Một số giải pháp giúp học sinh tiểu học nắm vững từ vựng trong dạy học tiếng anh

Từ thực tế những năm tôi trực tiếp giảng dạy Tiếng Anh ở trường tiểu học vùng khó khăn nông thôn, ngoài những phương pháp dạy từ vựng tôi tiếp thu được từ các buổi tập huấn, tham dự các

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Trong thời đại hội nhập toàn cầu kinh tế quốc tế hiện nay, Tiếng Anh trở thành một ngôn ngữ quan trọng, trở thành ngôn ngữ toàn cầu Tiếng Anh là chìa khóa để tiếp cận được những tinh hoa, tiến bộ về văn hóa, giáo dục, khoa học, kĩ thuật và rất nhiều lĩnh vực khác của nhân loại Chính vì lí do đó, Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, là môn học bắt buộc của nhiều quốc gia trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam Việt Nam đã đưa Tiếng Anh là môn học bắt buộc chính khóa đối với học sinh lớp 3 Tiếng Anh đóng vai trò quan trọng và cần thiết đối với việc phát triển kinh tế

và xã hội ở tầm cỡ quốc gia cũng như đối với mỗi cá nhân trong xã hội Với việc ban hành và thực hiện đề án ngoại ngữ Quốc gia 2020 (phê duyệt theo Quyết định số 1400/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 30 tháng 9 năm 2008), cũng như chú trọng đầu tư mạnh vào việc phát triển kĩ năng tiếng Anh cho học sinh, mục tiêu cuối cùng của việc dạy và học Tiếng Anh là học sinh có thể giao tiếp được bằng tiếng Anh

Kĩ năng tiếng Anh của học sinh được đánh giá và xem xét dựa trên 4 kĩ năng quan trọng là nghe, nói, đọc, viết Và để giao tiếp, vận dụng ngôn ngữ được trôi chảy, rành mạch thì người học tiếng Anh phải quan tâm đến 3 yếu tố quan trọng của tiếng Anh

đó là từ vựng, ngữ pháp và phát âm

Từ vựng đóng vai trò cực kì quan trọng khi học bất cứ ngôn ngữ nào Nếu người học nắm được lượng từ vựng đủ tốt sẽ là cốt lõi, là nền tảng vững chắc và là cầu nối giữa các kĩ năng nghe, nói, đọc và viết Ngược lại, từ vựng không có hoặc ít

sẽ gây cản trở trong giao tiếp Có thể nói, từ vựng là cơ sở là nền tảng cần thiết của Tiếng Anh Xác định được tầm quan trọng đó nên việc dạy và học từ vựng (không được tách lời 2 yếu tố mặt chữ-spelling và phát âm-pronunciation) đã luôn được chú trọng và chương trình tiếng Anh tiểu học đã cung cấp cho các em một lượng từ vựng cần thiết vừa đủ, giúp học sinh làm quen ngôn ngữ, cũng như có thể giao tiếp cơ bản dựa trên những từ vựng đã học

Tuy nhiên, việc dạy từ vựng tiếng Anh lại không đơn giản chút nào, nhất là dạy cho trẻ đang ở ngưỡng bắt đầu học ngoại ngữ Dạy tiếng Anh nói chung và dạy từ vựng nói riêng cho trẻ đòi hỏi ở người giáo viên không chỉ có khả năng ngôn ngữ mà còn là cách làm thế nào để khiến học sinh tham gia vào bài học Để làm được điều đó, giáo viên buộc phải tạo ra sự đa dạng trong các hoạt động trong giờ học Đó là lí do tại sao giáo viên cần lựa chọn và phối hợp các phương pháp và kỹ thuật dạy từ một cách linh hoạt và uyển chuyển để duy trì khả năng tập trung vốn kém ở học sinh tiểu học Làm thế nào có thể tạo ra cho trẻ một không khí học tập vui vẻ và thư giãn mà hiệu quả là điều mà tôi băn khoăn, trăn trở

Từ thực tế những năm tôi trực tiếp giảng dạy Tiếng Anh ở trường tiểu học vùng khó khăn nông thôn, ngoài những phương pháp dạy từ vựng tôi tiếp thu được từ các buổi tập huấn, tham dự các tiết dạy giáo viên giỏi, các tiết thao giảng, tôi luôn trăn trở tìm tòi cách thức giảng dạy làm sao cho phù hợp với đối tượng học sinh của mình, giúp các em học từ vựng Tiếng Anh một cách tích cực, thú vị và tự chủ hơn Chính vì

vậy, qua quá trình giảng dạy, tôi mạnh dạn đưa ra đề tài "Một số giải pháp giúp học sinh tiểu học nắm vững từ vựng trong dạy học tiếng Anh "

1.2 Điểm mới của đề tài

Đề tài về "Một số giải pháp giúp học sinh tiểu học nắm vững từ vựng trong dạy học tiếng Anh" được bản thân đúc rút qua thực tế giảng dạy bộ môn tiếng Anh ở đơn

vị Đề tài này, tôi chỉ đi sâu nghiên cứu đối tượng học sinh lớp 4, 5 và đưa ra các giải pháp chủ yếu giúp học sinh Tiểu học phát triển, ghi nhớ, khắc sâu từ vựng tiếng Anh

để vận dụng vào bài học một cách tốt hơn Bản thân viết sáng kiến này, với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh ở cấp Tiểu học nói chung

và nhằm giúp các em có được những thói quen tốt trong học từ vựng tiếng Anh, có đủ vốn từ cơ bản để các em tự tin bước vào học tập chương trình tiếng Anh ở các cấp học cao hơn

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng của dạy và học từ vựng Tiếng Anh ở Tiểu học

Trong dạy học tiếng Anh, từ vựng đóng vai trò quan trọng, là một trong những thành tố tạp thành ngôn ngữ và là phương tiện, là cơ sở để hình thành và phát triển các

kĩ năng giao tiếp như nghe, nói, đọc, viết Từ vựng được thể hiện dưới 2 hình thức: chữ viết (spelling - letters) và lời nói (sound-pronunciation) Khi dạy từ vựng không được tách lời 2 yếu tố này

Đề án ngoại ngữ 2008 - 2020 của Bộ Giáo dục đã đề ra mục tiêu sau khi hoàn thành chương trình Tiểu học, học sinh có thể có vốn từ từ 500 - 700 từ và có thể vận dụng vốn từ đã học vào các tình huống giao tiếp đơn giản, gần gũi thông qua cả 4 kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, trong đó chú trọng 2 kĩ năng nghe, nói Tuy nhiên, thực tế dạy học Tiếng Anh cho học sinh Tiểu học rất khó khăn và việc đạt được mục tiêu đề

ra là không hề đơn giản

Trong những năm qua, chất lượng dạy học Tiếng Anh ở đơn vị tôi công tác nói riêng và ở các trường trong huyện nói chung đã đạt được kết quả khá cao Học sinh có hứng thú với bộ môn Tiếng Anh, đa số các em hoàn thành được mục tiêu, chuẩn kiến thức, kĩ năng bài học, môn học Nhiều em có kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Tiếng Anh tốt Tuy nhiên qua quá trình dạy học, tôi nhận thấy việc tiếp thu, ghi nhớ và vận dụng

từ vựng đã học vào giao tiếp của học sinh còn nhiều hạn chế Mặt khác việc giảng dạy của một bộ phận giáo viên còn bộc lộ những hạn chế nhất định về kỹ năng sư phạm trong tổ chức dạy học trên lớp và vận dụng các PPDH đặc biệt khi dạy nội dung từ vựng tiếng Anh cho học sinh

Những hạn chế của học sinh về khả năng nắm từ vựng như sau:

- Nhiều em không thể ghi nhớ từ vựng trong một thời gian dài

- Một số em ghi nhớ mặt chữ nhưng không biết cách phát âm và ngược lại Đặc biệt phần phát âm các từ vựng các em còn sai nhiều

Về phía giáo viên: Sử dụng phương pháp dạy từ vựng còn rời rạc, chưa có sự

nhất quán, liên kết, chưa tạo mối liên hệ giữa 2 yếu tố của từ vựng là lời nói và chữ viết Tổ chức trò chơi khi học về từ vựng chưa linh hoạt

Vì vậy vào những tuần học đầu tiên, tôi thường xuyên quan sát, đánh giá, đồng thời đã tiến hành khảo sát cho học sinh làm một vài bài tập nhỏ để kiểm tra khả năng nắm từ vựng của các em Kết quả như sau:

Mức độ nắm từ vựng Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa đạt

Qua bảng số liệu cho thấy khă năng nắm từ vựng của học sinh còn nhiều hạn chế, tỉ lệ học sinh đạt mức tốt thấp và nhiều học sinh chưa nắm vững từ vựng Tiếng Anh

Nguyên nhân của những hạn chế trên:

- Lứa tuổi tiểu học các em rất hiếu động, dễ mất tập trung, mau quên Đa số học sinh còn nhút nhát, thiếu tự tin, ngại giao tiếp, ngại nói, ngại thực hành,

- Một bộ phận học sinh chỉ học qua loa, thường không nhớ nghĩa của từ, đọc sai

từ, viết sai từ, không thuộc nghĩa hai chiều nên khi giáo viên yêu cầu các em đã không thực hiện được

- Một số học sinh lười tập đọc, tập viết từ mới thường xuyên nên không khắc sâu được vốn từ đã học

- Thiếu môi trường thực tế để học sinh có thể tham gia vào các hoạt động giao tiếp có bằng Tiếng Anh

- Về phía giáo viên một số sử dụng phương pháp dạy học chưa linh hoạt, rập khuôn, nhàm chán, chưa lôi cuốn học sinh tham gia vào hoạt động học Lựa chọn hình thức khắc sâu cho học sinh còn hạn chế Việc tổ chức các trò chơi học tập chưa tạo sự hứng thú và hiệu quả chưa cao

2.2 Các giải pháp giúp học sinh tiểu học nắm vững từ vựng tiếng Anh.

Giải pháp 1: Nắm vững nguyên tắc dạy từ vựng cho học sinh tiểu học.

Với đặc điểm lứa tuổi học sinh tiểu học dễ mất tập trung, thích mới mẻ, thích hoạt động, thì khi dạy một ngôn ngữ mới, một kiến thức mới cho học sinh, giáo viên cần phải nắm rõ các nguyên tắc sau:

- Học mà chơi, chơi mà học: Cần tạo môi trường thoải mái, dễ chịu, giống như một sân chơi tiếng Anh cho trẻ tiếp thu một cách tự nhiên nhất

- Đồ dùng dạy học trực quan: Vận dụng các trực quan sinh động như tranh ảnh, video, trò chơi, bài hát, vật thật vào việc dạy từ vựng Tránh lý thuyết nhàm chán, khô khan

- Linh hoạt trong tổ chức hoạt động: Cần đa dạng hóa các hoạt động trong tiết học, thay đổi linh hoạt, thu hút học sinh tham gia

- Vui hơn điểm số: Giáo viên cần tạo không khí lớp học sôi động, khuyến khích học sinh học tập hơn là cho điểm số

Ví dụ: Khi dạy bài về hoạt động yêu thích (What do you like doing?), khi GV muốn giới thiệu từ vựng về hoạt động cho học sinh (khoảng 8 - 10 từ) có thể dùng tranh hoặc dùng mining (động tác) để biểu thị từ vựng Sau đó, GV linh hoạt sử dụng trò chơi để giúp học sinh nhớ, khắc sau từ vựng như Guessing, What's missing?, Bingo… Những trò chơi này vừa giúp học sinh không nhàm chán mà còn dễ tiếp thu,

dễ nhớ từ vựng, học sinh hào hứng hơn với tiết học

Giải pháp 2: Chú trọng thực hiện các bước dạy từ vựng cho học sinh tiểu học.

- Bước 1: Cung cấp, giới thiệu bài, giới thiệu chủ đề của từ vựng Đây là bước quan trọng giúp học sinh liên tưởng, động não đến những từ vựng liên quan đến từ vựng sắp học

- Bước 2: Cho học sinh "nghe" từ mới Mọi từ mới của bất cứ ngôn ngữ nào cần được dạy bắt đầu bằng nghe, sau đó mới đến nói, đọc, và viết Cho học sinh nghe GV đọc mẫu hoặc nghe qua băng đĩa Yêu cầu học sinh chú ý đến trọng âm của từ

- Bước 3: Cho học sinh nói, nhắc lại sau khi đã nghe Cho cả lớp nhắc lại đồng thanh, sau đó gọi cá nhân để phát hiện và sửa lỗi kịp thời

- Bước 4: Viết từ lên bảng, cho học sinh nhìn từ trên bảng và đọc

- Bước 5: Sau khi học sinh đã đọc chính xác từ, yêu cầu học sinh viết vào vở

- Bước 6: Xác định xem học sinh đã hiểu nghĩa của từ hay chưa

- Bước 7: Cho câu mẫu với từ, luyện tập

Ví dụ: Tieng Anh 4, Unit 8 What subjects do you have today? - Lesson 1

- Sử dụng bài hội thoại của Lesson 1 để giới thiệu chủ đề về môn học Yêu cầu học sinh nêu 1 số môn các em đã biết

- Giới thiệu từ vựng sử dụng hình ảnh kết hợp GV đọc mẫu để học sinh nghe từ mới (Vietnamese, English, Maths,….)

- Cho học sinh nhắc lại, chú ý sửa lỗi sai

- Viết từ lên bảng, HS nhìn và đọc lại Sử dụng các trò chơi giúp học sinh ghi nhớ từ vựng như What's missing?, Spinning Wheel,…Sau đó, HS viết từ vựng vào vở

- GV sử dụng tranh luyện tập câu mẫu :I have Vietnamese today

Giải pháp 3 Các giải pháp giúp học sinh phát triển, ghi nhớ, khắc sâu từ vựng

1 Học từ vựng qua các trò chơi

Trong dạy và học tiếng Anh, sử dụng trò chơi để dạy từ vựng, mẫu câu là một cách rất hữu hiệu, giúp học sinh vừa chơi vừa học một cách hứng thú Có rất nhiều trò chơi, nhiều cách tổ chức hoạt động, tùy vào mục đích, nội dung bài học cũng như lứa tuổi học sinh mà chúng ta áp dụng những cách khác nhau Tuy nhiên, trong quá trình dạy học, bản thân tôi đã vận dụng một số trò chơi và nhận thấy hiệu quả tích cực đối với học sinh tiểu học

* Chain Game:

Cách chơi: Giáo viên đặt yêu cầu nói từ về 1 chủ đề nhất định Giáo viên bắt đầu nói 1 từ, học sinh thứ nhất lặp lại từ của GV và thêm 1 từ nữa vào danh sách, học sinh thứ 2 nhắc lại từ của GV, từ của HS thứ nhất và thêm 1 ý nữa Tiếp tục như vậy đến heét Ai không ghi nhớ hoặc sai từ thì bị phạt Trò này có thể tổ chức chơi cá nhân hoặc chơi nhóm

Ví dụ: Từ về con vật (animals)

Giáo viên: dog

HS thứ 1: dog, cat

HS thứ 2: dog, cat, rabbit…

* Bingo:

Cách chơi: Học sinh nhắc lại 10-15 từ các em đã học Giáo viên viết các từ đó lên bảng Mỗi học sinh chọn 9 từ trong số các từ đó và viết vào ô Giáo viên đọc các

từ không theo trật t hoặc gọi học sinh chọn ngẫu nhiên Học sinh đánh dấu  vào từ

đã chọn khi nghe giáo viên đọc từ đó Học sinh nào đánh dấu được 3 ô vuông theo hàng ngang, hoặc trên xuống , hoặc theo đường chéo thì nói “ Bingo” và học sinh đó thắng cuộc Kỹ năng này tôi thường sử dụng để áp dụng cho học sinh như là một trò chơi thường được sử dụng nhiều trong phần “ Revision” để củng cố từ vựng cho các

em vào bài mới

Ví dụ: Tieng Anh 4, Unit 7, lesson 1

playing table tennis, swimming, playing football, watching TV, reading books, riding

a bike, flying a kite, taking photos, listening to music, playing badminton, skating

listening to music riding a bike reading books

playing table tennis skating swimming

watching TV flying a kite taking photos

* Kim's game:

Cách chơi: Chia lớp thành các đội Giáo viên cho học sinh xem khoảng 10 từ (hoặc tranh) trong vòng 2 phút Sau đó GV yêu cầu học sinh viết ra tất cả các từ mà các em đã ghi nhớ trong vòng 1 phút Đội nào ghi được nhiều từ hơn sẽ thắng cuộc

Ví dụ: Tiêng Anh 5, Unit 9 What did you see at the zoo?

Giáo viên cho xem 10 bức tranh của từ vựng về animals (con vật) Sau 2 phút, yêu cầu học sinh viết ra những từ đã ghi nhớ (zebra, elephant, monkey, lion, kangaroo, crocodile, panda, python, peacock, gorilla)

* Spinning Wheel:

Cách chơi: Có nhiều cách có thể sử dụng Wheel để chơi dùng cho cả từ vựng

và ngữ pháp Trong bài này, tôi xin giới thiệu một cách đơn giản mà tôi đã dùng đối với học sinh Có thể chia học sinh thành 2 đội đứng thành 2 hàng, lần lượt từng thành viên của mỗi đội đứng trước Wheel Giáo viên xoay vòng quay, kim chỉ từ nào, học sinh đọc nhanh hơn, đúng hơn sẽ được điểm GV có thể viết hoặc vẽ, dán hình ảnh thay thế cho từ vựng đó

Ví dụ: Tiếng Anh 4, Unit 13.Would you like some milk?

* Slap the board:

Cách chơi: Giáo viên viết từ mới hoặc đính tranh lên bảng Chia lớp thành 2 nhóm, yêu cầu các nhóm đứng cách nhau một khoảng bằng nhau Giáo viên đọc to một từ Tiếng Anh Lần lượt học sinh ở hai nhóm chạy lên bảng, vỗ vào tranh hoặc từ được gọi Nhóm nào ghi được nhiều điểm hơn thì thắng cuộc

Đây là trò chơi có thể nói là phổ biến nhất và quen thuộc nhất đối với học sinh

Có thể linh hoạt cho học sinh chơi cả lớp, hoặc chơi thành các nhóm nhỏ Nhóm trưởng sẽ là người điều hành, đọc từ cho cả nhóm cùng lựa chọn

* Cross word:

Cách chơi: Thông qua hình ảnh hoặc câu gợi ý, học sinh đoán các chữ cần tìm Nếu đội nào đoán được nhiều ô chữ hơn sẽ chiến thắng

* What's missing?:

Cách chơi: GV chuẩn bị khoảng 5 hoặc 6 từ vựng mà học sinh đã học, sử dụng tranh ảnh hoặc vật thật tùy theo nội dung bài Đầu tiên GV cho học sinh xem tất cả các tranh, sau đó yêu cầu học sinh nhắm mặt, GV lấy đi một hoặc 2 tranh bất kì HS

mở mắt, nhìn và phát hiện bức tranh bị mất Trò chơi này cũng vẫn sử dụng được khi học mẫu câu

Ví dụ: Tiếng Anh 5 Unit 9 What did you see at the zoo?

Sau khi sử dụng tranh để giới thiệu các con vật cho học sinh, GV sử dụng lại những tranh đó để tổ chức trò chơi What's missing? giúp học sinh khắc sâu từ vựng hơn

2 Xây dựng và sử dụng Cây từ vựng tiếng Anh

Cây từ vựng (vocabulary trees) tiếng Anh phục vụ nhu cầu học tiếng Anh hàng ngày cho học sinh rất hữu ích Vì thế những năm học vừa qua nhiều trường Tiểu học

đã triển khai mạnh mẽ việc xây dựng cây từ vựng tiếng Anh ở tất cả các lớp học

Từ vựng sẽ được lựa chọn dựa trên bài học ở mỗi khối lớp, và từ vựng phải được cập nhật thường xuyên theo nội dung bài học Học từ đến đâu, cập nhật cây từ vựng đến đó Giáo viên quy định thời gian sử dụng cây từ vựng để học sinh cùng nhau ôn luyện vào 15 phút đầu giờ vào một số ngày cụ thể trong tuần Việc sử dụng cây từ vựng thường xuyên đã giúp học sinh nắm từ vựng tốt hơn, nhớ từ vựng lâu hơn Đối với lứa tuổi học sinh tiểu học, các em thường hay lơ đãng, mất tập trung, việc sử dụng cây từ vựng giúp từ vựng không bị "chết", không bị lãng quên, các em luôn được gợi nhắc đến các từ đã được học

Nội dung của cây từ vựng thường được giáo viên cung cấp, chuẩn bị Tuy nhiên, để giúp học sinh nhớ và khắc sâu hơn vốn từ vựng đã học, giáo viên có thể yêu cầu mỗi học sinh chuẩn bị một từ theo sự sáng tạo của các em về chủ đề bài học trong tuần, tháng đã học để gắn vào cây từ vựng Tiếng Anh của lớp Cách làm này học sinh vừa hào hứng học bài, giáo viên vừa đỡ nhiều công chuẩn bị

* Hình ảnh một số cây từ vựng: