Hiện nay việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS có nhiều điểm tích cực cũng còn nhiều vấn đề đáng chú ý quan tâm, Đổi mới PPDH còn chiếu lệ. Cán bộ quản lý, GV cần nghiên cứu đổi mới toàn diện.
Trang 1NHỮNG VẤN ĐỀ TRONG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY Nguyễn Tài Đức
Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một cụm từ không còn xa lạ đối với giáo viên (GV) trong tình hình dạy học hiện nay nữa Bởi vấn đề này đã được
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) yêu cầu toàn ngành từng bước thực hiện từ rất lâu rồi Hơn nữa, trong thời đại ngày nay, thời đại của trí tuệ, thời đại của nền kinh
tế tri thức thì việc đào tạo ra nguồn nhân lực trí tuệ có chất lượng cao là một yêu cầu tối quan trọng không chỉ riêng của ngành Giáo dục mà còn là của cả một hệ thống chính trị Từ Nghị quyết 29-NQ/TW khóa XI, Trung ương chỉ rõ yêu cầu cấp thiết và nhiệm vụ cần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo đến Nghị quyết
số 88/2014/QH13 của Quốc hội khóa 13 cũng nhấn mạnh "Tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa trí, đức, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh" Và trong Văn Kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII tiếp tục khẳng định “giáo dục là quốc sách hàng đầu, phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội” Trọng tâm là “ đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đạo tạo phát triển nguồn nhân lực, phấn đấu trong những năm tới, tạo ra chuyển biến căn bản, mạnh mẽ chất lượng, hiệu quả giáo dục đào tạo làm cho giáo dục đào tạo thật sự là quốc sách hàng đầu, đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân, là yêu cầu bức thiết của toàn xã hội, yêu cầu của hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên toàn cầu hóa” Điều này
có thể thấy rõ việc đổi mới PPDH trong trường THCS hiện nay là cần thiết và quan trong như thế nào
Đứng trước vấn đề này, người viết không nêu ra các PPDH tích cực hay các
kỹ thuật dạy học để hỗ trợ cho các PPDH đạt hiệu quả hơn bởi điều này đã được nhiều chuyên gia và rất nhiều tài liệu, sách vở viết về nó Trong khuôn khổ của bài viết, người viết chỉ trình bày một số thực trạng đang tồn tại ở nhiều địa phương; phân tích một số nguyên nhân để từ đó những người quan tâm đến công tác giáo dục sẽ có những suy nghĩ và cách thức thực hiện hiệu quả hơn
Có lẽ những ai làm công tác giáo dục nếu nhìn nhận một cách khoa học và trách nhiệm thì đều có thể biết việc đổi mới PPDH trong trường THCS hiện nay còn là một vấn đề phải hết sức nghiêm túc xem xét và đánh giá lại Đơn cử một vài trường hợp mà người viết khảo sát, nghiên cứu trong thời gian gần đây cho là có về vấn đề
Ví dụ ở tổ bộ môn Ngữ văn của một trường THCS nọ, suốt cả quá trình thực hiện chương trình sách giáo khoa (SGK) hiện hành đến nay đã sắp kết thúc, thế mà
GV vẫn yêu cầu học sinh (HS) phải có ba quyển vở ghi chép bài học và ba quyển
Trang 2vở làm bài tập cho ba phân môn Văn – Tiếng Việt – Tập Làm Văn, điều này lẽ ra là công việc của năm 2001 trở về trước
Ở một trường THCS khác, tổ bộ môn Ngữ văn lại có một phương pháp dạy hết sức lạ lẫm: trong giờ dạy phân môn Tiếng Việt thầy và trò cùng nhau phải lần lượt giải quyết tất cả các ngữ liệu và câu hỏi trong SGK, điều đặc biệt là GV phải thể hiện tất cả lên bảng và dĩ nhiên là HS phải chép vào vở Còn giờ dạy Văn lẽ ra cần có bình, có giảng và có lẽ phải viết nhiều thì giờ dạy này lại hết sức an nhàng
và học sinh ghi cực ngắn Vấn đề muốn nói ở đây không phải là ghi ngắn hay dài
mà là việc sử dụng PPDH đã đúng đặc trưng bộ môn chưa
Phần nhiều GV của nhiều bộ môn khác nhau ở nhiều trường THCS có một điểm khá tương đồng với nhau trong việc thực hiện tiết dạy có ứng dung công nghệ thông tin là miễn sao tiết dạy đó có sử dụng đến máy chiếu để trình chiếu một vài hình ảnh, hay một hai sơ đồ hoặc một vài đoạn văn bản, ví dụ minh họa là coi như hoàn thành nhiệm vụ
Một số trường hợp khác mà người viết nhận thấy có điểm chung ở nhiều bộ môn nữa là giờ dạy của GV nếu có người dự giờ, hay thanh tra kiểm tra thì GV chuẩn bị đồ dùng dạy học hết sức phong phú, đến nổi tiết dạy ấy người GV phải tranh thủ “xoay” và “diễn” sao để “chưng” cho được hết các đồ dùng ấy, và thường thì các tiết dạy ấy luôn trễ giờ Thế nhưng có một nghịch lý là những tiết dạy khác (không có người dự giờ) thì GV hết sức nhàng hạ, trống đánh rồi mà cứ thông thả
di chuyển đến lớp, giờ dạy thì hết sức bình lặng, GV và HS ai nấy ngồi đúng vị trí của mình, thỉnh thoảng thầy mới quay sang bảng một tí, còn HS có em cả năm học chưa từng được một lần đứng lên trình bày nội dung bài học hay lên bảng giải một bài tập…
Có lẽ còn nhiều vấn đề nữa chúng ta cần soi rọi thêm, tuy nhiên với những
gì được đơn cử trên rõ ràng thực trạng vận dụng các PPDH hiện nay ở trường THCS quả thực có vấn đề
Vậy vì sao có tình trạng như thế? Để tìm hiểu vấn đề này chúng tôi đã có nhiều cuộc nghiên cứu, khảo sát để tìm hiểu và thấy có nhiều nguyên nhân
Thứ nhất là năng lực và phẩm chất của người GV Sinh thời cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng dạy “nghề dạy học là nghề cao quý trong tất cả những nghề cao quý”, chính vì nó cao quý nên cần có những người thầy thật sự cao quý Nghĩa là người thầy phải thật sự có phẩm chất tốt, phải yêu quý nghề, yêu quý học sinh, dạy học bằng lương tâm trách nhiệm chứ không phải dạy qua loa, đối phó Người GV lao động bằng năng lực chuyên môn của mình, không thể có sự làm hộ, làm thay Vì vậy chúng tôi cho rằng năng lực và phẩm chất của một bộ phận không
ít GV hiện nay có ảnh hưởng rất lớn đến việc đổi mới PHDH
Thứ hai là tư duy đổi mới của GV Như đã trình bày ở trên, yêu cầu đổi mới PHDH đã được Bộ GD-ĐT ban hành từ lâu, cũng không ít lần GV được tập huấn
về đổi mới PHDH Tuy nhiên cho đến nay đâu lại vào đấy, tập huấn xong, gấp trang giấy lại, về địa phương mỗi người một vẻ, ai thực hiện được thì tốt, ai chưa được thì từng bước thực hiện Và tâm lý đi theo “đường cũ” cho chắc, kẻ cũ, người mới cũng như nhau thậm chí những người yêu nghề, có tâm huyết, có tư duy đổi mới đôi khi trở thành người lạc loài, không giống ai Vì thế tư duy ngại đổi mới là một biểu hiện của GV hiện nay
Trang 3Thứ ba là công tác quản lý Có thể nói đây là nguyên nhân quan trọng nhất của vấn đề đã nêu Tại sao có trường, có địa phương chất lượng dạy học phải đáng ngưỡng mộ còn có những trường, những địa phương thì ai tới đâu mình tới đó? Tìm hiểu vấn đề này chúng tôi thấy rằng có một số địa phương đặt nặng tính hình thức về hồ sơ sổ sách, về thanh kiểm tra nhưng lại thiếu sự hỗ trợ, giúp đỡ GV nâng cao tay nghề cho nên GV thường làm việc mang tính chất đối phó Một số trường hợp khác thì Ban giám hiệu trường thiếu năng lực quản lý chuyên môn bao phủ các bộ môn nên GV dễ dàng qua mặt, hoặc có trường hợp dễ dãi ừ à cho qua Thậm chí có nơi làm sao cũng được miễn sao cuối năm đạt được các tiêu chí: duy trì được sĩ số và HS được lên lớp hết là tốt
Bên cạnh đó về mặt khách quan chúng tôi nhận thấy cũng nhiều vấn đề làm ảnh hưởng đến việc đổi mới PHDH của GV Phải kể đến ở đây chính là cơ sở vật chất Bàn ghế hiện nay được bố trí trong một phòng học 64 m2 cho 42 đến 45 HS quả là quá chật chội, HS khó xoay trở, GV không lối đi nhất là ở khối lớp 8, 9 khi
mà thể hình HS khá to lớn Mặt khác đồ dùng dạy học, các điều kiện phương tiện dạy học cũng chưa thuận lợi cho việc đổi mới PHDH
Đứng trước thềm đón nhận và sẽ trực tiếp dạy học theo một chương trình mới mang tính chất hiện đại, chương trình giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa trí, đức, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh đòi hỏi toàn ngành phải có sự đổi mới mạnh mẽ Trước tiên các cấp quản
lý cần có sự đổi mới đồng bộ từ khâu tập huấn chuyển giao cho GV đến việc điều chỉnh cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cho phù hợp với điều kiện giáo dục mới Việc đổi mới PPDH không ở đâu xa vời cả mà ngay tại cơ sở Ban giám hiệu,
Tổ trưởng tổ bộ môn phải là người đầu tàu, dám nghĩ, dám làm, dám tổ chức cho
GV trong đơn vị thực hiện và đặc biệt là dám chấp nhận cái mới của GV, dám công tâm nhận xét, đánh giá
Mặt khác bản thân người GV phải đổi mới tư duy và hành động, đổi mới bằng năng lực thực chất chứ không phải đổi mới bằng đầu môi cửa miệng Bởi dạy học là một nghệ thuật, mà người GV là một nghệ sĩ, người nghệ sĩ ấy có thu hút được đối tượng của mình hay không là do bản lĩnh và sự khéo léo của mình vì vậy giờ dạy của GV phải luôn mới tránh sự lặp lại nhàm chán thì mới thu hút được các
em chiếm lĩnh tri thức Vả lại, sản phẩm do quá trình lao động của GV làm ra là phẩm chất và năng lực của nhiều thế hệ con người, trong số đó là những con người
sẽ kiện toàn, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vai trò của người GV quả là quá lớn lao phải không?
Trang 4TỔ TRƯỞNG NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ:
………
……….
……….
……….