Phong cách chính luận báo chí của trần bạch đằng

LỜI MỞ ĐẦUNhư chúng ta đã biết, Báo chí là một hoạt động tinh thần gắn bó và tham gia có hiệu quả vào nhiệm vụ phát triển xã hội. Báo chí xuất hiện do nhu cầu xã hội, công chúng cần có những thông tin về chính trị, kinh tế, những hiểu biết về văn hóa, đời sống và thế giới chung quanh. Những thông tin ấy chỉ được chuyển tải đầy đủ qua các phương tiện truyền thông đại chúng.Trong dòng chảy bất tận tự nhiên của đời sống xã hội, nhiều ngành nghề đã ra đời như một mệnh đề tất yếu của cuộc sống. Nếu như sứ mệnh của nghề luật là để bảo vệ công lý, của nghề bác sỹ là cứu sống tính mệnh con người thì báo chí ra đời với trọng trách là “người môi giới thông tin thật thà”.Ngay từ thuở ban sơ, nghề báo đã định hình và phát triển với tính chất, mà theo PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái đã nhận định là: “Cùng với sự ra đời của báo chí là sự hiện diện của nghề báo, một nghề thông tin đặc thù với chủ thể thông tin là nhà báo. Ngay từ buổi bình minh của nghề thông tin đặc biệt này, câu hỏi triết học về nghề thông tin đã được xác lập. Đó là câu hỏi cái gì mới”. Trả lời câu hỏi này đó là nhiệm vụ của các nhà báo chân chính ở mọi thời đại, mọi thời điểm. Cốt lõi của nghề báo bao giờ và lúc nào cũng luôn luôn là thông tin và thông tin mà thôi. Với tính chất là thông tin – cốt lõi sợi chỉ đỏ, mục tiêu tiến đến của báo chí chính là sự thật. Sự thật, đó là sức mạnh của báo chí. Sự thật có sức quyến rũ ghê gớm đối với những nhà báo chân chính. Có thể nói, nghề báo gói gọn trong một chữ tin– thông tin cốt lõi và sự thật để có niềm tin của độc giả.Trong thời đại bùng nổ thông tin, với sự ra đời của hàng trăm tờ báo in, báo mạng (chưa kể những trang tin, blog, mạng xã hội) cùng với đó là sự ra đời của nhiều chuyên mục, nhiều sản phẩm thông tin ra đời. Tuy nhiên, chất lượng không phải lúc nào cũng đồng hành với số lượng. Nhiều tin tức được nhắc đi nhắc lại, những bài báo viết hao hao giống nhau tạo nên những sản phẩm truyền thông nhàn nhạt, vô giá trị. Trong khi đó, công chúng ngày nay “khó tính” hơn trong việc lựa chọn thông tin. Muốn sống còn giữa thời đại luôn ngồn ngộn thông tin, ào ạt những bài báo cạnh tranh nhau hàng giờ hàng phút hiện nay, muốn “có danh gì với núi sông” thì rất cần sự đổi mới theo kịp thời đại và đặc biệt cần phải khẳng định bản sắc riêng của mình trong lĩnh vực báo chí hiện đại và khắc nghiệt này.Nhiều nhà báo nổi tiếng và thành công nhờ tạo cho mình một phong cách viết rất riêng. Mặc dù bản chất của báo chí là sự thật, thông tin sự thật nhưng việc tạo nên một cách viết, một giọng văn ấn tượng cũng là một điều hết sức cần thiết. Đặc biệt là trong thời đại ngày nay, khi có những cái na ná nhau, những cái trùng lặp nhau ra đời, thì một phong cách, một tiếng nói riêng thực sự là một điều tốt, một đóng góp vào làng báo chí Việt Nam.Mỗi thể loại báo chí đều có những đặc điểm của thể loại với những ưu thế và nét độc đáo riêng. Và trong từng miền đất độc đáo ấy, lại có những tên tuổi nhà báo thành công với những tác phẩm báo chí để đời hay nhữngchuyên mục gắn liền với tên tuổi của họ. Trong thể loại báo chí chính luậnnghệ thuật, nếu như phóng sự, điều tra nổi đình nổi đám với Xuân Ba, Huỳnh Dũng, Đỗ Doãn Hoàng… thì ở mảnh đất thể loại báo chí chính luận nghệ thuật, ở miền đất giao thoa đặc điểm của văn học và báo chí này đã nảy mầm những phong cách nhà báo độc đáo. Đó là những nhà báo đã tạo nên những hiệu ứng đặc biệt trong xã hội, góp phần nâng cao chất lượng của báochí như Hồ Chí Minh, Hoàng Tùng, Lý Sinh Sự, Trần Bạch Đằng, Thảo Hảo,…Những cây bút viết chính luận báo chí sắc sảo, khá có danh tiếng, góp phần vào bức tranh muôn màu sắc của báo chí hiện nay.Tiểu luận này sẽ đi sâu vào phân tích một trong những tên tuổi để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả, một hiện tượng trong làng báo: nhà báo Trần Bạch Đằng với những bài chính luận vô cùng sắc sảo và có hồn, với một phong cách riêng mà không lẫn với bất cứ một nhà báo nào khác.Trần Bạch Đằng đã cho thấy một diện mạo riêng của một trong những cây bút chính luận sắc sảo, tràn đầy tâm huyết trong thời kỳ đổi mới. Nếu như nhà báo Hoàng Tùng chủ yếu viết xã luận, bình luận trên tờ Nhân dân, trong đó “một số bài xã luận của ông mang tính chuẩn mực về thể loại”; nhà báo Hữu Thọ tạo phong cách riêng qua những tiểu phẩm báo chí thì nhà báo Trần Bạch Đằng viết ở nhiều lĩnh vực, đăng ở nhiều tờ báo khắp trong Nam ngoài Bắc. Ở lĩnh vực nào, ông cũng chứng tỏ mình là cây viết chính luận xuất sắc. Xứng đáng với danh hiệu Nhà báo – chiến sỹ, mỗi bài viết của Trần Bạch Đằng như “những mũi tên bắn vào sự trì trệ, tiêu cực và làm cho những vấn đề ông nêu ra biết cử động, được người đọc chú ý” 

Trần Bạch Đằng đã để lại số lượng tác phẩm báo chí, văn học đồ sộ

LỜI MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết, Báo chí là một hoạt động tinh thần gắn bó vàtham gia có hiệu quả vào nhiệm vụ phát triển xã hội Báo chí xuất hiện do nhucầu xã hội, công chúng cần có những thông tin về chính trị, kinh tế, nhữnghiểu biết về văn hóa, đời sống và thế giới chung quanh Những thông tin ấychỉ được chuyển tải đầy đủ qua các phương tiện truyền thông đại chúng

Trong dòng chảy bất tận tự nhiên của đời sống xã hội, nhiều ngànhnghề đã ra đời như một mệnh đề tất yếu của cuộc sống Nếu như sứ mệnh củanghề luật là để bảo vệ công lý, của nghề bác sỹ là cứu sống tính mệnh conngười thì báo chí ra đời với trọng trách là “người môi giới thông tin thật thà”

Ngay từ thuở ban sơ, nghề báo đã định hình và phát triển với tính chất,

mà theo PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái đã nhận định là: “Cùng với sự ra đờicủa báo chí là sự hiện diện của nghề báo, một nghề thông tin đặc thù với chủthể thông tin là nhà báo Ngay từ buổi bình minh của nghề thông tin đặc biệtnày, câu hỏi triết học về nghề thông tin đã được xác lập Đó là câu hỏi cái gìmới” Trả lời câu hỏi này đó là nhiệm vụ của các nhà báo chân chính ở mọithời đại, mọi thời điểm Cốt lõi của nghề báo bao giờ và lúc nào cũng luônluôn là thông tin và thông tin mà thôi Với tính chất là thông tin – cốt lõi sợichỉ đỏ, mục tiêu tiến đến của báo chí chính là sự thật Sự thật, đó là sức mạnhcủa báo chí Sự thật có sức quyến rũ ghê gớm đối với những nhà báo chânchính Có thể nói, nghề báo gói gọn trong một chữ tin– thông tin cốt lõi và sựthật để có niềm tin của độc giả

Trong thời đại bùng nổ thông tin, với sự ra đời của hàng trăm tờ báo in,báo mạng (chưa kể những trang tin, blog, mạng xã hội) cùng với đó là sự rađời của nhiều chuyên mục, nhiều sản phẩm thông tin ra đời Tuy nhiên, chấtlượng không phải lúc nào cũng đồng hành với số lượng Nhiều tin tức đượcnhắc đi nhắc lại, những bài báo viết hao hao giống nhau tạo nên những sản

phẩm truyền thông nhàn nhạt, vô giá trị Trong khi đó, công chúng ngày nay

“khó tính” hơn trong việc lựa chọn thông tin

Muốn sống còn giữa thời đại luôn ngồn ngộn thông tin, ào ạt những bàibáo cạnh tranh nhau hàng giờ hàng phút hiện nay, muốn “có danh gì với núisông” thì rất cần sự đổi mới theo kịp thời đại và đặc biệt cần phải khẳng địnhbản sắc riêng của mình trong lĩnh vực báo chí hiện đại và khắc nghiệt này

Nhiều nhà báo nổi tiếng và thành công nhờ tạo cho mình một phongcách viết rất riêng Mặc dù bản chất của báo chí là sự thật, thông tin sự thậtnhưng việc tạo nên một cách viết, một giọng văn ấn tượng cũng là một điềuhết sức cần thiết Đặc biệt là trong thời đại ngày nay, khi có những cái na nánhau, những cái trùng lặp nhau ra đời, thì một phong cách, một tiếng nói riêngthực sự là một điều tốt, một đóng góp vào làng báo chí Việt Nam

Mỗi thể loại báo chí đều có những đặc điểm của thể loại với những ưuthế và nét độc đáo riêng Và trong từng miền đất độc đáo ấy, lại có những têntuổi nhà báo thành công với những tác phẩm báo chí để đời hay những

chuyên mục gắn liền với tên tuổi của họ Trong thể loại báo chí chínhluận

nghệ thuật, nếu như phóng sự, điều tra nổi đình nổi đám với Xuân Ba,Huỳnh Dũng, Đỗ Doãn Hoàng… thì ở mảnh đất thể loại báo chí chính luậnnghệ thuật, ở miền đất giao thoa đặc điểm của văn học và báo chí này đã nảymầm những phong cách nhà báo độc đáo Đó là những nhà báo đã tạo nênnhững hiệu ứng đặc biệt trong xã hội, góp phần nâng cao chất lượng của báo

chí như Hồ Chí Minh, Hoàng Tùng, Lý Sinh Sự, Trần Bạch Đằng,Thảo Hảo,…Những cây bút viết chính luận báo chí sắc sảo, khá có danhtiếng, góp phần vào bức tranh muôn màu sắc của báo chí hiện nay

Tiểu luận này sẽ đi sâu vào phân tích một trong những tên tuổi để lạinhiều dấu ấn trong lòng độc giả, một hiện tượng trong làng báo: nhà báo TrầnBạch Đằng với những bài chính luận vô cùng sắc sảo và có hồn, với mộtphong cách riêng mà không lẫn với bất cứ một nhà báo nào khác

Trần Bạch Đằng đã cho thấy một diện mạo riêng của một trong nhữngcây bút chính luận sắc sảo, tràn đầy tâm huyết trong thời kỳ đổi mới Nếu nhưnhà báo Hoàng Tùng chủ yếu viết xã luận, bình luận trên tờ Nhân dân, trong

đó “một số bài xã luận của ông mang tính chuẩn mực về thể loại”; nhà báoHữu Thọ tạo phong cách riêng qua những tiểu phẩm báo chí thì nhà báo TrầnBạch Đằng viết ở nhiều lĩnh vực, đăng ở nhiều tờ báo khắp trong Nam ngoàiBắc Ở lĩnh vực nào, ông cũng chứng tỏ mình là cây viết chính luận xuất sắc.Xứng đáng với danh hiệu Nhà báo – chiến sỹ, mỗi bài viết của Trần BạchĐằng như “những mũi tên bắn vào sự trì trệ, tiêu cực và làm cho những vấn

đề ông nêu ra biết cử động, được người đọc chú ý”

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHONG CÁCH CHÍNH LUẬN VÀ TÁC PHẨM BÁO CHÍ CHÍNH LUẬN

1.1 Một số khái niệm cơ bản về phong cách chính luận

1.1.1 Phong cách

Có nhiều quan điểm khác nhau về “phong cách” nhưng nhìn chung đềuthống nhất rằng: Thuật ngữ “phong cách” là một khái niệm chung của nhiềuđịa hạt khác nhau Nó chỉ những đặc điểm riêng của con người trong các hoạtđộng, hành động sống Nó cũng có thể chỉ về hình thức và nội dung của từngsản phẩm trong từng lĩnh vực hoạt động sáng tạo khác nhau mà ở đó dấu ấn

cá nhân tác giả được thể hiện đậm nét

1.1.2 Chính luận

Hiện nay, đang tồn tại một số khái niệm liên quan đến chính luận: Congười quan niệm chính luận chỉ thuần túy là vấn đề chính trị; có người lại bóhẹp khái niệm này ở phương diện phong cách ngôn ngữ; có người khẳng định

nó là loại văn bản trình bày ý kiến v.v

Từ những khái niệm trên, chúng ta có thể đưa ra quan niệm về chínhluận như

sau: Chính luận là loại văn bản bàn luận đến các vấn đề thời sự nónghổi, bức xúc của đời sống xã hội thu hút sự quan tâm, theo dõi của đông đảocông chúng, đồng thời hướng công chúng có suy nghĩ đúng, nhận thức đúng

và hành động đúng

1.1.3 Phong cách chính luận

Khi phân chia phong cách chức năng tiếng Việt, đa số các nhà nghiêncứu đều thống nhất coi phong cách chính luận là một phong cách độc lậptrong hệ thống các phong cách chức năng (bao gồm: phong cách khẩu ngữ,

phong cách văn chương, phong cách chính luận, phong cách khoa học, phongcách hành chính).

Như vậy có thể khẳng định: phong cách chính luận được dùng trongvăn bản chính luận để bày tỏ chính kiến của tác giả về một vấn đề nào đóthuộc lĩnh vực chính trị, xã hội nhằm tạo dư luận xã hội và định hướng dưluận xã hội

1.1.4 Phong cách ngôn ngữ chính luận trong tác phẩm báo chí

Phong cách ngôn ngữ chính luận trong tác phẩm báo chí được xem xét dựatrên

ba đặc điểm: Thứ nhất là về phương tiện từ ngữ Thứ hai là về phương tiện cúpháp Thứ ba là về phương pháp diễn đạt

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG PHẢN ÁNH VÀ NGHỆ THUẬT VIẾT CHÍNH LUẬN

BÁO CHÍ CỦA TRẦN BẠCH ĐẰNG 2.1 Chính luận trong sự nghiệp viết báo của Trần bạch Đằng

2.1.1 Cuộc đời - sự nghiệp báo chí của Trần Bạch Đằng

Trần Bạch Đằng (1926-2007) là nhà hoạt động cách mạng lão thành và

là “cây đại thụ” của nền báo chí cách mạng Việt Nam Từng giữ nhiều chức

vụ quan trọng như Thường vụ Thành ủy Sài Gòn – Gia Định, phụ trách BanTuyên huấn Trung ương cục, trong kháng chiến, Trần Bạch Đằng là một trongnhững người đầu tiên gầy dựng, lãnh đạo và thực hiện nhiều việc liên quanđến báo chí Thời hòa bình, ông là một trong những người viết báo khỏe nhất,chuyên nghiệp nhất dù chưa bao giờ tự nhận mình là nhà báo

2.1.2 Chính luận - thể loại tiêu biểu nhất của Trần Bạch Đằng

Trong Suốt cuộc đời cầm bút của mình, nhà báo Trần Bạch Đằng cómột khối lượng tác phẩm đồ sộ, được đánh giá cao, tiêu biểu là thể loại chínhluận Mọi thể loại báo chí, ông đều tận dụng để thể hiện các ý kiến, các chínhkiến của mình

Các tác phẩm báo chí chính luận của Trần Bạch Đằng đề cập đến tất cảcác lĩnh vực, các vấn đề bức xúc nảy sinh trong đời sống xã hội Suy tư vàtrăn trở, ghi nhận và lạc quan, đề xuất và kiến giải, phê phán và đấu tranhquyết liệt tới cùng các hiện tượng xã hội, tác giả Trần Bạch Đằng tập trungchủ yếu viết các bài xã luận, bình luận và bài phê bình trên báo Mười nămcuối đời (1998 -2007), ông viết nhiều nhất, thường xuyên nhất cho ba tờ báoThanh Niên, Phụ nữ TP.HCM, Công an TP.HCM

2.2 Nội dung phản ánh trong tác phẩm chính luận của Trần Bạch Đằng

Thực tiễn khảo sát cho thấy những mảng đề tài chủ yếu mà tác giả Trần Bạch

Chống Tham Nhũng Thể Thao

Công An Nhân Dân Quốc Tế

Văn Hóa Xã Hội Giáo Dục

An Toàn Giao Thông Lĩnh Vực Khác

Thông qua khảo sát và nhìn vào biểu đồ, chúng ta thấy rằng, nhà báoTrần Bạch Đằng đặc biệt quan tâm đến đề tài thuộc lĩnh vực Chính trị xã hội

đã chiếm phần lớn lượng bài viết Đây cũng là mảng đề tài rất hấp dẫn vàhoàn toàn phù hợp với phong cách chính luận Nhất là đối với Trần BạchĐằng, một nhà hoạt động cách mạng chuyên nghiệp, giàu kinh nghiệm và bảnlĩnh, lại tham gia vào lĩnh vực báo chí và ứng xử như một cây bút chuyênnghiệp Dù bản thân ông, với sự khiêm tốn “chưa bao giờ tự coi mình là nhàbáo chuyên nghiệp” nhưng Trần Bạch Đằng đã tạo được một phong cách báochí khá nổi trội, ghi dấu ấn đậm nét trong lòng bạn đọc

2.2.1 Đề tài chính trị-xã hội

Như chúng ta đã biết làm báo là làm chính trị và Trần bạch Đằng cũngkhông phải là ngoại lệ Trần Bạch Đằng luôn giành mối quan tâm lớn nhất tớimảng đề tài Chính trị - xã hội Bà Trần Hồng Ánh – con gái của cố nhà báoTrần Bạch Đằng –kể lại: “Thời kỳ các nước Đông Âu sup ̣ đổ , ông rấtbuồn… Ông buồn cho quốc gia họ “môt ̣ ” nhưng lo lắng cho vận mệnh đấtnước mình “mười” Những lúc đó, viết là vũ khí tốt nhất để ông bày tỏ âu lo ,

đề xuất của mình đối với đất nước” Nhưng cái cách ông bày tỏ âu lo khôngchỉ đơn giản là tấm lòng một chiến sĩ cộng sản yêu nước thiết tha mà còn dựa

trên sự am hiểu sâu sắc vấn đề ông đang đề cập tới, nắm chắc đường lối,chính sách của Đảng và Nhà nước, phân tích tình hình, sự kiện thấu đáo đểđịnh hướng tới tư tởng, nhận thức cho người đọc một cách đúng đắn.

Trước những sự kiện lớn như Đại hội Đảng, kỳ họp Quốc hội, bầu cửQuốc hội… đề ra đường lối chính sách, quản lý, lãnh đạo và họp bàn vềnhững vấn đề thời sự nóg bỏng của đất nước, nhà báo Trần Bạch Đằng luônquan tâm, theo dõ sát sao Những vấn đề như Nhân sự chủ chốt, Cải cáchhành chính, Chất vấn và trả lời chất vấn Quốc hội, Tiền lương, được ông tậptrung luận bàn và đưa ra nhiều kiến nghị, đề xuất quý báu

23 năm sau ngày thống nhất đất nước, Trần Bạch Đằng đã viết bài xãluận gây tiếng vang nhan đề Đạo lý của ngày 30/4/1975 Đầu tiên, bài viếtnêu lý do: “Sự kiện 30/4/1975 – ngày toàn thắng của cuộc kháng chiến chống

Mỹ cứu nước của nhân dân ta phải được hiểu như biểu tượng” Tiếp theo, tácgiả phân tích: “Xét ở tầm vừa, nó là quy trình tất yếu mở ra từ cuộc tiến công

và nổi dậy Mậu Thân 1968 cùng các chiến dịch nối tiếp ở cả hai miền NamBắc: đường Chín, Thành Cổ Quảng Trị, “Điện Biên Phủ trên không”, HàNội…

2.2.2 Đề tài Kinh tế

Sau khi đất nước thống nhất, nhà báo Trần Bạch Đằng có dịp đến nhiềutỉnh thành Đến đâu, ông cũng tìm hiểu cặn kẽ tình hình kinh tế, đời sống dânchúng Năm 1990, cuốn Bút ký kinh tế tập hợp các bài viết của ông về đề tàinày đã được Nhà xuất bản Sự Thật phát hành Trong đó, ông đề cập đến cácvấn đề: Chiến lược phát triển nông thôn, Chính sách kinh doanh, Khai thácnguyên liệu, Du lịch, Kinh tế đối ngoại, Tiền lương Một loạt bài tiêu biểunhư: Suy nghĩ tản mạn về kinh tế đối ngoại, Chuyện đặc khu Vũng Tàu - CônĐảo, Hàng không - chiếc chìa khóa đầu tiên, Phú Quốc nhất định xứng đángvới tên của mình, Đồng lương - Thời cơ xây dựng chính sách mới là nhữngcảm quan của riêng ông về một lĩnh vực hết sức “rắc rối, phức tạp và chưa

mang tính khoa học cao” Đến năm 1999, ông là chủ biên cuốn An ninh kinh

tế và kinh tế thị trường Việt Nam (Nxb Công an nhân dân)

Trong những phần viết riêng, ông được đánh giá là “một chiến lược gia

có tầm nhìn xa trông rộng, có cái nhìn hết sức tỉnh táo trước nền kinh tế thịtrường, có những phán đoán của ông đã đi trước thời đại hàng chục năm” 10.Nhờ có tính khoa học cao mà cuốn sách đã được dịch sang tiếng Anh, pháthành rộng rãi ở một số nước

Đọc những bài viết về kinh tế của ông trong 10 năm cuối đời càng thấyđuợc khả năng định hướng sâu sắc và nhạy bén của một nhà chính luậnchuyên nghiệp

Trong bài Tín dụng “xóa đói giảm nghèo” ở nông thôn – một đề xuấtnhỏ11, tác giả nêu lên vấn đề: “Ở tất cả các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long

mà tôi làm việc, nơi nào cũng nêu một yêu cầu thống nhất: cần điều chỉnh lạichính sách tín dụng xóa đói giảm nghèo hiện hành” Bởi lẽ: “Một tỷ lệ khôngnhỏ các hộ vay đã dùng tiền đong gạo Một tỷ lệ khác dùng số tiền đó chonhững nhu cầu bức xúc quan hôn tang tế Một ít sử dụng ngoài mục đích sảnxuất…”

Trong các vấn đề được đề cập, tác giả không chỉ nêu lên nhận xét, suy

tư, hoặc không dừng lại ở thái độ đối với một hiện tượng mà ông đã cố gắng

đi vào nhận thức bản chất để từ đó góp một tiếng nói vào công cuộc đổi mới

và phát triển kinh tế ở đất nước ta

2.2.3 Đề tài Chống tham nhũng

Chống tham nhũng luôn là vấn đề nhức nhối của mọi quốc gia trên thếgiới Xã hội càng phát triển, tính chất, quy mô của các vụ tham nhũng càngphức tạp, rộng lớn hơn Xác định tham nhũng là “mối nguy dân tộc” nên cứ

hễ ở đâu có tham nhũng thì ở đó có “chiến sĩ” Trần Bạch Đằng dùng ngòi bútchiến đấu đến hơi thở cuối cùng Chống tham nhũng – tự thân no đã là đề tàithường xuyên thu hút sự chú ý của mọi người Ở bất kỳ lĩnh vực nào trong xã

hội đều có nguy cơ xảy ra tham nhũng, tiêu cực Dù là sự kiện nhỏ hay lớn,

dù liên quan đến cá nhân hay một tổ chức xã hội, nhà báo Trần Bạch Đằngcũng không bao giờ bỏ qua

Không chỉ nhắc đến tệ nạn tham nhũng nói chung, nhà báo Trần BạchĐằng còn quan tâm đến những vụ án tham nhũng “tày trời” như Lã Thị KimOanh, Mai Thanh Hải, PMU18 v.v Sau khi phân tích, mổ xẻ vụ PMU18, ôngkết luận rằng, đó là kết quả của một loạt sai lầm, kể cả sai lầm đề bạt cánbộ17 Ông cũng thẳng thắn phê bình: “Đảng cần xem vụ trọng án như mộtđiển hình để có bài học xác đáng

Đúng ra, cái giá quá đắt này hoàn toàn có thể loại trừ ngay từ đầu nếukhông bị che chắn – và che chắn khá lộ liễu” Cuối cùng, ông bày tỏ thái độ hivọng Đảng và nhà nước ta “đánh tới chấu” cái khối ung nhọt cực kỳ tai quáinày Đó cũng là một yêu cầu bức xúc, nóng bỏng của xã hội

2.2.4 Đề tài Thể thao

Kể từ khi Việt Nam bước vào công cuộc đổi mới, nền thể thao ViệtNam cũng có những bước chuyển mình mạnh mẽ, ghi tên mình trên đấutrường quốc tế Tuy nhiên, trên con đường hội nhập và phát triển, thể thaoViệt Nam gặp phải không ít vấn đề Riêng ở môn bóng đá - môn thể thao vua,thành tích có nhiều mà thảm bại cũng không ít Là người yêu thể thao, yêubóng đá, nhà báo Trần Bạch Đằng luôn đồng hành để phân tích, mổ xẻ và gópmột tiếng nói đầy trách nhiệm xây dựng nền bóng đá quốc gia

Trước sự việc bán độ của một số cầu thủ của U23 Việt Nam tạiSeaGames Philippines, Trần Bạch Đằng tỏ thái độ phẫn nộ: “Giữa lúc mọingười dân Việt Nam dù đang sinh sống ở đâu cũng đang cố gắng hết sức mìnhvượt mọi khó khăn và vươn lên tầm cao mới trong cuộc chạy đua cực kỳ khẩntrương vì dân giàu nước mạnh thì với những hạng người bán rẻ tất cả để thunhiều nhất lợi lộc, quyền thế, đúng là tội ác khó dung tha ” Thay mặt nhândân cả nước ông yêu cầu: “Đã đến lúc, theo tôi chính Thủ tướng Chính phủ và

Ban khoa giáo TW cần xắn tay áo vào một vụ, ta gọi đích danh “Chuyên ánbóng đá SeaGames Philippines” Malaysia từng khốn khổ giống như ta đangkhốn khổ, nhưng Chính phủ Malaysia quyết tâm làm sạch bóng đá và bóng đáMalaysia phát triển Chắc ở Việt Nam tình hình không đến nỗi khó hơnMalaysia”

2.2.5 Đề tài Công an nhân dân

Không chỉ quan tâm tới thế hệ thanh niên, nhà báo Trần Bạch Đằng còn

có rất nhiều bài viết bàn về lực lượng công an nhân dân Nếu như khi đấtnước còn ngập chìm trong khói lửa chiến tranh, anh bộ đội cụ Hồ luôn hiểnhiện trong các bài báo của Trần Bạch Đằng, thì trong thời bình ông lại gửigắm niềm tin vào lực lượng công an nhân dân Trong suốt hai cuộc khángchiến của dân tộc, với cương vị công tác đặc biệt của mình, Trần Bạch Đằngluôn được “nằm gai nếm mật” với những con người mà sau này họ đã trởthành những tên tuổi lẫy lừng của ngành công an như các đồng chí Trần QuốcHoàn, Phạm Hùng, Lê Thanh Vân, Mai Chí Thọ, Cao Đăng Chiếm, NguyễnTài

Những con người này đã để lại trong ông niềm tin về đức độ, tài năng.Niềm tin ấy giờ được ông chuyển sang cho lớp chiến sỹ trẻ, nhữngngười đangngày đêm đổ xương máu, trí tuệ bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ cuộcsống bình an cho nhân dân Bài viết về lực lượng công an nhân dân của TrầnBạch Đằng kể có đến hàng trăm Những bài báo được nhà xuất bản Công annhân dân tập hợp lại in trong cuốn “Thanh kiếm và lá chắn” (2004) chỉ chiếmmột phần nhỏ trong số đó

Trong bài Công an, nhà mô phạm 23, ông chỉ rõ: “Công an, người môphạm và là người mô phạm giữa thanh thiên bạch nhật, một tượng đắp nổi ởmọi nơi của thành phố: ngã tư, công viên, khu buôn bán Công an, người môphạm ở các hẻm, các xóm hẻo lánh, thậm chí chỉ trước mặt có mỗi một têngian cần lợi dụng người công an, giữa bóng tối cực dày” Lý do ông đưa ra

cực kỳ chính xác và thực tế “Trăm con mắt nhìn ngó người công an giaothông, công an kinh tế khi chấp hành công tác Rất có thể không ai lên tiếng,liền tại chỗ hay tố cáo sau này, những hiện tượng tài xế chở hàng lậu mờicông an điếu thuốc lá ngoại, một tách cà phê, một cốc bia hoặc bắt tay thân áikèm theo cái gì đó cộm cộm, hay bằng hấp háy mắt…nhưng chắc chắn ngườichứng kiến sự việc sẽ thở dài buồn bã”.

Đối với những người đã và đang làm trong ngành công an đọc nhữngbài báo “được viết bằng trái tim” của Trần Bạch Đằng như thế này, thì chắcchắn họ sẽ có cơ hội đánh giá đúng sai bản thân mình Đối với những người

sẽ trở thành công an, sẽ làm trong ngành công an, những bài báo trên chẳngkhác gì cuốn cẩm nang hữu ích chỉ lối đưa đường cho họ Còn đối với ngườiđọc chúng ta, chúng ta sẽ nhận thức đuợc một chân dung công an toàn diện,đích thực mà thường ngày, lúc này hay lúc khác đã bị che mờ Khả năng địnhhướng nhận thức và cảm xúc chính là ở đó

2.2.6 Đề tài Quốc tế

Những trải nghiệm thực tế cộng với tầm nhìn xa, trông rộng và bản lĩnhchính trị vững vàng đã giúp nhà báo Trần Bạch Đằng có những bài bình luậnrất thuyết phục về các vấn đề quốc tế, đặc biệt là chính trị quốc tế

Trong một bài bình luận đăng trên báo Thanh Niên có nhan đề Kịchbản Iraq quá vụng về 27, tác giả tiếp tục phanh phui nguyên do Mỹ đánh Iraq

“để lật đổ chính phủ hợp pháp hiện tại… để đi tắt đến các giếng dầu lửa vàcũng đi tắt đến chỗ khống chế nguồn nguyên liệu này ở Trung Đông mà toànthế giới phải dựa vào” Tuy nhiên, kịch bản nào cũng có cao trào hạ màn vàtác giả kịch bản trong vụ Iraq quá vụng về, tầm nhìn ngắn, thậm chí chưa thật

sự coi trọng sinh mệnh chính trị của Chính phủ Mỹ Tác giả bài viết dự báo

Mỹ sẽ vấp phải hai trở ngại lớn Thứ nhất, “sức đề kháng của Iraq khiến hànhđộng chớp nhoáng phải kéo dài” Thứ hai, “điều kiện quốc tế năm 2003 khácnăm 1991” Vì thế “Mỹ chưa nổ súng đã đứng trước không biết bao nhiêu bài

toán hóc hiểm, nhất là việc giải các bài toàn ấy không dựa vào lý lẽ thuyếtphục nào”.

2.3 Nghệ thuật thể hiện tác phẩm chính luận của nhà báo Trần Bạch Đằng

2.3.1 Nghệ thuật đặt tên (rút tít) tác phẩm

Các tít bài của nhà báo Trần Bạch Đằng đã thể hiện sự khéo léo trongcách vận dụng ngôn ngữ linh hoạt, sắc bén Các tít bài đó cũng biểu hiện rõnét một số yêu cầu đặt ra với tít báo hay, tạo ra một số nét đặc trưng trongcách rút tít: khái quát nội dung thông tin cốt lõi trong bài, sử dụng ca dao, tụcngữ, sử dụng những câu danh ngôn làm, chọn một đặc điểm nổi bật nhất củanhân vật làm tít bài, tạo mâu thuẫn hay thể hiện sự ngắn gọn trong tiêu đề

-Tác giả thể hiện thái độ, sự bình luận của mình ngay ở tít bài Ví dụ:

“15kg đơn thư - không nhẹ!”, “Nỗi buồn của cả nước”, “Tiền lương - chuyệnnhức nhối”, “Những xà xẻo đau lòng”, “Thái độ trách nhiệm đáng trân trọng”,

“Sân cỏ không vui”, “Hú hồn nước Pháp”

- Tác giả sử dụng ca dao, thành ngữ, tục ngữ làm đầu đề bài báo Ví dụ:

“Cái kim trong bọc”, “Không phải là chuyện đánh người té ngựa”, “Ngànnăm gương cũ soi kim cổ”, “Đánh cho tới chấu”, “Con kiến… kiện củ khoai,kiện rồi đấy!”, “Không thể vũ như cẩn”, "Của tin còn một chút này", “Quân

tử nhất ngôn”, “Chỉ là cưỡi ngựa ngắm hoa”…

Quả thật, đầu đề tác phẩm báo chí chính luận của tác giả Trần BạchĐằng luôn hấp dẫn người đọc và tạo sự chú ý ngay từ đầu bài viết Nó cũngbiểu đạt được thông tin mà tác giả muốn bàn luận, đề cập đến với hình thứckhá đa dạng và phong phú

2.3.2 Nghệ thuật kết cấu tác phẩm

Các bài chính luận của nhà báo Trần Bạch Đằng có kết đa dạng, mỗi đềtài nhà báo lại chọn cách tiếp cân và thể hiện khác nhau

Cùng một vấn đề tiền lương nhưng nhà báo Trần Bạch Đằng nhìn ra rấtnhiều góc cạnh Chẳng hạn, bàn về lương của đại biểu quốc hội, ông chỉ ramối lien quan giữa nạn tham nhũng và chế độ tiền lương Đó là hai mặt củamột vấn đề Nếu cải thiện được tương đối chế độ tiền lương đối với nhữngngười đang làm việc trong các cơ quan nhà nước, thì có thể tiêu diệt đượctham nhũng một cách đáng kể.

Khi viết về người chiến sĩ công an, Công an, nhà mô phạm; Công an,nhà giáo dục; Công an, nhà cải tạo đã thể hiện ba góc tiếp cận rất độc đáo củatác giả Trần Bạch Đằng Hay khi nói về tác phong của cán bộ công an, ôngđặt ra tiêu chuẩn phải có tác phong công nghiệp Vào thời điểm năm 1986,khi đất nước vừa mới chuyển mình, còn đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi cơchế tập trung, quan liêu, bao cấp thì tác phong công nghiệp quả là một kháiniệm mới mẻ và lạ lẫm

Vẫn là những đề tài quen thuộc nhưng từ góc tiếp cận mới, lạ, nhà báoTrần Bạch Đằng đã tìm ra con đường để tổ chức có hiệu quả một tác phẩmbáo chí chính luận trên báo in

2.3.3 Ngôn ngữ tác phẩm

Ngôn ngữ trong tác phẩm chính luận báo chí của nhà báo Trần BạchĐằng phong phú, giàu hình ảnh.Nhà báo Trần Bạch Đằng đã khéo léo vậndụng ngôn ngữ và hình ảnh trong ca dao, tục ngữ, văn học, ngôn ngữ địaphương, ngôn ngữ đời thường, từ ngữ chuyên ngành trong tác phẩm Khảo sátcác tác phẩm cho thấy dù trong bất kỳ tác phẩm nào tác giả Trần Bạch Đằngđều lựa chọn ngôn ngữ một cách cẩn trọng, kỹ lưỡng Ông cũng sáng tạo và

sử dụng nhiều từ ngữ gây ấn tượng với công chúng, tạo ra một cảm giác mới

lạ, hấp dẫn độc giả

Mặc dù thể loại chính luận mang nặng tính thời sự nên khi đọc lại cónhững sự kiện đã lùi xa, nhưng với cách “viết như nói”, sử dụng nhiều thànhngữ, tục ngữ, lời ăn tiếng nói của nhân dân, các bài viết của ông vẫn hấp dẫn

người đọc Ví dụ, ông viết: “Đoạn đường Tiên Yên – Lạng Sơn 150km mangtên quốc lộ 4 Tôi có kinh nghiệm: huyện lộ, tỉnh lộ bao giờ cũng khá hơnquốc lộ! Và, “y như rằng thì là”, chúng tôi lộn ruột trên đoạn đường vangdanh một thời đó”.

Cách diễn đạt từ ngữ của tác giả cũng hết sức sáng tạo và mới lạ, khiếnngười đọc càng nghiền ngẫm, càng thích thú: “Đã hô “đưa vào đại lao” hay

“chém” mà còn chờ thủ tục, còn chờ “mài dao” – tức còn thời gian để “ô dù”can thiệp, thì ngay Bao Công cũng chỉ là bao bì!” “Thật buồn lòng khi một

số người nào đó trong ngành quản lý giáo dục lại đề ra đến 20 trung tâm đạihọc cho nước ta Đó không là quả đấm mà là bàn tay xòe – tát yêu thì được,còn đánh cho tung cánh cửa khoa học thì đừng hòng”

2.3.4 Cái tôi của tác giả

Sự xuất hiện của cái tôi của tác giả trong chính luận của nhà báo TrầnBạch Đằng giúp cho tác phẩm có sự phản ánh đa chiều trước hiện thực Nótạocho tác giả có điều kiện sử dụng một cách viết sinh động, gần với văn học

để tạo ra sự hấp dẫn đối với công chúng Cái tôi của tác giả xuất hiện với vaitrò là nhân chứng khách quan, là người trong cuộc hoặc có xu hướng nhậpcuộc, là người thẩm định hiện thực, hoặc cái tôi có hàm chứa các yếu tố thẩmmỹ

Trong bài bình luận Qua chất vấn và trả lời chất vấn ở Quốc hội lần nàytác giả nhận xét: “Về mặt kỹ thuật, trong kỳ họp thứ tư, chất vấn của đại biểuQuốc hội có chất lượng hơn so với trước… Thế nhưng nghiêm khắc mà xét,một số Bộ trưởng trả lời không đạt hoặc tỷ lệ đạt không cao, “gây thất vọng”.Minh chứng cho luận điểm này, tác giả nêu cụ thể:“Tôi ví dụ như đối với BộGiao thông vận tải Những con số thì đã được công bố, đã được lưu hành, cònbây giờ người chất vấn muốn rõ vì sao cầu đường thi công kém chất lượng,tiền đầu tư quá lớn mà thất thoát kinh khủng, tai nạn giao thông tiếp tụcnghiêm trọng, nhiều dạng tiêu cực xuất hiện và xuất hiện kéo dài v.v Cử tri