Vậy nên trong sự nghiệp đổimới giáo dục, môn học này luôn được các nhà làm giáo dục, các thầy cô giáo giảngdạy chú trọng tới đổi mới, tìm tòi các phương pháp dạy học tích cực để người họ
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 LỜI GIỚI THIỆU
Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, toàn Đảng, toàn dân ta đang ra sứcphấn đấu không ngừng trên mọi lĩnh vực, mặt trận để có thể đưa đất nước tiến nhanhtiến mạnh tiến vững chắc, mang lại cuộc sống bền vững cho nhân dân Đi tiên phongtrong lĩnh vực đổi mới và luôn vận động để bắt kịp xu thế của thời đại, phải kể đếncông tác giáo dục, dạy học trong nhà trường Giáo dục là mũi nhọn là chìa khóa vạnnăng đã tạo ra những thế hệ có đủ cả trí tuệ, đạo đức, lòng nhiệt huyết mà theo đánhgiá của thế giới đó là những con người có đủ các chỉ số IQ, EQ và mới đây nhất đó làchỉ số LQ (lòng trắc ẩn, sự nhân ái vị tha) chứa đựng trong mỗi chúng ta Để làm tốtđiều đó, trong dạy học phổ thông sẽ giúp hoàn thiện những con người như vậy Chỉ cógiáo dục, thông qua những bài học cụ thể trên lớp, trong gia đình và ngoài xã hội, mỗingười học sẽ không ngững hoàn thiện bản thân để trở nên có ích với gia đình và xãhội
Hình 1 Bảng minh họa về những phẩm chất năng lực của người học
Trang 2Những năm gần đây đổi mới giáo dục, đổi mới các phương pháp dạy học trongnhà trường được quan tâm hàng đầu, chú trọng tới rèn luyện các phẩm chất năng lựccho học sinh, thông qua những bài học cụ thể Môn học Lịch sử cũng như mọi mônhọc, có đặc thù riêng và nhiều khi hơi trừu tượng bởi kiến thức nhiều và có phần khóhiểu nếu như chỉ học và dạy theo một chiều thụ động Vậy nên trong sự nghiệp đổimới giáo dục, môn học này luôn được các nhà làm giáo dục, các thầy cô giáo giảngdạy chú trọng tới đổi mới, tìm tòi các phương pháp dạy học tích cực để người họcthích thú, say mê với môn học và cải thiện được tình trạng học sinh không thích họclịch sử không chọn môn Lịch sử, trong khi đó lịch sử nhân loại, lịch sử dân tộc quákhứ hào hùng của cha ông là những hành trang cực kì quan trọng hình thành nên nhâncách người học.
Thực tế giảng dạy tại trường phổ thông nhiều năm, tôi đã có thử qua rất nhiềuphương pháp dạy học để kích thích hứng thú học sinh, thậm chí vận dụng cả liên mônvào dạy học, hiện nay với sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ giúp ích rất nhiềuvào dạy học Có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực, với việc sử dụng những kĩthuật dạy học hay như: kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật 365, kĩ thuật “sơ đồ tư duy”…,bản thân tôi cũng đã sử dụng vào dạy học kết hợp với dạy học theo dự án Nhận thấyhọc sinh hào hứng tham gia, tích cực sưu tầm tư liệu, làm việc nhóm và trao đổi vớigiáo viên, những giờ học trên lớp học sinh sôi nổi và hào hứng với nội dung học.Trong đổi mới giáo dục những năm tới đây, thì hoạt động trải nghiệm là chương trìnhbắt buộc đối với tất cả các cấp học, chính vì vậy với mỗi giờ học lịch sử tại trường tôimuốn đưa phương pháp dạy học dự án này vào với từng nội dung phù hợp của bài học,thông qua việc thực hiện những dự án giáo viên giao học sinh sẽ được trải nghiệm rất
rõ khi bắt tay vào làm, học sinh nhận thức được mối liên hệ giữa quá khứ với hiện tại,rèn luyện kĩ năng sống và có phương pháp học tập bộ môn đúng, khắc phục được quanniệm sai lầm rằng học lịch sử chỉ cần “học thuộc lòng” và ghi nhớ các sự kiện, bởi dạy
Trang 3Qua những kiến thức giảng dạy trực tiếp trên lớp theo phân phối chương trìnhcủa môn học, đặc biệt phần xã hội cổ đại thuộc Lịch sử lớp 10 (Ban cơ bản) và nhất lànhững nội dung về văn hóa cổ đại, tôi thấy được tầm quan trọng của nội dung này đốivới học sinh khi học và phù hợp khi giao dự án dạy học nên tôi đã thiết kế hình thành
dự án và chọn phương pháp này để thử nghiệm dạy học làm phương pháp đổi mớitrong dạy học để góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Trước khi tiến hành phươngpháp dạy học dự án này, tôi cũng đã làm bài test nhanh xin ý kiến của các giáo viênkhác về việc sử dụng dạy học dự án cho học sinh (Phụ lục 1) và kết quả đều rất khách
quan Xuất phát từ những vấn đề trên tôi đã chọn đề tài “Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo của học sinh khi học phần “Văn hóa cổ đại”, Lịch sử 10 (Ban cơ bản) tại trường THPT Tam Đảo” làm sáng kiến
kinh nghiệm cho bản thân, hi vọng học sinh và toàn xã hội sẽ có cái nhìn mới mẻ vềmôn học và tính ứng dụng của nó đối với thực tiễn cuộc sống
2 TÊN SÁNG KIẾN
Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo của học sinh khi học phần “Văn hóa cổ đại”, Lịch sử 10 (Ban cơ bản) tại trường THPT Tam Đảo.
- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính
tích cực, chủ động sáng tạo và kích thích tư duy của học sinh
Trang 4- Vấn đề sáng kiến giải quyết: Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án vào dạy họcnhằm tăng tính chủ động, khả năng sáng tạo để giải quyết vấn đề khi học phần “Vănhóa cổ đại phương Đông và phương Tây” từ đó nâng cao chất lượng môn Lịch sử Qua
đó học sinh nắm được những kiến thức cơ bản, hứng thú khi học, say mê tìm tòi khiđược giao nhiệm vụ, góp phần đưa môn học trở thành môn được học sinh yêu thích lựachọn Và đạt kết quả cao nhất trong các kì thi đặc biệt kì thi THPT Quốc gia của họcsinh trường THPT Tam Đảo nói riêng và các trường phổ thông trên cả nước nói chung
- Môn Lịch sử 10 (Ban cơ bản) chương xã hội cổ đại
- Một số ứng dụng của môn học đối với việc giải quyết vấn đề thực tiễn, hình thànhcác kĩ năng sống cơ bản cho học sinh
6 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ
- Trong giảng dạy chính khóa, chuyên đề: tháng 10, tháng 11/2019 lớp 10A3 trường
THPT Tam Đảo học kì I, năm học 2019 - 2020
- Trong giảng dạy chính khóa, chuyên đề: tháng 11/2019 lớp 10A6 trường THPT TamĐảo II học kì I, năm học 2019 - 2020
7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN
7.1 Về nội dung của sáng kiến
7.1.1 Mục tiêu nghiên cứu
Đề xuất phương pháp dạy học mới, dạy học theo dự án nhằm tăng tính chủđộng, khả năng sáng tạo giải quyết vấn đề của học sinh khi học phần “Văn hóa cổ đại”,Lịch sử 10 (Ban cơ bản) góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử
7.1.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 5- Khách thể nghiên cứu: Phần văn hóa cổ đại phương Đông và phương Tây, Lịch sử 10(Ban cơ bản).
- Đối tượng nghiên cứu: Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án vào nội dung vănhóa cổ đại phương Đông và phương Tây theo định hướng phát triển năng lực học sinhnhằm tăng tính chủ động, sáng tạo linh hoạt khi giải quyết các tình huống bài học vàứng dụng vào thực tế
7.1.4 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu: Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án nhằm tăng tínhchủ động, sáng tạo của học sinh khi học phần “Văn hóa cổ đại”, Lịch sử 10 (Ban cơbản) tại trường THPT Tam Đảo và thực nghiệm ở trường THPT Tam Đảo II trên cùngđịa bàn
7.1.5 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
7.1.5.1 Mục tiêu của dạy học theo phương pháp dự án
Tất cả các nội dung mà giáo viên giao cho học sinh thực hiện dự án đều hướngtới các vấn đề của thực tiễn, gắn nội dung học với cuộc sống thực tiễn Đáp ứng đượcyêu cầu dạy học hướng tới định hướng phát triển năng lực học sinh, mà chỉ thông cácphương pháp dạy học này học sinh sẽ rèn được nhiều năng lực, phẩm chất Sống trongmôi trường xã hội hiện nay, sự bùng nổ của công nghệ thông tin thì mỗi một vấn đề làmột dự án yêu cầu học sinh phải liên kết để giải quyết Phần văn hóa cổ đại phươngĐông và phương Tây phù hợp với việc giao dự án cho học sinh để học sinh tự lĩnh hội
và làm chủ kiến thức của mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên
- Rèn cho người học phát triển các kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề liên quanđến nội dung học tập và cuộc sống
- Rèn luyện cho học sinh nhiều các kĩ năng: tổ chức kiến thức, kĩ năng sống, làm việctheo nhóm và làm việc trong một tập thể Bởi bản chất của phương pháp này là hướngtới tư duy phản biện vấn đề của học sinh
- Giúp học sinh nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập vàtạo ra sản phẩm
Trang 67.1.5.2 Nội dung của dự án
Phần văn hóa cổ đại phương Đông và văn hóa cổ đại phương Tây Hi Lạp -
Rô-ma, Lịch sử 10 (Ban cơ bản)
Giáo viên lập kế hoạch tìm hiểu trước những nội dung liên quan đến phần học,đặt mục tiêu, giao nhiệm vụ cụ thể cho học sinh, cung cấp tài liệu hỗ trợ cho học sinh.Trong các vai trò khác nhau của cuộc sống thực học sinh được giải quyết nhiệm vụhọc tập có tính thực tiễn cao Các nhóm học sinh phân công công việc cụ thể trongnhóm, nghiên cứu dự án và hoàn thành sản phẩm dự án Giáo viên cần định hướng rõràng cho học sinh về các sản phẩm dự án phải hoàn thành, đưa ra tiêu chí đánh giángay từ đầu để học sinh hoàn thành dự án một cách hiệu quả nhất Trong quá trìnhthực hiện dự án, giáo viên luôn giữ liên lạc, theo dõi, động viên, giúp đỡ học sinh,
đồng thời điều chỉnh kịp thời khi các nhóm học sinh đi “chệch hướng” ban đầu.
Giáo viên thiết kế các bước cho thực hiện dạy học theo dự án, đưa vấn đề, nêunhững mục tiêu cụ thể của dự án và hướng dẫn học sinh thực hiện dự án đảm nhận.Giáo viên chuẩn bị các bản đánh giá và tự đánh giá (Phụ lục 1) cho hoạt động nhóm đểthực hiện dự án mà học sinh được giao nhiệm vụ
Nội dung của dự án:
Tuần Tiết theo
PPCT
4 4 Văn hóa cổ đại phương Tây
- Sự ra đời của Lịch pháp và Thiên văn học
Trang 7- Về kiến thức: Sự xuất hiện xã hội có giai cấp và nhà nước không chỉ dẫn đến áp bức,bóc lột, đấu tranh… mà còn là một biểu hiện của thời đại văn minh, trong đó conngười sản xuất được của cải dồi dào hơn trước và sáng tạo trong đời sống văn hóa tinhthần.
+ Trình bày được những thành tựu văn hóa của các quốc gia cổ đại phương Đông như:
sự ra đời của Lịch pháp và Thiên văn học, chữ viết, toán học và kiến trúc
+ Đánh giá được những đóng góp về mặt văn hóa của các quốc gia cổ đại phươngĐông đối với nền văn minh nhân loại
+ Chứng minh được chữ viết là thành tựu quan trọng nhất của các cư dân cổ đạiphương Đông
- Về kỹ năng: Học sinh được rèn luyện các kĩ năng tổng hợp, so sánh, phân tích các sựkiện lịch sử, kĩ năng thuyết trình, làm việc nhóm, đóng vai để giải quyết tình huống bàihọc, kĩ năng sử dụng công nghệ hiệu quả trong học tập
- Về thái độ: Giáo dục cho học sinh lòng tự hào, sự cảm phục những thành tựu của cưdân cổ đại phương Đông Có ý thức giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa củanhân loại Nhận thấy tầm quan trọng của nền văn minh cổ đại đối với thế giới ngàynay
* Mục tiêu cơ bản cần đạt phần văn hóa cổ đại phương Tây
- Về kiến thức: Việc sử dụng công cụ bằng sắt và sự tiếp xúc với biển đã mở ra cho cưdân Địa Trung Hải một chân trời mới, nâng họ lên một trình độ cao hơn về sản xuất vàbuôn bán trên biển Đó cũng là cơ sở để họ đạt tới trình độ sáng tạo văn hóa cao hơnthời trước
+ Trình bày được những thành tựu tiêu biểu của cư dân phương Tây về: lịch và chữviết, sự ra đời của khoa học, văn học, nghệ thuật
+ Lí giải được tại sao các hiểu biết khoa học đến đây mới trở thành khoa học Liên hệthực tế thông qua các định lí, định đề mà học sinh được học ở môn học khác
+ Phân tích được vai trò của thủ công nghiệp trong nền kinh tế của các quốc gia cổ đại
Hi Lạp và Rô-ma
Trang 8+ Nêu được bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hi Lạp và Rô-ma.
+ Nhân loại kế thừa được những thành tựu văn hóa nào của cư dân phương Tây Bàihọc rút ra từ sự phát triển của các cư dân cổ đại đối với công cuộc xây dựng đất nướchiện nay của nhân loại
- Về kĩ năng: Học sinh được rèn luyện các kĩ năng tổng hợp, so sánh, phân tích các sựkiện lịch sử, kĩ năng thuyết trình, làm việc nhóm, đóng vai để giải quyết tình huống bàihọc, kĩ năng sử dụng công nghệ hiệu quả trong học tập
- Về thái độ: Giáo dục cho học sinh lòng tự hào, sự cảm phục những thành tựu của cưdân cổ đại phương Đông Có ý thức giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa củanhân loại Nhận thấy tầm quan trọng của nền văn minh cổ đại đối với thế giới ngàynay
7.1.5.3 Nội dung kiến thức của dự án
A VĂN HÓA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG
a Sự ra đời của Lịch pháp và Thiên văn học
- Những tri thức Thiên văn học và Lịch pháp học ra đời vào loại sớm nhất ở các quốcgia cổ đại phương Đông Nó gắn liền với nhu cầu sản xuất nông nghiệp Để cày cấyđúng thời vụ, những người nông dân luôn phải “trông trời, trông đất” Dần dần, họ biết
sự chuyển động của Mặt Trời, Mặt Trăng Đó là những tri thức đầu tiên về thiên văn
Từ tri thức đó, người phương Đông sáng tạo ra lịch Vì vậy, lịch của họ là nông lịch,
một năm có 365 ngày được chia thành 12 tháng
- Đây cũng là cơ sở để người ta tính chu kì thời gian và mùa Thời gian được tính bằngnăm, tháng, tuần, ngày Năm lại có mùa: mùa mưa là mùa nước lên, mùa khô là mùanước xuống, mùa gieo trồng đất bãi Thời đó, con người còn biết đo thời gian bằng ánhsáng mặt trời và tính được mỗi ngày có 24 giờ
Trang 9- Sự phát triển của đời sống làm cho quan hệ của xã hội loài người trở nên phong phú
và đa dạng, người ta cần ghi chép và lưu giữ những gì đã diễn ra Chữ viết ra đời bắtnguồn từ nhu cầu đó Chữ viết là một phát minh lớn của loài người
+ Các cư dân phương Đông là người đầu tiên phát minh ra chữ viết Vào khoảng thiênniên kỉ IV TCN, chữ viết đã xuất hiện ở Ai Cập và Lưỡng Hà
+ Lúc đầu, chữ viết chỉ là hình vẽ những gì mà họ muốn nói, sau đó họ sáng tạo thêm
những kí hiệu biểu hiện khái niệm trừu tượng Chữ viết theo các đó gọi là chữ tượng hình Người Trung Hoa xưa vẽ để chỉ ruộng, vẽ để chỉ cây và vẽ để
chỉ rừng
+ Người Ai Cập xưa vẽ để chỉ nhà, vẽ chỉ mồm, vẽ chỉ Mặt Trời…
Hình 2.1 - Chữ tượng hình Ai Cập
+ Sau này, người ta cách điệu hóa chữu tượng hình thành nét và ghép các nét quy ước
để phản ánh ý nghĩ của con người một cách phong phú hơn gọi là chữ tượng ý Chữ
tượng ý chưa tách khỏi chữ tượng hình mà được ghép với một thanh để phản ánh tiếngnói, tiếng gọi có âm sắc, thanh điệu của con người
- Nguyên liệu được dùng để viết của người Ai Cập là giấy làm bằng vỏ cây papirút.Người Su-me ở Lưỡng Hà dùng một loại cây sậy vót nhọn làm bút viết lên trên nhữngtấm đất sét còn ướt rồi đem phơi nắng hoặc nung khô Người Trung Quốc lúc đầu khắcchữ trên xương thú hoặc mai rùa, về sau họ đã biết kết hợp một số nét chữ trên thẻ trehay trên lụa
.
Trang 10Hình 2.2 - Giấy papyrus Hình 2.3 - Cây papyrus
Hình 2.4 - Chữ viết trên mai rùa
Trang 110, là thành tựu lớn do người Ấn Độ tạo nên.
- Những hiểu biết về toán học của người xưa đã để lại nhiều kinh nghiệm quý, chuẩn
bị cho bước phát triển cao hơn ở thời sau
Hình 2.7 - Người Ai Cập cổ đại nghĩ ra phép đếm từ 1 đến 10, Pi = 3,1 và giỏi về hình
học
Trang 12Hình 2.8 - Số 1 đến 9 và số 0 là công của người Ấn Độ cổ đại
Hình 2.9 - Chữ số của người Lưỡng Hà
d Kiến trúc
- Trong nền văn minh cổ đại phương Đông, nghệ thuật kiến trúc phát triển rất phongphú Nhiều di tích kiến trúc cách đây hàng nghìn năm vẫn còn lưu lại như: Kim tự tháp
ở Ai Cập, những khu đền tháp ở Ấn Độ, thành Ba-bi-lon ở Lưỡng Hà…
- Những công trình cổ xưa này là những kì tích về sức lao động và tài năng sáng tạocủa con người
Trang 13Hình 2.10 - Bản khắc được tô màu thủ công, có thể được thực hiện vào thế kỷ 19 sau nhóm các cuộc khai quật đầu tiên tại vùng thủ phủ Assyria cổ, miêu tả Vườn Treo dựa
theo truyền thuyết, bao gồm cả Tháp Babel trong khung cản
Hình 2.11 - Bản sao của nghệ thuật điêu khắc trên tường từ lâu đài phía Bắc của Ashurbanipal (669 - 631 TCN) tại Nineveh miêu tả khu vườn lộng lẫy được tới nước
bằng một ống nước
Hình 2.12 - Kim tự tháp ở Ai Cập
B VĂN HÓA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY HI LẠP VÀ RÔ-MA
Trang 14a Lịch và chữ viết
- Lịch: Người Hi Lạp đã có hiểu biết chính xác hơn về Trái Đất và hệ Mặt Trời Nhờ
đi biển, họ đã thấy Trái Đất không phải như cái đĩa mà như hình quả cầu tròn, nhưng
họ vẫn tưởng Mặt Trời chuyển động quanh Trái Đất Tuy nhiên, họ đã biết nếu tínhmỗi vòng như thế là 365 ngày và ¼ nên họ xác định một tháng lần lượt có 30 và 31ngày, riêng tháng hai có 28 ngày Song, như thế so với thực tế vẫn bị chậm một ít Dùsao, phép tính lịch của người Rô-ma cổ đại đã rất gần với những hiểu biết ngày nay
Hình 3 - Trái Đất hình quả cầu tròn
- Chữ viết: Người Ai Cập, Lưỡng Hà và một số cư dân khác đã có chữ viết cổ Nhưngchữ của họ quá nhiều hình, nét, kí hiệu, khả năng phổ biến bị hạn chế Cuộc sống “bônba” trên biển, trình độ phát triển của nền kinh tế đã đặt ra cho cư dân Địa Trung Hảinhu cầu sáng tạo ra một thứ chữ viết gồm các kí hiệu đơn giản, nhưng phải có khả
năng ghép chữ rất linh hoạt thành từ để thể hiện ý nghĩa của con người.
- Hệ thống chữ cái của người Hi Lạp và Rô-ma đã ra đời từ đó Hệ chữ cái Rô-ma, tức
là hệ A, B, C, ban đầu gồm 20 chữ, sau thêm 6, làm thành hệ thống chữ cái hoànchỉnh như ngày nay
Trang 15Hình 3.1 - Giấy papyrus từ cây chỉ thảo
(Artemisia) của người Hy Lạp, thế kỷ
thứ 3 TCN
Hình 3.2 - Bản khắc có từ thế kỷ 6 TCN xem như nguồn gốc chữ viết của La Mã
Hình 3.3 - Chữ cái cổ Hy Lạp và La tinh
- Họ cũng có hệ chữ số mà ngày nay ta thường dùng để đánh số các đề mục lớn, gọi là
“số La Mã”
Trang 16Hình 3.4 - Bảng chữ số La Mã
Sự ra đời của hệ thống chữ cái là một phát minh và cống hiến lớn lao của cưdân Địa Trung Hải cho nền văn minh nhận loại
b Sự ra đời của khoa học
- Những hiểu biết khoa học thực ra đời đã có từ hàng nghìn năm trước, từ thời cổ đạiphương Đông Nhưng phải đến thời cổ đại Hi lạp và Rô-ma, những hiểu biết đó mớithực sự trở thành khoa học
- Với người Hi Lạp, Toán học đã vượt lên trên việc ghi chép và giải các bài riêng biệt.Những nhà toán học mà tên tuổi vẫn còn lại đến nay, đã để lại những định lí, định đề
có giái trị khái quát cao
- Định lí nổi tiếng trong Hình học của Ta-lét, những cống hiến của trường phái
Pi-ta-go về tính chất của các số nguyên và định lí về các cạnh của tam giác vuông cùng vớitiền đề về đường thẳng song song của Ơ-clít,… sau nhiều thế kỉ vẫn là những kiếnthức cơ sở của Toán học
Trang 17Hình 3.5 - Thales thành Miletos
(Θαλής ο Μιλήσιος)
Hình 3.6 - Πυθαγόρας – Pythagoras
Trang 18Hình 3.7 - “Đừng thấy cái bóng to của mình trên vách tường mà tưởng mình vĩ
đại”-Pythagoras
c Văn học
- Trước người Hi Lạp cổ đại, ở Ai Cập và Lưỡng Hà mới chỉ có văn học dân gian Đó
là những bài thơ, truyện huyền thoại được truyền miệng từ người này qua người khácrồi mới ghi lại
- Ở Hi Lạp, sau các anh hùng ca nổi tiếng của Hô-me là I-li-át và Ô-đi-xê, đã xuất hiện
những nhà văn có tên tuổi mà những tác phẩm của họ để lại vẫn còn nguyên giá trị độcđáo cho đến ngày nay Các nhà văn đó chủ yếu là những nhà biên kịch và các tác phẩmcủa họ là những kịch bản, bởi vì thời ấy, kịch (có kèm theo hát) là hình thức nghệ thuật
dễ phổ biến nhất và được ưa chuộng nhất
Trang 19- Người Rô-ma tự nhận là học trò và người kế thừa của văn học - nghệ thuật Hi Lạp.Tuy nhiên, dựa trên một nền kinh tế phát triển cao, ở thời hưng thịnh của Rô-ma cũng
đã xuất hiện những nhà văn hóa, nhà thơ nổi tiếng như Lu-cre-xơ, Viếc-gin…
d Kiến trúc
- Người Hi Lạp cổ đại đã để lại rất nhiều tượng và đền đài đạt tới trình độ tuyệt mĩ Đó
là những tượng nhỏ, tượng bán thân vốn được dụng ở các quảng trường Lại có nhữngtượng thần lớn dựng ở đền, như tượng nữ thần A-tê-na đội mũ chiến binh, hoặc các tácphẩm điêu khắc như tượng: Người lực sĩ ném đĩa, thần vệ nữ Mi-lô…
Hình 3.9 - Tượng lực sĩ ném đĩa Hình 3.10 - Venus de Milo.Vệ Nữ
Milo tại Louvre
Hình 3.11 - Đền Pác-tê-nông (Hi Lạp)
Trang 20- Rô-ma có nhiều công trình kiến trúc như đền đài, cầu máng dẫn nước, trường đấu…oai nghiêm, đồ sộ, hoành tráng và thiết thực, nhưng không tinh tế, tươi tắn, mềm mại,gần gũi như những công trình ở Hi Lạp.
Hình 3.12 - Hơn 60.000 nô lệ người Do
Thái đã ngày đêm xây dựng trong 9 năm
để hoàn thành đấu trường La Mã
Hình 3.13 - Những trận chiến đẫm máu cuối cùng của các võ sĩ giác đấu tại đấu trường La Mã diễn ra vào năm 435
Trang 21lược đồ các quốc gia cổ đại phương Đông và phương Tây Sau đó để học sinh xác địnhcác yếu tố hình thành nên văn hóa cổ đại ở phương Đông và phương Tây Kết thúcbước này giáo viên đưa ra câu hỏi “Văn hóa cổ đại được hình thành trên cơ sở nào?”.
Bước 2 Khái quát vấn đề chính trong bài học: Từ việc quan sát, ghi nhớ và làm việc
với sách giáo khoa, tiếp cận tư liệu minh họa học sinh đưa ra nội dung chính của bàihọc Giáo viên tổng kết lại bằng câu hỏi “Nét nổi bật về văn hóa cổ đại là gì?”, để trảlời câu hỏi này học sinh sẽ tìm hiểu nội dung của từng thành tựu, làm rõ những ý chính
cả từng thành tưu như chữ viết, lịch… học sinh có thể đối chiếu với những vấn đề quahình ảnh, so sánh phương Đông với phương Tây Giáo viên cụ thể đưa ra gợi ý: vănhóa cổ đại là những giá trị tinh thần được cư dân cổ đại xây dựng lên gồm lịch, chữviết, khoa học, nghệ thuật kiến trúc…
Bước 3 Thực hiện dự án: Giáo viên sau khi chia 2 nhóm thực hiện dự án tương ướng
nhóm 1 về văn hóa cổ đại phương Đông và nhóm 2 văn hóa cổ đại phương Tây Cácnhóm bắt đầu phân công nhiệm vụ cụ thể cho mỗi thành viên, chẳng hạn khi làm vềvăn hóa cổ đại Phương Tây có 4 thành tựu: Lịch và Thiên văn học, Chữ viết, Toánhọc, Kiến trúc Trong dự án của nhóm 1 thì lại chia làm 4 tổ, mỗi tổ nhỏ đảm nhận 1nội dung, khi làm thì các tổ nhỏ dưới sự chỉ đạo của nhóm trưởng dự án có thể trao đổiqua lại với các thành viên khác trong nhóm khác và tạo ra kết quả chung là sản phẩmcủa dự án được giao thực hiện Từng cá nhân sẽ thu thập dữ liệu qua các nguồn, phântích và tích lũy kiến thức thu được trong khi làm việc, các kiến thức mà học sinh tíchlũy được thử nghiệm qua thực tiễn Đây là tiêu chí quan trọng của thực hiện dự án màngười học lĩnh hội được
Bước 4 Thu thập kết quả, báo cáo: Kết quả cuối cùng của nhóm thực hiện dự án là
bản báo cáo trên lớp (trình bày trên Power Point hoặc thiết kế trên giấy A0) và ấnphẩm (Puslich) Giáo viên dành cho 2 tiết trên lớp báo cáo việc thực hiện dự án và sảnphẩm của nhóm
Ban giám khảo là giáo viên và đại diện của các nhóm của trường THPT TamĐảo, THPT Tam Đảo II (giáo viên dạy mời các giáo viên trong nhóm Sử tại trường)
Nhóm dự án 1 và 2 trình bày báo cáo trên Power Point, bản nộp cho giáo viênđóng quyển (dưới dạng giấy A4) mà học sinh làm Sau khi đại diện nhóm dự án báo
Trang 22cáo, học sinh giữa các nhóm lớp trao đổi tranh luận tham chiếu và đặt câu hỏi với nhau
để cùng làm sáng tỏ vấn đề
Bước 5 Đánh giá dự án, rút kinh nghiệm: Giáo viên đánh giá bài báo cáo của nhóm
học sinh, cả quá trình thực hiện qua sản phẩm như bài thuyết trình trên lớp, tinh thầnhợp tác khi làm dự án, ấn phẩm (Phụ lục 2) và hỏi: “Bài báo cáo đạt yêu cầu về nộidung, hình thức và câu hỏi tham luận?”, “Các thành viên nhóm khác đánh giá chéo lẫnnhau (Phụ lục 3) Mục đích giúp học sinh biết cách đánh giá rút kinh nghiệm cho nhau,rèn tư duy biện chứng vấn đề Giáo viên rút kinh nghiệm thông qua 1 số câu hỏi:
“Trong quá trình làm dự án em học được gì từ các bạn trong nhóm?”, “Làm về thànhtựu văn hóa em rút ra được gì cho bản thân để giữ gìn văn hóa dân tộc?” Học sinh họcđược qua những câu hỏi cả của người học dự báo cao và giáo viên
7.2 VỀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG CỦA SÁNG KIẾN
Sáng kiến là hệ thống các nội dung bài học được lựa chọn phù hợp để làm dự
án khi giao cho học sinh thực hiện, được làm theo chủ đề dạy học và có tính liện hệthực tiễn cao khi cá nhân học xong có thể áp dụng vào thực tế ngay bởi phần rút rakinh nghiệm cho bản thân cao Sáng kiến được đưa vào dạy học chính khóa các khốilớp:
+ Lịch sử lớp 10: Phần văn hóa cổ đại, văn hóa Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Nam
Á thời phong kiến, văn hóa Đại Việt từ thế kỉ X đến nửa đẩu thế kỉ XIX
+ Lịch sử lớp 11: Phần thành tựu văn hóa thời cận đại
+ Lịch sử lớp 12: Phần thành tựu của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ.Hiện sáng kiến đang được sử dụng trong học kì I năm học 2019 - 2020, đangdần được triển khai ở cả 3 cấp học thậm chí thí điểm một lớp ở trường THPT B trêncùng địa bàn với giáo viên dạy môn sử để đảm bảo tính ứng dụng cao và đem lại kết
Trang 238 NHỮNG THÔNG TIN CẦN ĐƯỢC BẢO MẬT
Sáng kiến này được áp dụng rộng rãi nên không có thông tin bảo mật.
9 CÁC ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT ĐỂ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
Để việc sử dụng phương pháp dạy học theo dự án được thực hiện ngày càng cóhiệu quả, tôi xin đưa ra một số ý kiến sau:
9.1 Về phía Bộ giáo dục, Sở giáo dục và các cơ quan liên ngành
Bộ giáo dục và Đào tạo khi xây dựng chương trình khung môn học Lịch sử cầntăng thêm thời lượng cho môn học cụ thể lớp 10 phân bổ đều 2 tiết/tuần, lớp 11: 1,5tiết/tuần, lớp 12: 2,5 tiết/tuần, bổ sung thêm số giờ tự chọn để giáo viên có điều kiện
áp dụng phương pháp dạy học tích cực: dạy học theo dự án, dạy học tích hợp, dạy họctheo định hướng phát triển năng lực học sinh… Như vậy mới giảm được áp lực đối vớigiáo viên và học sinh trong tiết học lịch sử để vừa đảm bảo cung cấp kiến thức, vừa đadạng trong cách tiếp cận kiến thức qua các kênh các phương pháp học và tự học củahọc sinh
Đầu tư cơ sở vật chất tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh được dạy họctrong ngôi trường tốt hơn đáp ứng với sự phát triển cảu xã hội Tăng cường công tácbồi dưỡng phương pháp dạy học cho giáo viên, việc này cần phải làm thường xuyên
Tổ chức các chuyên đề dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học khuyếnkhích đưa các phương pháp mới vào thực hiện
Sách giáo khoa không nên biên soạn theo kiểu là nguồn thông báo kiến thức,cần phải có sự đồng bộ giữ các bộ môn đặc biệt là các môn xã hội và phải thể hiện mộtcách toàn diện về cả lịch sử phát triển kinh tế, văn hóa và lịch sử chông ngoại xâm
Lãnh đạo nhà trường có thể tổ chức các buổi tập huấn, báo cáo chuyên đề vềdạy học theo dự án tại trường, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên về lí thuyết và thực tiễncủa dạy học theo dự án, để giáo viên có khả năng vận dụng trong môn dạy của mình,góp phần nâng cao hiệu quả dạy học ở trường phổ thông
Nhà trường tạo điều kiện về thời gian, cơ sở vật chất, kinh phí cần thiết hoặcliên kết với các cơ sở sản xuất để thực hiện các dự án học tập
9.2 Về phía nhà trường, tổ chuyên môn
Trang 24Nhà trường cần tạo mọi điều kiện cho sáng kiến kinh nghiệm “ Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo của học sinh khi học phần “Văn hóa cổ đại”, Lịch sử 10 (Ban cơ bản) tại trường THPT Tam Đảo” được ứng dụng rộng rãi không những đối với bộ môn Lịch sử mà còn cho giáo
viên dạy các bộ môn khác trong trường học
Đầu tư cơ sở vật chất cần có thêm phòng máy chiếu, máu catsec, sách thamkhảo, đĩa lưu giữ các tư liệu gốc lịch sử, trong thư viện bổ sung thêm nhiều nguồn sáchngoài sách giáo khoa còn cần thêm sách theo chuyên đề, thiết bị dạy học như tranhảnh, giấy A0… để phục vụ tốt cho việc dạy và học của giáo viên và học sinh
Tăng cường các buổi họp tổ, nhóm chuyên môn thảo luận về các phương phápdạy học tích cực hiện nay Mỗi tuần chọn làm và dạy thử nghiệm 1 tiết đổi mớiphương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, có đóng góp vàhoàn thiện trong tổ, nhóm chuyên môn và chéo giữa các nhóm chuyên môn khác
Thường xuyên bố trí thay phiên nhau cho giáo viên về công tác tự bồi dưỡngchuyên môn và cử giáo viên đi tham dự các lớp kĩ năng sống, đổi mới sinh hoạtchuyên môn của sở, giữa các trường trên cùng địa bàn với nhau
Tổ chức dạy học theo dự án trong môn Lịch sử thông qua chương trình tự chọn
và các hoạt động ngoài giờ lên lớp để khắc phục hạn chế về mặt thời gian Khi triểnkhai chủ trương về đổi mới phương pháp dạy học, nhà trường nên có những đề án hay
dự án đưa các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án vào dạy học Lịch sửnói riêng và môn khác
9.3 Về phía giáo viên
Nâng cao trình độ chuyên môn, nỗ lực tự học, sử dụng triệt để đồ dùng dạy họctrong mỗi tiết dạy, thường xuyên giao nhiệm vụ học tập cho học sinh chuẩn bị tương