Vận dụng các thành tố tích cực của mô hình trường học mới vào dạy học môn hóa học

Nổi bật trong những điểm ưu việt của mô hình trường học mới là hình thức tổ chức dạy học theo nhóm.Trong mô hình này, học sinh sẽ có nhiều cơ hội thểhiện mình, chủ động hơn trong mọi hoạ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “ VẬN DỤNG CÁC THÀNH TỐ TÍCH CỰC CỦA MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC VÀO DẠY HỌC HÓA HỌC”

Quảng Bình, tháng 4 năm 2020

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “ VẬN DỤNG CÁC THÀNH TỐ TÍCH CỰC CỦA MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC VÀO DẠY HỌC HÓA HỌC”

Họ tên: Hoàng Thị Hoa Lý

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường TH&THCS CamThủy

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Nâng cao hiệu quả dạy học luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu tronggiáo dục Đặc biệt trong tình hình xã hội hiện nay, đất nước ta đang hội nhậpvới thế giới, đòi hỏi người học phải có tri thức thực sự mới đáp ứng được yêu cầu

xã hội Chính vì thế, theo sự chỉ đạo của Bộ giáo dục và đào tạo, toàn ngànhgiáo dục đã và đang đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các bậc học theohướng phát huy tính tích cực của người học, tập trung vào hoạt động học củahọc sinh Đặc biệt,từ năm học 2014 - 2015, Bộ giáo dục triển khai thực hiện thíđiểm về mô hình trường học mới đối với cấp Trung học cơ sở.Năm học 2016-2017,Phòng Giáo dục và đào tạo Lệ Thủy cũng ban hành công văn 692 về việc đổi mớiphương pháp dạy học cấp trung học cơ sở Trong công văn nêu rõ cần tiếp tục đổimới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lốitruyền thụ áp đặt một chiều,ghi nhớ máy móc.Tập trung dạy cách học, cách nghĩ,khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹnăng,phát triển năng lực Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trên cơ sở vậndụng những nét tích cực của mô hình trường học mới, với mỗi tiết dạy giáo viênlinh hoạt các hình thức học tập: học cá nhân, học cặp đôi, học theo nhóm, học toànlớp

Nổi bật trong những điểm ưu việt của mô hình trường học mới là hình thức

tổ chức dạy học theo nhóm.Trong mô hình này, học sinh sẽ có nhiều cơ hội thểhiện mình, chủ động hơn trong mọi hoạt động học tập cũng như sinh hoạt, trên tinhthần hợp tác cùng nhau Ngoài ra, học sinh được tiếp thu với nhiều ý kiến trongnhóm, được tranh luận, giải đáp, bày tỏ những suy nghĩ của mình với các thànhviên; phát triển cho các em kĩ năng tự tin trong giao tiếp, mạnh dạn đề xuất ý kiến

và làm chủ được kiến thức

Đặc biệt đối với bộ môn Hóa học - là một môn khoa học thực nghiệm cótính tổng hợp cao Hơn bao giờ hết, đổi mới phương pháp dạy học là một nhiệm vụcấp bách mà chúng ta – những nhà giáo dục cần phải tiến hành Thông qua nghiêncứu thông tin, quan sát mô hình, quan sát các thí nghiệm, thực hành, thảo luậnnhóm học sinh nắm vững kiến thức, phát triển năng lực tư duy, rèn luyện các kĩnăng và thói quen làm việc khoa học, biết tổng hợp, vận dụng các kiến thức đã học

để giải quyết các vấn đề liên quan đến hóa học Để hướng dẫn học sinh học tập tốttừng tiết học Hóa học, giáo viên phải sử dụng phương pháp nào, phải tìm tòi,nghiên cứu, tích luỹ tri thức ra sao để truyền thụ cho học sinh đạt hiệu quả caokhông phải là vấn đề đơn giản đối với từng giáo viên Với mong muốn giúp họcsinh tích cực, chủ động trong việc học tập, nâng cao chất lượng giảng dạy, tôi đãmạnh dạn tìm hiểu, áp dụng phương pháp hoạt động nhóm theo mô hình trườnghọc mới vào giảng dạy và hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm “ Vận dụng các

thành tố tích cực của mô hình trường học mới vào dạy học môn Hóa học” mong

được chia sẻ với các đồng nghiệp

Vấn đề vận dụng các thành tố tích cực của mô hình trường học mới vàodạyhọc môn Hóa học ở cấp trung học cơ sở là phạm trù rất rộng, trong nội dung sángkiến kinh nghiệm này tôi chỉ đề cập đến cách tổ chức hoạt động khởi động và hoạtđộng nhóm trong một số bài ở môn Hóa học lớp 8 trường trung học cơ sở Đốitượng nghiên cứu là học sinh trong giảng dạy và học tập môn Hóa học 8 ở trườngtrung học cơ sở nơi tôi đang công tác.

1.2 Điểm mới của đề tài

Phương pháp dạy học theo mô hình trường học mới khác phương pháp dạyhọc truyền thống: Đây là mô hình dạy học không những đổi mới về tổ chức lớphọc, về trang trí lớp mà quá trình dạy học cũng được đổi mới từ dạy- học cả lớpsang dạy - học theo nhóm Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, tăng cường pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Tuy nhiên tùy điều kiện thực tếcủa từng trường, từng lớp và từng đối tượng giáo dục mà chọn các hình thức tổchức dạy học cho học sinh phù hợp, không rập khuôn máy móc, phải có cái khác,cái mới, mới có hiệu quả

Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm “Vận dụng các thành tố tích cực của mô hình trường học mới vào dạy học môn Hóa học” là ở chỗ:

- Đề xuất các giải pháp giúp nâng cao chất lượng hiệu quả phương pháp dạyhọc nhóm theo mô hình trường học mới trong môn Hóa học cấp Trung học cơ sởqua đó nhân rộng ở các lớp, các trường giúp học sinh biết cách chia sẻ, tư duy sángtạo, chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động, tự tin

- Đề xuất các kĩ năng rèn luyện cho giáo viên để tổ chức hoạt động khởiđộng và làm việc theo nhóm trong các tiết học phù hợp, linh hoạt và có hiệu quảhơn, như: kĩ năng tổ chức các trò chơi khởi động,kĩ năng chia nhóm, kĩ năng giaonhiệm vụ, kĩ năng tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm, kĩ năng quan sát, theo dõi,trợ giúp khi học sinh gặp khó khăn, kĩ năng đánh giá kết quả hoạt dộng nhóm củahọc sinh

- Đưa ra ảnh hưởng của các điều kiện khách quan như: phương tiện học tập,

cơ sở vật chất và quan hệ giữa hình thức tổ chức dạy học theo nhóm với các hìnhthức dạy học khác Từ đó giúp giáo viên dạy bộ môn Hóa học và các môn học khác

ở trường trung học cơ sở, không ngừng trau dồi kiến thức và phương pháp dạy họctheo nhóm tích cực để dạy bộ môn của mình tốt hơn đạt kết quả cao hơn

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Thực trạng nghiên cứu.

2.1.1 Về phía Nhà trường - Gia đình - Xã hội

Được Phòng giáo dục& Đào tạo Lệ Thủy và nhà trường quan tâm cử đi tậphuấn, lĩnh hội phương pháp tổ chức, dạy học theo mô hình trường học mới ngay từđầu năm học 2015 – 2016

Được nhà trường trang bị cơ sở vật chất đảm bảo cho việc ứng dụng côngnghệ thông tin vào dạy học

Bên cạnh đó,vẫn còn một số khó khăn: một số phụ huynh chưa tạo điều kiện

và chưa quan tâm sâu sát đến việc học của con em mình, phần lớn tư tưởng việcgiáo dục học sinh đều phó mặc cho nhà trường

Mô hình trường học mới được triển khai còn khá mới mẻ nên việc quản lí vàthực hiện chưa đạt kết quả cao

2.1.2 Về đội ngũ.

Việc áp dụng phương pháp dạy học mới theo mô hình trường học mới cònnhiều bỡ ngỡ Giáo viên lúng túng trong việc tổ chức lớp học, cảm xúc hồi hộp, lolâu và có đôi chút ái ngại Bởi lẽ, giáo viên đã quen thuộc với phương pháp dạyhọc trước đây, giờ mọi thứ dường như thay đổi, luôn lo lắng liệu có đạt đượcnhững thành công không

Trong thực tế vẫn còn có hiện tượng giáo viên chưa thực sự đổi mới phươngpháp dạy học, họ chỉ cố gắng để học sinh ghi nhớ bài học một cách máy móc, thậmchí áp đặt một cách cứng nhắc Kiểu dạy học phổ biến trong nhiều môn học hiệnnay vẫn là giáo viên truyền thụ những nội dung được trình bày trong sách giáokhoa, học sinh nghe và ghi nhớ một cách thụ động

Để thiết kế được những hình thức đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi giáoviên phải mất nhiều thời gian nghiên cứu tài liệu, đọc sách, báo, Internet… thì mớilựa chọn được nội dung ứng dụng phương pháp dạy học tích cực phù hợp với kiếnthức bài dạy và cả phù hợp với đối tượng học sinh

2.1.3 Về phía học sinh.

Học sinh có học lực không đồng đều, số học sinh có học lực yếu khá cao,khả năng tiếp thu kiến thức của các em chậm và đa số là lười học, về nhà khônghọc bài cũ, không soạn bài mới trước khi đến lớp, nhiều em còn rụt rè, thiếu tự tinkhi giao tiếp và học tập

Đa số học sinh thường rất áp lực trong phần kiểm tra bài cũ ở đầu mỗi tiếthọc, khiến các em giảm hứng thú ở các phần tiếp theo,nên thay đổi hoạt động khởiđộng lồng ghép các trò chơi gợi mở liên quan đến nội dung tiết học sẽ khiến các

em hứng thú, và tiếp nhận kiến thức tích cực, vui vẻ hơn

Mặt khác khi vận dụng nét mới trong hoạt động nhóm của mô hình trườnghọc mới đòi hỏi đối tượng học sinh phải tích cực, chủ động Nếu trong lớp cónhiều đối tượng học sinh yếu, kém thì khi thảo luận, giáo viên phải hỗ trợ cho họcsinh cho nên rất vất vả Hơn nữa, một điểm mới của hoạt động nhóm theo mô hìnhtrường học mới là vai trò nhóm trưởng, thư kí sẽ thay đổi cho các thành viên trongnhóm Do đó, khi thay đổi vai trò của các thành viên trong nhóm thì tiến độ hoạtđộng của nhóm cũng bị ảnh hưởng

Từ thực trạng trên tôi mạnh dạn đề ra biện pháp khắc phục vấn đề này

2.1 Cơ sở lí luận.

2.1.1 Khái niệm: Dạy học theo nhóm mô hình trường học mới là gì?

Dạy học theo nhóm là phương pháp dạy học trong đó giáo viên sắp xếp họcsinh thành những nhóm nhỏ theo hướng tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa các thànhviên, mà theo đó học sinh trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và cùng nhau phối hợp làmviệc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm

Theo mô hình trường học mới, lớp học sẽ được tổ chức theo các hình thức,như: làm việc theo cặp, làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm, trong đó hìnhthức học theo nhóm là chủ yếu.Thông qua hoạt động nhóm, học sinh khá giỏi đượcphát huy, học sinh còn hạn chế, yếu kém được học sinh khác của nhóm và giáoviên giúp đỡ kịp thời ngay tại lớp Những thành viên trong nhóm phải có mối quan

hệ tương hỗ, giúp đỡ và phối hợp lẫn nhau Nói cách khác là tồn tại tương tác "mặt

đối mặt" trong nhóm học sinh Học sinh trong nhóm cùng thực hiện nhiệm vụ

chung Điều này đòi hỏi trước tiên là phải có sự phụ thuộc tích cực giữa các thànhviên trong nhóm Mỗi thành viên trong nhóm cần hiểu rằng họ không thể trốn tránhtrách nhiệm, hay dựa vào công việc của những người khác Trách nhiệm cá nhân làthen chốt đảm bảo cho tất cả các thành viên trong nhóm thực sự mạnh lên tronghọc tập theo nhóm Tham gia hoạt động nhóm học sinh được phát huy hơn, cơ hộicho học sinh tự thể hiện, tự khẳng định khả năng của mình nhiều hơn Làm việctheo nhóm sẽ khuyến khích học sinh giao tiếp với nhau và như vậy sẽ giúp chonhững em nhút nhát, thiếu tự tin, cô độc có nhiều cơ hội hòa nhập với lớp học Mọi ý kiến của các em đều được tôn trọng và có giá trị như nhau, được xem xét,cân nhắc cẩn thận Do đó sẽ khắc phục tình trạng áp đặt, uy quyền, làm thay, thiếutôn trọng giữa các học sinh với nhau

Quy trình lồng ghép, áp dụng cho một tiết học:

1 Hoạt động khởi động: Có thể tổ chức một trong các hình thức sau:

Lớp trưởng tổ chức kiểm tra bài các thành viên trong nhóm Với những câu hỏi hoặc nội dung giáo viên đưa ra.Không nhất thiết GV phải trực tiếp kiểm tra bài cũ

Cả lớp trả lời các câu hỏi kiểm tra vào giấy, GV sẽ chọn 5-7 bài, trao đổi chéo cho nhau, HS tự đánh giá chấm điểm cho nhau theo biểu điểm của GV, Gv giám sát, kiểm tra lại

Giáo viên tổ chức cho học sinh một hoạt động nhỏ (hát, trò chơi,…) để rút ra tựabài học, giới thiệu và ghi tựa bài Học sinh đọc tên bài học và viết vào vở

Giáo viên nêu mục tiêu bài học

2 Hoạt động hình thành kiến thức(Bài mới)

Giáo viên tổ chức cho học sinh tự tìm ra kiến thức kĩ năng mới Có thể làm việclớp, cá nhân, nhóm tùy môn và bài học

Học sinh tự tìm tòi kiến thức bài học thông qua hướng dẫn, gợi ý của GV, đánhgiá và báo cáo cho thầy cô việc tiếp thu kiến thức mới của các thành viên trongnhóm hoặc lớp

3 Hoạt động Luyện tập, củng cố

Giáo viên tổ chức cho học sinh áp dụng kiến thức kỹ năng vừa học vào các bàitập thực hành, hướng dẫn học sinh tự giải các bài tập trong SGK theo yêu cầu bàitập

Học sinh báo cáo với thầy cô về sự tiếp thu kiến thức kĩ năng của bài học, sự hợptác và thái độ học tập của các thành viên trong nhóm

4 Hoạt động vận dụng

Hoạt động vận dụng nhằm tạo cơ hội cho HS vận dụng những kiến thức, kĩ năng,thể nghiệm giá trị đã được học vào trong cuộc sống thực tiễn ở gia đình, nhàtrường và cộng đồng Với hoạt động này, HS có thể thực hiện cá nhân hoặc theonhóm, có thể thực hiện với cha mẹ, bạn bè, thầy cô giáo hoặc xã hội Có nhữngtrường hợp hoạt động vận dụng được thực hiện ngay ở lớp học hay trong nhàtrường,…

5 Hoạt động tìm tòi mở rộng

Hoạt động này khuyến khích HS tiếp tục tìm hiểu thêm để mở rộng kiến thức,nhằm giúp HS hiểu rằng ngoài kiến thức đã học trong nhà trường còn rất nhiều

điều cần phải tiếp tục học hỏi, khám phá GV giao cho HS những nhiệm vụ nhằm

bổ sung kiến thức và hướng dẫn các em tìm những nguồn tài liệu khác, cung cấpcho HS nguồn sách tham khảo và nguồn tài liệu trên mạng để HS tìm đọc thêm.Giáo viên dặn học sinh ứng dụng các kiến thức kĩ năng vừa học vào các hoạt độngthực tế ở gia đình, cộng đồng Chuẩn bị bài tiết sau

2.3 Các giải pháp.

2.3.1 Các điều kiện chuẩn bị để tiến hành dạy học theo nhóm mô hình trường học mới.

a Đối với giáo viên

- Lập kế hoạch bài dạy:

+ Đọc kỹ bài dạy nắm mục tiêu cần đạt và định hướng các năng lực cầnhình thành cho học sinh

+ Tiến trình hoạt động dạy-học

+ Dự kiến các tình huống xảy ra trong khi thảo luận nhóm

+ Cách chia nhóm, số lượng nhóm

+ Nhiệm vụ của các nhóm

+ Thời gian thảo luận, trình bày

- Thiết kế bài giảng: Chuẩn bị hệ thống câu hỏi nhằm khuyến khích họcsinh tích cực, hào hứng suy nghĩ ở mức độ cao và sâu hơn

- Chuẩn bị: chuẩn bị chu đáo đồ dùng và thiết bị dạy học

- Thực hiện kế hoạch dạy học

- Chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh cần cụ thể, rõ ràng, kích thích hứngthú, sáng tạo cho học sinh

b Đối với học sinh

- Đọc bài mới

- Tìm hiểu, chuẩn bị kĩ kiến thức giáo viên yêu cầu

- Thực hiện hoạt động nhóm theo nhiệm vụ giáo viên yêu cầu dưới sự chỉđạo của nhóm trưởng

2.3.2 Các bước tổ chức, tiến hành, quản lí hoạt động theo nhóm

a.Thành lập nhóm học tập:

Việc phân nhóm cần thực hiện sao cho giáo viên có thể theo dõi, đánh giáhoạt động nhóm nhưng đồng thời cũng đảm bảo phát huy tính tích cực của mỗi họcsinh Một nhóm lý tưởng nhất gồm 4 - 6 thành viên Trong thực tế, tùy theo quỹthời gian môn học và quy mô lớp học, giáo viên có thể thay đổi linh hoạt Nhữngtiết học đầu tiên, sự phân nhóm có thể mang tính ngẫu nhiên Tuy nhiên, sau đógiáo viên cần điều chỉnh sao cho có sự cân bằng trình độ, năng lực học tập giữahọc sinh các nhóm với nhau, nhằm thúc đẩy mối quan hệ hợp tác, giúp đỡ lẫn nhautrong học tập giữa các thành viên trong nhóm

Một nhóm muốn hoạt động hiệu quả cần phải có cơ cấu tổ chức chặt chẽ Cơcấu của nhóm gồm:

Nhóm trưởng: Là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ tổ chức, điều

hành nhóm làm việc, đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp

ý kiến về nhiệm vụ được giao

Thư kí: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ ghi chép, tổng hợp

ý kiến, đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp ý kiến vềnhiệm vụ được giao của nhóm

Báo cáo viên: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ báo cáo kết

quả làm việc của nhóm mình và giải trình ý kiến thắc mắc của các nhóm khác vàcủa Gv, đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp ý kiến vềnhiệm vụ được giao qua từng hoạt động

Các thành viên khác: Trao đổi, đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao.

Nguyên tắc làm việc trong nhóm: Tôn trọng sự tổ chức của nhóm trưởng, ghichép trung thực ý kiến chung, báo cáo đầy đủ toàn bộ nội dung đã ghi chép, ngườinói phải có người nghe, tôn trọng ý kiến cá nhân, thiểu số phải tuân thủ theo đa số

Có nhận xét rút kinh nghiệm sau mỗi hoạt động…

Lưu ý vai trò của nhóm trưởng , thư kí và báo cáo viên trong nhóm cần thay đổithường xuyên để tạo nên sự tự tin trong khi làm việc nhóm và kĩ năng trình bày ýkiến cho tất cả học sinh

b.Giao chủ đề cho học sinh thảo luận và gia hạn thời gian:

Việc lựa chọn chủ đề rất quan trọng Chủ đề quá khó hoặc quá dễ đối vớihọc sinh đều ảnh hưởng đến hoạt động thảo luận của học sinh Lựa chọn vấn đềthảo luận phải hấp dẫn, có tính chất kích thích tính tích cực chủ động làm việc của

Vai trò và trách nhiệm của các thành viên trong nhóm.

Nhóm trưởng

!Thư kí U Báo cáo

viên

Thành viên 2

Thành

viên 1

Thành viên 3

học sinh Chủ đề thảo luận phải là vấn đề chính của bài học, vấn đề có thể có nhiềuhướng khai thác khác nhau, nhiều cấp độ nhận thức khác nhau Thường là loại cấp

độ phát hiện và suy luận Chủ đề thảo luận nhóm có thể là những chủ đề để cho cácnhóm về nhà chuẩn bị, hoặc cũng có thể là những chủ đề mà các em thảo luận ngaytại chổ, trong đó cần chú ý:

+ Phải đặt ra nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm bằng câu hỏi Câu hỏi phải rõràng, không mập mờ, đánh đố

+ Phải có hướng dẫn cụ thể về yêu cầu và định hướng cách thức làm việc + Thời gian thảo luận phải tương ứng với nội dung yêu cầu của vấn đề thảoluận

c.Tổ chức thảo luận nhóm

Sau khi học sinh thảo luận xong, để đảm bảo tất cả mọi thành viên trongnhóm đều phải làm việc, tránh tình trạng ỷ lại vào người khác thì ngay từ ngày đầutiên, khi phân công làm nhóm giáo viên thông báo trước lớp là có thể sẽ cho nhómchọn một thành viên lên trình bày hoặc giáo viên có thể gọi bất kì một thành viêntrong nhóm Gọi ngẫu nhiên một thành viên trong nhóm giúp tránh được tình trạngcông việc chỉ tập trung trong một số học sinh và không phát huy được tác dụng củaviệc làm nhóm Nếu nhóm nào có người không chuẩn bị bài mà nhóm trưởngkhông chịu báo thì cả nhóm sẽ bị trừ điểm Hãy tạo không khí lớp học sôi nổi bằngcách cho các thành viên trong lớp được thảo luận về vấn đề mà học sinh trình bày

Giáo viên chỉ đóng một vai trò như là cầu nối để các học sinh làm việc vớinhau Khi một nhóm thuyết trình, các nhóm còn lại chú ý theo dõi và sau đó sẽ tiếnhành nhận xét, đặt ra những câu hỏi Những nhóm có câu hỏi hay và nhận xétchính xác thì cũng sẽ được cộng điểm Nhưng để đảm bảo cho mọi thành viêntrong lớp đều chú ý lắng nghe, giáo viên có thể chỉ bất kỳ thành viên của các nhómcòn lại sẽ nhận xét và đưa ra câu hỏi Thường thì học sinh sẽ đặt ra rất nhiều câuhỏi Tránh tình trạng thời gian trả lời câu hỏi quá dài

Giáo viên có thể chọn ra những câu hỏi hay để nhóm thuyết trình trả lời.Học sinh trả lời câu hỏi cũng do giáo viên chỉ ngẫu nhiên Những câu hỏi còn lại

có thể cho học sinh về nhà trả lời và gửi lại cho cả lớp và giáo viên Ngoài nhữngvấn đề đã được chuẩn bị trước, giáo viên có thể đặt ra những câu hỏi bất ngờ.Những câu hỏi gợi sức sáng tạo từ phía học sinh Trong quá trình học sinh thảoluận, giáo viên đi tới từng nhóm, lắng nghe, gợi mở và thăm dò xem nhóm nào làmviệc hiệu quả hơn thì có thể mời nhóm đó trình bày trước lớp, còn các nhóm kháclắng nghe rồi nhận xét Khi có được cả kỹ năng tự học và kỹ năng làm việc nhóm,các học sinh sẽ có thói quen chủ động và cầu tiến trong việc học

d Theo dõi, hỗ trợ học sinh trong quá trình hoạt động nhóm

Trong thời gian học sinh làm việc, giáo viên cần phải đến hoặc đi xungquanh các nhóm để quan sát các hoạt động của nhóm, nếu có vấn đề gì thì kịp thờiđịnh hướng

- Nên thực hành với một số nhóm học sinh cụ thể

- Đặt câu hỏi gợi mở và trợ giúp cho nhóm

- Khen ngợi và động viên học sinh nói về kết quả làm việc

Vì trong quá trình giao việc cho các nhóm, nếu thấy các nhóm làm việc chăm chú

và trao đổi sôi nổi thì giáo viên mới có thể yên tâm Một khi thấy các nhóm làm

việc trầm lắng, hay nhốn nháo, giáo viên cần nghĩ ngay tới các lí do, như phiếu họctập chưa phù hợp với trình độ hay chưa thực hiện đúng vai trò, học sinh chưa hiểucần phát lệnh cứu trợ… ngay lúc đó giáo viên phải có mặt kịp thời và giải quyếtvấn đề mà nhóm hoặc một vài cá nhân trong nhóm gặp phải.

e.Đánh giá hoạt động nhóm

Giáo viên cần dự kiến trước các hướng trả lời của học sinh để có thể xử lí tốtcác kết luận Có thể chuẩn bị câu hỏi gợi mở để làm rõ vấn đề hơn hoặc liên hệthực tế để giúp học sinh có khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống Nếu kếtquả làm việc nhóm của học sinh đáp ứng đầy đủ yêu cầu thì có thể sử dụng để hệthống thành bài học Điều này sẽ làm tăng sự thích thú làm việc của học sinh bởi vìcác em rất tự hào khi tự mình có thể hình thành được bài học cho cả lớp, đồng thờigiảm bớt sự can thiệp của giáo viên trong quá trình học

Việc nhận xét quá trình làm việc của nhóm cũng không nên qua loa, đại khái.Càng đưa ra nhận định cụ thể càng giúp học sinh tích lũy nhiều kinh nghiệm chonhững lần làm việc sau Những tiêu chí nhận xét cần thiết phải có:

- Sự phân công trong nhóm

- Tinh thần thái độ làm việc của các thành viên trong quá trình thảo luận

- Kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao

- Kĩ năng trình bày kết quả hoặc giải thích chất vấn trước lớp

Cần khen ngợi những học sinh biết lắng nghe và đưa ra những câu hỏi thắc mắcphù hợp

Tổng kết đánh giá là khâu cuối cùng của hoạt động thảo luận Sự đánh giá vàkết luận của giáo viên cũng tác động không nhỏ đến chất lượng làm việc nhóm.Sau khi các nhóm làm việc cho ra các sản phẩm, nếu giáo viên đánh giá chi tiếtmặt tốt, chưa tốt của sản phẩm, so sánh các sản phẩm của các nhóm với nhau đểhọc sinh nhận ra được những ưu, khuyết của mình, sau đó giáo viên nêu lên kếtluận thì học sinh sẽ hiểu sâu sắc và nắm vững vấn đề; đồng thời học sinh sẽ quyếttâm hơn trong lần làm bài tiếp theo Ngược lại, nếu giáo viên không đánh giá sảnphẩm và sự làm việc của học sinh sẽ khiến học sinh mất đi hứng thú và động lựclàm việc và như vậy hoạt động nhóm sẽ không thể có hiệu quả Có thể đánh giátheo các cách sau:

- Học sinh tự đánh giá kết quả làm việc của nhóm: Có một thực tế hiện nay

là mặc dù giáo viên đã chia nhóm, phân công nhiệm vụ cho nhóm Nhưng nhiềuhọc sinh với thói quen ỷ lại vào các học sinh khác đã không tham gia làm nhóm ởnhà Chỉ chờ các học sinh khác làm rồi ngồi hưởng lợi Nhưng giáo viên chỉ có thểbiết được sự đóng góp của các học sinh trong nhóm tại lớp Còn những thảo luậntại nhà thì sẽ không nắm được Vì vậy sẽ phân công nhiệm vụ của nhóm là tự chođiểm các thành viên trong nhóm về những đóng góp của mỗi thành viên để hoànthành bài nhóm tại nhà Và cả những đóng góp của từng thành viên trong nhóm tạilớp

- Các nhóm đánh giá kết quả làm việc của nhau: Hãy để các nhóm tự chođiểm lẫn nhau, đây là một kênh để đảm bảo cho học sinh phát huy khả năng tổngkết đánh giá Và đồng thời cũng giúp cho giáo viên có thể đưa ra kết quả cuối cùngphù hợp nhất

- Giáo viên đánh giá, nhận xét kết quả làm việc của các nhóm: Công việcnày có thể tiến hành song song hoặc sau khi đã có sự đánh giá giữa các nhóm vớinhau Đánh giá khả làm việc của nhóm: Các nhóm làm việc có khoa học haykhông Những ai tích cực, những ai lười biếng hay làm chuyện riêng, cần rút kinhnghiệm gì,… Giáo viên nên nhận xét cụ thể, khách quan và tốt nhất nên cho điểm

để khích lệ tinh thần học tập của học sinh Để tránh tình trạng ỷ lại, chây lười củamột số học sinh trong hoạt động nhóm, cần đánh giá kết quả hoạt động nhómkhông chỉ dựa trên thành tích chung của cả nhóm mà còn dựa trên sự đóng góp củatừng thành viên trong nhóm Điểm trung bình của cả nhóm dựa trên chất lượnghoạt động nhóm (mức độ am hiểu vấn đề, kỹ năng diễn đạt, trình bày, trả lời câuhỏi, tinh thần hợp tác giữa các thành viên trong nhóm) Điểm của từng học sinhđược tính trên cơ sở điểm trung bình của nhóm có tính đến mức độ đóng góp củatừng cá nhân đóng góp vào hoạt động nhóm

2.3.3.Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm

Chọn luân phiên các nhóm trưởng, thư kí nhóm để giúp giáo viên triển khaicác hoạt động học tập

Xác định và phân công nhiệm vụ cho các nhóm một cách cụ thể và rõ ràng Đứng ở vị trí thuận lợi để dễ dàng quan sát các nhóm học sinh làm việc và

có thể hỗ trợ kịp thời cho các nhóm Không nên dành thời gian làm việc ở mộtnhóm quá lâu, đứng một chỗ ở khu vực bàn giáo viên

Giúp đỡ học sinh, gợi mở để học sinh phát huy tìm tòi kiến thức mới, hỗ trợcho cả lớp, hướng dẫn học sinh báo cáo sản phẩm Khi cần tạo tình huống để họctập, giáo viên có thể gọi học sinh còn yếu; khi cần biểu dương khích lệ học tập,giáo viên có thể gọi học sinh khá giỏi thay mặt nhóm để báo cáo; giao thêm nhiệm

vụ cho những học sinh hoàn thành trước nhiệm vụ (giao thêm bài tập hoặc yêu cầuhướng dẫn các bạn khác…)

Vừa hướng dẫn học tập cho một nhóm, vừa kết hợp quan sát, đánh giá vàthúc đẩy các nhóm khác làm việc Việc chỉ định học sinh phát biểu, trình bày báocáo … phải được cân nhắc phù hợp với nội dung hoạt động, đối tượng học sinh,không tập trung vào một số học sinh trong lớp, trong nhóm

Việc trợ giúp học sinh cần có độ sâu, giao nhiệm vụ cần cụ thể chi tiết, phânphối thời gian hợp lí, linh hoạt để trợ giúp cho học sinh Cần huy động được sự trợgiúp của học sinh khá giỏi, các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ trong lớp để trợ giúphọc sinh và các nhóm chậm hơn, yếu hơn