LỜI MỞ ĐẦU Báo chí Truyền thông là hiện tượng xã hội phổ biến, có vai trò rất quan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội, tác động và chi phối đến mọi lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Nó ra đời cùng với quá trình xuất hiện và phát triển của xã hội loài người. Hoạt động truyền thông bao gồm nhiều cấp độ và với các dạng thức hết sức đa dạng, phong phú, từ việc giao tiếp cá nhân với những mục đích cá nhân thuần túy ở đây chủ yếu hình thành kỹ năng giao tiếp nội cá nhân, liên cá nhân mà vai trò chi phối chủ yếu là môi trường giao tiếp, môi trường văn hóa gia đình xã hội và tính chủ động của mỗi người, đến việc nhận thức được một cách tự giác các hoạt động giao tiếp truyền thông và sử dụng nó vào việc giải quyết các vấn đề liên quan đến cộng đồng ở đây cần sự hiểu biết một cách hệ thống các lý thuyết và kỹ năng chuyên nghiệp B NỘI DUNG 1. Bản chất xã hội của Báo chí truyền thông 1.1. Khái niệm về Báo chí truyền thông Báo chí truyền thông đương đại là phương tiện và phương thức thông tin giao tiếp xã hội, liên kết sức mạnh trí tuệ và cảm xúc xã hội để soi rọi vào những vấn đề mà xã hội quan tâm. Đánh giá, phân tích, bổ sung và hoàn thiện nó, thừa nhận hay phản bác với những cơ sở lý lẽ xác đáng. Ở phương diện này báo chí nằm trong sức mạnh của cộng đồng được phát huy trong một thiết chế chính trị, mà ở đó Nhà nước là của dân, do dân và vì dân. Mặt khác cần xem báo chí là một thiết chế xã hội hoạt động trong sự tương tác với các thiết chế xã hội khác. Ở phương diện này, báo chí vừa bình đẳng, vừa bị chi phối bởi các thiết chế chính trị xã hội cụ thể. Song ngoài tính lệ thuộc của thiết chế này vào các thiết chế khác, thì báo chí còn có tính đặc thù do chức năng báo chí và quy định của Luật Báo chí. Do đó mà báo chí có mối liên kết rộng rãi, có khả năng tạo ra nhiều mối quan hệ liên kết khác. Báo chí có vai trò chi phối, quyết định sức mạnh, tính chất và khuynh hướng của truyền thông đại chúng. Cho nên, trong nhiều trường hợp, người ta dùng thuật ngữ báo chí để chỉ các phương tiện truyền thông đại chúng; mặt khác, nói đến truyền thông đại chúng, trước hết là nói đến báo chí (hay giới truyền thông nói chung). Thông tin báo chí và thông tin trên các phương tiện truyền thông khác có sự khác biệt căn bản, nhưng giữa chúng có sự chia sẻ, phối hợp, kết nối để gia tăng sức tác động và sự lan tỏa trên diện rộng cũng như len lỏi vào công chúng xã hội theo nhóm nhỏ. Tuy nhiên trong môi trường truyền thông số và thực tế hiện nay, vai trò này của báo chí đang bị giảm dần, bởi công chúng xã hội có xu hướng ngày càng rời xa báo chí và gắn kết với mạng xã hội. Có nhiều cách định nghĩa lĩnh vực truyền thông, trong đó truyền thông không bằng lời, truyền thông bằng lời và truyền thông biểu tượng. Truyền thông (communication) là quá trình chia sẻ thông tin. Truyền thông là một kiểu tương tác xã hội trong đó ít nhất có hai tác nhân tương tác lẫn nhau, chia sẻ các qui tắc và tín hiệu chung. Ở dạng đơn giản, thông tin được truyền từ người gửi tới người nhận. Ở dạng phức tạp hơn, các thông tin trao đổi liên kết người gửi và người nhận. Phát triển truyền thông là phát triển các quá trình tạo khả năng để một người hiểu những giừ người khác nói (ra hiệu, hay viết), nắm bắt ý nghĩa của các thanh âm và biểu tượng, và học được cú pháp của ngôn ngữ. Truyền thông thường gồm ba phần chính: nội dung, hình thức, và mục tiêu.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Báo chí- Truyền thông là hiện tượng xã hội phổ biến, có vai trò rấtquan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, tác động và chi phối đếnmọi lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Nó ra đời cùng với quá trình xuấthiện và phát triển của xã hội loài người Hoạt động truyền thông bao gồmnhiều cấp độ và với các dạng thức hết sức đa dạng, phong phú, từ việc giaotiếp cá nhân với những mục đích cá nhân thuần túy - ở đây chủ yếu hìnhthành kỹ năng giao tiếp nội cá nhân, liên cá nhân mà vai trò chi phối chủ yếu
là môi trường giao tiếp, môi trường văn hóa gia đình - xã hội và tính chủ độngcủa mỗi người, đến việc nhận thức được một cách tự giác các hoạt động giaotiếp - truyền thông và sử dụng nó vào việc giải quyết các vấn đề liên quan đếncộng đồng - ở đây cần sự hiểu biết một cách hệ thống các lý thuyết và kỹnăng chuyên nghiệp
Trang 2B NỘI DUNG
1 Bản chất xã hội của Báo chí- truyền thông
1.1 Khái niệm về Báo chí- truyền thông
Báo chí - truyền thông đương đại là phương tiện và phương thức thôngtin giao tiếp xã hội, liên kết sức mạnh trí tuệ và cảm xúc xã hội để soi rọi vàonhững vấn đề mà xã hội quan tâm Đánh giá, phân tích, bổ sung và hoàn thiện
nó, thừa nhận hay phản bác với những cơ sở lý lẽ xác đáng
Ở phương diện này báo chí nằm trong sức mạnh của cộng đồng đượcphát huy trong một thiết chế chính trị, mà ở đó Nhà nước là của dân, do dân
và vì dân Mặt khác cần xem báo chí là một thiết chế xã hội hoạt động trong
sự tương tác với các thiết chế xã hội khác Ở phương diện này, báo chí vừabình đẳng, vừa bị chi phối bởi các thiết chế chính trị - xã hội cụ thể Songngoài tính lệ thuộc của thiết chế này vào các thiết chế khác, thì báo chí còn cótính đặc thù do chức năng báo chí và quy định của Luật Báo chí Do đó màbáo chí có mối liên kết rộng rãi, có khả năng tạo ra nhiều mối quan hệ liên kếtkhác
Báo chí có vai trò chi phối, quyết định sức mạnh, tính chất và khuynhhướng của truyền thông đại chúng Cho nên, trong nhiều trường hợp, người tadùng thuật ngữ báo chí để chỉ các phương tiện truyền thông đại chúng; mặtkhác, nói đến truyền thông đại chúng, trước hết là nói đến báo chí (hay giớitruyền thông nói chung) Thông tin báo chí và thông tin trên các phương tiệntruyền thông khác có sự khác biệt căn bản, nhưng giữa chúng có sự chia sẻ,phối hợp, kết nối để gia tăng sức tác động và sự lan tỏa trên diện rộng cũngnhư len lỏi vào công chúng xã hội theo nhóm nhỏ Tuy nhiên trong môitrường truyền thông số và thực tế hiện nay, vai trò này của báo chí đang bịgiảm dần, bởi công chúng xã hội có xu hướng ngày càng rời xa báo chí và gắnkết với mạng xã hội
Trang 3Có nhiều cách định nghĩa lĩnh vực truyền thông, trong đó truyền thôngkhông bằng lời, truyền thông bằng lời và truyền thông biểu tượng
Truyền thông (communication) là quá trình chia sẻ thông tin Truyềnthông là một kiểu tương tác xã hội trong đó ít nhất có hai tác nhân tương táclẫn nhau, chia sẻ các qui tắc và tín hiệu chung Ở dạng đơn giản, thông tinđược truyền từ người gửi tới người nhận Ở dạng phức tạp hơn, các thông tintrao đổi liên kết người gửi và người nhận Phát triển truyền thông là phát triểncác quá trình tạo khả năng để một người hiểu những giừ người khác nói (rahiệu, hay viết), nắm bắt ý nghĩa của các thanh âm và biểu tượng, và học được
Trong các loại hình và dạng thức truyền thông, cần chú ý truyền thôngđại chúng Truyền thông đại chúng là những kênh truyền thông hướng tácđộng vào đông đảo công chúng; nó có vai trò quyết định sức mạnh, tính chất
và khuynh hướng của nền truyền thông Trong truyền thông đại chúng, báochí với các loại hình báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử lànhững kênh truyền thông có vai trò nền tảng, vị trí trung tâm và ý nghĩa quyết
Trang 4định đối với truyền thông nói chung Bởi vì, truyền thông đại chúng có thểđược hiểu là hệ thống (hoặc mạng lưới) các phương tiện truyền thông hướngtác động vào đông đảo công chúng xã hội (nhân dân các vùng miền, cả nước,khu vực hay cộng đồng quốc tế) để thông tin, chia sẻ, nhằm lôi kéo và tậphợp, giáo dục thuyết phục và tổ chức đông đảo công chúng xã hội và nhândân nói chung tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội đã vàđang đặt ra, bảo đảm phát triển bền vững.
Truyền thông đại chúng có những đặc trưng nổi trội như:
Đối tượng tác động của truyền thông đại chúng là đông đảo công chúng
xã hội - những quần thể dân cư không phân biệt trình độ, dân tộc, tôn giáo,đảng phái, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp Do đó, các sự kiện và vấn đềđăng tải trên truyền thông đại chúng luôn hướng tới việc ưu tiên thỏa mãn,phục vụ nhu cầu, mong đợi của công chúng xã hội và nhân dân; Truyền thôngđại chúng có tính mục đích rõ rệt; Truyền thông đại chúng phong phú đa dạng
và nhiều chiều, dễ nhớ, dễ hiểu và dễ làm theoTruyền thông đại chúng có tínhgián tiếp bởi hầu hết các kênh truyền thông đại chúng, trong quá trình chuyểntải thông điệp, không có sự tiếp xúc trực tiếp giữa chủ thể và khách thể màdùng các phương tiện kỹ thuật làm vật trung gian truyền dẫn; Một trongnhững nguyên lý của truyền thông là trong quá trình truyền thông, tần suấttương tác giữa chủ thể và khách thể càng nhiều, càng bình đẳng, càng nhiềungười tham gia, thì năng lực và hiệu quả truyền thông càng cao
1.2 Một số nguyên lý cơ bản trong truyền thông
- Quá trình truyền thông, mục tiêu chung hay các mục tiêu cụ thể củachiến lược, chiến dịch (hay kế hoạch) truyền thông, sau khi đã được thiết lập,cần phải được kiên trì và bảo đảm được thực hiện Tuy nhiên, mục tiêu ấyphải được xây dựng bảo đảm tính thực tế
- Quá trình truyền thông, tần suất tương tác càng dày và càng bìnhđẳng, công chúng càng tham gia tích cực, thì năng lực và hiệu quả truyềnthông càng cao
Trang 5- Trong quá trình truyền thông, mục đích truyền thông, thông điệp đích
và mong đợi của chủ thể càng gần gũi, có thể chia sẻ và phù hợp với côngchúng - nhóm đối tượng tiếp nhận, thì năng lực và hiệu quả truyền thông càngcao
1.3 Bản chất xã hội của truyền thông
Thứ nhất, truyền thông là phương tiện và phương thức thông tin, giaotiếp xã hội Thông tin trong truyền thông chủ yếu là cung cấp sự kiện và vấn
đề cụ thể, có ý nghĩa xã hội, thông qua đó chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm màchủ thể và khách thể quan tâm hoặc liên quan đến mục đích truyền thông;thông qua đó làm cơ sở cho việc mở mang hiểu biết, thay đổi nhận thức, thái
độ và hành vi cho công chúng tiếp nhận và cho chủ thể truyền thông theo chủđịnh của nhà truyền thông và đáp ứng nhu cầu người tiếp nhận, công chúng
Do đó, truyền thông chú ý từ hai phía, cả chủ thể và khách thể truyền thông
Giao tiếp trong truyền thông thể hiện ở các cấp độ khác nhau Trướchết là giao tiếp liên cá nhân, giao tiếp gia đình, giao tiếp nhóm và giao tiếp đạichúng Dù ở cấp độ nào, giao tiếp truyền thông cũng cần các điều kiện cần và
đủ Điều kiện cần là năng lực, trình độ, mục đích và phương tiện giao tiếp.Vấn đề này phụ thuộc vào trình độ phát triển xã hội về con người, văn hóa, kỹthuật và công nghệ truyền thông, tạo cho cá nhân điều kiện phát triển và sựnhận thức về vai trò, vị thế xã hội cũng như nhu cầu truyền thông, giao tiếp xãhội Điều kiện đủ là môi trường chính trị, văn hóa, xã hội của giao tiếp Thựctiễn phát triển của xã hội loài người đã chứng minh rằng, xã hội nào có chế độchính trị ưu việt, đề cao con người và sức sáng tạo cá nhân, thiết lập được môitrường tự do dân chủ, bảo đảm tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tạo dựng đượcmôi trường truyền thông để có thể phát huy nguồn lực con người, thì xã hội
ấy phát triển nhanh và bền vững; ngược lại, sẽ là sự kìm hãm phát triển Đápứng và tạo điều kiện phát triển nhu cầu thông tin, giao tiếp trong môi trường
tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do truyền thông là tạo môi trường và độnglực cho sự phát triển
Trang 6Thứ hai, truyền thông là phương tiện và phương thức liên kết (kết nối)
xã hội Thông qua các sự kiện và vấn đề có ý nghĩa xã hội đã và đang diễn rathường xuyên liên tục nhất, rộng khắp nhất, truyền thông thông tin, giao tiếp
xã hội với các nhóm xã hội; từ đó kết nối họ thành cộng đồng trên cơ sở mụcđích vì sự phát triển và lợi ích chung Do đó, có thể khẳng định rằng, truyềnthông là phương tiện và phương thức liên kết xã hội hiệu quả nhất Tùy theodạng thức và cấp độ của loại hình truyền thông, mà mức độ liên kết xã hộikhác nhau Chẳng hạn, đơn thuần là truyền thông nội cá nhân cũng có thểbiểu hiện tính liên kết của truyền thông Ở đây, mỗi cá nhân thực hiện truyềnthông nội cá nhân phụ thuộc vào điều kiện giao tiếp, trình độ, tư chất và nănglực tư duy Tính chất liên kết ở truyền thông liên cá nhân, truyền thông nhóm
và truyền thông đại chúng được thể hiện rõ rệt hơn
Liên kết (kết nối) xã hội là phương thức thông qua các sự kiện, vấn đềthời sự để xã hội hóa nó; thông qua xã hội hóa sự kiện, vấn đề thời sự mà khơinguồn nhận thức, kết nối, khai thác và phát huy nguồn lực sức mạnh mềm củacộng đồng và quốc gia hay khu vực, quốc tế nói chung Do đó, phương tiện vàphương thức kết nối xã hội của truyền thông là thường xuyên liên tục nhất, cókhả năng kết nối xã hội to lớn trên phạm vi rộng lớn nhất; bao quát nhiềunhóm công chúng, đối tượng nhất; đa dạng, phong phú nhất, thiết thực và cụthể nhất Như vậy, không một phương tiện, phương thức nào có khả năng kếtnối xã hội to lớn và hiệu quả như truyền thông
Thứ ba, truyền thông là phương tiện và phương thức can thiệp xã hội.Mọi vấn đề xã hội đều do con người tạo ra và giải quyết, từ chính trị, kinh tế,văn hóa Thông qua các phương tiện và dạng thức truyền thông, thông điệptruyền thông tác động vào nhận thức, thái độ và hành vi xã hội của đông đảocông chúng xã hội, giúp công chúng có thêm thông tin, hiểu biết, nhận thức
để có thể giải quyết vấn đề hiệu quả hơn Mặt khác, báo chí, truyền thông cókhả năng dự báo, cảnh báo những rủi ro, khủng hoảng giúp hoạch định chínhsách và tiên liệu phương cách giải quyết vấn đề bảo đảm phát triển bền vững
Trang 7Truyền thông, đặc biệt là truyền thông đại chúng là phương tiện hữuhiệu trong giám sát và phản biện xã hội, phản ánh tâm tư, nguyện vọng và thểhiện sức mạnh xã hội của cộng đồng, thậm chí tạo nên áp lực xã hội bằng dưluận xã hội trong quá trình tìm kiếm các giải pháp tối ưu cho việc giải quyết,can thiệp các vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội một cách hiệu quả.
2 Một số dạng thức truyền thông
Dạng thức, loại hình truyền thông là những khái niệm được dùng đểkhu biệt các mô hình, mô thức, cách thức tổ chức liên kết các yếu tố hoạtđộng truyền thông; nhờ đó, kế hoạch, hoạt động truyền thông được lập ra theonhững tiêu chí nhất định và những tiêu chí này làm cơ sở cho hoạt động kiểmtra, giám sát và đánh giá kế hoạch hay chiến dịch truyền thông
Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau, sẽ có các cách phân loại khác nhaucho dạng thức hay loại hình truyền thông
- Căn cứ vào kênh chuyển tải thông điệp có truyền thông trực tiếp vàtruyền thông gián tiếp và các dạng thức truyền thông khác nhau;
- Căn cứ vào mức độ phạm vi tác động, ảnh hưởng của truyền thông, cóthể phân chia thành truyền thông nội cá nhân, truyền thông liên cá nhân,truyền thông nhóm và truyền thông đại chúng;
- Căn cứ vào mục đích và phương thức tổ chức hoạt động truyền thông,
sẽ có các loại hình truyền thông: Thông tin - giáo dục - truyền thông; tuyêntruyền; truyền thông thay đổi hành vi; truyền thông - vận động xã hội…
3 Vai trò của báo chí, truyền thông đại chúng
3.1 Chức năng thông tin - giao tiếp
Có thể nói rằng, thông tin - giao tiếp là chức năng khởi nguồn, chứcnăng cơ bản nhất của truyền thông đại chúng Truyền thông đại chúng ra đời
và phát triển, trước hết là nhằm thoả mãn ngày càng cao nhu cầu thông tin củacon người và xã hội Thông tin là nhu cầu sống còn, nhu cầu phát triển củacon người và xã hội; đồng thời là động lực kích thích sự phát triển Xã hộicàng phát triển thì nhu cầu thông tin càng cao Trong quá trình đáp ứng nhu
Trang 8cầu ấy, bản thân truyền thông đại chúng cũng phát triển không ngừng Điều
đó giải thích tại sao trong quá trình đổi mới ở nước ta, báo chí, truyền thôngphát triển từng ngày Đồng thời có thể khẳng định, cuộc đấu tranh tư tưởng,chính trị, xã hội càng phức tạp, kinh tế thị trường càng phát triển thì tính chấtthông tin cũng ngày càng đa dạng và phức tạp Số lượng, chất lượng và tínhchất các sản phẩm truyền thông phản ánh trình độ, diện mạo và tính chất thiếtchế chính trị - xã hội
Để việc thực hiện chức năng thông tin trên các kênh truyền thông đạichúng đạt hiệu quả cao, thì thông tin phải nhanh chóng, hợp thời, phong phú,
đa dạng, trung thực; thông tin phải phù hợp với các quy tắc xã hội, các giá trịvăn hoá và đạo lý của dân tộc; phù hợp với phát triển và phục vụ sự pháttriển; thông tin cần phải phục vụ tiến trình phát triển kinh tế - xã hội
3.2 Chức năng cung cấp kiến thức, mở rộng hiểu biết và giáo dục tư tưởng, cổ vũ hành động
Quá trình thực hiện chức năng thông tin cũng đồng thời là quá trìnhcung cấp kiến thức, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm trong cộng đồng xã hội,khu vực và trên phạm vi toàn cầu Đó là quá trình cung cấp kiến thức, mởrộng hiểu biết, nâng cao trình độ dân trí và góp phần cải thiện diện mạo vănhóa cộng đồng Kiến thức, hiểu biết tạo tiền đề cho hoạt động giáo dục tưtưởng và cổ vũ hành động Chỉ có trên cơ sở hệ kiến thức đa dạng, phong phú,nhiều chiều trên cả bề rộng lẫn chiều sâu, con người mới có thể có được nhậnthức tư tưởng đúng đắn, khoa học, phù hợp với nhu cầu phát triển
Tuyên truyền, thực chất là truyền bá hệ tư tưởng, làm cho hệ tư tưởngcủa giai cấp thông trị chiếm lĩnh trong đời sống tinh thần của tuyệt đại đa sốnhân dân Ở Việt Nam, tuyên truyền có thể được hiểu là truyền bá đường lối,chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, làm cho nó thâm nhập vàchiếm lĩnh trong nhận thức, thái độ và hành vi của các tầng lớp nhân dân Tưtưởng là lĩnh vực rất khó nắm bắt, dễ biến động và liên hệ mật thiết với thựctiễn kinh tế - xã hội Muốn tuyên truyền tư tưởng và gây dựng niềm tin cho
Trang 9đông đảo nhân dân, trước hết phải giải quyết tốt những vấn đề kinh tế - xãhội, thúc đẩy sự phát triển bền vững và chống tiêu cực, tham nhũng, làm trongsạch bộ máy công quyền, thông qua đó gây dựng niềm tin của nhân dân vàochế độ xã hội.
3.3 Chức năng khai sáng, giải trí
Các sản phẩm báo chí, truyền thông góp phần to lớn vào việc nâng caodân trí, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá của dân tộc cũng như giao lưu,tiếp thu các tinh hoa văn hoá của các dân tộc trên thế giới phục vụ sự nghiệpphát triền đất nước, chấn hưng dân tộc Số lượng và chất lượng các sản phẩmtruyền thông cũng là một trong những tiêu chí đánh giá trình độ phát triển củamột cộng đồng, một đất nước Đồng thời, mức độ và khuynh hướng tiếp nhậnsản phẩm truyền thông còn là tiêu chí đánh giá trình độ, diện mạo văn hóa củamỗi con người
Báo chí và truyền thông đại chúng có thể và cần phải tác động, canthiệp vào các cấp độ của giáo dục, khai sáng theo những nội dung, cách thứcphù hợp nhằm góp phần nâng cao dân trí, phát triển nguồn lực cho sự nghiệpphát triển đất nước Mặt khác, truyền thông đại chúng cũng là kênh có nhiều
ưu thế trong việc phổ biến các thành tựu khoa học - công nghệ, hướng dẫncách thức áp dụng, triển khai và chuyển giao công nghệ Truyền thông đạichúng còn là công cụ giám sát hữu hiệu trong việc bảo đảm mục tiêu, địnhhướng và hiệu quả công tác giáo dục đào tạo cũng như tập hợp nguồn lực xãhội tham gia giải quyết các vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển
Truyền thông đại chúng còn là kênh tạo cơ hội cho đông đảo nhân dântham gia giải trí, tức là tạo điều kiện, tổ chức và hướng dẫn công chúng sửdụng thời gian rỗi một cách hữu ích để cân bằng trạng thái tâm lý và tái sảnxuất sức lao động
3.4 Chức năng giám sát và phản biện xã hội
Giám sát là một trong những chức năng quan trọng hàng đầu của truyềnthông đại chúng Ở các nước phương Tây, chức năng này được đề cao với đầy
Trang 10đủ hành lang pháp lý, cho nên báo chí và truyền thông đại chúng được coi làquyền lực thứ tư, kiểm soát cả quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Phản biện xã hội có thể được hiểu là cách thức (hay phương thức) thểhiện, huy động nguồn lực trí tuệ và cảm xúc của đông đảo nhân dân vào việcgóp ý kiến hoàn thiện các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước,trong quá trình giải quyết các vấn đề lớn, liên quan đến sự phát triển của cộngđồng
Ở Việt Nam, Nghị quyết Trung ương 6 (lần hai) khóa VIII của ĐảngCộng sản Việt Nam đã ghi nhận, khẳng định báo chí và truyền thông đạichúng là một trong bốn hệ thống giám sát xã hội Đây là bước phát triển quantrọng về lý luận, nhận thức của Đảng về vai trò xã hội của báo chí và truyềnthông đại chúng
Giám sát xã hội của báo chí, truyền thông đại chúng là giám sát chủyếu bằng tai mắt của nhân dân, giám sát bằng dư luận xã hội Đó là quá trìnhgiám sát mọi nơi, mọi lúc Chức năng giám sát xã hội của báo chí, truyềnthông đại chúng trong quá trình thực hiện chủ trương chính sách, luật pháp là
để kịp thời phát hiện những nơi làm đúng, làm hay để biểu dương khích lệ vàtổng kết kinh nghiệm thực tiễn; đồng thời cũng để sớm phát hiện những “trụctrặc”, những nơi làm dở, làm sai, những nơi vi phạm chủ trương, chính sách
và luật pháp để đấu tranh Vai trò và sức mạnh giám sát xã hội của truyềnthông đại chúng trước hết là xã hội hóa những việc tốt và những sai phạm của
tổ các chức hoặc cá nhân nào đó để khơi nguồn và định hướng dư luận xã hộitheo hướng ủng hộ hoặc chỉ trích, tạo áp lực dư luận và buộc các cơ quancông quyền giải quyết, giải thích và giải đáp trước nhân dân, trước công luận
3.5 Chức năng kinh tế - dịch vụ xã hội
Sản phẩm truyền thông đại chúng có thể được sản xuất, chuyển tải quanhiều kênh khác nhau, với những mục đích và ý đồ cụ thể, với những phươngthức khác nhau Có loại sản phẩm được sản xuất phục vụ mục đích chính trị,quảng bá; có loại được sản xuất đáp ứng nhu cầu xã hội, thị trường trên cơ sở
Trang 11bảo đảm yêu cầu chính trị và chuẩn mực văn hóa, được lưu thông và hạchtoán như sản phẩm hàng hóa theo thị trường cung - cầu Do đó, sản phẩmtruyền thông đại chúng vừa phục vụ yêu cầu chính trị - xã hội trong từng thờiđiểm cụ thể, nhưng cần chú ý nó là sản phẩm hàng hóa với những đặc thùriêng có Trong nền kinh tế thị trường nước ta, với sự phát triển của truyềnthông đại chúng, đã và đang hình thành nền công nghiệp giải trí.
Trong môi trường truyền thông số và hội nhập quốc tế, cùng với quátrình toàn cầu hóa, báo chí và truyền thông nói chung có vai trò ngày càng tolớn; sức mạnh chi phối và can thiệp của nó vào các quá trình xã hội ngày cànggia tăng Báo chí và truyền thông là một thiết chế xã hội đặc thù, có tính độclập nhưng gắn chặt với hệ thống chính trị và quyền lực chính trị Nó có vai trò
đa dạng, phong phú, với bản chất là phương tiện và phương thức thông tin,giao tiếp, kết nối và can thiệp xã hội Vấn đề phát huy, huy động sức mạnh vànguồn tài nguyên của thông tin báo chí, truyền thông như thế nào tùy thuộcvào quan niệm, quan điểm và chính sách cụ thể Nhưng cần thống nhất nhậnthức rằng, báo chí, truyền thông không chỉ là công cụ tuyên truyền chính trị,
nó còn là thiết chế xã hội và có vai trò xã hội rộng lớn, đa dạng, phù hợp vớinhu cầu công chúng và phát triển khách quan của xã hội
4 Tác động của các trang mạng xã hội đối với báo chí trong giai đoạn hiện đại
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ kỹ thuật số, Internet đã vàđang tác động sâu sắc, đa dạng đến “bữa tiệc” thông tin của công chúngtruyền thông hiện đại, ảnh hưởng trực tiếp đến sự “sinh tồn” của các phươngtiện truyền thông truyền thống, đặt ra cho các tòa soạn và nhà báo nhữngthách thức chưa từng có
Có thể khẳng định, giờ đây báo chí hiện đại đã và đang tiệm tiến đến xuthế đa nền tảng Thực tế cho thấy, nếu một tòa soạn chỉ có báo in, truyền hìnhhay website vẫn chưa đủ, mà cần phải có các phiên bản cho máy tính bảng vàđiện thoại di động theo thiết kế chuyển đổi linh hoạt Một số ứng dụng của
Trang 12mobile “ra đời” trong vòng quay biến thiên, nhằm để tập trung khai thác cácthị trường ngách, tạo ra lợi nhuận mới cho các tòa soạn, đồng thời đáp ứngyêu cầu mới của công chúng trong môi trường truyền thông cạnh tranh đầykhốc liệt hiện nay.
Có thể khẳng định, truyền thông xã hội đã và đang tạo ra một cuộc chơimới, khiến báo chí truyền thống phải thay đổi để giữ chân độc giả Với khảnăng đưa tin, chia sẻ, thu hút, tìm kiếm thông tin nhanh chóng, truyền thông
xã hội có lợi thế hơn báo chí truyền thống, tuy nhiên, báo chí vẫn có chỗ đứngvững chắc và quan trọng của mình trong “trận địa” thông tin mở như hiệnnay, nếu duy trì được chất lượng, coi nội dung là “vua”, đồng thời kết hợpđược những tính ưu việt mà truyền thông xã hội đem lại, từ đó tăng cường sứcmạnh cũng như tăng giá trị cho báo chí truyền thống
Thông điệp quan trọng nhất mà bất cứ nhà báo nào luôn phải “khắc cốtghi tâm”: truyền thông xã hội chỉ là một nguồn tham khảo - công cụ thu thập
và thẩm định thông tin, liên lạc với nguồn tin… Và, trong sự vận động vàphát triển của báo chí hiện đại, việc sử dụng và tích hợp truyền thông xã hộivào báo chí là một trong những xu hướng mới của báo chí, bất cứ ai hoạtđộng trong lĩnh vực này đều phải quan tâm và tìm ra hướng đi phù hợp trongcuộc chơi đầy cam go và khốc liệt như hiện nay
Ngược lại, với Sự xuất hiện của hiện tượng “khủng hoảng truyềnthông” liên quan một số sự kiện, vấn đề mới nảy sinh trong xã hội không phảikhi nào cũng mang ý nghĩa tích cực, mà nhiều khi còn đem lại hệ lụy khó cóthể chấp nhận Trong các nguyên nhân đẩy tới hiện tượng này, cần đề cập vaitrò của báo chí với xu hướng khai thác khía cạnh giật gân, câu khách,… vàlàm nhiễu loạn thông tin
Sự cố một sản phẩm “có ruồi” của Tân Hiệp Phát - hãng nước giải kháthàng đầu Việt Nam, là một thí dụ về sự tham gia quá mạnh mẽ song chưađúng cách của truyền thông Khi bị tống tiền, lúc đầu là một tỷ đồng, sau còn
500 triệu đồng cho một chai nước ngọt chưa chắc do mình sản xuất, Tân Hiệp