Chuyên đề 3 dạy hội thoại trong dạy nói TV

Yêu cầu kĩ năng nói trong hội thoại Hình thành những nghi thức lời nói trong giao tiếp thông thường như : chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, đề nghị giúp đỡ, chúc mừng, chia buồn, nói chuyện qu

DẠY HỘI THOẠI TRONG DẠY NÓI TIẾNG VIỆT

HOẠT ĐỘNG 1.

XÁC ĐỊNH ĐẶC ĐIỂM CÁC DẠNG HỘI THOẠI

Hoạt động 2.

Nêu khó khăn của HSDT trong hội thoại

Hoạt động 3.

Tìm hiểu phương pháp dạy hội thoại

Hoạt động 4.

Thực hành dạy nói tiếng Việt cho HSDT

XÁC ĐỊNH ĐẶC ĐIỂM CÁC DẠNG HỘI THOẠI

THƯỜNG SỬ DỤNG TRONG DẠY NÓI

1 Yêu cầu kĩ năng nói trong hội thoại

Hình thành những nghi thức lời nói trong giao tiếp thông thường như : chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, đề nghị giúp đỡ, chúc mừng, chia buồn, nói chuyện qua điện thoại , đáp lại trong những tình huống nói trên và trong giao tiếp nghi thức chính thức trong sinh hoạt ở trường?tiểu học, nơi công cộng

XÁC ĐỊNH ĐẶC ĐIỂM CÁC DẠNG HỘI THOẠI

THƯỜNG SỬ DỤNG TRONG DẠY NÓI

1 Dạng hội thoại thường sử dụng trong các tình huống

− Tình huống giao tiếp hằng ngày (bao gồm tình huống có thật, tình huống giả định ; ví?dụ : để dạy chào hỏi, có thể sử dụng tình huống thực như chào thầy giáo, cô giáo, các bạn khi vào lớp, lúc ra về ; hoặc tình huống tự tạo – HS vẫn ngồi trong lớp, đóng vai ông bà, cha mẹ, người lớn tuổi, các em nhỏ , rồi cho các em chào ông bà, cha mẹ khi đi học và lúc đi học về )

Tình huống trên cơ sở văn bản trong dạy kể chuyện Trong trường hợp này, tình huống được mô tả trong văn bản và khi thực hành nói, HS ngoài việc dựa vào nghe và quan sát còn có thể dựa vào văn bản

− Lưu ý những yếu tố tham gia vào hội thoại : nhân vật giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp, hiện thực được nói tới, đích giao tiếp, ngôn ngữ giao tiếp

NÊU KHÓ KHĂN CỦA HSDT TRONG HỘI THOẠI

2 Trong hội thoại, HSDT thường gặp một số khó khăn

− Tâm lí HSDT rụt rè, hay xấu hổ ; các em chưa có thói quen nói TV nên thường ngại nói, khi có cơ hội, các em thường quay về với tiếng mẹ đẻ quen thuộc của mình, kể cả trong lớp học

− HSDT vì chưa làm chủ được TV nên thiếu chủ động, thường thụ động trả lời câu hỏi, không mấy khi dám đặt câu hỏi

− Do ảnh hưởng của TMĐ (đã đề cập ở bài 9 và 10), trong hội thoại, HSDT thường sử dụng không chính xác đại từ nhân xưng hay

từ xưng hô và một số từ khác do không hiểu nghĩa ; nói câu không đầy đủ ; trả lời trống không, câu thiếu chủ ngữ

− Do thói quen sử dụng TMĐ khi nói TV, HSDT khó nói đúng ngữ điệu câu và khó có thể sử dụng điệu bộ, cử chỉ, nét mặt ; lời nói của các em thiếu hẳn tính tự nhiên

− HSDT thiếu môi trường thực hành giao tiếp TV ngoài nhà trường nên kĩ năng nói trong hội thoại được hình thành và phát triển chậm

NÊU KHÓ KHĂN CỦA HSDT TRONG HỘI THOẠI

3 Cách khắc phục những khó khăn khi HSDT hội thoại

GV lưu ý tạo môi trường thuận lợi cho hội thoại :

− Sử dụng ngôn ngữ hợp lí, giọng nói, nét mặt, nụ cười của giáo viên

− Không khiển trách những câu trả lời sai

− Khuyến khích HS đặt câu hỏi và cho các em tự do đặt câu hỏi

− Tạo và sử dụng những tình huống gần gũi với HS

− Nội dung hoạt động phong phú

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỘI THOẠI

1 Những mẫu câu cơ bản cần cung cấp cho HS

Câu hỏi và câu trả lời là những loại mẫu câu cần cung cấp cho HS nhằm thực hiện các cuộc đối thoại Nếu HS không làm chủ các loại câu này thì khó có thể thực hiện các cuộc đối thoại cũng như giao tiếp trong các tình huống ngôn ngữ khác nhau

Hoạt động cung cấp mẫu câu cần yêu cầu : HS nắm được mục đích câu ; nói được theo câu mẫu Trình tự tiến hành hoạt động này gồm các bước :

− Luyện nói câu hỏi

− Luyện nói câu trả lời

− Luyện đối thoại

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỘI THOẠI

1 Những mẫu câu cơ bản cần cung cấp cho HS

Hoạt động của các bước cụ thể như sau :

(1) Luyện nói câu hỏi

− GV nêu mục đích của câu hỏi ; HS nắm được mục đích câu hỏi thì mới có thể sử dụng câu hỏi này đúng lúc, đúng chỗ, đúng tình huống giao tiếp

− Giáo viên nói câu hỏi ; HS nói theo GV nói chậm rãi, rõ ràng

(2) Luyện nói câu trả lời

− GV giới thiệu câu trả lời, câu trả lời này nhằm đáp lại cho câu hỏi nào

− GV nói mẫu (nói chậm, rõ ràng) ; HS nói theo

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỘI THOẠI

2 Những mẫu câu cơ bản cần cung cấp cho HS

Hoạt động của các bước cụ thể như sau:

(3) Luyện đối thoại

− GV hỏi và trả lời mẫu ; HS lắng nghe Đây là phần đối thoại mẫu do GV tiến hành

HS?nghe

GV hỏi − HS trả lời Trong hoạt động này, trước tiên GV là người hỏi ; HS là người trả lời Sau đó, GV yêu cầu HS hỏi − GV trả lời

− HS hỏi − HS khác trả lời theo từng cặp ; ở hoạt động này giáo viên hướng dẫn HS đối thoại theo mẫu Có thể cho từng cặp HS thay nhau hỏi − trả lời hoặc từng nhóm nhỏ luân phiên nhau hỏi − trả lời để tránh nhàm chán

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỘI THOẠI

3 Các hình thức tổ chức hội thoại

3.1 Hội thoại theo tình huống

Để hội thoại thường sử dụng phương pháp thực hành giao tiếp mà cốt lõi của nó là xây dựng nên các tình huống giao tiếp, sau

đó dùng cách đóng vai để thực hiện các tình huống giao tiếp đó Có thể tiến hành hoạt động này theo các bước sau :

− Giới thiệu tình huống

− Phân vai cho HS

− Hướng dẫn tham gia tình huống (kết hợp làm mẫu)

− HS đóng vai thực hiện tình huống

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỘI THOẠI

3 Các hình thức tổ chức hội thoại

3.2 Hội thoại theo tình huống

Lưu ý :

Khi tổ chức thực hành theo tình huống, giáo viên nên lưu ý đến bước giới thiệu tình huống và hướng dẫn tham gia tình huống (kết hợp làm mẫu) Vốn TV của HSDT còn hạn chế, nếu HS không hiểu thì sẽ không thể tham gia tình huống Do đó, để hướng dẫn có hiệu quả cần lựa chọn ngôn ngữ phù hợp với trình độ hiểu biết của HS Cần có kĩ năng trình bày ngắn gọn, rõ ràng, kết hợp với kĩ năng sử dụng đồ dùng dạy học Lời hướng dẫn càng đơn giản càng tốt và theo trình tự rõ ràng để HS dễ làm theo

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỘI THOẠI

3 Các hình thức tổ chức hội thoại

3.3 Hội thoại theo tình huống

* Một số cách giới thiệu tình huống

− Giới thiệu tình huống dựa vào tranh

− Giới thiệu tình huống dựa vào thực tế hoạt động trong lớp, thực tế sinh hoạt thường ngày của HS

− Giới thiệu qua tình huống được tạo trong lớp

− Giới thiệu tình huống qua mô tả bằng lời

Đối với các tình huống thực thì chỉ cần giáo viên hướng dẫn HS tham gia vào tình huống và gợi ý các mẫu câu cần nói trong những tình huống đó

3 Các hình thức tổ chức hội thoại

3.4 Tổ chức trò chơi

Trò chơi đóng vai là hoạt động tốt cho việc luyện đối thoại Để tổ chức trò chơi đóng vai, GV thiết kế trước dưới dạng một hoạt cảnh (xác định những từ ngữ, mẫu câu sẽ được sử dụng trong trò chơi ; trình tự chơi) và chuẩn bị những "đạo cụ" giúp cho việc sắm vai thêm sinh động

Tổ chức trò chơi có thể tiến hành theo trình tự sau :

− Giới thiệu trò chơi

Phân công vai cho HS "hoá trang"

− Hướng dẫn đóng vai : dùng lời nói và hành động

− HS tập đóng vai (chơi thử)

− Đóng vai thực hiện trò chơi

Lưu ý : Thời gian chơi không nên kéo dài để có thể tổ chức cho nhiều HS được chơi

3 Các hình thức tổ chức hội thoại

3.5 Sử dụng những tình huống thực

Tình huống thực là một cơ hội tốt giúp HS thực hành nói và rèn luyện kĩ năng nói Để làm được việc này, GV nên tận dụng các tình huống ở giờ học trong lớp, giờ học ngoài trời, trong giờ ra chơi, trên sân trường, trong các buổi sinh hoạt tập thể, sinh hoạt ngoại khoá, các buổi tham quan dã ngoại tổ chức cho HS thực hành những nghi thức lời nói đã được học, như : chào, thăm hỏi, cảm ơn, xin lỗi

Cũng như dạy từ và dạy câu, dạy hội thoại cần kết hợp với dạy nghe Khi dạy hội thoại, GV nên lưu ý đến việc rèn kĩ năng nghe hiểu cho HS : nghe hiểu trả lời câu hỏi ; nghe hiểu nội dung hội thoại để có lời đáp, có câu hỏi phù hợp ; nghe hiểu hướng dẫn

để tham gia trò chơi, tham gia tình huống ; nghe hiểu một ngôn bản nói kết hợp với ngôn bản viết (trong kể chuyện) để tái tạo lại theo những yêu cầu khác nhau

THỰC HÀNH DẠY NÓI TIẾNG VIỆT CHO HSDT

1 Khi thiết kế hoạt động dạy hội thoại, bạn cần lưu ý một số điểm sau :

− Chuẩn bị để giới thiệu tình huống (tranh ảnh, vật dụng )

Lựa chọn mẫu câu phù hợp với tình huống và với đối tượng HS (bao gồm cả mẫu câu hỏi và câu trả lời) ; các từ ngữ cần luyện nói

và cung cấp nghĩa

− Nội dung cụ thể từng bước cho HS thực hành hội thoại

THỰC HÀNH DẠY NÓI TIẾNG VIỆT CHO HSDT

2 Sau khi dạy thử, rà soát lại thiết kế và có những điều chỉnh là việc làm cần thiết Có thể biểu diễn quá trình này bằng sơ đồ sau:

Thiết kế (mục tiêu, các hoạt

động, đồ dùng bổ trợ dạy và học

Thực hành (Dạy/dạy thử)

Phản ánh, đánh giá (việc học

của học sinh, việc dạy của giáo

viên)