Một số giải pháp nhằm lồng ghép dân ca hò khoan lệ thủy vào các trường THCS

Chính vì vậy, điểm mới của đề tài này là đã tìm ra một số giải pháp và áp dụng khá thành công nhằm đưa dân ca- Hò khan Lệ Thủy đến gần hơn với các em học sinh ở trường THCS, giờ đây các

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Từ bao đời nay dân ca luôn gắn liền với đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc trên khắp đất nước Việt Nam Ngay từ thuở lọt lòng, dân ca đã dành cho trẻ những bài hát đơn sơ, mộc mạc nhưng du dương, ngọt ngào, dễ dàng đưa trẻ vào giấc ngủ êm đềm Chuyển sang tuổi ấu thơ các em lại được hát những bài dân ca, bài đồng dao để vui chơi giải trí, luyện cho trẻ dễ dàng tiếp cận với thiên nhiên, tìm hiểu những vấn đề xã hội nảy sinh trong đời sống hàng ngày thông qua những lời ca trau chuốt Khi trưởng thành những chàng trai, cô gái

họ lại tụ họp với nhau để thi hát đố, hát giao duyên trong các dịp lễ hội làng hay hát nhằm giải trí trong lúc lao động mệt nhọc…

Trong mỗi chúng ta ai cũng có một miền quê, quê hương là cánh đồng lúa thơm ngát, lũy tre xanh trải dọc bờ đê, là những hình ảnh thân thương nhất đối với cuộc sống mỗi con người Hai tiếng quê hương đó lại được thể hiện rõ nét hơn qua những giai điệu ngọt ngào của các bài dân ca và càng gần gũi hơn, lung linh hơn nhờ những ca từ đầy hình ảnh này Chính vì vậy, khi hiểu được những giai điệu quê hương chúng ta sẽ mang lại niềm tự hào cho chính mình Cũng từ

đó mà có sự hãnh diện trong lòng khi thấy dân tộc mình có một nền âm nhạc dân gian phong phú và đặc sắc đến lạ thường

Tuy vậy, trong cuộc sống hiện đại này, ngày càng có nhiều sự xâm nhập của các trào lưu âm nhạc mới, trào lưu văn hóa lai căng đã làm ảnh hưởng rất lớn đến thị hiếu âm nhạc và năng lực cảm thụ âm nhạc của người dân, đặc biệt là giới trẻ, làm cho họ trở nên xa lạ hơn đối với các loại hình âm nhạc dân gian cổ truyền này Mặt khác, trong thời buổi kinh tế thị trường với quá trình hội nhập

về mọi mặt thì những nét đặc trưng về văn hoá - nghệ thuật mang bản sắc dân tộc và truyền thống văn hoá là những giá trị không thể thiếu trong hành trang của con người Việt Nam hiện đại

Do đó, thiết nghĩ nội dung giáo dục âm nhạc trong trường học nói chung và trường THCS nói riêng cũng có vai trò rất quan trọng trong việc góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc quý giá do cha ông ta để lại Vì thế, để bảo tồn, phát huy dân ca các vùng miền và dân ca các dân tộc thiểu số nói chung và Hò Khoan

Lệ Thủy nói riêng thì chắc chắn chúng ta phải suy nghĩ và hành động làm sao để đưa dân ca đến gần hơn với mọi người, nhất là trong giới trẻ Để các em học sinh ngày càng yêu thích và hiểu được giá trị to lớn của dân ca không phải đơn giản mà chắc chắn đó là cả một quá trình học tập nghiêm túc với thái độ đúng đắn Để biết, nắm rõ nguồn gốc và hát được các bài hát dân ca thì không khó nhưng cái quan trọng nhất là các em hát với thái độ như thế nào và làm sao để lưu truyền được rộng rãi nhằm giữ gìn và phát huy dân ca mới là điều khó cần trăn trở suy nghĩ

Từ những lý do nêu trên, bản thân tôi nhận thấy việc đưa dân ca vào trường THCS cũng là một trong những vấn đề rất cần thiết nhằm giúp học sinh biết trân

trọng, yêu quý dân ca, góp phần định hướng thị hiếu âm nhạc cũng như năng lực thưởng thức âm nhạc đúng đắn cho học sinh Đó chính là động lực giúp tôi tìm tòi, học hỏi để nghiên cứu và tự mình đúc rút những kinh nghiệm này Đề tài

này tôi nghiên cứu về “Một số giải pháp nhằm lồng ghép dân ca- Hò Khoan

Lệ Thủy vào các trường THCS”.

1.2 Điểm mới của đề tài

Đối với huyện Lệ Thủy chúng ta, trong những năm qua đã rộ lên phong trào “Em hát dân ca- Hò khoan Lệ Thủy” cho cả ba bậc học: Mầm non, tiểu học

và THCS vào dịp 20/11 hàng năm Đây là một hoạt động diễn ra thường niên và ngày càng có sự đầu tư về mọi mặt nên đạt chất lượng khá cao, là làn sống thu hút đông đảo học sinh và cán bộ giáo viên nhân viên tham gia Chính vì vậy, điểm mới của đề tài này là đã tìm ra một số giải pháp và áp dụng khá thành công nhằm đưa dân ca- Hò khan Lệ Thủy đến gần hơn với các em học sinh ở trường THCS, giờ đây các em không chỉ hát hay tập luyện dân ca khi có các hội thi cấp trường, cấp huyện mà giờ đây các em được hát dân ca- hò khoan Lệ Thủy, tìm hiểu về dân ca ngay trong những giờ học âm nhạc chính khóa hay các hoạt động ngoại khóa khác do nhà trường tổ chức

1.3 Phạm vi áp dụng

Do điều kiện về thời gian cũng như khả năng của bản thân nên phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ tiến hành với đối tượng học sinh ở trường THCS nơi tôi công tác mà thôi

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Thực trạng của việc cần đưa âm nhạc dân gian vào trường học nói chung

Như chúng ta biết, âm nhạc có vai trò rất to lớn là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của mỗi con người Môn học Âm nhạc trong trường THCS không nhằm đào tạo những người làm nghề âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ, những ca sĩ…mà thông qua môn học để tác động vào đời sống tinh thần của các em, góp phần cùng với các môn học khác nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông nói chung cũng như mục tiêu của bậc THCS nói riêng

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông, nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện, không những chỉ có hiểu biết về kiến thức văn hóa mà cần phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc thực sự Với chức năng to lớn của dân ca là giáo dục

về tình yêu quê hương đất nước, trân trọng giá trị nghệ thuật của con người ở mỗi vùng quê Dân ca giáo dục tình cảm và thẩm mĩ cho con người từ lúc lọt lòng mẹ đến khi từ giã cõi đời Đó là những điều hay lẽ phải, cách ứng xử giao tiếp với ông bà, cha mẹ, thầy cô giáo, bạn bè và những người xung quanh Ngoài

ra dân ca còn là nền tảng phát triển đạo đức nên những bài dân ca thường có ca

từ dễ hát, dễ thuộc, giai điệu lại mềm mại, trữ tình có ảnh hưởng nhất định tới giới trẻ sẽ tạo những cảm xúc tương ứng Âm nhạc nó không trực tiếp nuôi

dưỡng con người như cơm ăn nước uống hàng ngày nhưng âm nhạc lại làm cho con người ta thêm yêu cuộc sống và nhận thức được cuộc sống này thật tươi đẹp

và có ý nghĩa đến nhường nào Nhờ ngôn ngữ biểu cảm đặc biệt của âm thanh

mà con người từ khắp mọi phương trời dù không cùng ngôn ngữ, không chung phong tục tập quán nhưng lại có thể hiểu thêm được văn hóa của nhau Sự gắn kết bằng cảm xúc đã trở thành phương tiện giao tiếp hết sức nhạy cảm mà không cần dùng đến ngôn ngữ

Âm nhạc nói chung và âm nhạc dân gian nói riêng đều nhằm phát triển tối

đa những tố chất sinh lý, những phẩm chất tâm lý của lứa tuổi học sinh, tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò Mặt khác qua đó phát triển, bồi dưỡng những mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước “Thời đại hiện nay là thời đại hội nhập giao lưu văn hoá, một trong những cách để các quốc gia giới thiệu nền văn hoá của mình; không gì hơn là giới thiệu nền dân ca của dân tộc mình, việc đưa dân ca vào trường học giúp học sinh cảm thụ được âm nhạc và không quên truyền thống của dân tộc mình dù có đi đâu”

Như vậy, vấn đề giáo dục âm nhạc nhất là âm nhạc truyền thống trong thế giới học đường là vấn đề hết sức quan trọng Việc giảng dạy âm nhạc truyền thống chắc chắn phải được tiến hành đồng bộ ở các cấp học, phải tiến hành một cách có hệ thống và có sự đầu tư về chiều sâu Là một giáo viên giảng dạy bộ môn âm nhạc, bản thân tôi nhận thấy việc đưa dân ca- hò khoan Lệ Thủy vào thế giới học đường là một trong những yếu tố hết sức quan trọng và thiết thực

2.2 Thực trạng của chương trình âm nhạc THCS hiện nay:

Trong sách giáo khoa âm nhạc ở THCS hiện nay, đặc biệt trong phân môn học hát đã có nhiều bài hát dân ca, một số nội dung thuộc phân môn âm nhạc thường thức cũng đề cập tới dân ca như: Tiết 12: Phần âm nhạc thường thức: Sơ lược về dân ca Việt Nam (Lớp 6); Tiết 32: Vài nét về dân ca một số dân tộc ít người (Lớp 7), Sơ lược về các ca khúc mang âm hưởng dân ca (Lớp 9); Tuy vậy, các làn điệu dân ca ba miền được đưa vào chương trình cũng đang rất ít

Mặt khác, học sinh nơi trường tôi công tác là miền sơn cước, người dân chủ yếu ở nông thôn nên đời sống gặp rất nhiều khó khăn do đó việc tiếp cận với

âm nhạc đã khó, giờ lại tiếp cận với dân ca- đặc biệt là các làn điệu hò khoan Lệ Thủy càng khó gấp bội phần Các em còn nhầm lẫn giữa dân ca và các ca khúc mang âm hưởng dân ca, chưa phân biệt được các làn điệu dân ca các vùng miền trên đất nước, nhầm lẫn giai điệu các mái của hò khoan, rất nhiều em chưa hát được hò khoan… Trong khi đó, các em lại bị tác động rất lớn bởi âm nhạc hiện đại qua các phương tiện thông tin đại chúng như: Băng đĩa nhạc tràn lan như nhạc ráp, nhạc chế, nhạc dance, rimix kích động trên nhiều phương tiện khác nhau như: Điện thoại, internet, facebook… Nên rất nhiều em cảm thấy giờ học

âm nhạc thật nhàm chán vì chỉ học các bài hát trẻ con, nhạc không sôi nổi… chính điều đó đã làm cho các em ngày càng xa lạ với dân ca Việt Nam, đã không

ít em còn cho rằng: Chúng em không thích học dân ca, hát dân ca buồn, lời ca

cũ, nhạc lại da diết quá… Nhiều học sinh không thuộc một bài dân ca nào là một thực tế phổ biến hiện nay Bên cạnh đó, hiện tượng nhầm nguồn gốc, thể loại kiểu "râu ông nọ cắm cằm bà kia" cũng không phải hiếm, như: Nhầm tưởng dân ca các nước khác là dân ca Việt Nam, hoặc nhầm các bài hát mang âm hưởng dân ca là dân ca

Kết quả khảo sát tại các khối lớp ở trường THCS n i công tác nh sau:ơi công tác như sau: ư sau:

lượng

Kết quả học sinh qua khảo sát trên thực tế Học sinh biết

hát 1-2 làn điệu

hò khoan

Học sinh còn nhầm lẫn dân ca

và ca khúc mang

âm hưởng dân ca

Không hát được làn điệu

hò khoan nào.

SL Tỉ lệ

Qua đó cho thấy, không phải là học sinh không biết hát dân ca, cũng chẳng phải các em quá thờ ơ hoàn toàn với dân ca mà cái chính là bây giờ chúng

ta phải làm sao để tất cả các em đều biết hát và yêu thích dân ca hơn Vì vậy việc đưa dân ca nói chung và dân ca Hò Khoan Lệ Thủy nói riêng vào trường học lại là điều hết sức cần thiết và quan trọng gấp bội phần

Từ thực tế trên tôi xin mạnh dạn trình bày đề tài này để các thầy cô và các bạn đồng nghiệp cùng tham khảo, chắc chắn đề tài này sẽ có những thiếu sót, xin ghi nhận những lời đóng góp chân thành từ các anh chị, các bạn đồng nghiệp

để đề tài mang tính thực tiễn cao

2.3 néi dung

2.3.1 Tầm quan trọng của việc lồng ghép dân ca - Hò khoan Lệ Thủy vào trường học

Ngày nay, với sự phát triển như vũ bảo của thời đại công nghệ thông tin

đã dẫn đến nhiều dòng nhạc khác nhau trên thế giới xâm nhập ngày càng nhiều

và rất thịnh hành ở nước ta Do đó, việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam trong giai đoạn này càng có vai trò hết sức to lớn Chúng ta thấy rằng một

số làn điệu dân ca đã bị mai một và dần bị lãng quên Một số làn điệu còn tồn tại thì phần lớn là do những nghệ nhân lớn tuổi mới thực hiện được, còn đa số thế

hệ trẻ lại đam mê những dòng nhạc chát chúa, mạnh mẽ mà quên dần những giá trị tinh thần to lớn do ông cha ta lưu truyền và gìn giữ bao năm qua Chính vì lẽ

đó nên việc tuyên truyền dân ca nói riêng và vận động, tuyên truyền nhằm đưa dân ca nói chung và Hò khoan lệ Thủy nói riêng vào trường học là vấn đề cấp

bách trong giai đoạn mới, nó có vai trò rất to lớn và lâu dài trong công cuộc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia này

Hầu như các làn điệu dân ca đã ăn vào máu thịt và đi sâu vào ký ức của mỗi người dân xứ Lệ Trong những năm gần đây, dân ca ngày càng đến gần hơn với công chúng mà đặc biệt là đến gần hơn với các em học sinh ở cả 3 cấp học, thông qua một số hội thi có chất lượng và thu hút đông đảo cán bộ giáo viên nhân viên và học sinh tham gia như: Thi hát dân ca - Hò khoan Lệ Thủy, Hùng biện tiếng anh về hò khoan…nhưng tất cả đó mới chỉ dừng lại ở mức độ “Khi nào có hội thi là tập luyện” chứ chưa phải là hoạt động thường niên trong nhà trường Ngoài ra, trên trang thông tin điện tử của phòng giáo dục cũng như ở tất

cả các trường học đều có chuyên mục “Hò khoan Lệ Thủy”, ngoài ra còn một số trang thông tin website như ngoclien.jimdo cũng là một trong những trang thông tin đáng tin cậy để tất cả mọi đối tượng như giáo viên, học sinh và người dân đều có thể vào truy cập và tập hát theo các làn điệu có sẵn, đó cũng chính là một trong những cách truyền bá hò khoan nhanh nhất và mang tính sâu rộng nhất

2.3.2 Phong trào hát dân ca ở trường THCS nơi tôi công tác

a Thực trạng

- Các trang thiết bị phục vụ bộ môn giảng dạy âm nhạc đã quá cũ và hư hỏng khá nhiều, số lượng thanh phách và song loan bị thất lạc không đủ cho mỗi học sinh 1 cặp

- Các nguồn tài liệu về Hò khoan Lệ Thủy hầu như rất ít tại thư viện, chỉ

có 2 tài liệu của hai tác giả là: Dương Ngọc Liên (Giám đốc trung tâm văn hóa Huyện Lệ Thủy) và cuốn sách do ông Đặng Ngọc Tuân trao tặng trong năm học 2013-2014

- Phần lớn các em ở vùng nông thôn nên ít có điều kiện tiếp xúc nhiều với

âm nhạc, đặc biệt là dân ca…

- Giáo viên ít được tham gia tập huấn chuyên đề về bộ môn âm nhạc, đặc biệt là dân ca- Hò khoan Lệ Thủy

b Một số thuận lợi, khó khăn:

* Thuận lợi

- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, Chi bộ, các tổ chức đoàn thể trong nhà trường

- Trường có nhiều giáo viên trẻ và nhiệt tình tham gia các hoạt động và say mê tìm hiểu nên giúp bản thân cảm thấy có động lực rất lớn để thực hiện

- Học sinh ngoan ngoãn và luôn luôn có mong muốn được học hỏi, tìm tòi những cái hay, cái đẹp trong các làn điệu dân ca đặc biệt là hò khoan Lệ Thủy

* Khó khăn

- Môn học âm nhạc thuộc về năng khiếu bẩm sinh nên thực chất số học sinh có năng khiếu ở vùng nông thôn là rất ít

- Bên cạnh đó học sinh và phụ huynh vẫn còn có tư tưởng xem nhẹ môn học âm nhạc, coi trong các môn văn hóa đặc biệt Toán, hóa, anh, văn, lý

- Các em hầu hết rất thích hát nhạc trẻ và không thích lắm khi hát các bài dân ca

- Thời lượng dành cho môn âm nhạc vốn rất hạn hẹp (chỉ 1 tiết/1 tuần) lại học trong giờ chính khóa nên rất khó để thực hiện các buổi ngoại khóa ngoài giờ…

- Trong các hoạt động ngoại khóa hầu như chưa chú tâm đến việc giáo dục tuyên truyền về dân ca, đặc biệt là Hò khoan Lệ Thủy

- Về phía người dạy: Sự hiểu biết về dân ca và cách trình bày các làn điệu của giáo viên cũng có phần hạn chế nên rất khó khăn trong công tác tuyên truyền và dạy hát hay tập luyện để tham gia các hội thi cấp trường, cấp huyện…

2.3.3 Các giải pháp đã thực hiện trong trường tôi công tác

* Tìm hiểu vài nét về hò khoan Lệ Thủy

Vùng đất “Địa linh nhân kiệt” tạo cho Hò khoan Lệ Thủy cả bề sâu và chiều rộng, đa dạng về nhạc điệu và phong phú về lời ca Hò khoan đã trải rộng

từ rừng xanh đến sông sâu, từ đồng bằng ra biển cả Các điệu hò đã được dân gian chắt lọc, trải qua bao nhiêu thăng trầm và biến cố nhưng các mái hò vẫn giữ đúng quy tắc, luật nghiêm ngặt không hề thay đổi Nhạc cụ chính trong hò khoan là đàn nhị và mõ Hai nhạc cụ này khi hoà quyện vào nhau thì am thanh dịu dàng sâu lắng và cũng rất đổi thắm thiết thân thương Âm nhạc chủ đạo của nhạc cụ là âm hưởng của làng quê mộc mạc, gần gũi nên cứ mỗi lần làn điệu dân

ca vang lên thì âm hưởng đó lại càng xao xuyến như tiếng lòng của làng quê Việt

Đối với người dân Lệ Thủy, điệu Hò khoan Lệ Thủy gần như ăn sâu vào trong máu của mỗi người và tự ý thức của mỗi người dân họ đều luôn đau đáu câu chuyện bảo tồn điệu hò này Chính vì vậy, phong trào hát Hò khoan Lệ Thủy thường xuyên được tổ chức ở tất cả các sự kiện từ thôn xóm, làng xã đến cấp huyện

Hò khoan Lệ Thủy xuất xứ từ thể loại thơ lục bát hoặc lục bát biến thể, hay từ thể thơ song thất lục bát; ngoài ra còn kết hợp với lối kể vè, tự sự cho nên dân ca hò khoan là làn điệu tâm tình có sức sống mạnh mẽ cuốn hút lòng người, gồm có chín làn điệu (chín mái): Mái chè, mái xắp, mái nện, mái ba, mái ruỗi, mái nhì vá hò nậu xắm, hò khơi (ở vùng biển) và hò lĩa trâu (ở đồi núi)

Hò khoan Lệ Thủy bắt nguồn từ trong lao động sản xuất, con người cần

có sự hợp lực với nhau tạo thành sức mạnh để chống chọi với thiên nhiên, cùng nhau lao động và sản xuất nên thường sử dụng lối hát mộc mạc, dung dị, mà cũng rất gần gũi, trìu mến, lối đối đáp tưởng chừng thô sơ nhưng chứa nhiều hàm ẩn, ý nghĩa và cũng rất nghệ thuật trong cả lời lẫn nhạc Người ta hò mái chè, mái nện lúc cất nhà, quét vôi nện cươi với ngụ ý cầu mong cho cuộc sống vững chải, bốn bề gia thất yên ổn, quê hương gia đình ấm no Mái nhì hò lúc cày ruộng, xay lúa, làm đồng, nhằm mong ước một cuộc sống no ấm, sung túc Hò mái ba lúc chèo đò, chèo nôốc đưa đám để cầu mong cho đôi vợ chồng trăm

năm hạnh phúc, con đàn cháu đống Hò khơi khi đánh cá và hò lĩa trâu khi làm nương, làm rẫy, khi kéo gỗ Có thể nói: Hò lĩa trâu là nơi huy động sức mạnh tổng hợp của nhiều làn điệu trong hò khoan Lệ Thủy như mái chè, mái ba, mái xắp và cả hơi hưởng của mái nện…

Thường trong điệu hò thường có 2 phần chính là phần xô và phần xướng Phần xô là phần hát đầu tiên khi vào lời bài dân ca, thường là Hò khoan (hơ) hỡi khoan (hơ) mời bạn xô (hò) hò khoan Sau đó là phần hát đối đáp của hai bên nam nữ, trong khi hát phần xô xen lẫn với phần lời thoại Phần xô tiếp theo nhịp

"Ơ là xô" rồi đến "Hơ hô khoan ơi là hố khoan ơi hò khoan", có khi xen kẽ nhau Hết bên đối đáp này kết thúc thì bên kia tiếp tục…

* Giới thiệu một số làn điệu, thể loại dân ca hò khoan Lệ Thủy có thể lồng ghép tập luyện trong các tiết học âm nhạc ở trường THCS

Hò mái chè láy qua mái nện:

Ai cũng bảo quê hương mình là nơi đẹp nhất

Em cũng xin thú thật Quảng Bình đây vốn thiệt là sông núi em yêu

Dẫu sông vốn ngắn, dẫu núi không cao

Nhưng bởi quá nhiều khói lửa nên hoa cỏ đã xiết bao tự hào!

Hò mái xắp:

Yêu núi yêu sông càng yêu đồng yêu ruộng

Yêu chim yêu cá bởi thiệt quả em yêu quá…người yêu

Bướm chim hoa lá đây đó có nhiều

Biết ai đây nhơn nghĩa…để đổi trao đôi lời

Hò mái ba:

Xây đời vui! (ơi) thêm nữa càng vui!

Đẹp lời ca quê hương nhân nghĩa !

Mãi tương lai thắm hoài!

Thương nhau mà (ơi) xin nhớ lời nhau

Nặng tình quê thêm say sản xuất

Để ta mau xóa nghèo

Hò khơi:

Nào trai bản ơi

Đêm khuya tĩnh lặng như tờ

Ta hãy tay chèo lại để níu bờ còn sang

Hô hô ho ơ hơ hơ

Hô hô ô hô

Đêm khuya nghe ọt ẹt cánh buồm

Trời xanh biển lặng ngọn gió nồm phảng phơ

Ngó ra ngoài biển láng lai cột buồm èo ọt biết ai trồng

Phất phơ có ngọn gió nồm ơi trai mát mái cho cá tôm đầy thuyền

Hò mái nhì:

Quê hương Quảng Bình tình sâu nghĩa nặng

Khắc trọn trong lòng

Dáng đứng thanh cao tiếng nói ngọt ngào

Ấm lòng dân tiếng mẹ Quảng Bình yêu thương

Hò mái ruổi:

Đói lòng ăn nửa trái sim

Uống lưng bát nước đi tìm người thương

Hò lĩa trâu:

Là hê! Hồ lơ ơi! hồ ê hộ…hây hồ lơ ơ ơ!

Lắng tai nghe giọng hò đầu

Rùn mình chân bấm…dâng cầu…lên cao

Yêu viên một thước tượng tề

Gắng công, gắng sức…để ra về nghỉ ngơi!

Lưng dài vai rộng!

Chân bấm…cổ cò!

Nghe giọng ta hò…

Cong kỳ mà giật! này!

* Mục tiêu, nội dung, hoạt động tìm hiểu về hò khoan

Về kiến thức :

- Giúp học sinh có được những hiểu biết cơ bản về nội dung, ý nghĩa và giá trị nghệ thuật hay nguồn gốc xuất xứ của các làn điệu hò khoan Lệ Thủy

- Giúp học sinh biết hát những làn điệu cơ bản như mái chè, mái xắp, mái nện, mái ba

Về kĩ năng :

- Kĩ năng nhận biết được các làn điệu hò khoan

- Tự mình trình bày được một số làn điệu cơ bản nhất

Về thái độ :

- Giáo dục các em có thái độ yêu mến, tự hào cũng như ý thức giữ gìn, phát huy những làn điệu dân ca hò khoan Lệ Thủy

- Giáo dục các em yêu thích dân ca, hào hứng tham gia các hoạt động ca hát với thể loại dân ca trong và ngoài nhà trường để từ đó có thể hướng dẫn lại các bài đã học cho những người chưa biết

* Cho học sinh nghe một số làn điệu dân ca hò khoan Lệ Thủy qua các buổi hoạt động ngoài giờ, sinh hoạt đầu buổi hay các buổi ngoại khóa

- Bài: " Hò năm mái"

Dân ca hò khoan lời cổ

Biểu diễn: Hồng Hới và Câu lạc bộ hò khoan

- Tiết mục giải nhất cấp TH năm học 2016-2017: “An Thủy đẹp mãi bài ca”

Biểu diễn: Tập thể giáo viên và học sinh trường TH số 1 An Thủy

- Tiết mục đạt giải nhất cấp THCS năm học 2017-2018:

“Tiếng vọng Hò khoan nơi đảo xa”

Biểu diễn: Tập thể giáo viên và học sinh trường THCS Tân Thủy.

- Tiết mục đạt giải nhì của đơn vị THCS Hưng Thủy có điệu hò “Lĩa trâu” rất

đặc sắc

* Các giải pháp có thể lồng ghép đưa dân ca - Hò khoan Lệ Thủy vào các

trường THCS:

- Có thể lồng ghép ngay trong các tiết học chính khóa của bộ môn âm nhạc: + Đối với chương trình âm nhạc lớp 7 và lớp 9: Trong phân phối chương trình

âm nhạc (Tiết 15) có dạy bài hát do địa phương tự chọn: Đối với tiết học này giáo viên có thể chuẩn bị nội dung và lời mới của 2 làn điệu hò khoan: Mái chè-mái xắp để tập cho học sinh

Ví dụ: Hát mái chè láy qua mái xắp

1 Mái chè:

Cho em gửi câu hò đến với hội thi cấp trung học cơ sở này

Cùng với tất cả các bạn học sinh khoan

Qua bao ngày vất vả mà vẫn hăng say

Để có được bảng vàng rực rở hôm nay về đây dự hội này

Dự hội cùng nhau ngân vang giọng là ơ hò

2 Mái xắp: Hô khoan ơ hờ xin mời tất cả xố ờ con Ơi là hố.

Mời bạn ghé thăm trường tôi, mái ngói tươi thắm đỏ, thăm Thầy cô dạy

dỗ, thăm trường lớp khang trang Hơn năm mươi năm xây dựng trưởng thành, cùng quê hương đổi mới Đổi mới phát huy không ngừng

Nhớ cái thửa xa rồi, nhớ cái thời bom đạn, trường mên đất mái lá vẫn rộn

rã âm vang Bây giờ lịch sử sang trang, mái trường xưa là ơ ấy Mái trường xưa

ấy lại vững vàng đi lên

Hưởng ứng phong trào xây trường học thân thiện đoàn kết thầy trò cùng thực hiện mục ờ tiêu Xã hội hóa giáo dục tươi thắm bông hoa xứng danh trường

ờ ơ chuẩn Xứng danh trường chuẩn quốc gia vững ờ bền

Cuộc vận động hai không toàn trường đang hưởng ứng, công tác tuyên truyền phòng chống các tệ nạn xã hội đã thành công Hội đồng giáo dục cùng tập thể giáo viên ươm từng hạt giống, hạt giống để nẩy mầm xanh ờ tươi

Từ hạt giống ban đầu làm đẹp giàu đất nước, người vun trồng có được niềm vinh dự hôm nay Thầy ơi hạnh phúc dâng đầy mái trường yêu dấu, mái trường yêu dấu em vui lây tự hào

+ Phương pháp tập hát: Thực hiện tập hát dân ca - Hò khoan Lệ Thủy giống như các bước dạy phân môn học hát ở trường THCS

Bước 1: Giới thiệu bài hát: Giáo viên giới thiệu sơ lược về Hò Khoan gồm mấy

mái? Hôm nay mình làm quen với mái nào? Đặc trưng của mái đó, làn điệu này hát những lúc nào? Nội dung của nó, do ai sáng tác hay do ai soạn lời mới….?

Cũng có thể giới thiệu làn điệu dân ca hò khoan Lệ Thủy bằng các phương tiện trực quan khác như xem tranh ảnh về các hình thức biểu diễn hay xem băng biểu diễn làn điệu do chính các nghệ nhân trình bày

Bước 2: Nghe hát mẫu:

+ Giáo viên trình bày lần lượt từng làn điệu một sau đó nối hai làn điệu với nhau, từ mái chè chuyển sang mái xắp Nếu làm được điều này thì chắc chắn

sẽ gây được ấn tượng mạnh với các em về các làn điệu mà các em sắp được học

+ Có thể cho học sinh nghe - nhìn thông qua video biểu diễn của các trường bạn

Bước 3: Tìm hiểu bài hát, giải thích từ khó:

Trước khi học hát hò khoan giáo viên nên giới thiệu về cao độ, trường độ của bài sắp hát Đâu là những chổ cần lấy hơi, những chổ luyến láy trong bài, giải thích những từ khó giúp các em dễ dàng tiếp cận với làn điệu hơn

Bước 4: Khởi động giọng:

Giáo viên cần hướng dẫn các em luyện tập hơi thở dài với các khẩu hình như mi….ma … vì làn điệu hò khoan - đặc biệt như hò mái nhì, mái xắp, mái chè rất cần nhiều hơi để hát các câu dài

Bước 5 Dạy hát:

Do đặc trưng là giảng dạy và giáo dục học sinh đại trà nên trong lớp học chắc chắn sẽ có rất nhiều đối tượng học sinh khác nhau do đó nhất thiết giáo viên chúng ta cần:

- Phân chia bài ra thành từng câu ngắn để các em có đủ hơi và không mệt khi tập Sau khi hát mẫu xong kết hợp với phần gõ đệm (Có thể thanh phách, song loan hay xúc xắc) giáo viên cho các em nhắc lại câu hát đó 2-3 lần Dạy hát từng câu nối tiếp nhau sau đó ghép lại từng đoạn và cả bài Trong khi ghép 2 câu một, giáo viên gọi cá nhân hoặc nhóm nhỏ hát lại 2 câu vừa tập….Giáo viên tập theo lối móc xích như thế cho đến hết bài

- Ở một số câu hát cần sự luyến láy hay ngân dài… thì giáo viên dành nhiều thời gian tập luyện hơn Sau khi giáo viên hát mẫu xong, có thể cho một

số em hát tốt hát lại, nếu có chỗ chưa đúng thì sửa luôn để cả lớp cùng nghe và nhận biết

- Khi dạy hát, Giáo viên nên lắng nghe để xem các em hát như thế nào và sửa sai chứ giáo viên không hát cùng với học sinh

- Trong quá trình tập hát giáo viên luôn luôn nhắc nhở các em thể hiện đúng sắc thái, tình cảm của làn điệu dân ca

Lưu ý: Trong quá trình tập hát, giáo viên không nên chú ý vào những em

hát được mà cần quan tâm đến những học sinh còn lúng túng khi thể hiện câu hát, chú ý sửa sai cho các em và động viên các em cố gắng hát tốt hơn bằng cách luyện tập theo cặp đôi hay với các bạn trong nhóm…

Bước 6 Luyện tập, củng cố, kiểm tra:

- Sau khi hoàn thành được một làn điệu xong, giáo viên nên cho các em củng cố, ôn luyện làn điệu theo các hình thức nhóm lớn, cặp đôi…điều này không chỉ giúp cho học sinh nhanh thuộc bài, hát chính xác mà giúp các em mạnh dạn và tự tin hơn trong việc thể hiện bài hát Phần củng cố, luyện tập được