Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 2 giải toán có lời văn

Đồng Trong môn toán, việc giải các bài toán có lời văn có vị trí quyết định, nhằmgiúp học sinh biết vận dụng những kiến thức về toán, được rèn luyện kỹ năngthực hành với những yêu cầu đư

PHÒNG GIÁO DỤC- ĐÀO TẠO HUYỆN LỆ THỦY

TRƯỜNG TIỂU HỌC SỐ 2 KIẾN GIANG

ĐỀ TÀI: MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 2

GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN THEO CHƯƠNG TRÌNH VNEN

Giáo viên: Nguyên Thị

Tháng 10 năm 2016

Toán học là một môn khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới hiện thực,

là một trong những môn học chính mà chúng ta đều quan tâm Nó góp phần rấtquan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận,phương pháp giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học.Phát triển trí thông minh, các

suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo của học sinh Nó cũng góp phần vào việchình thành các phẩm chất cần thiết cho con người như : Cần cù, cẩn thận, ý thứcvượt khó khăn, làm việc có kế hoạch, có nề nếp và tác phong khoa học Đồng

Trong môn toán, việc giải các bài toán có lời văn có vị trí quyết định, nhằmgiúp học sinh biết vận dụng những kiến thức về toán, được rèn luyện kỹ năngthực hành với những yêu cầu được thể hiện một cách đa dạng, phong phú Giảitoán có lời văn là một hoạt động bao gồm những thao tác : xác lập được mốiquan hệ giữa các dữ liệu; giữa cái đã cho và cái phải tìm trong điều kiện của bài

toán.Học sinh phải biết chọn được phép tính thích hợp, trả lời đúng câu hỏi củabài toán Việc giải toán có lời văn là sự vận dụng có tính chất tổng hợp các kiếnthức, kĩ năng, phương pháp về toán tiểu học với kiến thức cuộc sống

Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp 2, tôi thấy giải toán có lời văn có vị trí rấtquan trọng trong chương trình toán ở tiểu học và đặc biệt dạy học theo mô hìnhVNEN.Các em làm quen với toán có lời văn ngay từ lớp học, đặc biệt ở lớp 2yêu cầu các em viết lời giải cho phép tính, chúng ta thấy rằng đây là một khókhăn lớn đối với các em Đọc một đề toán đang còn là khó với các em vậy màcòn phải tiếp tục tìm hiểu đề toán, tóm tắt đề toán, đặt câu lời giải, viết phép

tính, ghi đáp số Trong việc dạy học theo mô hình VNEN học sinh làm bài mộtcách độc lập theo từng cá nhân Chính vì điều ấy mà tôi luôn băn khoăn trăn trởlàm sao tất cả các em đều làm đúng phép tính, ghi lời giải chuẩn xác và ghi đáp

số rõ ràng

Thực tế trong một tiết hoạt động thực hành ở môn Toán, chúng ta thường thấy

có dạng toán có lời văn mà học sinh lớp 2 thì nêu câu trả lời không được nhiều

và học sinh thì chưa thành thạo khi đọc đề toán vả lại phải tự các em mày mòtheo kiểu dạy học mới này nên đó cũng là lí do mà các em chưa có kĩ năng làmbài tập với dạng toán có lời văn

II/

Điểm mới đề tài

- Người giáo viên muốn dạy tốt phải nắm vững chương trình, nắm vững đặc

trưng của phân môn toán, chuấn bị tốt các phương tiện, các đồ dùng cần thiết

cho tiết học Luôn chọn cho mình phương pháp dạy phù hợp nhất cho từng bàitoán Và bên cạnh đó người giáo viên phải nắm vững phương pháp dạy học mớitheo mô hình VNEN

- Các em học sinh muốn học tốt thì trước hết phải tập trung học tập, phải suynghĩ kĩ và đọc đề toán nhiều lần Tuy nhiên trong thực tế ý thức học tập ở họcsinh lớp 2 còn thấp, không chịu đọc đề vì các em còn nhỏ, đặc điểm tâm sinh lýchưa ổn định, còn ham chơi Việc dạy học theo mô hình VNEN học sinh phảingồi học theo nhóm nên các em các em dễ quay cóp khi làm bài nên từ đó suytính ỷ lại không chịu tập trung suy nghĩ

-Những bài toán có lời văn ở lớp 2 là những bài toán thực tế, nội dung bài toánthông qua những câu nói về những quan hệ tương đương và phụ thuộc, có liênquan đến cuộc sống hằng ngày Cái khó ở đây là làm thế nào để lược bỏ nhữngyếu tố về lời văn đã che đậy bản chất toán học của bài toán.Hay nói một cáchkhác làm sao phải chỉ ra được các mối quan hệ giữa các yếu tố toán học chứađựng trong bài văn và tìm ra được những câu lời giải, phép tính thích hợp để từ

đó tìm được đáp số của bài toán

Qua một năm giảng dạy lớp 2 theo mô hình VNEN, tôi nhận thấy học sinh khigiải toán có lời văn thường rất chậm so với các dạng bài tập khác Các em rất

lúng túng khi viết câu lời giải tuy rằng các em biết ghi phép tính đúng Nhiều

em nêu câu lời giải không phù hợp với yêu cầu đề toán đặt ra Tất cả các nhóm khi làm đến dạng toán có lời văn đều đưa thẻ cứu trợ để giáo viên đến hướngdẫn

- Để giải được các bài toán có lời văn,trước hết các em phải có các kĩ năng đọc,viết số, kĩ năng đặt tính, kĩ năng vận dụng các tính chất của phép tính, kĩ năng

tự kiểm tra

- Tập cho học sinh từng bước biết xem xét các đối tượng toán dưới nhiều hìnhthức khác nhau và tập diễn đạt theo lời văn của mình

- Hình thành cho học sinh làm quen với các thao tác tư duy, phân tích, tổng hợp,

so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa, cụ thể hóa,

- Hình thành và phát triển ở các em các năng lực quan sát, ghi nhớ, tưởngtượng, tư duy qua bài toán

- Việc đặt lời giải ngay từ lớp 1, lớp 2 đối với học sinh là một khó khăn lớn vớingười giáo viên, do đó trong giờ học toán bên cạnh việc tìm tòi và sáng tạo tìm

câu lời giải của học sinh thì mỗi giáo viên cần động viên và giúp đỡ các emkhi các em cần cứu trợ bằng cách dùng những câu hỏi gợi mở như: Bài toáncho biết gì? Bài toán yêu cầu gì? Và dựa vào yêu cầu của đề toán mỗi em nêulên lời giải Trên thực tế chúng ta thấy vẫn còn nhiều em ghi câu lời giải chưađúng, chưa hay và cũng có một số em không ghi lời giải Nguyên nhân nàykhông thể đổ lỗi cho học sinh mà phấn lớn là do phương pháp dạy học, cách ápdụng cũng như truyền đạt của người giáo viên chưa đạt yêu cầu

- Trong giờ học Toán, bên cạnh việc tìm tòi và sáng tạo phương pháp dạy phùhợp với yêu cầu bài học và đối tượng học sinh, mỗi giáo viên cần phải giúp các

em có phương pháp lĩnh hội tri thức Toán học Học sinh có phương pháp họcToán phù hợp với từng dạng bài Toán thì việc học mới đạt kết quả cao, Từ đókhuyến khích tinh thần học tập của các em cao hơn

III/Phạm vi nghiên cứu đề tài:

Sách toán lớp 2, sách tham khảo và nâng cao lớp 2

B/ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

I Thực trạng ban đầu của lớp 2.3:

Tuy 100% các em có đầy đủ bố mẹ, có một em thuộc diện hộ nghèo và đa số các em

là con gia đình nông dân, cha mẹ ít quan tâm đến việc học hành của con em mình.Thực sự đây là lớp mà GV chủ nhiệm nào khi gặp cũng cần có sự quan tâm và lolắng

Nhìn chung phụ huynh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc học Toánnói chung và việc giải toán có lời văn nói riêng của học sinh nên phụ huynhchưa có sự đầu tư đúng mức Đầu năm học, đối với chương trình môn toán lớp

2 Nhìn chung các em đều thực hiện được các phép tính cộng có nhớ trongphạm vi 100, nắm được tên gọi, thành phần và kết quả phép cộng, trừ, hay tìm xtrong bài toán, nhưng ở phần giải toán có lời văn thì lớp 2.3 có 59,3% học sinhgiải và trình bày được, 30,7% các em biết tóm tắt bài toán, ghi đúng lời giảinhưng thực hiện phép tính thì sai 10% các em chưa biết ghi lời giải của bàitoán, chưa có em nào có sáng tạo hay có lời giải hay hơn, gọn hơn Đặc biệt là

những em trung bình, yếu, việc đọc, viết đã chậm thì giải toán có lời vănlạicàng khó khăn hơn rất nhiều như các

em : ( Yến, Toàn, Trang, Trình, Đạt, Khang,Trình, Lương)

Đối với giáo viên:

Trong quá trình dạy học theo mô hình VNEN người giáo viên chưa có sự chú ýđúng mức tới việc làm thế nào để học sinh nắm vững được lượng kiến thức, đặcbiệt là dạng giải toán có lời văn Nguyên nhân là do giáo viên mới tiếp cận vớichương trình dạy học theo kiểu mới này Thời gian dành nghiên cứu, tìm tòi

những phương pháp dạy học mới này còn hạn chế Bên cạnh đó việc ý thức vềtầm quan trọng của việc giải toán có lời văn của các em chưa đầy đủ Từ đó dẫnđến tình trạng học sinh lên lớp 3 vẫn còn nhiều em chưa ghi được lời giải và phéptính đúng cho một bài toán

II /Các giải pháp giúp học sinh lớp 2 giải toán có lời văn

1/ Chuẩn bị cho việc giải toán:

- Để giúp học sinh có kĩ năng trong việc giải toán có lời văn thì chúng ta khôngnhững hướng dẫn các em trong giờ học toán khi các em cứu trợ mà còn luyệncho các em kĩ năng nói trong các tiết học ở môn Tiếng Việt

Chúng ta đã biết các em còn nhỏ, còn rụt rè chưa tự tin trong giao tiếp Chính vìvậy khi dạy chương trình VNEN các em được hoà đồng cùng bạn bè, học hỏi ởbạn bè và mạnh dạn đưa thẻ cứu trợ khi làm bài chưa được Giáo viên gần gũivới học sinh, khuyến khích các em trong giao tiếp, tổ chức các trò chơi để các emluyện nói nhiều để giúp các em có vốn từ lưu thông Bên cạnh đó người giáo viên

phải chú ý nhiều đến kĩ năng đọc và phần tìm hiểu bài của phân môn Tiếng Việt

để từ đó các em có kĩ năng phán đoán yêu cầu cơ bản mà bài tập đề ra

2.Giúp học sinh nắm được trình tự của việc giải một bài toán có lời văn:

a) Tìm hiểu nội dung bài toán: Đọc đề, tìm hiểu đề bài.

Đây là một bước rất quan trọng, giáo viên cần nhắc nhở cho học sinh đọc kĩ

đề, đọc nhiều lần (đọc thầm trong nhóm) để hiểu rõ đề toán cho biết gì? Như đãcho biết điều kiện gì? Bài toán hỏi cái gì ? Bài toán thuộc dạng nào ? Khi đọc bài

Chẳng hạn “ Một giàn có 46 quả gấc” bài 4/65 SHD Hay “ Bạn Tú cân nặng 32 kg ” 5/86 SHD vv Mỗi học sinh trong nhóm cần đọc nhẩm nhiều lần đề toán

đã cho

Cần dùng bút chì gạch chân hoặc ghi vào vở nháp những điều kiện đã biết và cáiphải tìm

Ví dụ : Bài toán : Mảnh vải màu xanh dài 34 dm, mảnh vải màu tím ngắn hơn

mảnh vải màu xanh 15 dm Hỏi mảnh vải màu tím dài bao nhiêu dm ?

+ Học sinh đọc đề, tìm hiểu và có thể gạch chân như trên Sau đó học sinh

có thể nêu được ( có thể cho các em tự hỏi đáp nhau )

* Bài toán cho biết gì ? ( Mảnh vải xanh : 34 dm, mảnh vải tím ngắn hơnmảnh vải xanh : 15 dm )

* Bài toán hỏi gì ? ( Mảnh vải tím dài bao nhiêu dm ? )

+ Cho học sinh phân tích ngược :

* Bài toán hỏi gì ? ( Mảnh vải tím dài bao nhiêu dm ? )

* Bài toán cho biết gì ? ( Mảnh vải xanh : 34 dm , mảnh vải tím ngắn hơnmảnh vải xanh : 15 dm )

b) Tìm tòi cách giải toán :

a/ Chọn phép tính giải thích hợp

-Sau khi các em đã xác định được đề toán như cái gì đã cho và cái gì phải tìmcần giúp học sinh chọn phép tính thích hợp: Chọn “ PHÉP CỘNG” nếu bài toányêu cầu: “ Nhiều hơn” hoặc “ gộp”, “ Tất cả” Chọn tính trừ nếu đề toán ra là “bớt” hoặc “tìm phần còn lại” “ ngắn hơn” hay là “ ít hơn” “ trong đó”

- Lập kế hoạch giải toán nhằm xác định trình tự giải quyết, thực hiện phép tính

Từ tóm tắt đề toán, một lần nữa cho học sinh nắm lại mối liên hệ giữa đề toán đãcho và cái cần tìm

Trong lớp GV phải quan sát, nếu có một nhóm đưa thẻ cứu trợ thì ta đến nhóm đó

để hướng dẫn Trường hợp nếu có nhiều nhóm cùng đưa thẻ cứu trợ thì giáo viênnên cho các em cùng quay mật lên bảng để giáo viên hướng dẫn

Ta có thể hướng dẫn cho học sinh suy luận từ câu hỏi bài toán đến dữ kiện đãcho

+ Bài toán hỏi gì ? ( Tấm vải tím dài mấy đề xi mét )

+ Trong đó dữ kiện nào đã biết ? ( Tấm vải tím ngắn hơn tấm vải xanh 15dm )

Cách khác : Học sinh chọn và nêu phép tính sau đó nêu lời giải.

+ Vậy kết quả cuối cùng có phải là đáp số của bài toán không ? (Đó là đáp

số của bài toán )

c) Thực hiện cách giải quyết bài toán :

- Sau khi đã hướng dẫn , giáo viên cho các nhóm làm bài vào vở Bài toánnày có một phép tính nhưng có thể có nhiều lời giải khác nhau mà vẫn phùhợp Việc cho học sinh tự tìm nhiều lời giải khác nhau có tác dụng lớn trong việcgây hứng thú cho học sinh, thúc đẩy các cố gắng tìm tòi, sáng tạo và rèn luyện ócsuy nghĩ linh hoạt, độc lập

Học sinh có thể nêu lời giải như sau :

Số dm mảnh vải tím dài là ( Mảnh vải tím dài là / Chiều dài mảnhvải tím là / Độ dài mảnh vải tím là )

34 – 15 = 19 ( dm )

Đáp số : 19 dm

d) Kiểm tra cách giải bài toán :

- Việc kiểm tra này nhằm phân tích cách giải đúng hay sai, sai chỗ nào để sửachữa Giáo viên hướng dẫn học sinh kiểm tra lại trình tự các bước giải thử lạiphép tính đã thực hiện trong bài giải Từ đó giúp các em có thói quen kiểm trađánh giá, sửa bài

* Tóm lại :

Đối với mỗi bài toán, học sinh cần đọc thật kĩ đề bài, tìm hiểu đặc điểmcủa bài toán : các dữ kiện đã có và vấn đề cần tìm Sau đó tóm tắt đề toán bằng sơ

đồ minh họa hoặc bằng lời Rồi tự suy nghĩ hoặc thảo luận nhóm , tổ để tìm rahướng giải quyết bài toán, lựa chọn cách giải hay nhất ,phù hợp nhất

- Khi giải xong cần kiểm tra thử lại kết quả có đúng và phù hợp không ?

- Khuyến khích học sinh tự đánh giá bài làm của mình , của bạn để khắc sâukiến thức

- Đối với bài toán khó học sinh cần phải đọc đi , đọc lại nhiều lần, cố gắngsuy nghĩ tìm ra cách giải cho phù hợp

- Rèn cho học sinh tính cẩn thận chu đáo trong học tập như : Trước khi làm bàiphải nháp Hay không hiểu thì nên hỏi nhóm trưởng hoặc các bạn khác trongnhóm

-Khi thấy đúng mới chép vào vở

- Yêu cầu học sinh ở từng nhóm phải viết chữ và số trong phép tính rõ ràng.Trìnhbày bài giải toán có lời văn đúng, đẹp

- Diễn đạt lời văn phải chính xác, cụ thể Tạo cho học sinh tính mạnh dạn để traođổi ý kiến trong nhóm hoặc toàn lớp vì sự hổ trợ giữa các học sinh trong nhóm,lớp, góp phần làm các em mạnh dạn hơn hiểu bài sâu hơn

giúp học sinh tự tin hơn vào khả năng của bản thân , tự rút kinh nghiệm về cáchhọc của mình

- Sau khi làm xong bài tập cho các em tự kiểm tra, đánh giá và sửa chữa bài làmcủa mình trước khi nộp bài

- Cần rèn ý chí vượt khó cho các em khi làm bài Khi giải toán gặp các bàitoán khó, giáo viên cần giúp các em có sự tự tin, không nên nản lòng Khuyếnkhích các em tự lực làm bài, tìm tòi hướng giải quyết để đạt được kết quả caotrong học tập

4/ Các biện pháp khác giúp học sinh giải toán có lời văn :

- Dạy học theo mô hình mới này đòi hỏi người giáo viên khi chia nhómgiáo viên chia đủ các đối tượng giỏi, khá, trung bình, yếu Khi học tập, làm việctheo nhóm, học sinh thường mạnh dạn trao đổi ý kiến, khuyến khích học sinh tìm

tòi, sáng tạo, biết đánh giá ý kiến của bạn Chẳng hạn một bài toán khó, nếu nhưnhiều em cùng bàn bạc, phân tích thì nhất định sẽ tìm cách giải hay Nhờ nhưvậy các em tự tin hơn trong khi làm bài

- Giáo viên cần động viên, tuyên dương kịp thời khi đến từng nhóm kiểmtra để học sinh có sự hứng thú trong học tập Nhất là các học sinh Trung bình,yếu Giáo viên phải theo dõi nhận xét, bổ sung khuyến khích, khen các em khicác em trả lời đúng

- Việc tổ chức hướng dẫn cho học sinh làm bài tập là việc làm rất quan trọng, nênmỗi câu hỏi của giáo viên đều phải có nội dung chính xác phù hợp với mục đíchyêu cầu, nội dung bài học, câu hỏi rõ ràng Cùng nội dung có thể đặt câu hỏi dướinhững hình thức khác nhau để giúp học sinh nắm vững kiến thức và linh hoạttrong suy nghĩ

- Tổ chức học sinh khá giỏi trong nhóm thường xuyên giúp đỡ các bạn yếu,kém, nếu các bạn có yêu cầu

về phương pháp vận dụng kiến thức

- Tổ chức kèm cặp ,phụ đạo trong điều kiện thời gian qui định một số buổi thứhai trong ngày Trong các buổi này chủ yếu là việc lĩnh hội các kiến thứcgiảng dạy trên lớp , nếu cần ôn tập , củng cố kiến thức để các em nắm vữngchắc hơn

-Phân tích cụ thể các sai lầm và hướng dẫn phương pháp giải để các em nắmvững

- Cải tiến giảng dạy sao cho sát đối tượng , nói chuỵên riêng và giải thích thêm cho các học sinh trong từng nhóm để học sinh lĩnh hội được nội dung cơ bản của bài học

- Cần hướng dẫn cụ thể khi kiểm tra từng nhóm , Giáo viên yêu cầu học sinhtrình bày cách giải hay câu trả lời bằng cách diễn đạt của mình , không nhất thiếtphải lắp nguyên văn theo sách

- Củng cố kiến thức dưới các hình thức tổ chức trò chơi, tạo sự vui vẻ, hứng thútrong học tập và khắc sâu kiến thức đã học