thực trạng của việc dạy và học môn Ngữ văn trong trường phổ thông hiệncòn những tồn tại là nội dung bài học chưa thực sự hứng thú đối với học sinh.Học sinh hiểu một cách rời rạc, hời hợt về kiến thức Ngữ văn, không nắm đượcmối liên hệ hữu cơ giữa các tri thực thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, kiến thứcliên môn

- Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là một trong những nguyên tắc quantrọng trong dạy học nói chung và trong dạy học môn Ngữ văn nói riêng Đâyđược coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực củahọc sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục Dạy học tích hợp liên môngiúp cho học sinh nhận thức được sự phát triển của xã hội một cách liên tụcthống nhất, thấy được mối liên hệ hữu cơ của đời sống xã hội, khắc phục đượctính tản mạn, rời rạc trong kiến thức

- Dạy học tích hợp liên môn trong môn Ngữ văn sẽ liên kết được những kiếnthức giao thoa với môn Ngữ văn như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, rènluyện kĩ năng sống, giáo dục ý thức gìn giữ và bảo vệ di sản văn hóa của địaphương… Để học sinh tiếp thu kiến thức, biết vận dụng vào đời sống và ngượclại từ đời sống đề giải quyết các vấn đề liên quan đến Văn học

- Khi bàn về hiện trạng phương pháp dạy học ta thấy rằng trong một thời giandài, người thầy được trang bị phương pháp để truyền thụ tri thức cho học sinhtheo quan hệ một chiều Thầy truyền đạt, trò tiếp nhận Ở một phương diện nào

đó khi sử dụng phương pháp này thì học sinh- một chủ thể của giờ dạy đã bị bỏrơi, giáo viên là người sốt sắng và nỗ lực đi tìm chiếc chìa khóa để mở cửa cáikho đựng kiến thức là cái đầu của học sinh, và người thầy đem bất kì một điềutốt đẹp của khoa học để chất đầy cái kho theo phạm vi và khả năng của mình.Còn người học sinh là kẻ thụ động, ngoan ngoãn, cố gắng và thiếu tính độc lập.Ngoan ngoãn, thụ động nhớ được nhiều điều thầy đã truyền đạt Để có được vịtrí số một trong lớp, người học sinh phải có được không phải một tính ham hiểubiết khôn cùng của một trí tuệ sắc sảo, mà phải là một người có trí nhớ tốt, thật

cố gắng để đạt được điểm số cao nhất trong các môn học Ngoài ra phải chăm losao cho quan điểm của chính mình phải phù hợp với quan điểm của các thầy côgiáo nữa

- Trong phương pháp dạy học truyền thống chú ý đến người giáo viên và ítquan tâm đến học sinh Học sinh như cái lọ mà người thầy phải nhét đầy lọ nàynhư thế nào? Tính thụ động của học sinh được bộc lộ rõ ràng Học sinh chỉ

8

cần nhớ những tri thức ở trạng thái đã hoàn thành Trong phương pháp dạy học

cũ, tính thụ động biểu hiện ở hình ảnh người giáo viên đứng riêng biệt trên bụccao trong lớp và cung cấp những cái mẫu, còn ở dười là những em học sinh ngồithành hàng trên ghế cùng làm một việc giống nhau là sao lại cái mẫu mà thầyđang cung cấp

- Nếu quan niệm nghệ thuật dạy học là nghệ thuật thức tỉnh tâm hồn các

em thanh thiếu niên tính ham hiểu biết, dạy các em biết suy nghĩ và hành độngtính cực Mà tính ham hiểu biết đúng đắn và sinh động chỉ có trong đầu óc thậtsảng khoái Nếu nhồi nhét kiến thức một cách cưỡng bức thì hiệu quả giáo dụckhó có thể như mong muốn, bởi để tiêu hóa được kiến thức thì phải “thưởngthức chung” một cách ngon lành

- Để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập thì tất yếu phảiđổi mới phương pháp giảng dạy, mà dạy học theo hướng tích hợp liên môn làmột phương pháp tiêu biểu nhằm tạo ra hứng thú cho giờ học nhất là giờ họcmôn Ngữ văn

Bảng điều tra mức độ hứng thú học tập của học sinh về môn Ngữ văn sovới các môn khoa học tự nhiên ở lớp 12A2, 12A5 năm học 2015-2016 khi giáo viên chưa dạy tích hợp liên môn

Khi được hỏi tại sao các em không húng thú học tập và kết quả kiểm tra nộidung kiến thức không cao, thì câu trả lời chủ yếu tập trung vào các lý do sau: -

Do nội dung bài học môn Ngữ văn dài dòng, không muốn học thuộclòng

- Không có hứng thú học

- Do chưa thấy được giá tri tư tưởng thực sự của tác phẩm;

- Do học sinh ít quan tâm đến nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử;

- Do phương pháp giảng dạy của giáo viên

Như vậy, trong số các nguyên nhân khiến cho học sinh không hứng thúhọc và kết quả kiểm tra thấp có liên quan đến giáo viên, đó chính là phươngpháp giảng dạy Nếu không thay đổi phương pháp dạy học, học sinh sẽ cảm thấynhàm chán, tẻ nhạt, không hiểu được giá trị và ý nghĩa to lớn của các tác phẩmvăn học

PHẦN III CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

10

1 Điều kiện để thực hiện.

a Chuẩn bị của Giáo viên.

- Xác định đúng nội dung kiến thức nào trong bài cần tích hợp, tích hợpvới kiến thức thuộc môn học hay lĩnh vực nào, tích hợp ở mức độ nào; chọnhình thức tích hợp: giáo viên diễn giảng bằng lời, cung cấp trên giáo cụ trựcquan hay đưa ra nhiệm vụ học sinh thu thập, tìm hiểu ở nhà trước hoặc sau bàihọc;

- Xây dựng thiết kế bài giảng: phải bám sát kiến thức bài học, mục tiêuthời lượng dành cho mỗi đơn vị kiến thức trong bài học để đưa ra phương pháp

và cách tổ chức dạy học phù hợp; cần đa dạng hóa các hình thức luyện tập sángtạo để phát huy khả năng liên tưởng, tưởng tượng của học sinh; dự kiến đượccác tình huống phát sinh trước hoạt động tích hợp liên môn;

- Chuẩn bị phương tiện dạy học sách giáo khoa, sách giáo viên, bài soạn,phiếu học tập, hệ thống câu hỏi kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí kiểm tra, đánhgiá xếp loại học sinh;

-Chuẩn bị điều kiện học tập của học sinh

b Chuẩn bị của học sinh:

-Ôn tập bài cũ, chuẩn bị bài mới;

-Chuẩn bị thái độ, tâm thế

2 Tích hợp kiến thức các môn học

Với định hướng dạy học tích hợp, theo tôi giáo viên cần dựa vào chuẩnkiến thức, kỹ năng và định hướng phát triển năng lực của học của học sinh đểlựa chọn kiến thức tích hợp một cách phù hợp Tránh tích hợp tùy tiện, vụn vặt,khiên cưỡng, lan man xa chủ đề mượn cái này để nói cái kia… Đối với mônNgữ văn, theo kinh nghiệm giảng dạy của cá nhân, tôi đề xuất một số hướng tíchhợp sau:

a Tích hợp Ngữ văn – Lịch sử:

Quan niệm “Văn Sử bất phân” không phải là thiếu căn cứ Một tác phẩmvăn học bao giờ cũng ra đời trong một hoàn cảnh lịch sử cụ thể và để hiểu đượctác phẩm một cách sâu sắc và cặn kẽ rất cần thiết huy động những kiến thức lịch

sử có liên quan

Giáo viên cần tìm hiểu những kiến thức lịch sử trong sách giáo khoa lịch

sử hay tài liệu tham khảo môn Lịch sử để có những kiến thức chính xác, chặtchẽ Sử dụng phương pháp này, học sinh sẽ tiếp cận kiến thức Văn học qua tưliệu lịch sử, đặt tác giả, tác phẩm vào môi trường ra đời của nó để học sinh đánh

11

giá được những đóng góp cũng như hạn chế của tác giả về nội dung tư tưởnghay nghệ thuật thể hiện.

Trong các bài học ở sách giáo khoa, các nhà biên soạn đã có phần tiểu dẫntrình bày về tác giả hoàn cảnh ra đời tác phẩm để giáo viên khai thác tuy nhiênvẫn cần có sự tham khảo thêm sử liệu để làm rõ yếu tố thời đại

Ví dụ: Tìm hiểu hoàn cảnh ra đời bản Tuyên ngôn độc lập Giáo viên cần gợi

dẫn

Ngày 19/8/1945, chính quyền ở Hà Nội đã về tay nhân dân Ngày26/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu Cách mạng Việt Bắc về tới HàNội Người soạn thảo bản “Tuyên ngôn độc lập” tại căn nhà số 48 phố HàngNgang Ngày 02/09/1945 tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội, trước hàng chụcvạn đồng bào, Người thay mặt Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ cộnghòa đọc bản “Tuyên ngôn độc lập”

Lúc này cũng là thời điểm bọn đế quốc, thực dân nấp sau quân Đồngminh vào tước khí giới quân đội Nhật, đang âm mưu chiếm lại nước ta Thựcdân Pháp tuyên bố Đông Dương là thuộc địa của Pháp bị Nhật xâm chiếm, nayNhật đầu hàng nên Đông Dương phải thuộc quyền của Pháp

Hay khi dạy văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” Hoàng Phủ Ngọc Tường … thì kiến thức địa lí về sông Hương sẽ giúp học sinh tiếp cận tác phẩm một cách hào hứng và toàn diện hơn.

c Tích hợp Ngữ văn với các ngành nghệ thuật khác

Hội họa, kiến trúc, sân khấu, điêu khắc, ca nhạc, phim ảnh…là kết quảsáng tạo của xã hội loài người Một hình ảnh nghệ thuật giúp người học sử dụngtrí tưởng tượng của mình tập trung vào những điểm quan trọng

Giáo viên bổ sung hình ảnh tư liệu thuộc các lĩnh vực nói trên vào bàigiảng để học sinh có vốn văn hóa rộng khi tiếp nhận

12

Bản thân văn học có mối quan hệ mật thiết với các loại hình nghệ thuậtkhác.

Học sinh tiếp nhận kiến thức văn học qua tranh ảnh đồ dùng trực quan kếthợp với bài viết sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo sẽ nhớ lâu và hứng thúhơn

Để việc khai thác nguồn tư liệu này có hiệu quả, phát huy tính tích cựccủa học sinh, giáo viên cần nghiên cứu kỹ mục tiêu và nội dung của từng tư liệutrong bài học tư liệu thuyết minh hình ảnh

Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, giáo viên trình chiếukênh hình sẽ có ưu thế hơn vì học sinh được trực quan với hình ảnh rõ, kíchthước lớn, màu sắc sinh động và ấn tượng hơn

Ví dụ 1: Khi dạy phần mở đầu văn bản “Đất nước” – Nguyễn Khoa Điềm giáo viên trình chiếu học sinh xem một số phong tục tập quán, cảnh sắc thiên

nhiên, đất nước con người Việt Nam; nghe khúc ngâm về bài đất nước…

d Tích hợp Ngữ văn – Giáo dục công dân:

Với đặc trưng môn học, môn Ngữ văn có rất nhiều lợi thế trong việc giáodục cho học sinh những phẩm chất cao đẹp như tình yêu tổ quốc, quê hương, giađình; tấm lòng nhân đạo yêu thương con người, đức hy sinh, lòng dũng cảm; lýtưởng sống cao đẹp nhân văn… Giáo dục qua môn văn là giáo dục bằng hìnhtượng nghệ thuật nên không gò bó, khô khan mà mềm mại, tự nhiên và thấmthía Hình thức này có thể thực hiện trong hầu hết các giờ dạy văn và đem lạihiệu quả rất lớn

e Tích hợp Ngữ văn – Mỹ thuật:

Khi dạy học một tác phẩm văn chương giáo viên có thể cho học sinh vẽtranh minh họa một cảnh hay một nhân vật mà học sinh yêu thích, sau đó các emđặt tiêu đề cho bức tranh và nêu lý do vì sao lại chọn nội dung ấy để tái hiệnbằng tranh vẽ Cũng có thể cho học sinh nhận xét bức tranh trong sách giáokhoa, so sánh với bức tranh của mình… Hình thức này có thể vận dụng khi dạy

“Vợ chồng A Phủ”- Tô Hoài

g Tích hợp giáo dục kĩ năng sống:

Hình thức này có thể vận dụng trong hầu hết các giờ đọc văn như giáodục về khát vọng ước mơ, niềm tin, khát vọng sống của con người trong “Vợnhặt” Kim Lân;

3 Cách tích hợp liên môn trong giờ đọc hiểu Ngữ văn.

a Tích hợp ở đâu?

13

* Tích hợp thông qua việc kiểm tra bài cũ:

*Ví dụ 1: Khi dạy phần mở đầu văn bản “Đất nước” – Nguyễn Khoa Điềm giáo viên trình chiếu học sinh xem một số phong tục tập quán, cảnh sắc

thiên nhiên, đất nước con người Việt Nam; nghe khúc ngâm về bài đất nước…

hông qua việc giới thiệu bài mới

* Tích hợp thông qua câu hỏi tìm hiểu bài.

Trong hoạt động dạy học Ngữ văn, hình thức hỏi – đáp đóng vai trò hếtsức quan trọng, thể hiện tính tích cực, chủ động của người học cũng như vai tròchủ động của giáo viên Hình thức này được thực hiện trong hầu hết các bước,các hoạt động dạy – học Nếu giáo viên biết lồng ghép tích hợp thông qua hệthống câu hỏi này thì hình thức tích hợp sẽ rất phong phú: Văn – Văn; Văn –Tiếng Việt; Văn – Tập làm văn, thì hiệu quả tích hợp sẽ được nâng cao rất nhiều

Ví dụ khi dạy bài “Người lái đò sông Đà” (Ngữ văn 12) có thể cho học sinhđóng vai nhà văn Nguyễn Tuân để trả lời những câu hỏi về tác giả và tác phẩm

mà học sinh quan tâm

* Tích hợp thông qua phương tiện dạy học như bảng phụ tranh ảnh

Khi dạy những văn bản có tranh minh họa trong sách giáo khoa Ngữ văn,giáo viên có thể sử dụng kênh hình để tích hợp, giúp các em cảm thụ văn học tốthơn Đây là một yêu cầu rất quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học hiệnnay

Ví dụ: Khi dạy các tác phẩm đã chuyển thể điện ảnh như “Vợ chồng Aphủ”, (Ngữ văn 12 có thể cho học sinh xem các bộ phim điện ảnh và sau đó viếtbài so sánh giữa tác phẩm văn học và điện ảnh để tăng thêm hiểu biết toàn diệncho học sinh

* Tích hợp thông qua nội từng phần và tổng kết giờ học.

Đây là hình thức tích hợp thông qua lời thuyết giảng của giáo viên, vừa có

ý nghĩa khái quát lại vấn đề, vừa có ý nghĩa chuyển tiếp.Giáo viên có thể tích

hợp dưới dạng liên hệ, so sánh đối chiếu Ví dụ khi dạy đến âm thanh tiếng sáo gọi bạn tình trong Vợ chồng A phủ giáo viên có thể liên hệ đến âm thanh tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá trong Chí Phèo.

* Tích hợp thông qua hệ thống bài tập ( ở lớp cũng như ở nhà )

Đây là điều kiện thuận lợi nhất để giáo viên tiến hành phương pháp tíchhợp sau khi học xong một tiết học hoặc học xong một bài học, giúp học sinhnắm chắc kiến thức ấy để tích hợp trong việc rèn luyện kỹ năng: nghe, đọc, nói,viết

14

* Tích hợp thông qua hình thức kiểm tra.

Khi xây dựng ma trận đề kiểm tra cần chú ý đến yêu cầu tích hợp để họcsinh có thể vận dụng kiến thức của nhiều môn, phân môn để giải quyết nhiệm vụđặt ra

-Phần đọc hiểu tích hợp kiến thức Tiếng Việt, Làm văn và Đọc văn

- Phần làm văn tích hợp kiến thức Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân và kiến thức xã hội

Đó cũng chính là xu hướng ra đề kiểm tra theo định hướng phát triển nănglực mà Bộ đang tiến hành và đã thu được những kết quả ban đầu đáng khích lệ

+ Tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm

Để hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung này, giáo viên cần tìm hiểunhững kiến thức lịch sử trong sách giáo khoa lịch sử hay tài liệu tham khảo mônLịch sử để có những kiến thức chính xác, chặt chẽ

Trong các bài học ở sách giáo khoa, các nhà biên soạn đã có phần tiểu dẫntrình bày về tác giả hoàn cảnh ra đời tác phẩm để giáo viên khai thác tuy nhiênvẫn cần có sự tham khảo thêm sử liệu để làm rõ yếu tố thời đại

Ví dụ: Khi dạy văn bản“Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí Minh, giáo

viên có thể chuẩn bị những kiến thức sau: Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm (trongnước và hoàn cảnh thế giới )

- Nội dung 2: Tìm hiểu giá trị nội dung của tác phẩm

Để làm được phần này, giáo viên cần chú trọng vào các câu hỏi sau đểkhai thác và chuẩn bị kiến thức:

+ Tác phẩm có mấy luận điểm

+ Luận điểm đó được triển khai bằng các dẫn chứng, lý lẽ nào? Nhận xét cách sử dụng dẫn chứng, lý lẽ của tác giả?

+ Qua hệ thống tư tưởng luận điểm đó, văn bản hướng tới vấn đề (chủ đề)

gì?

- Nội dung 3: Tìm hiểu giá trị tư tưởng của tác phẩm

15

Qua nội dung của các phần, của cả văn bản, người đọc cảm nhận đượcquan điểm lập trường của tác giả về vấn đề chính trị, xã hội Giáo viên cần cókiến thức về lịch sử để hướng dẫn học sinh đánh giá đúng đắn, khách quan vaitrò đóng góp của tác giả vào tư tưởng chính trị trong hoàn cảnh lịch sử ra đờicủa tác phẩm.

Ví dụ 1: Khi dạy tác phẩm “Tuyên ngôn Độc lập”, giáo viên phải hướng

dẫn học sinh khám phá vẻ đẹp tầm vóc tư tưởng, tâm hồn, tình cảm của ngườiviết được thể hiện qua từng câu chữ Ngay phần mở đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã trích dẫn hai tuyên ngôn nổi tiếng của nước Mĩ và nước Pháp Từ quyền bìnhđẳng tự do của con người mà tác giả đã suy ra quyền bình đẳng, tự do của cácdân tộc trên thế giới Đây là cách vận dụng khéo léo và đầy sáng tạo nhưng vẫnđảm bảo tính chặt chẽ trong lập luận Đây là một đóng góp riêng của tác giảcũng là của dân tộc ta vào một trong những trào lưu tư tưởng cao đẹp vừa mangtầm vóc quốc tế vừa mang ý nghĩa nhân đạo của nhân loại thế kỉ XX

- Nội dung 4: Tim hiểu giá trị nghệ thuật

Giáo viên phải gợi ý căn cứ vào những lý thuyết môn Làm văn, Tiếng Việt

để học sinh phát hiện các thao tác lập luận và các biện pháp nghệ thuật để tăngtính truyền cảm, thuyết phục của bài văn chính luận, phần nào hiểu được phongcách chính luận của tác giả

Ví dụ 1: Khi giáo viên dạy bài “Tuyên ngôn Độc lập”, hướng dẫn học sinh tập trung vào đoạn văn sau: “Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần một trăm năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế

kỷ mà lập nên chế độ dân chủ cộng hòa”

+ Thao tác sử dựng là chứng minh, giải thích với dẫn chứng rõ ràng, cụthể, lý lẽ chắc nịch về tình hình của bọn thực dân phong kiến ở nước ta và vị thếcủa nhân dân ta

+ Biện pháp nghệ thuật: sử dụng câu văn ngắn, nhịp ngắn, liệt kê, điệp cúpháp…đã thể hiện không khí bừng bừng, phấn chấn xông lên giành quyền sống,quyền tự do của dân tôc; quá trình nổi dậy của dân tộc ta thật nhanh chóng, biếttận dụng thời cơ, tạo nên sức mạnh to lớn, chiến thắng mọi kẻ thù Điều đó thểhiện phong cách chính luận ngắn gọn, sắc bén đanh thép của Chủ tịch Hồ ChíMinh

- Nội dung 5: Tìm hiểu ý nghĩa thời sự

16

Tác phẩm chính luận xuất sắc đồng thời cũng là những áng văn hùng biện

có giá trị lâu bền Vì thế những quan điểm, lập trường của tác giả luôn có ýnghĩa nhất định đối với xã hội hiện nay

Để gợi mở cho học sinh thấy được điều này, giáo viên cần sử dụng kiếnthức của môn Giáo dục công dân để giáo dục tư tưởng, rèn luyện kỹ năng sốngcho học sinh hôm nay vì mục đích của văn bản chính luận là hướng người đọcđến nhận thức đúng, hành động đúng

*Ví dụ minh họa

LẬP (Hồ Chí Minh)

I Mục tiêu bài học: Giúp học sinh

1 Kiến thức: Thấy được giá trị nhiều mặt và ý nghĩa to lớn của Tuyên Ngôn

Độc lập cũng như vẻ đẹp của tư tưởng và tâm hồn tác giả

2 Kĩ năng: Đọc- hiểu văn bản chính luận theo đặc trưng thể loại.

3 Thái độ: Bồi đắp tình yêu quê hương đất nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức về

giá trị to lớn của nền độc lập

4 Năng lực: Đọc - hiểu văn bản chính luận, giải quyết vấn đề, thưởng thức văn

học và cảm thụ thẩm mỹ

II Chuẩn bị của GV - HS

1 Giáo viên: Sách giáo khoa, sách giáo viên, Sách chuẩn kiến thức kĩ năng,

thiết kế bài học…

2 Học sinh: Chủ động tìm hiểu bài học qua các câu hỏi sách giáo khoa và

những định hướng của giáo viên ở tiết trước Nắm vững yêu cầu bài học

III Phương pháp:

- Tổ chức học sinh đọc diễn cảm văn bản

- Định hướng học sinh phân tích cắt nghĩa và khái quát bằng đàm thoại, gợi mở, nêu vấn đề, thảo luận, thuyết giảng

- Tích hợp liên môn: Tiếng Việt, Làm văn, kiến thức môn Địa lí, Lịch sử, Giáo dục công dân

IV Tiến trình giờ dạy

1 Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

17

? TNĐL ra đời Mĩ Quân đội Anh tiến vào trong

hoàn cảnh từ phía Nam, đằng sau là

Đối tượng

Nhân dânta

NDthế giớiCáclựcđịchcơquốcđangtâmnôđất nướcta,

biệtthựcPháp

với mùa thu: Mùa thuCách mạng tháng Támnăm 1945, mùa thu trở

về Hà Nội năm 1954; vàmùa thu năm 1969, tạiHội trường Ba Đình,Việt Nam và bạn bèquốc tế đã thương tiếcChủ tịch Hồ Chí Minh

Ba Đình trở thành đấtmảnh đất thiêng cùngnhững dấu ấn lịch sửkhông bao giờ phai mờ,cùng những kiến trúctâm linh hiện hữu: LăngBác, Đài tưởng niệm cácAnh hùng liệt sĩ

- Gv trình chiếuđoạn phim tài liệuChủ tịch Hồ ChíMinh đọc

TNĐL

3 Bố cục : 3 phần (3 luận

điểm)

- Đoạn 1: Từ đầu đến không

ai chối cãi được) Nêu nguyên

lí chung của bản TNĐL

- Đoạn 2: Tiếp theo đến

cộng hòa : Tố cáo tội ác của

thực dân Pháp và khẳng địnhthực tế lịch sử là nhân dân ta

đã kiên trì đấu tranh giànhchính quyền, lập nên nước

VN Dân Chủ Cộng hoà

- Đoạn 3: đoạn còn lại : Lờituyên ngôn và tuyên bố về ýchí bảo vệ nền độc lập tự docủa dân tộc VN

→ Mạch lập luận lôgic chẽ:

cơ sở lập luận đối chiếu vàothực tiễn, rút ra kết luận phùhợp

II Đọc- hiểu văn bản

1 Phần mở đầu: Nêu

nguyên lí chung làm cơ sởpháp lí cho bản TNĐL (Cơ sở

lí luận)

- Nêu nguyên lí chung (lẽ

phải – chân lí): quyền bìnhđẳng, tự do, sung sướng, hạnhphúc của con người và các dântộc trên thế giới: Hồ Chủ Tịch

đã trích dẫn 2 bản

20

nghĩa của việc + Xác lập cơ sở pháp lí Bác sử

dụng lời vững chắc cho bản Tuyên lẽ của hai bản

ngôn, tạo tiền đề để khẳng

tuyên ngôn? định quyền độc lập chính

đáng của dân tộc Việt Nam,hoàn toàn phù hợp với côngpháp quốc tế, được nhânloại tiến bộ thừa nhận;

+ Khẳng định tính chất, ýnghĩa to lớn của cuộc Cáchmạng tháng Tám 1945 khi

? Khép lại phần đặt bản Tuyên ngôn Độc lập mở

triển quyền lợi

của con người

- Ý kiến suy rộng ra: đã

bổ sung những chân lícủa thời đại mới: thời đạicủa những cuộc cáchmạng giải phóng dântộc, giải phóng giai cấp-> Từ quyền bình đẳng,

tự do của con người,HCM suy rộng ra vềquyền bình đẳng, tự docủa các dân tộc  Đây làmột đóng góp riêng củaNgười vào lịch sử tưtưởng nhân loại

 Đánh giá: Việc tríchdẫn các bản tuyên ngôn

đã cho thấy trí tuệ sắcsảo, tầm nhìn sáng suốt,vốn văn hóa sâu rộngcũng như nghệ thuật lậpluận vô cùng chặt chẽ,thuyết phục của Hồ ChíMinh Đoạn văn chínhluận mẫu mực

22

nào trong nội

dung của bản - Người vạch trần bản chất

TNĐL?xảo quyệt, tàn bạo, man rợ

+ Về kinh tế ( SGK)

→ Đây là những âmmưu thâm độc, chínhsách tàn bạo của thựcdân Pháp

Nghệ thuật:

+ Mỗi tội ác được diễn tảbằng 1 vài câu và táchthành những đoạn văn riêngbiệt, nhiều đoạn văn đặcbiệt chỉ bao gồm 1 câu →Tội ác của thực dân Phápnhư được phơi bày ra rànhrọt hơn trước nhân dân ta

và nhân dân trên thế giới+ Thủ pháp so sánh, ẩn dụ,các điệp từ “chúng”, phéplặp cú pháp mang tính chấtliệt kê kết hợp với giọngđiệu đanh thép liên hoàn,trùng điệp

-> diễn tả những tội ác nhưdồn dập,chồng chất, tăngdần lên mãi

 Sự thật đó có sức mạnh lớn lao,bác bỏ luận điệu của thực dân Pháp về công

“khai hóa”

- Người vạch trần bản chấthèn nhát, xảo trá, vô liêm xỉcủa thực dân Pháp bằng lílẽ

và sự thật lịch sửbằngnhững đoạn văn dài ghimộc thời gian cụ thể theodiễn tiến

+ Mùa thu năm 1940, phát

GV tích hợp kiến thức lịch sử ( 2 phút 29 giây)

+ G V trình chiếu hình ảnh và đoạn phim tài liệu: Nạn đói khủng khiếp năm

1945 +Kiến thức lịch sử: Theo giáo sư Văn

Tạo, nguyên viện trưởng Viện Sử học

? Nhằm bác bỏ những luận điệu nào của thực

xít Nhật đến xâm lăng Đông Dương

→ Bọn quỳ thực dânPháp gối đầu hàng, mởcủa nước ta rướcNhật→ Kết quả: gây

ra năn đói khủng khiếptrong lịch sử “ từQuảng trị … chết đói”+ Ngày 9/3 năm nay,Nhật tước khí giới củaquân đội P

→ bọn thực dân Pháp

bỏ chạy, đầu hàng →trong 5 năm bán nước

ta 2 lần cho Nhật+ Trước ngày 9/3 → thẳng tay khủng bố Việt Minh…

 Sự thật đó có sức mạnh lớn lao, bác bỏ luận điệu của thực dân Pháp về quyền“ bảo hộ” Đông Dương

Bốn năm liền từ 1941-1944Nhật - Pháp đã ký bốn hiệpđịnh giao nộp lúa, ngô choNhật mỗi năm từ 700.000 -1,3 triệu tấn, tương đương50-80% tổng sản lượnglương thực VN thời đó Đểphục vụ chiến tranh, phát

xít Nhật còn cần rấtnhiều nguyên liệu từnhững cây trồng cósợi, có dầu như đay,gai, bông, thầu dầu nên chúng đã bắt rấtnhiều vùng quê nhổlúa trồng đay và cácloại cây trên

Tài liệu của ngườiPháp thống kê: năm

t h ầ n

n h â n

đ ạ o

c ủ a

1940 do 10 công ty độcquyền của Nhật thumua, chế biến, kinhdoanh thứ cây này.Cũng theo tài liệu trên,chiến tranh của đồngminh với Nhật tạiĐông Dương khiến50% hệ thống giaothông Nam - Bắc VN

bị phá hủy, 90%phương tiện vận tải bị

hư hỏng khiến việc đưalương thực cứu trợ từNam ra Bắc càng thêmkhó khăn

Chiến tranh làm chonhu cầu nhiên liệu:than, dầu, điện củaNhật tăng cao Chúng

đã lấy ngô, vừng, lạc

và cả lúa gạo để thaythế những nhiên liệunày phục vụ mưu đồphát xít, đẩy người dânvào thảm họa chết đói

26

nhân cải tạo

tốt…) b Quá trình đấu tranh

-GV hướng dẫn chính nghĩa và tinh thần

? Tại sao HCM + Sự thật là từ năm 1940 ta lại

chủ ý điệp đi là… nhân dân ta cả nước nhấn lại

“Sự nổi dậy giành chính

thật”

phải bằng chứng

cứ

khác?

? Gắn với hoàn chạy… thoái vị” từ nô lệ cảnh

sáng tác, dân ta đã giành độc lập, mục đích và đối

chấm dứt chế độ phong tượng hướng tới kiến, chế