MỘT số GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ CÔNG tác GIẢM NGHÈO TRÊN địa bàn đô LƯƠNG NGHỆ AN

Dưới đây tác giả xin liệt kê một số tài liệu có liên quan đến nộidung chuyên đề: “ Mai Tấn Tuân, 2012 đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận về chính sách giảmnghèo bền vững; thực trạng thự

BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP TỐT NGHIỆP

Đề tài:

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ

CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN ĐÔ LƯƠNG, TỈNH NGHỆ AN

Hà Nội, tháng 5 năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam bài chuyên đề thực tập về một số giải pháp nhằm tăng cườnghiệu quả công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An là thànhquả nghiên cứu của cá nhân tôi Những số liệu và tài liệu được trích dẫn trong bài làhoàn toàn trung thực, rõ ràng Những kết quả nghên cứu của chuyên đề chưa đượccông bố trong bất kỳ tài liệu nào khác

Ngày 05 tháng 05 năm 2020Tác giả chuyên đề

LỜI CẢM ƠN

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế và Quản lý Đô thị với đề tài

“Một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác giảm nghèo trên địa bànhuyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An” là thành quả của quá tình thực tập và nghiên cứunghiêm túc của bản thân cũng như sự giúp đỡ, khích lệ và chỉ dẫn của thầy cô giáotrong khoa Môi trường, Biến đổi khí hậu và Đô thị trường Đại học Kinh tế Quốcdân, các cán bộ công tác tại phòng Công thương và Ban chấp hành Hội nông dânhuyện Đô Lương Qua đây, tôi muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc đến những cá nhân, tậpthể đã giúp tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện chuyên đề này

Tôi xin cảm ơn lãnh đạo trường Đại học Kinh tế Quốc dân và khoa Môitrường, Biến đổi khí hậu và Đô thị đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành chuyên đề

Tôi xin cảm ơn cán bộ tại phòng Công thương và Ban chấp hành Hội nôngdân huyện Đô Lương đã định hướng cũng như cung cấp những số liệu, thông tinquan trọng để chuyên đề của tôi có thể hoàn thành

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHÈO ĐÓI VÀ GIẢM NGHÈO 4

1.1 Khái quát chung về nghèo đói và giảm nghèo 4

1.1.1 Các khái niệm 4

1.1.2 Sự cần thiết của giảm nghèo 5

1.1.3 Đặc trưng của người nghèo 6

1.1.4 Các tiêu chí đánh giá chuẩn nghèo 6

1.1.5 Nội dung của phương pháp giảm nghèo 11

1.1.6 Nguyên nhân chủ yếu của nghèo đói 13

1.1.7 Những yếu tố ảnh hưởng đến nghèo và giảm nghèo 14

1.1.8 Kinh nghiệm về công tác giảm nghèo tại một số quốc gia và bài học cho huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 15

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ NGHÈO VÀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔ LƯƠNG TỈNH NGHỆ AN 20

2.1 Khái quát về tình hình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 20

2.1.1 Khái quát chung về vị trí địa lý huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 20

2.1.2 Khái quát tình hình phát triển kinh tế huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 20

2.1.3 Về xã hội 21

2.2 Phân tích thực trạng nghèo đói trên địa bàn huyện Đô lương, tỉnh Nghệ An 21

2.2.1 Chuẩn hộ nghèo áp dụng cho giai đoạn nghiên cứu (2014 – 2019) 21

2.2.2 Tình hình nghèo tại các xã trên địa bàn huyện Đô Lương từ năm 2017 đến năm 2019 22

2.3 Thực trạng về công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô lương, tỉnh Nghệ An 26

2.3.1 Kinh phí thực hiện công tác giảm nghèo 26

2.3.2 Tình hình thực hiện công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương từ

2014 – 2019 27

2.3.3 Kết quả thực hiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương 32

2.4 Đánh giá chung nghèo đói và công tác giảm nghèo huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 34

2.4.1 Những thành tựu đạt được và nguyên nhân 34

2.4.2 Những hạn chế và nguyên nhân 36

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 39

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔ LƯƠNG, TỈNH NGHỆ AN 40

3.1 Mục tiêu và quan điểm công tác giảm nghèo huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 40

3.1.1 Mục tiêu giảm nghèo 40

3.2.2 Phương hướng giảm nghèo 41

3.3 Dự báo về thực trạng nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 41

3.4 Đề xuất một số giải pháp chủ yếu trong việc nâng hiệu quả công tác giảm nghèo huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 42

3.4.1 Nhóm giải pháp đẩy mạnh hỗ trợ người nghèo được tiếp cận thuận lợi các dịch vụ xã hội cơ bản và nâng cao trình độ nhận thức 42

3.4.2 Nhóm giải pháp hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo việc làm, tăng thu nhập cho hộ nghèo 44

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 46

KẾT LUẬN 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO 48

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌN Bảng 1.1: Chuẩn nghèo của Việt Nam qua các thời kỳ 10

Bảng 2.1: Tình hình nghèo tại các xã trên địa bàn huyện Đô Lương từ năm

2017 – 2019 22

Bảng 2.2: Thống kê tình trạng nhà ở các hộ nghèo huyện Đô Lương 2019 23

Bảng 2.3: Tỷ lệ học sinh thuộc hộ nghèo tại các cấp học huyện Đô Lương từ năm 2017 đến năm 2019 24

Bảng 2.4: Tỷ lệ người dân thuộc hộ nghèo đáp ứng các tiêu chí về trình độ chuyên môn và việc làm huyện Đô Lương năm 2019 24

Bảng 2.5: So sánh tỷ lệ hộ nghèo huyện Đô Lương và các vùng lân cận 25

Bảng 2.6: Kinh phí thực hiện công tác giảm nghèo trong 6 năm (2014 – 2019) 26

Bảng 2.7: Một số chính sách được ban hành của tỉnh, huyện Đô Lương 28

Bảng 2.8: Kết quả thực hiện chính sách vay vốn tín dụng ưu đãi huyện 32

Bảng 2.9: Thống kê thu chi xã hội hóa công tác giảm nghèo từ 2014 - 2019 34

Bảng 3.1: Dự báo xu hướng tỷ lệ giảm nghèo huyện Đô Lương 42

Y Hình 2.1: Bản đồ các xã huyện Đô Lương 20

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tổng quan nghiên cứu

Từ đầu những năm 90 của thế kỷ trước, vấn đề nghèo đối và công tác giảmnghèo đã ít nhiều được quan tâm từ nhận thức, nghiên cứu và lý luận cho tới triểnkhai hành động thực tế Chính vì vậy, ngoài những được cơ quan có thẩm quyềnban hành, có rất nhiều tài liệu bao gồm đề án, luận văn và một số đầu sách liên quanđến vấn đề trên Dưới đây tác giả xin liệt kê một số tài liệu có liên quan đến nộidung chuyên đề: “

(Mai Tấn Tuân, 2012) đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận về chính sách giảmnghèo bền vững; thực trạng thực hiện giảm nghèo bền vững trên địa bàn Quận LiênChiểu, Thành phố Đà Nẵng; nghiên cứu kết quả đạt được của từng chính sách, đánh giánhững tồn tại, hạn chế, nguyên nhân; đồng thời đưa ra được những giải pháp và hoànthiện chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn Quận Liên Chiểu, Thành phố ĐàNẵng

(Phạm Ngọc Dũng, 2014) đã nghiên cứu những vấn đề lý luận chung vềgiảm nghèo bền vững; phân tích, đánh giá hoạt động giảm nghèo bền vững trên địabàn tỉnh Hà Giang từ năm 2005 đến năm 2013; trên cơ sở đó Luận văn đã đề xuấtmột số giải pháp thực hiện giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Hà Giang đếnnăm 2020

(Đinh Thị Quỳnh Giang, 2018) đã nghiên cứu đã nghiên cứu vấn đề nghèo

và thực trạng giảm nghèo của các hộ nông dân ở huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị;nghiên cứu kết quả giảm nghèo đạt được trong giai đoạn từ 2013-2017 Từ nhữngkết quả đó tác giả đã đưa ra một số nhóm giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quảcông tác giảm nghèo trên địa bàn.”

“Tóm lại, các công trình nghiên cứu và bài viết trong nước được nêu ở trên

đã đề cập đến xoá đói giảm nghèo dưới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau cả về

lý luận và thực tiễn Tuy nhiên tính đến nay chưa có nhiều tài liệu nghiên cứuchuyên sâu về vấn đề nghèo và giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnhNghệ An Ở chuyên đề sau đây tác giả sẽ làm rõ hai vấn đề kể trên ở địa phươngnày cũng như đưa ra một số giải pháp định hướng nâng cao hiệu quả công tác giảmnghèo trong thời gian tới.”

2 Tính cấp thiết của đề tài

Từ nhiều thế kỷ trước tình trạng nghèo đói đã trở thành vấn đề cấp thiết củamọi quốc gia trong đó có Việt Nam Giải quyết vấn đề đói nghèo chính là giải quyết

các vấn đề về an sinh xã hội qua đó làm cơ sở, đảm bảo cho sự phát triển và hưngthịnh của một quốc gia: “

Trong bối cảnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra nhanhchóng tại Việt Nam cùng với mục tiêu trở thành quốc gia có mức thu nhập trungbình thì việc làm mang tính quan trọng quyết định là đảm bảo không có đối tượngnào trong xã hội bị tụt hậu Ở nông thôn, nhất là khu vực vùng sâu, vùng xa cáinghèo đã “ăn sâu bám rễ” qua rất nhiều đời, sự mất cân đối trong thu nhập cũng nhưkhả năng tiếp cận các cơ hội việc làm, các tiêu chuẩn cơ bản của cuộc sống cầnđược giải quyết Để thực hiện mục tiêu đó đòi hỏi một hệ thống an sinh xã hội toàndiện cùng với những chương trình tập trung xóa đói giảm nghèo cho người dân.Chính vì vậy, công tác giảm nghèo đã, đang và luôn được ưu tiên đối với cả nướcnói chung và huyện Đô Lương nói riêng

Trong những năm vừa qua, công tác giảm nghèo huyện Đô Lương đã đem lạinhững kết quả nhất định, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể trong những năm trở lại đây.Tuy nhiên, quá trình giảm nghèo chưa thực sự bền vững khi thu nhập người dân cònthấp, tỷ lệ người có trình độ học vấn và chuyên môn cao không nhiều, nhìn chungvẫn tồn tại tương đối nhiều khó khăn với những người dân trên địa bàn Đây chính

là thách thức không nhỏ cho Đảng bộ và chính quyền huyện Đô Lương cũng nhưtỉnh Nghệ An trong thời gian sắp tới

Để đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội huyện Đô Lương từ nay đếnnăm 2025 thì việc phân tích, nghiên cứu, luận giải một cách logic, hệ thống vàchính xác thực trạng nghèo đói qua đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quảcông tác giảm nghèo, giúp người dân thoát nghèo một cách bền vững và ổn định làvấn đề hết sức cần thiết Đạt được những mục tiêu này, huyện Đô Lương mới có cơhội tiếp tục bứt phá để trở thành một trong những huyện top đầu của tỉnh Nghệ An

về phát triển kinh tế - xã hội

Từ đó, tôi quyết định chọn đề tài “Một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An” làm

chuyên đề tốt nghiệp với mong muốn góp một phần nhỏ trong công tác giảm nghèotrên địa bàn huyện Đô Lương trong thời gian sắp tới.”

3 Mục tiêu đề tài

3.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở nghiên cứu và phân tích thực trạng đói nghèo và công tác giảmnghèo, đề tài đề xuất một số nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảmnghèo cho các hộ dân trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

3.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về nghèo đói và giảm nghèo

- Phân tích, đánh giá thực trạng nghèo và công tác giảm nghèo trên địa bàn

huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

- Đề xuất định hướng và đề xuất một số nhóm giải pháp chủ yếu nhằm nâng

cao hiệu quả giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

4 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của chuyên đề là các hộ nghèo và các vấn đền liênquan đến nghèo, công tác giảm nghèo ở huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

5 Phạm vi nghiên cứu

- Về thời gian: Điều tra số liệu từ năm 2014 – 2019 Tuy nhiên trong phạm

vi đề tài tác giả tập trung nghiên cứu vào quãng thời gian liên quan trực tiếp từ năm

2017 – 2019

- Về không gian: Nghiên cứu được triển khai trên địa bàn huyện Đô Lương,

tỉnh Nghệ An

6 Phương pháp nghiên cứu

Chuyên đề sử dụng các số liệu thứ cấp đã được công bố

Chuyên đề sử dụng phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu

Chuyên đề sử dụng phương pháp phân tích số liệu

7 Kết cấu đề tài

Ngoài các phần mở đầu và kết luận, chuyên đề bao gồm 3 nội dung sau: “

Chương 1: Cơ sở lý luận về nghèo đói và giảm nghèo

Chương 2: Thực trạng về nghèo và công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện

Đô lương, tỉnh Nghệ An

Chương 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường giảm nghèo trên địa bànhuyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An”

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHÈO ĐÓI VÀ GIẢM NGHÈO

1.1 Khái quát chung về nghèo đói và giảm nghèo

1.1.1 Các khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm về nghèo

“Đói nghèo là tình trạng chung của thế giới, không chỉ ở những quốc giakém phát triển, đang phát triển mà thậm chí các nước phát triển, các cường quốcvẫn phải đối mặt với vấn đề trên Tuy nhiên, tính chất nghèo và mức độ nghèo ởnhững nước khác nhau thì khác nhau do phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan nhưđiều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội Nói chung, nhữngquốc gia khác nhau sử dụng một khái niệm để xác định mức độ nghèo khổ và đưa racác chỉ số nghèo khổ để xác định giới hạn nghèo khổ khác nhau Giới hạn nghèokhổ của các quốc gia được xác định bằng mức thu nhập tối thiểu để người dân cóthể tồn tại được, đó là mức thu nhập mà một hộ gia đình có thể mua sắm đượcnhững vật dụng cơ bản phục vụ cho việc ăn, mặc, ở và các nhu cầu thiết yếu kháctheo mức giá hiện hành.”

Một số khái niệm về nghèo đói được nêu bởi các tổ chức quốc tế như sau:Theo Ngân hàng thế giới (WB): “Đói nghèo là sự thiếu hụt không thể chấpnhận được trong phúc lợi xã hội của con người, bao gồm cả khía cạnh sinh lý học và

xã hội học Sự thiếu hụt về sinh lý học là không đáp ứng đủ nhu cầu về vật chất vàsinh học như dinh dưỡng, sức khoẻ, giáo dục và nhà ở Sự thiếu hụt về mặt xã hộihọc liên quan đến các vấn đề như bình đẳng, rủi ro và được tự chủ, tôn trọng trong

xã hội.”

Theo Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB): “Nghèo là tình trạng một bộphận dân cư không được hưởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người vềcuộc sống và có m ức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trênmọi phương diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra khái niệm về nghèo theothu nhập là: Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tương ứngvới các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định.”

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): “Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để cóthể sống một cuộc sống tương ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định.”

Hiện tại, Việt Nam sử dụng khái niệm nghèo do Hội nghị chống đói nghèokhu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan

tháng 9/1993: “Đói nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và

thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế xã - hội và phong tục tập quán của các địa phương”.

Như vậy, có thể hiểu nghèo tại Việt Nam là tình trạng thiếu thốn ở nhiềukhía cạnh như hạn chế về thu nhập hoặc thiếu cơ hội tạo ra thu nhập, thiếu tài sản đểđảm bảo tiêu dùng trong những hoàn cảnh khó khăn, không đảm bảo một số yêu cầuvật chất tối thiểu,…

1.1.1.2 Khái niệm về giảm nghèo

Có nhiều quan niệm về giảm nghèo đã được đưa ra do sự nhìn nhận nguồn gốc và

cách đánh giá khác nhau, tuy nhiên hiểu một cách chung nhất: “Giảm nghèo là quá

trình làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo Biểu hiện ở tỉ lệ phần trăm số lượng người nghèo giảm xuống.”

Cụ thể hơn, giảm nghèo là một quá trình chuyển một bộ phận dân cư nghèolên một mức sống cao hơn Theo đó, giảm nghèo là quá trình chuyển từ tình trạng

có ít điều kiện lựa chọn sang tình trạng có nhiều hơn, hướng đến sự đầy đủ hơn đểcải thiện đời sống về mọi mặt

1.1.1.3 Khái niệm hộ nghèo, hộ cận nghèo

Theo quyết định số 59/2015/QĐ-TTg về việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận

đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020 thì khái niệm hộ nghèo, hộ cận nghèo

được phát biểu như sau: “Hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng

từ chuẩn nghèo chính sách trở xuống; hoặc có thu nhập bình quân đầu người/tháng cao hơn chuẩn nghèo chính sách nhưng thấp hơn chuẩn mức sống tối thiểu và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.”

1.1.1.4 Khái niệm chính sách giảm nghèo

Cũng theo quyết định số 59/2015/QĐ-TTg về việc ban hành chuẩn nghèotiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020, chính sách giảm nghèo được

phát biểu như sau: “Chính sách giảm nghèo là tất cả các giải pháp chính sách của

Nhà nước và xã hội hay của chính đối tượng thuộc diện nghèo đói, nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người nghèo, góp phần thu hẹp khoảng cách chênh lệch mức sống giữa nông thôn và thành thị, giữa các vùng, các dân tộc và các nhóm dân cư.”

1.1.2 Sự cần thiết của giảm nghèo

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra từng ngày thìtoàn cầu hóa và hội nhập là xu thế tất yếu Việt Nam và các quốc gia đang đứngtrước nhiều cơ hội bứt phá phát triển với mục tiêu xây dựng nền kinh tế tăng trưởngcao và nhanh, tuy nhiên một thách thức không nhỏ được đặt ra là khoảng cách giàunghèo, tình trạng thất nghiệp, đói nghèo và bất ổn xã hội,… điều đó yêu cầu cầnphát triển một xã hội tiến bộ, dân chủ, công bằng, toàn diện cả về kinh tế và xã hội

Nếu thiếu một trong hai yếu tố trên thì rất khó phát triển hoặc phát triển không toàndiện.“Vì lẽ đó, xóa đói giảm nghèo được coi là một trong những chiến lược quantrọng được ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia.

Trên thực tế, sự phân hóa giàu nghèo tại Việt Nam đang diễn ra nhanh chóngtrong thời kỳ đổi mới, nếu không chú trọng xóa đói giảm nghèo thì rất khó đạt đượcmục tiêu thịnh vượng về vật chất, ấm no về tinh thần

“Từ thực tế xã hội Việt Nam cho thấy, muốn giảm nghèo về văn hóa – xã hộithì trước tiên phải đạt được mục tiêu giảm nghèo về kinh tế Ở khía cạnh kinh tế:Xóa đói giảm nghèo tạo thêm thu nhập chính đáng giúp ổn định cuộc sống chongười dân qua đó là cơ sở để phát triển một nền kinh tế vững bền góp phần vàocông cuộc đổi mới đất nước Về văn hóa – xã hội: Xóa đói giảm nghèo hay chính lànâng cao dân trí, chăm sóc sức khỏe, giảm bớt khoảng cách và phân hóa xã hội,…điều này sẽ giúp hạn chế và xóa bỏ được các tệ nạn xã hội khác.”

1.1.3 Đặc trưng của người nghèo

Người nghèo là bộ phận dân cư chiếm số đông trong xã hội, thông thường làđối lập với người giàu và mang một số đặc trưng sau: “

 Hạn chế về năng lực và nhận thức

 Dễ bị lợi dụng, dễ tin người, dễ gặp rủi ro và ít có điều kiện để xử lý,kiểm soát rủi ro

 Không có vị thế hoặc vị thế xã hội thấp kém

 Cuộc sống của người nghèo thường gắn với sản xuất nông nghiệp vànông thôn

 Ít quan tâm đến công việc chung của cộng đồng

 Điều kiện sống khó khăn, chất lượng cuộc sống thấp, dễ mắc phải những

tệ nạn xã hội.”

1.1.4 Các tiêu chí đánh giá chuẩn nghèo

 Các tiêu chí đánh giá chuẩn nghèo trên thế giới:

+ Thứ nhất, tiêu chí chỉ số phát triển con người (HDI - Human Development Index) của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP):

Chỉ số HDI là chỉ số so sánh dựa vào một số chỉ tiêu cơ bản như tuổi thọ dân

cư trung bình, tình trạng biết chữ của người lớn, thu nhập bình quân trên đầu ngườitrong năm Chỉ số này được sử dụng trong “Báo cáo phát triển con người” năm

1997 của UNDP, bao gồm các nhân tố cụ thể:

1) Một cuộc sống lâu dài và khoẻ mạnh, được đo bằng tuổi thọ

2) Kiến thức, được đo bằng tỉ lệ người lớn biết chữ (với quyền số 2/3) và tỉ lệnhập học các cấp giáo dục tiểu học, trung học và đại học (với quyền số 1/3)

3) Mức sống đo bằng GDP thực tế đầu người theo sức mua tương đương tínhbằng đô-la Mỹ

+ Thứ hai, tiêu chí đánh giá nghèo theo đường đói nghèo:

Tiêu chí này được Ngân hàng Thế giới phân chia đường nghèo theo hai mức:đường nghèo về lương thực thực phẩm và đường nghèo chung

1) Đường nghèo về lương thực thực phẩm: được xác định theo chuẩn mà hầuhết các nước đang phát triển cũng như tổ chức Y tế thế giới và các cơ quan khác đãxây dựng dựa trên lượng kcalo tối thiểu cho một người/một ngày Theo Tổ chức Y

tế thế giới (WHO) và một số tổ chức khác xác định mức calo tối thiểu và sử dụnghiện nay là 2.100 kcalo/người/ngày Những người có mức chi tiêu dưới mức chi cầnthiết để đáp ứng lượng kcalo này gọi là nghèo về lương thực

2) Đường nghèo chung: tính thêm chi phí các mặt hàng phi lương thực thựcphẩm, cộng với đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm tạo có được đườngnghèo chung

+ Thứ ba, tiêu chí đánh giá nghèo theo mức chi tiêu tối thiểu cho các nhu cầu cơ bản của con người:

Theo tiêu chí này, năm 1997 Ngân hàng Thế giới đã đưa ra mức chi tiêu nhucầu cơ bản tính theo sức mua tương đương của địa phương so với thế giới để thoảmãn nhu cầu sống, theo đó mức chi tối thiểu tổng quát cho mức nghèo khổ tuyệt đối

là 1 USD/người/ngày; mức nghèo là 2 USD/ người/ngày trở xuống cho các nướcchâu Mỹ Latinh và vùng Caribe; mức 4 USD/người/ngày trở xuống cho những nướcĐông Âu Từ năm 2005, Ngân hàng thế giới và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đã ápdụng mức chuẩn nghèo đối với các nước đang phát triển là 1,25 USD/người/ngàycho chi tiêu nhu cầu cơ bản tính theo sức mua tương đương thay cho mức chuẩn

nghèo trước đó vẫn dùng là mức 1 USD/người/ngày theo mức giá năm 1993.

+ Thứ tư, tiêu chí đánh giá nghèo theo thu nhập bình quân đầu người:

Năm 1997 Ngân hàng thế giới đã đưa ra chuẩn nghèo chung cho thế giới làmức thu nhập bình quân dưới 370 USD/người/năm Bên cạnh đó khi sử dụng chỉtiêu này các quốc gia thường xác định thu nhập bình quân của hộ gia đình so sánhvới thu nhập bình quân đầu người của quốc gia Hộ có thu nhập bình quân đầungười ít hơn 1/2 hoặc 1/3 thu nhập bình quân đầu người của quốc gia được coi là hộnghèo Hiện nay, tiêu chí đánh giá nghèo theo thu nhập đang được sử dụng khá phổbiến ở các nước trên thế giới vì nó có ưu điểm là dễ sử dụng Tuy nhiên, xét về tổngthể thì nếu chỉ xét về thu nhập bình quân đầu người sẽ không phản ánh đầy đủ được

sự thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người Do vậy, cần phải có sự tiếp cậnkhác toàn diện hơn, đầy đủ hơn để đánh giá sự đói nghèo

+ Thứ năm, chỉ số nghèo khổ tổng hợp (HPI- Human Poverty Index)

Chỉ số HPI đo lường sự nghèo khổ của con người trên ba lĩnh vực chính làtuổi thọ, hiểu biết và mức sống Liên hợp quốc sử dụng HPI – 1 cho các nước đangphát triển và HPI-2 cho các nước có thu nhập cao OECD

HPI – 1 đo lường qua các yếu tố:

1) Tỷ lệ người không sống đến 40 tuổi.: tỷ lệ người trưởng thành mù chữ2) Tỷ lệ phần trăm dân số không được tiếp cận với nguồn nước sạch

3) Tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng

“Giá trị HPI càng cao thì mức độ nghèo đói càng lớn; ngược lại HPI càngnhỏ thì mức độ nghèo đói càng thấp, nếu HPI về đến giá trị 0 thì về cơ bản quốc gia

đó không còn tình trạng nghèo đói Đấy là lập luận về mặt lý thuyết, còn trên thực

tế chỉ có thể không còn người nghèo tuyệt đối, song không bao giờ hết nghèo tươngđối do khoảng cách thu nhập và mức sống của các nhóm dân cư của từng quốc giavẫn tồn tại

Một điểm cần lưu ý là khi nghiên cứu chỉ tiêu HPI, có thể cảm giác nó khôngliên quan nhiều lắm tới nhu cầu chi tiêu hay thu nhập của gia đình, nhưng trên thực

tế các chỉ tiêu thành phần của HPI có liên quan chặt chẽ đến nhu cầu chi tiêu và thunhập của con người Nếu thu nhập thấp, nhu cầu chi tiêu không đảm bảo sẽ làm cho

sự thiếu hụt trong việc tiếp cận đến các dịch vụ xã hội như y tế, giáo dục… tăng lên.Chính mối quan hệ đó nói lên bản chất và tính đa dạng của nghèo đói.”

HPI – 2 đo lường qua các yếu tố:

1) Tỷ lệ trẻ sinh ra không sống đến 60 tuổi (%)

2) Tỷ lệ người trưởng thành thiếu kỹ năng đọc viết chức năng

3) Dân số có mức thu nhập dưới 50% của mức trung bình

4) Tỷ lệ thất nghiệp dài hạn (kéo dài trên 12 tháng)

+ Thứ sáu, chỉ số nghèo khổ đa chiều (MPI- Multidimensional Poverty Index),

“Chỉ số nghèo khổ đa chiều (MPI) được phát triển, ứng dụng bởi OPHDI(Oxford Poverty and Human Development Initiative) trực thuộc trường đại họcOxford, MPI thay thể chỉ số nghèo khổ tổng hợp (HPI) đã được nêu trong các báocáo phát triển con người thường niên từ 1997 và được sự dụng khá phổ biến trongcác báo cáo về đói nghèo từ năm 2010

MPI đánh giá được một loạt các yếu tố quyết định hay những thiếu thốn,túng quẫn theo các cấp độ của hộ gia đình trên 3 khía cạnh đó là: giáo dục, sức khoẻ

và mức sống:

• Khía cạnh Giáo dục có hai đại lượng chỉ thị đó là số năm đi học và việc đếnlớp của trẻ em

• Khía cạnh Sức khoẻ có hai đại lượng chỉ thị đó là số trẻ tử vong và sự suydinh dưỡng.

• Khía cạnh Mức sống có 6 đại lượng chỉ thị đó là mức sử dụng điện, đồ giadụng tiện ích (tiên tiến), việc sử dụng nước sạch, sàn nhà ở, nguồn năng lượng sinhhoạt và giá trị tài sản sở hữu

- Chỉ số nghèo khổ đa chiều là một khái niệm mới được WB và UNDP quantâm và sử dụng nhiều trong thời gian gần đây Tuy nhiên, trong phương pháp xác địnhMPI do cần phải xác định được “điểm cắt chỉ thị” của sự nghèo khổ cho từng đại lượngchỉ thị, trong khi các thông tin này đòi hỏi phải được xác định khá phức tạp, nên tiêuchí hiện nay chưa được sử dụng nhiều trong các nghiên cứu về đói nghèo.”

 Tiêu chí đánh giá chuẩn nghèo ở Việt Nam: “

Để xác định được ngưỡng nghèo thì điểm mấu chốt của vấn đề phải xác địnhđược chuẩn nghèo Chuẩn nghèo biến động theo thời gian và không gian, nên khôngthể đưa ra được một chuẩn mực chung cho nghèo để áp dụng trong công tác giảmnghèo, mà cần phải có chỉ tiêu, tiêu chí riêng cho từng vùng, miền ở từng thời kỳlịch sử Nó là một khái niệm động, do vậy phải căn cứ vào tốc độ tăng trưởng kinh

tế, nguồn lực tài chính và qua điều tra, khảo sát, nghiên cứu nước ta đã đưa ra mứcchuẩn về nghèo phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam trong từng giai đoạn

Hiện nay, ở Việt Nam chủ yếu vẫn xác định chuẩn nghèo theo chỉ tiêu thu nhậpbình quân đầu người theo tháng hoặc theo năm Chỉ tiêu này được tính bằng giá trịhoặc bằng hiện vật quy đổi, thường lấy lương thực quy thóc để đánh giá Ngoài ra cònmột số chỉ tiêu chế độ dinh dưỡng (calo/người), mức chi nhà ở, chi ăn mặc, chi tư liệusản xuất, điều kiện học tập, điều kiện chữa bệnh, đi lại Các tiêu chí đánh giá nghèokhác như HDI, HPI cũng đã được sử dụng, nhưng chủ yếu là sử dụng trong các côngtrình nghiên cứu kinh tế xã hội hoặc tính toán trên phạm vi quốc gia để xác định mức

độ phát triển trong so sánh với các nước khác trên thế giới

Tại Việt Nam, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan được Chínhphủ giao nhiệm vụ chủ trì thực hiện việc điều tra, khảo sát các chỉ tiêu kinh tế - xãhội, nghiên cứu và đề xuất với Chính phủ, căn cứ vào đề xuất đó Chính phủ công bốmức chuẩn nghèo cho từng giai đoạn (bảng 1.1)

Từ năm 1993 đến nay Việt Nam đã có 7 lần thay đổi chuẩn nghèo, các mứcchuẩn nghèo của Việt Nam trong 3 giai đoạn đầu: giai đoạn 1993-1994, giai đoạn1995-1997 và giai đoạn 1998-2000 sử dụng mức chuẩn nghèo theo thu nhập bìnhquân đầu người trên tháng nhưng được tính quy đổi bằng gạo (kg/người/tháng);mức chuẩn nghèo các giai đoạn 2001-2005 và giai đoạn 2006 - 2010 vẫn được tínhtheo thu nhập bình quân đầu người trên tháng nhưng được tính bằng giá trị

(đồng/người/tháng); mức chuẩn hộ nghèo trong giai đoạn 2011-2015 là hộ có mứcthu nhập bình quân đến 400.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và đến500.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị Trong phạm vi đề tài tập trung vàogiai đoạn từ 2016 – 2020 sử dụng tiêu chí thu nhập và tiêu chí mức độ thiếu hụt tiếpcận dịch vụ xã hội cơ bản chuẩn hộ nghèo được áp dụng như sau:

 Khu vực nông thôn: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau:

1 Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống;

2 Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng đến 1.000.000đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội

cơ bản trở lên

 Khu vực thành thị: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau:

1 Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống;

2 Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng đến 1.300.000đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội

cơ bản trở lên.”

Bảng 1.1: Chuẩn nghèo của Việt Nam qua các thời kỳ

Nguồn: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội

Công cuộc giảm nghèo của Việt Nam đã có một bước tiến đáng kể khi đổimức chuẩn nghèo từ hiện vật (gạo) qua giá trị (tiền) Ở một diễn biến khác, chuẩnnghèo của Việt Nam được nâng lên theo từng năm nhằm tiếp cận chuẩn nghèochung của thế giới, điều này khẳng định quyết tâm trong công cuộc xóa đói giảmnghèo của Việt Nam

1.1.5 Nội dung của phương pháp giảm nghèo

Với mục tiêu chung là nâng cao chất lượng và cải thiện đời sống người dânhướng tới phát triển kinh tế - xã hội, mục tiêu chương trình xóa đói giảm nghèo chủyếu tập trung vào hai hoạt động chính là chăm lo đời sống người dân và xây dựng

cơ sở hạ tầng

Sau năm 1975 thống nhất đất nước và đặc biệt là sau khi thực hiện đường lốiđổi mới, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã và đang rất chú trọng đẩy mạnh công cuộcxóa đói giảm nghèo thể hiện qua những nội dung chính sau: “

1 Tăng thu nhập cho người nghèo, vùng nghèo

Hai loại chỉ tiêu sau được thống nhất để làm cơ sở tính toán mức độ nghèo đói:+ Chỉ tiêu chính: Thu nhập bình quân đầu người/tháng (năm), được đo bằngchỉ tiêu giá trị hoặc hiện vật quy đổi

+ Chỉ tiêu phụ: Nhà ở, giáo dục, y tế, điều kiện đi lại, dinh dưỡng bữa ăn

 Trong công tác giảm nghèo, nội dung được quan tâm và ưu tiên đầu tiênchính là tăng thu nhập

Tại Việt Nam nói riêng và hầu hết các nước đang phát triển nói chung, phầnlớn người nghèo phụ thuộc vào một nguồn thu nhập thấp từ sức lao động chân tay

và chủ yếu là từ nông nghiệp Việc làm bấp bênh, hay nặng hơn là thiếu việc làm,năng suất lao động thấp dẫn đến thu nhập thấp, không ổn định là tình trạng phổ biếncủa người nghèo Chính vì thế đòi hỏi phải có sự chuyển dịch cơ cấu trong sản xuất,kinh tế,… để tạo thêm việc làm và tăng năng suất lao động

2 Giải quyết việc làm cho người nghèo:

Để phát triển toàn diện và đảm bảo cuộc sống thì việc làm là nhu cầu cơ bản

và tiên quyết Vì vậy, ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển kinh tế - xã hộiViệt Nam chính là giải quyết việc làm và chính sách việc làm cũng là nội dungchính trong công tác xóa đói giảm nghèo quốc gia

Có thể nói, nông thôn, vùng sâu, vùng xa là nơi sinh sống của đại bộ phậnnhững người nghèo Nông nghiệp là hình thức lao động chủ yếu, thu nhập thấp dotrình độ lao động không cao Không những thế, tỷ lệ thất nghiệp ở những khu vựcnày khá cao do lao động nghèo không tìm được việc làm

Hệ thống chính sách và giải pháp thực hiện mục tiêu giải quyết việc làm chongười lao động, phát triển thị trường lao động, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp ởthành thị, tăng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông thôn được xem là một trongnhững chính sách cơ bản nhất của quốc gia Chính sách việc làm nhằm giải quyếtthoả đáng nhu cầu việc làm, bảo đảm cho mọi người có khả năng lao động đều có

cơ hội có việc làm; góp ph ần đảm bảo an toàn, ổn định và phát tri ển xã hội

3 Tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển đối với người nghèo, vùng nghèo

Như đã đề cập, người nghèo sinh sống chủ yếu ở những vùng nông thôn,vùng sâu, vùng xa, miền núi,… Những khu vực này thường xa các trung tâm kinh

tế, dịch vụ xã hội So với những vùng khác, nơi đây có hệ thống cơ sở hạ tầng thiếu

và yếu hơn tương đối Phổ biến nhất là giao thông đi lại khó khăn, thiếu điện, nước,chợ, thiếu thông tin,… Khó khăn trong sinh hoạt, sản xuất dẫn tới năng suất laođộng thấp tạo ra thách thức không nhỏ cho cơ hội thoát nghèo Vì vậy, ở nhữngvùng nghèo, cơ sở hạ tầng cũng là yếu tố được Nhà nước ưu tiên đầu tư

Trong công tác xóa đói giảm nghèo, một trong những nội dung quan trọngkhác là tạo điều kiện cho người nghèo tiếp cận có hiệu quả các dịch vụ y tế, tàichính, tín dụng, các tiến bộ khoa học – công nghệ,… Đặc biệt là vấn đề y tế, khi sứckhỏe được tăng cường, hạn chế về bệnh tật sẽ là điều kiện để tái sản xuất sức laođộng

4 Nâng cao trình độ nhận thức cho người dân:

Dân trí thấp cũng là một trong những đặc trưng của những người nghèo Donghèo nên không có điều kiện cho con đi học lên cao, không có khả năng tiếp thutiến bộ khoa học kỹ thuật để áp dụng cho sản xuất, thậm chí khó có khả năng tiếpcận văn minh nhân loại nên dẫn đến nghèo cả về kinh tế, tinh thần và chính trị Vìvậy, chiến lược lâu dài trong giảm nghèo là phải nâng cao dân trí, nhận thức chongười nghèo

Người nghèo có thu nhập thấp nên họ thường thiếu vốn kinh doanh, thiếuthông tin thị trường, kinh nghiệp sản xuất và kiến thức về khoa học, công nghệ Vìthế, công tác xóa đói giảm nghèo phải phải hỗ trợ người nghèo tiếp cận tốt hơnnhững yếu tố trên.”

1.1.6 Nguyên nhân chủ yếu của nghèo đói

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng đói nghèo, có thể phân chiathành 2 nhóm nguyên nhân chính sau: “

1 Nhóm nguyên nhân chủ quan: trình độ học vấn, thu nhập, vốn,…

+ Về trình độ học vấn: Đa số người nghèo có trình độ học vấn thấp do đó bị

hạn chế về khả năng tiếp thu và áp dụng thành quả khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Họ ít có khả năng tiếp cận thị trường, tiêu thụ sản phẩm Đây cũng chính là nguyênnhân của thu nhập thấp dẫn đến nghèo đói

+ Về vốn: Mức thu nhập của những người nghèo thường chỉ đủ đáp ứng(thậm chí không đáp ứng đủ) cho cuộc sống hàng ngày Do đó thường thiếu điềukiện về vốn, tài sản đảm bảo cho sản xuất hiệu quả lâu dài

+ Về lao động: hầu hết là lao động chân tay, lao động nông nghiệp sản xuấtthô là chủ yếu Lao động nghèo thường không áp dụng khoa học – kỹ thuật trongsản xuất nên năng suất lao động thường rất thấp Mặt khác, các hộ nghèo thườngkhông chấp hành đúng kế hoạch hóa gia đình, đẻ đông con vì thế lượng lao độngtính theo hộ nhiều nhưng không chất lượng Hơn thế nữa, việc sinh con cũng làmhạn chế sức lao động của người mẹ

+ Về tệ nạn xã hội: Trình độ văn hóa thấp, thất nghiệp, nhận thức tệ nạn xãhội bị hạn chế góp phần làm gia tăng tỉ lệ tệ nạn xã hội trong hộ nghèo

2 Nhóm nguyên nhân khách quan: biến động về chính trị xã hội, chiến

tranh, thiên tai,…

+ Biến động về chính trị, chiến tranh: Đây là nguyên nhân không nhỏ dẫnđến tính trạng nghèo đói tại nhiều quốc gia Hậu quả của chiến tranh để lại là vôcùng nặng nề, đó là gây hiệu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế, ảnh hưởng đếnsức người, tài sản và đất đai gây cản trở công việc sản xuất Khi con người trở nênthiếu thốn thì đói nghèo là không thể tránh khỏi

+ Thời tiết, thiên tai: Tại Việt Nam, còn tỉ trọng không nhỏ người dân (đặc biệt

là ở những vùng nông thôn) sống dựa vào sản xuất nông nghiệp Tuy nhiên đây là mộtngành dễ bị ảnh hưởng bởi yếu tố thời tiết Những vùng thưởng xuyên có thiên tai xảy

ra thường để lại hậu quả hết sức nặng nề trong khi khả năng thích nghi, chống trọi vớithời tiết xấu của những hộ có tiềm lực kinh tế yếu là rất hạn chế Vì vậy, khi thiên tai ậptới, họ rất dễ nghèo (hoặc tái nghèo) vì không đủ năng lực vực dậy

+ Rủi ro: là các yếu tố như bệnh tật, ốm đau, tai nạn,… Những người nghèothường dễ ốm đau vì có mức sống thấp, khả năng phòng ngừa bệnh thấp Mặt khác,nhiều người phải làm những công việc chân tay vất vả, nặng nhọc, nguy hiểm đến

sự an toàn của bản thân dẫn đến tai nạn lao động.”

1.1.7 Những yếu tố ảnh hưởng đến nghèo và giảm nghèo

Có 4 yếu tố chính ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề nghèo và giảm nghèo như sau: “

1.1.7.1 Sự phát triển kinh tế - xã hội

Quy luật phát triển kinh tế không đồng đều là nguyên nhân gây nên phân hóatrong xã hội Có thể thấy sự phân chia rõ rệt giữa thị thành và nông thôn, giữa đồngbằng vùng sâu, vùng xa, biên giới,… Khi nền kinh tế phát triển, một số bộ phân dân

cư sẽ nắm bắt được cơ hội, giàu lên tuy nhiên một bộ phận không nhỏ khác khôngkịp thích nghi, không theo kịp sự phát triển có thể bị tụt hậu gây ra nghèo đói

1.1.7.2 Chất lượng nguồn nhân lực

Đại bộ phận người nghèo sống ở vùng nông thôn, trình độ dân trí thấp, ngaychính bản thân họ đôi khi chưa ý thức được tầm quan trọng của thoát nghèo Trongkhi đó, để đạt được mục tiêu xóa đói giảm nghèo phải có sự chủ động, tích cực vàtinh thần vươn lên thoát nghèo của họ

Tuy nhiên vấn đề đặt ra là những người này hay có tư tưởng lạc hậu, cổ hủ, ngạiđổi mới nên để họ có động lực và chủ động giảm nghèo là vấn đề khó khăn mangtính lâu dài Do vậy, ngoài những chính sách hợp lý cần phải triển khai công táctuyên truyền trong nhân dân tạo nội lực thoát nghèo Và để giảm nghèo mang tínhlâu dài, ổn định thì bắt buộc phải nâng cao nhận thức, trình độ và chất lượng nguồnnhân lực thông qua đào tạo nghề, cải thiện chất lượng giáo dục,…

1.1.7.3 Trình độ khoa học – công nghệ và kết cấu hạ tầng

Trình độ khoa học – công nghệ cũng như kết cấu hạ tầng có ảnh hưởng rất lớn đếncông tác giảm nghèo của một quốc gia trong đó kết cấu hạ tầng có vai trò quyết định Kết cấu hạ tầng phát triển cao thì sự bất bình đẳng về thu nhập trong xã hộicàng giảm vì thế trình độ phát triển kết cấu hạ tầng có tác động mạnh đến công tácxóa đói giảm nghèo của quốc gia Ngược lại kết cấu hạ tầng thiếu và yếu sẽ gây sự

ứ đọng trong luân chuyển các nguồn lực khó h ấp thu vốn đầu tư ảnh hưởng hưởngtrực tiếp đến tăng trưởng kinh tế Chính vì vậy việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầngđang là ưu tiên của nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam

Trong những năm qua Chính phủ Việt Nam đã đầu tư khoảng 9- 10% GDPhàng năm để đầu tư vào giao thông, viễn thông, nước, vệ sinh, Đầu tư cho kết cấu

hạ tầng nhất là hạ tầng giao thông nông thôn đem đến tác động cao nhất đối với

giảm nghèo ở Việt Nam Như vậy có thể thấy yếu tố về kết cấu hạ tầng, trình độkhoa học là nhân tố có ảnh hưởng trực tiếp nhất đến côn g tác xóa đói giảm nghèo.

1.1.7.4 Các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước về giảm nghèo.

Để đạt được mục tiêu thực hiện giảm nghèo một cách hiệu quả và ổn định nhấtthì vấn đề cần được quan tâm hàng đầu đó chính là các chủ trương, đường lối, chínhsách của Đảng và Nhà nước Những chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng vàNhà nước phù hợp sẽ mang lại hiệu quả cao và tích cực, mà trong đó Nhà nước lànhân tố quan trọng, quyết định

Đảng và Nhà nước đóng vai trò chủ đạo từ việc xây dựng chủ trương, ban hànhcác chính sách, xây dựng cơ chế điều hành, tạo nguồn vốn, và tổ chức thực hiện.Nhà nước sử dụng nguồn lực của đất nước như: các chính sách thuế, phát triển côngnghiệp, thương mại, dịch vụ để hỗ trợ giảm nghèo cho các hộ nông dân Các chủtrương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước quyết định đến kết quả thựchiện mục tiêu giảm nghèo của quốc gia.”

1.1.8 Kinh nghiệm về công tác giảm nghèo tại một số quốc gia và bài học cho huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

1.1.8.1 Kinh nghiệm tại một số quốc gia trên thế giới

- Kinh nghiệm giảm nghèo của Thái Lan:

“Nông dân Thái Lan, thiếu điều kiện tiếp xúc với các nguồn tài nguyên vàchưa thể đưa sản phẩm, kiến thức của mình hoà nhập vào hoạt động của thị trường

Do đó, trong hai thập kỷ trở lại đây, với chương trình "Mỗi làng một sản phẩm",chính phủ Thái Lan đã và đang giúp tìm các kênh phân phối, lưu thông hàng để hỗtrợ cho người nông dân tiêu thụ sản phẩm của họ

Các nhà so ạn thảo chiến lược kinh tế trước đây của Thái Lan tập trung vàothúc đẩy công nghiệp, thành thị chứ không chú trọng tới nông nghiệp và nông thôn.Chính vì vậy, ở Thái Lan nảy sinh tình trạng bộ phận khá lớn dân số bị đặt ngoàiquá trình công nghiệp hóa, thương mại hóa Thái Lan nhận thấy rằng thành quả củacông nghiệp hóa gắn liền tình trạng lệ thuộc quá mức vào thị trường thế giới Bởi lẽ,hầu như toàn bộ lĩnh vực công nghiệp Thái Lan phát triển nhờ vào đầu tư nướcngoài và sản xuất để xuất khẩu

Chính cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 đã cho Thái Lan bài học kinhnghiệm rằng chớ phụ thuộc quá nhiều vào thị trường ngoài nước Bài học ấy cũng làmột trong những động lực thúc đẩy Chính phủ đương nhiệm ở Thái Lan hướngquan tâm vào nông thôn, nông nghiệp và thị trường nội địa

Quy hoạch phát triển nhằm xóa đói giảm nghèo trong giai đoạn từ năm 2016đến năm 2020 nằm trong dự án Hoàng gia mang tên "Anh hùng vô danh ", đã tíchcực tìm kiếm hợp tác với các trường đại học, cao đẳng và doanh nghiệp tư nhân,đồng thời khuyến khích tổ chức xã hội và cá nhân tham gia sự nghiệp xóa đói giảmnghèo ở nông thôn Sau 4 năm được triển khai từ 2016 - 2019, dự án này đã giúpgiải quyết vấn đề đói nghèo cho hơn 20 triệu người trong khoảng 24.000 thôn làngThái Lan

Trong quá trình giúp tăng thu nhập cho người nông dân, dự án Hoàng gia (doNhà vua Thái Lan đưa ra năm 1969, nhằm giải quyết vấn đề thoái hóa rừng, đóinghèo ở nông thôn cùng nạn trồng cây thuốc phiện nghiêm trọng ở vùng miền BắcThái Lan lúc đó) đã du nhập cơ chế thị trường, đưa hàng nông sản nằm trong diệnche phủ của dự án vào thương hiệu thống nhất, giúp nông dân kết nối với thị trườngbằng hình thức hợp tác xã, đảm bảo kênh tiêu thụ sản phẩm Tại tỉnh Chiang Mai,người phụ trách Văn phòng dự án Hoàng gia ở địa phương cho biết, nơi đây độ caotuyệt đối hơn 800 mét, vấn đề đói nghèo của nông dân khá nghiêm trọng Từ thập

kỷ 80 thế kỷ trước đến nay, dự án này dốc sức mở rộng trồng cây cà phê, giúp nôngdân thoát nghèo Để mở rộng kênh tiêu thụ, họ tổ chức nông dân thành lập hợp tác

xã, tập trung sản phẩm vào một thương hiệu của dự án Hoàng gia, vừa tăng thêmthu nhập cho nông dân , lại bảo đảm chất lượng sản phẩm Hiện nay, thu nhập trungbình đầu người của nông dân tham gia dự án trồng cây cà phê đã đạt 70.000 BạtThái Lan/năm, mức sống đã được nâng cao về chất lượng.”

- Kinh nghiệm giảm nghèo của Malaysia: “

“Kinh nghiệm của Malaysia về xóa đói giảm nghèo là áp dụng các biện phápnhằm giảm bớt sự bất bình đẳng về thu nhập, đó là kết hợp tăng trưởng kinh tếnhanh với phân phối thu nhập công bằng, nâng cao mức sống của nhân dân Chínhphủ Malaysia rất chú trọng đến việc phát triển nền nông nghiệp, coi nông nghiệp làthế mạnh hàng đầu Lấy mục tiêu phát tri ển nông nghiệp để tạo nền tảng cho việcphát triển nền công nghiệp, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá và giải quyếtnhững vấn đề xã hội

Mục tiêu tổng thể của chính sách xóa đói giảm nghèo của Malaysia là xóa bỏhoàn toàn nghèo đói trên toàn quốc

Để đạt được mục tiêu đó chính phủ Malaysia đã lựa chọn các chiến lượcnhằm tạo cơ hội cho người nghèo tham gia tự tạo việc làm và các hoạt động có thunhập cao hơn Đa số người nghèo sống ở vùng nông thôn nên chính phủ dành nhiều

ưu tiên thực hiện các chương trình và dự án nhằm tạo điều kiện cho người dân nôngthôn hiện đại hóa phương thức canh tác, chuyển dịch cơ cấu sản xuất và cơ cấu sản

phẩm để nâng cao thu nhập Các chương trình giảm nghèo mà chính phủ Malaysia

đã thực hiện gồm các chương trình sau:

- Chương trình tái định cư: đưa những người không có đất hoặc có ruộng đấtnhưng sản xuất không hiệu quả đến những vùng đất mới nhằm tạo điều kiện nângcao sản xuất tăng thu nhập cho người dân

- Chương trình cải tạo đất nông nghiệp thông qua việc dồn điền đổi thửachuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại

- Chương trình kết hợp phát triển nông nghiệp và nông thôn với những hoạtđộng chế biến nông sản, khuyến khích phát triển mạnh công nghiệp, tiểu thủ côngnghiệp và kinh doanh ở nông thôn để tạo thêm nguồn thu nhập

- Chương trình cải tạo tăng vụ, liên canh, xen canh trên cùng một thửa đấtnhằm tăng hiệu quả sản xuất cho nông dân

- Thành lập các chợ ở nông thôn nh ằm giúp người dân thuận tiện trong việcbán các hàng hóa của mình mà không qua các trung gian giảm thiểu chi phí chongười dân tạo điều kiện tăng thu nhập

- Chương trình hỗ trợ đào tạo, tín dụng, khoa học kỹ thuật,…

Kết quả là Malaysia đã giảm tỷ lệ nghèo từ 50% năm 1970 xuống còn 20,7%người nghèo đói năm 1986 và xuống còn 17,1% n ăm 1990 và đến năm 2002 tỷ lệnghèo của Malaysia còn 4% Đến năm 2012 tỷ lệ nghèo của Malaysia chỉ còn 1,7%

và đến hết năm 2018 chỉ còn 0.4%.”

1.1.8.2 Bài học cho Việt Nam nói chung và huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An nói riêng

Qua nghiên cứu kinh nghiệm giảm nghèo của một số nước có thể rút ra được bàihọc cho Việt Nam nói chung và huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An nói riêng như sau: “

Thứ nhất, cần xã hội hóa công tác giảm nghèo nhằm huy động tối đa các nguồn

vốn tăng cường đầu tư cho địa phương, các vùng có điều kiện khó khăn, kinh tếchưa phát triển, hỗ trợ cho người nghèo, nhằm tạo điều kiện các địa phương, cácvùng khắc phục khó khăn thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo tiền đề cho các hộ nghèocải thiện đời sống vươn lên tự thoát nghèo

Thứ tư, cần có chính sách cụ thể để phát triển các loại hình dịch vụ giáo dục, y

tế, văn hóa và các lĩnh vực khác Cần mở rộng hình thức hỗ trợ trực tiếp cho người

dân nhằm đảm bảo nguồn vốn hỗ trợ của Chính phủ đến được tận tay người nghèo,tránh lãng phí.

Thứ năm, trong công tác giảm nghèo, mặc dù Nhà nước đóng vai trò quan trọng

nhưng phải coi đây là nhiệm vụ của xã hội mà trước hết là của chính những ngườidân nghèo phải tự giác vươn lên

Thứ sáu, cần phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục cho người dân hiểu rõ

vấn đề, hiểu rõ trách nhiệm của mình tránh tình trạng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợcộng đồng của Nhà nước.”

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong chương một, chuyên đề đã trình bày các khái niệm về nghèo, giảmnghèo, hộ nghèo và chính sách giảm nghèo; đồng thời đưa ra nguyên nhân củanghèo, sự cần thiết của công tác giảm nghèo, đặc trưng, những yếu tố ảnh hưởngđến nghèo và giảm nghèo Đặc biệt, chương 1 đã làm rõ các tiêu chí đánh giá chuẩnnghèo cũng như nội dung của phương pháp giảm nghèo Ngoài ra, tác giả cũng trìnhbày kinh nghiệm trong công tác giảm nghèo tại một số quốc gia trên thế giới Vớithực tiễn này và những vấn đề lý luận đã được trình bày sẽ là cơ sở cho việc đánhgiá thực trạng nghèo, giảm nghèo và đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả côngtác giảm nghèo trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ NGHÈO VÀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA

BÀN HUYỆN ĐÔ LƯƠNG TỈNH NGHỆ AN 2.1 Khái quát về tình hình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

2.1.1 Khái quát chung về vị trí địa lý huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

Huyện Đô Lương có diện tích 350.433km2; phía Bắc giáp huyện Anh Sơn, TânKỳ; phía Nam giáp huyện Nghi Lộc, Nam Đàn; phía Đông giáp huyện Yên Thành;phía Tây giáp huyện Thanh Chương, Anh Sơn Là một huyện đồng bằng bán SơnĐịa, Đô Lương cách Vinh 75km, có điều kiện giao thông rất thuận lợi kể cả đường

bộ và đường thuỷ: Quốc lộ 7 nối quốc lộ 1A với nước bạn Lào, quốc lộ 46, quốc lộ15A nối đường Hồ Chí Minh với các tuyến quốc lộ khác và các huyện lân cận: AnhSơn, Tân Kỳ, Nam Đàn, Yên Thành, Thanh Chương, Nghi Lộc; đường thuỷ có sôngLam bắt nguồn từ nước Lào chạy qua địa bàn huyện 27 km và đổ ra biển Đông tạicảng Bến Thuỷ - Thành phố Vinh, là huyện có điều kiện rất thuận lợi cho việc giaolưu trao đổi sản phẩm, hàng hoá

Hình 2.1: Bản đồ các xã huyện Đô Lương

Nguồn: Internet

2.1.2 Khái quát tình hình phát triển kinh tế huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

“Từ sau thời kỳ đổi mới cho đến thời điểm hiện tại kinh tế huyện Đô Lương pháttriển rất tích cực Tổng sản lượng lương thực năm 1985 là 54 ngàn tấn thì năm 2015

là 92 ngàn tấn, đến năm 2019 là 110 ngàn tấn Tổng đàn lợn năm 1985 là 43 ngàncon, năm 2010 là 98.4 ngàn con, năm 2019 là 121 ngàn con Đàn trâu, bò từ 22ngàn con lên 50 ngàn con (1985 – 2019) Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2019 đạt16.3% Tổng giá trị sản xuất năm 1995 là 350 tỷ đồng, năm 2015 là 5.760,61 tỷđồng và đến năm 2019 đạt 15.121,37 tỷ đồng Năm 2019 thu nhập bình quân đầungười đạt 45.38 triệu đồng/năm Thu ngân sách nhà nước đạt gần 258 tỷ đồng