NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TÁC PHẨM MẮT BÃO, NGỰA THÉP, LUẬT CHƠI CỦA PHAN HỒN NHIÊN

Trong bối cảnh truyền thông hiện đại với sự bùng nổ thông tin diễn rahàng ngày, hàng giờ; trong khi văn chương, cụ thể là các nhà văn đang phảicạnh tranh với nhiều loại hình nghệ thuật đ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ THỊ HƯƠNG THỦY

Hà Nội - năm 2019

LỜI CẢM ƠN

Sau quá trình học tập và rèn luyện tại Học viện Khoa học xã hội và làm

luận văn nghiên cứu về đề tài Nghệ thuật tự sự trong tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi của Phan Hồn Nhiên em xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về

sự giúp đỡ của các thầy, cô giảng viên, cán bộ các phòng, ban chức năng củahọc viện đã giúp đỡ em hoàn thành bài luận văn này

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô TS Lê Thị HươngThủy cô giáo đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo cho em, giúp em rất nhiều trongquá trình làm luận văn

Em cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu và các đồng nghiệptrường thpt Cao Bá Quát – Quốc Oai, cùng với gia đình đã luôn động viên,khích lệ và tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện để em có thểhoàn thành bài luận văn một cách tốt nhất

Hà Nội, Tháng 9 năm 2019

Học viên

Lê Thị Quyên

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung đã trình bày trong luận văn này là kếtquả quá trình nghiên cứu của ban thân tôi dưới sự hướng dẫn của cô tiến sĩ LêThị Hương Thủy Những nội dung này không trùng khớp với nghiên cứu củacác tác giả khác Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội tháng 9 năm 2019

Học viên

Lê Thị Quyên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu: 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Đóng góp của luận văn 7

7 Cấu trúc của luận văn 7

Chương 1NGHỆ THUẬT TỰ SỰ VÀ SÁNG TÁC CỦA PHAN HỒN NHIÊN TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỈ XXI 9

1.1 Một số vấn đề về nghệ thuật tự sự 9

1.2 Sáng tác của Phan Hồn Nhiên trong đời sống văn học Việt Nam đầu thế kỷ XXI Chương 2 NHÂN VẬT VÀ NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG MẮT BÃO, NGỰA THÉP, LUẬT CHƠI 22

2 1 Hệ thống nhân vật trong các tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép và Luật chơi 22

2.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Mắt bão, Ngựa thép và Luật chơi 34

Chương 3CỐT TRUYỆN, NGƯỜI KỂ CHUYỆN, ĐIỂM NHÌNVÀ NGÔN NGỮ TRẦN THUẬT 50

3.1 Các kiểu tổ chức cốt truyện 50

3.2 Người kể chuyện - ngôi kể 61

3.3 Điểm nhìn trần thuật 65

3.4 Ngôn ngữ trần thuật 70 KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Tự sự học là một môn khoa học được nhiều nhà nghiên cứu trong nước

và quốc tế quan tâm Nghiên cứu tác phẩm văn học từ lí thuyết tự sự, từ phươngdiện nghệ thuật là một cách thức tiếp cận và giải mã tác phẩm, cũng là conđường đi vào thế giới nghệ thuật của nhà văn

Cùng với sự phát triển của xã hội, đời sống văn học Việt Nam đương đại

đã có những cách tân mạnh mẽ trên cả hai bình diện nội dung và hình thức Mỗitác phẩm muốn tồn tại trong lòng độc giả theo thời gian đòi hỏi các nhà vănphải sáng tạo không ngừng Tìm ra những cách tân mới mẻ trong các sáng tác làmột đòi hỏi cần thiết trong đời sống văn học và sáng tạo của mỗi người viết bêncạnh ý thức thể hiện những vấn đề của đời sống một cách sâu sắc Trong tiếntrình văn học, ở mỗi một giai đoạn phát triển sẽ có một thế hệ các nhà văn vớinhững hướng tiếp cận về đời sống khác nhau Trong đời sống văn học ViệtNam đương đại, sự xuất hiện bộ phận người viết mới đã thổi vào văn chươngnhững ý tưởng sáng tạo táo bạo Phan Hồn Nhiên là một trong số đó Chị đãkhông ngừng sáng tạo cho các sáng tác của mình không chỉ ở nội dung tácphẩm mà còn cả những đổi mới về mặt nghệ thuật bên cạnh đó tác giả cũng chú

ý đến những đối tượng tiếp cận để sáng tác sao cho nội dung phù hợp với từngtầng lớp độc giả nhất

Trong bối cảnh truyền thông hiện đại với sự bùng nổ thông tin diễn rahàng ngày, hàng giờ; trong khi văn chương, cụ thể là các nhà văn đang phảicạnh tranh với nhiều loại hình nghệ thuật đương đại thì Phan Hồn Nhiên là nhàvăn nổi lên như một hiện tượng độc đáo và có khá nhiều độc giả trẻ yêu thích.Nhiều tác phẩm của chị đã được chuyển thể thành phim có sức thu hút với một

bộ phận công chúng đương đại Phan Hồn Nhiên thuộc thế hệ 7X, thế hệ nhữngngười viết trưởng thành sau chiến tranh Chị đã không ngừng nỗ lực sáng tạo

trên con đường văn chương của mình Là nhà văn đương đại, Phan Hồn Nhiên

đã sớm tạo nên một lối đi riêng và sớm khẳng định vị trí trong dòng văn họcviết cho giới trẻ ở Việt Nam, bên cạnh những tên tuổi như Nguyễn Ngọc Tư,

Đỗ Hoàng Diệu, Trang Hạ,

Mắt bão (2008), Ngựa thép (2014), Luật chơi (2016) là ba tác phẩm thể

hiện những đặc sắc trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên ở những giai đoạn khácnhau, cho thấy sự sáng tạo tìm tòi của nhà văn trên nhiều phương diện Ở cáctác phẩm này, Phan Hồn Nhiên đã có sự kết hợp nhiều biện pháp nghệ thuậtkhác nhau để tạo nên thế giới nghệ thuật mang màu sắc hiện đại nhưng lại rấtphù hợp với đông đảo bạn đọc Việt Nam đặc biệt là các bạn trẻ Ngay từ khimới ra đời, các tác phẩm này đã gây được sự chú ý của dư luận Đây cũng lànhững tác phẩm thể hiện rõ tư duy nghệ thuật, kĩ thuật tự sự và lối viết của PhanHồn Nhiên

Lựa chọn nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong các tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi; luận văn hướng đến nhận diện, tìm hiểu và lý giải ý thức nghệ

thuật, sự thực hành sáng tạo của Phan Hồn Nhiên Chính sự sáng tạo trong sángtác và những kĩ thuật viết mang tính mới mẻ của Phan Hồn Nhiên đã khiến nhàvăn trở thành một cây bút trẻ thu hút được sự quan tâm của người đọc Nghiêncứu, tìm hiểu nghệ thuật tự sự trong ba tác phẩm trên đây không chỉ để thấyđược quan niệm nghệ thuật, bút pháp của nhà văn trong quá trình tạp lập vănbản tác phẩm mà qua đó còn có thể thấy được quá trình vận động đổi mới củađời sống văn học qua một tác giả cụ thể Bên cạnh đó, người viết mong muốntiếp cận với các thế hệ các nhà văn trẻ, bổ sung tri thức sự cảm thụ, phục vụ chocông tác học tập và dạy học văn học Việt Nam đương đại

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Về sự nghiệp sáng tác của Phan Hồn Nhiên

Tính đến nay Phan Hồn Nhiên đã có khoảng thời gian gần 20 năm cầmbút Trên con đường văn chương ấy tác giả đã tạo dấu ấn trong đời sống văn

học đương đaị Việt Nam trong đó có những tác phẩm thể hiện được những nỗlực sáng tạo cho quá trình đổi mới văn học Phan Hồn Nhiên không chỉ được

sự quan tâm đông đảo công chúng bạn đọc mà còn thu hút được sự chú ý củabáo giới cũng như trở thành đối tượng của giới nghiên cứu trong một số côngtrình, bài viết Có khá nhiều bài viết tìm hiểu về Phan Hồn Nhiên ở nhiều khíacạnh, nhiều chiều kích với phạm vi rộng hẹp, mức độ nông sâu khác nhau Ở đósức hấp dẫn của sáng tác Phan Hồn Nhiên với độc giả, đặc biệt là giới trẻ trongđời sống văn học đại chúng đương đại là một phương diện được ghi nhận

Tuy nhiên những nghiên cứu về Phan Hồn Nhiên đến nay chủ yếu lànhững bài báo viết về các sáng tác của chị hoặc là những buổi giới thiệu về sách

của tác giả Cụ thể khi đánh giá về Phan Hồn Nhiên đối với tác phẩm Ngựa thép nhà văn Vũ Đình Giang cho rằng: “Phan Hồn Nhiên đã tạo ra Ngựa thép

với cấu trúc lập thể Cấu trúc này chỉ có trong hội họa và cũng chỉ có một số ítnhà văn đưa vào văn chương Tác phẩm đặt ra nhiều dấu hỏi mà càng trưởngthành, người đọc sẽ càng chạm sâu hơn như bản thể, mâu thuẫn nội tại, xungđột trong mối liên kết với đời sống xung quanh” [41]

Các sáng tác Những đôi mắt lạnh, Chuỗi hạt, Xuyên thấm của Phan Hồn

Nhiên từng gây được sự chú ý của đối tượng độc giả là học sinh, sinh viên.Phan Hồn Nhiên đã trở thành người tiên phong dấn thân vào dòng văn học đầymới mẻ này, trên con đường khám phá đó tác giả đã nhận được sự cổ vũ và đónnhận đông đảo của độc giả trẻ Nhà báo Phan Hải Anh đánh giá dòng văn họcnày của Phan Hồn Nhiên: “Phan Hồn Nhiên luôn có cách rất riêng để biếnkhung cảnh ấy thành của mình Đôi khi, ở đầu các chương truyện, chị thườngdành không gian cho những "cú máy đặc tả" (nói theo thuật ngữ điện ảnh), thỏasức nghiên cứu, bóc tách những đồ vật, khung cảnh, như thể nhà sưu tập nghiêncứu một mẫu tiêu bản yêu thích Cách viết này mang đến cho người đọc mộtgóc nhìn hoàn toàn mới mẻ về những thứ họ từng biết, khơi gợi cảm giác ma mịkhó chối từ” [43]

Đã có những đánh giá cho rằng Phan Hồn Nhiên là một cây bút sớm cóđược thành tựu và dấu ấn trong đời sống văn học Năm 2009, chị đã được trao

thưởng của Hội Nhà văn Thành Phố Hồ Chí Minh cho tập truyện ngắn Cánh trái Năm 2011, chị giành giải thưởng Sách quốc gia cho cuốn Xúc cảm nguy hiểm và cũng trong năm đó, chị đã tham gia chương trình viết văn quốc tế tại

xuyên có tác phẩm xuất bản, nhiều tác phẩm trong số đó được độc giả là giới trẻyêu thích khiến Phan Hồn Nhiên có một vị trí nhất định trong đời sống văn họcđương đại, nhất là những sáng tác dành cho giới trẻ

2.2 Những nhận định, nghiên cứu về ba tác phẩm của Phan Hồn Nhiên

Ba tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép và Luật chơi của Phan Hồn Nhiên được

viết ở ba thời điểm khác nhau và mỗi tác phẩm là một Phan Hồn Nhiên hoàn

toàn khác Cùng với Công ty truyện dài Mắt bão cũng ra đời ngay sau đó Hai

tác phẩm này đã gây được sự chú ý của độc giả từ thời điểm mới ra mắt bạnđọc Trong cả hai tác phẩm, Phan Hồn Nhiên vẫn tập trung miêu tả cuộc sống

của những người trẻ trước ngưỡng cửa cuộc đời nhưng nếu như khi đọc Công ty cho ta cảm thấy thoải mái và thư thái thì Mắt bão lại mang đến một cảm giác khác rất khó đoán định Đúng như tên gọi Mắt bão, bao trùm cả câu chuyện là

những nhân vật phản chiếu những mảng mảng đen trắng của đời sống Tácphẩm mang đến cho người đọc cái nhìn gần gũi về một lớp người trẻ của xã hội

Việt Nam đương đại Khi tiểu thuyết Ngựa thép ra mắt vào tháng 3/2014, Phan

Hồn Nhiên khiến độc giả không khỏi ngỡ ngàng vì độ chín của lối viết và sự

sâu sắc của câu chuyện Ngựa thép của Phan Hồn Nhiên được dịch giả Nguyễn

Đình Thành đánh giá là “có thể đứng bình đẳng với những tác phẩm văn họcphương Tây” [45] Đọc tác phẩm của chị có thể thấy trong sáng tác có sự hội tụbởi ba yếu tố đó là: tri thức hiện đại, vốn văn chương nghệ thuật được rèn dũatrong môi trường văn chương và môi trường mỹ thuật Ở đó, chị huy động đượctất cả những gì vốn có của mình để tạo ra những đứa con tinh thần mang màusắc và mang dấu ấn cá nhân Chị tham gia khóa học viết văn của Mỹ trong

chương trình viết văn quốc tế tại trường đại học Iowa Ngựa thép được viết sau

khi chị tham gia chương trình này Văn Thành Lê đã có nhận định về cách viết

của Phan Hồn Nhiên: chị “đã có cú bật với tiểu thuyết "Ngựa thép" và tập truyện Hồi phục" Có thể nói hai đầu sách này mở ra giai đoạn sáng tác thứ ba của chị Hiện "Ngựa thép" đã được nhà phê bình, dịch giả Đoàn Cầm Thi

chuyển ngữ sang tiếng Pháp, nằm trong dự án Tủ sách Văn học Việt Namđương đại

Nhà văn Vũ Đình Giang cũng có những đánh giá nghiêm túc về các sángtác của Phan Hồn Nhiên, đặc biệt là những sáng tác thuộc dòng văn học fantasy

mà Luật chơi là một tác phẩm trong số đó: “Được bạn đọc ủng hộ song tôi biết

Phan Hồn Nhiên xem bộ ba fantasy vừa qua của cô chỉ là bước khởi đầu Bútlực Phan Hồn Nhiên còn làm được nhiều hơn thế Ở góc độ xuất bản, nhữngcuốn sách mới mẻ khác thường như thế này ghi dấu ấn mạnh trong lòng côngchúng, buộc người ta tự hỏi tại sao bấy nay mình giữ thói quen chỉ chào đónngợi ca với sách ngoại Bộ ba fantasy của Phan Hồn Nhiên gây thu hút khócưỡng hẳn vì ngoài nội dung lôi cuốn, còn là mối hòa quyện của loạt minh họađẹp huyền ảo của Phan Vũ Linh Chúng tạo được hiệu ứng thẩm mỹ lên ngườitrẻ Tôi cho rằng đây là cách đầu tư nghiêm túc cho sách hiện đại để hướng đếnthành công lâu bền” [44]

Phan Hồn Nhiên có những đóng góp cho dòng văn học giả tưởng đây làmột dòng văn học phát triển trên thế giới nhưng ở Việt Nam chủ yếu được biếtđến qua những tác phẩm dịch

Tác phẩm Luật chơi làm mới chính mình trong phiên bản thực tại tưởng

chừng không có gì mới lạ Một cuộc sống đúng như các chàng trai cô gái hômnay đang sống Một chương trình truyền hình mọi người vẫn xem mỗi tuần, mộtngôi nhà, một căn phòng đã quen thuộc Bỗng, chỉ sau một buổi tối ra khỏi nhà,khi trở về, mọi thứ vây quanh Lâm thay đổi hoàn toàn Những người ngỡ như

có thể tin cậy nhất, các nơi chốn tưởng chừng an toàn nhất, với cậu, lại cất giấunhiều nguy hiểm nhất Nhân vật Lâm bước vào một cuộc phưu lưu không địnhtrước trải qua nhiều cung bậc cảm xúc ban đầu Lâm vô cùng sợ hãi nhưng khivào nhập cuộc cậu cậu lại chiến thắng nỗi sợ hãi và trở thành vật chủ độngtrong hành trình phưu lưu đó Đã có những đánh giá và nghiên cứu về nhữngsáng tác của Phan Hồn Nhiên song các nghiên cứu, bài viết chỉ dừng lại ở mộtvài phương diện của sự đổi mới trong những sáng tác của chị hoặc đánh giá một

số giá trị căn bản của tác phẩm Chúng tôi lĩnh hội kết quả của những nghiêncứu trước đó và thông qua luận văn của mình muốn được nghiên cứu một cách

có hệ thống đặc điểm sáng tác của Phan Hồn Nhiên từ phương diện nghệ thuật

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu một số phương diện nghệ thuật

tự sự trong ba tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Ngoài ba tác phẩm trên, trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi còn quantâm đến các cuốn tiểu thuyết và truyện ngắn khác của Phan Hồn Nhiên, khảosát so sánh với một số tác phẩm ở các thể loại khác của Phan Hồn Nhiên để gópphần so sánh và làm sáng rõ các luận điểm của mình.

Tìm hiểu nghệ thuật tự sự của ba tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi của Phan Hồn Nhiên trên một số phương diện như: nghệ thuật xây dựng

nhân vật, cốt truyện, người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật

5 Phương pháp nghiên cứu:

5.1 Phương pháp tự sự học, thi pháp học: Đây được xem là những

phương pháp tiếp cận quan trọng và được sử dụng chủ yếu nhằm tìm hiểu nghệ

thuật tự sự trong ba tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi của Phan Hồn

Nhiên

5.2 Phương pháp loại hình: Vận dụng những nguyên tắc loại hình học

trong lĩnh vực văn học giúp người đọc nghiên cứu bao quát các tác phẩm ở cácdạng thức biểu hiện cụ thể, xét từ phương diện nghệ thuật tự sự

Ngoài ra luận văn còn vận dụng kết hợp các thao tác nghiên cứu khác

như thống kê, phân loại, phân tích, tổng hợp, so sánh trong quá trình giải

quyết các vấn đề đặt ra từ luận văn

6 Đóng góp của luận văn

Từ việc tìm hiểu nghệ thuật tự sự của ba tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi của Phan Hồn Nhiên để thấy được những đóng góp nghệ thuật và

những sáng tạo mới mẻ của một người viết thuộc thế hệ những người viếtđương đại trong xu thế đổi mới văn học Việt Nam và tiếp cận với văn học thếgiới thế kỷ XXI

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của

luận văn được triển khai thành 3 chương:

Chương 1: Nghệ thuật tự sự và sáng tác của Phan Hồn Nhiên trong đời sống văn học Việt Nam đầu thế kỉ XXI

Chương 2: Nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi

Chương 3: Cốt truyện, người kể chuyện, điểm nhìn và ngôn ngữ trần

thuật trong Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi

Chương 1 NGHỆ THUẬT TỰ SỰ VÀ SÁNG TÁC CỦA PHAN HỒN NHIÊN TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HỌC VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỈ XXI

Trong chương đầu tiên này, luận văn sẽ trình bày ngắn gọn một số vấn đề

cơ bản của nghệ thuật tự sự và những nét chung nhất về nhà văn Phan Hồnnhiên và sáng tác của chị

1.1 Một số vấn đề về nghệ thuật tự sự

1.1.1 Khái niệm Nghệ thuật tự sự

Từ điển thuật ngữ văn học của nhóm tác giả do Lê Bá Hán chủ biên cho

rằng: “Tác phẩm tự sự phản ánh hiện thực qua bức tranh mở rộng của đời sốngtrong không gian, thời gian, qua các sự kiện, biến cố xảy ra trong đời sống conngười Trong tác phẩm nhà tự sự nhà văn cũng thể hiện tư tưởng tình cảm củamình Tác phẩm tự sự bao giờ cũng có cốt truyện Gắn liền với cốt truyện làmột hệ thống nhân vật được khắc họa đầy đủ nhiều mặt Nguyên tắc phản ánhhiện thực trong tính khách quan đã đặt trần thuật vào vị trí của nhân tố tổ chức

ra thế giới nghệ thuật của tác phẩm tự sự, đòi hỏi nhà văn phải sáng tạo ra hìnhtượng người trần thuật.”[12,329]

“Tự sự là phương thức tái hiện đời sống trong toàn bộ tính khách quancủa nó” về nguyên tắc nó được phân biệt với phương thức trữ tình “phản ánhhiện thực trong cảm nhận chủ quan” Vấn đề cơ bản của phương thức tự sự làkể: “nhà văn kể lại những gì xảy ra bên ngoài mình khiến cho người đọc có cảmgiác rằng hiện thực được phản ánh trong tác phẩm tự sự là một thế giới tạohình, tồn tại bên ngoài nhà văn, không phụ thuộc vào tình cảm, ý muốn của nhàvăn” [12,371]

Do phản phản ánh hiện thực qua các sự kiện biến cố và hành vi của conngười làm cho tác phẩm tự sự thường là một câu chuyện về ai đó hay về một cái

gì đó cho nên tác phẩm tự sự bao giờ cũng có cốt truyện và nhân vật Nét đặc

thù của tự sự là vai trò tổ chức của trần thuật: nó thông báo về các biến cố, cáctình tiết như thông báo về một cái gì đó xảy ra và đọc nhớ lại, đồng thời mô tảhoàn cảnh hành động, dáng nét các nhân vật, nhiều khi còn thêm cả những lờibàn luận Vì phản ánh hiện thực trong tính khách quan nên về nguyên tắc đã đặttrần thuật vào vị trí của nhân tố tổ chức ra thế giới nghệ thuật của tác phẩm tự

sự, đòi hỏi nhà văn phải sáng tạo ra hình tượng người trần thuật

1.1.2 Các yếu tố cơ bản của nghệ thuật tự sự

1.1.2.1 Nhân vật văn học

Trong cuốn Từ điển văn học (tập 2), các tác giả từ điển định nghĩa về

nhân vật: “Nhân vật là yếu tố cơ bản nhất trong các tác phẩm văn học, tiêu điểm

để bộc lộ chủ đề và đến lượt mình nó lại được các yếu tố có tính chất hình thứccủa tác phẩm tập trung khắc họa Nhân vật, do đó là nơi tập trung giá trị tưtưởng nghệ thuật của tác phẩm văn học” [22, 86]

Còn trong Từ điển thuật ngữ văn học nhân vật văn học được định nghĩa

là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật có thể cótên riêng (Tấm, Cám, Chị Dậu, anh Pha) cũng có thể không có tên riêng nhưthằng bán tơ, một mụ nào đó trong truyện kiều Khái niệm nhân vật văn học cókhi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào cả mà chỉmột hiện tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm Nhân vật văn học là một đơn vịnghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người thật trong đờisống [12, 202]

Qua những quan niệm cách hiểu về nhân vật văn học có thể đưa ra mộtkhái niệm chung nhất về nhân vật văn học: Nhân vật văn học vừa là yếu tố nộidung vừa là yếu tố hình thức của một tác phẩm Nhân vật là điều kiện tiên quyết

để khám phá, lí giải, miêu tả mang tính nghệ thuật của nhà văn về đời sống đạtđến tính toàn vẹn, có chiều sâu và sức hấp dẫn riêng đối với người đọc

Nhân vật có nhiều chức năng khác nhau trong tác phẩm Đó là các chứcnăng cơ bản sau:

Thứ nhất, chức năng miêu tả và khái quát loại tính cách con người

Thứ hai, nhân vật là người dẫn dắt bạn đọc vào thế giới khác nhau củađời sống, giúp nhà văn mở cánh cửa hiện thực rộng lớn để tiếp cận đề tài, chủ

đề nào đó theo ý của nhà văn

Thứ ba, nhân vật biểu hiện tập trung tư tưởng, tình cảm, quan niệm nghệthuật của nhà văn về thế giới con người

Bên cạnh đó, nhân vật còn đóng vai trò tạo nên mối liên kết giữa các sựkiện trong tác phẩm hay vẫn thường gọi là cốt truyện

1.1.2.2 Cốt truyện và kết cấu

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Cốt truyện là hệ thống các sự việc làm nòng

cốt cho sự diễn biến các mối quan hệ phức tạp của tính cách nhân vật loại tựsự ” [23, 206]

Từ điển thuật ngữ văn học quan niệm về cốt truyện như sau: “Cốt truyện

là hệ thống các sự kiện được cụ thể được tổ chức theo nhu cầu, tư tưởng vànghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ thể, quan trọng nhất trong hình thứcđộng của tác phẩm văn học thuộc loại hình tự sự và kịch” [ 12, 88]

Như vậy qua các khái niệm trên có thể hiểu cốt truyện là cái cốt lõi, côđọng có liên quan đến nhân vật Cốt truyện trong văn học dân gian thường đơngiản, ở tiểu thuyết hiện đại cốt truyện hết sức phức tạp và thường là cốt truyện

đa tuyến Tóm lại cốt truyện là hệ thống sự kiện (biến cố) xảy ra trong đời sốngnhân vật, có tác dụng bộc lộ tính cách, số phận nhân vật

Tiểu thuyết là hình thức tự sự cỡ lớn có khả năng phản ánh đời sốngrộng Thể loại này có thể chứa đựng trong đó sự phong phú về đời sống chính

vì vậy cốt truyện trong tiểu thuyết không bị bó hẹp trong khuân khổ như truyện ngắn.

Theo Từ điển văn học: “toàn bộ tổ chức phức tạp, bao gồm mọi mối

quan hệ giữa chỉnh thể và bộ phận, giữa bộ phân và bộ phận trong tác phẩm vănhọc được gọi là kết cấu” [22.345]

Từ điển thuật ngữ văn học kết cấu được định nghĩa như sau: “Kết cấu là

toàn bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm kết cấu thể hiện nội dungrộng rãi phức tạp hơn, tổ chức tác phẩm không chỉ giới hạn ở sự tiếp nối bềmặt, ở những tương quan bên ngoài giữa các bộ phận, chương đoạn mà còn baohàm sự liên kết bên trong, nghệ thuật kiến trúc nội dung cụ thể của tác phẩm kết cấu là phương tiện cơ bản và tất yếu của khái quát nghệ thuật, kết cấu đảmnhiệm chức năng đa dạng: bộc lộ chủ đề và tư tưởng của các tác phẩm; triểnkhai trình bày hấp dẫn cốt truyện: cấu trúc hợp lí hệ thống tính cách; tổ chứcđiểm nhìn trần thuật của tác giả tạo ra tính toàn vẹn của tác phẩm như là mộthiện tượng thẩm mĩ [12,132]

Từ các định nghĩa trên có thể hiểu kết cấu chính là sự tổ chức các phươngdiện của tác phẩm văn học Có thể hiểu được tầm quan trọng của kết cấu trongtác phẩm Mặt khác nếu tác phẩm không có kết cấu hợp lí thì giá trị của tácphẩm cũng bị giảm sút vì thế “cùng với ngôn ngữ, kết cấu là điều kiện tất yếu

và phương tiện cơ bản của việc sáng tác nghệ thuật” [12,34]

1.1.2.3 Người kể chuyện và ngôi kể

Theo Từ điển thuật ngữ văn học người kể chuyện là: “hình tượng ước lệ

về người trần thuật trong văn học, chỉ xuất hiện khi nào câu chuyện được kể bởimột nhân vật cụ thể trong tác phẩm Đó có thể là hình tượng của chính tác giả

(ví dụ “tôi” trong Đôi mắt của Nam Cao) Dĩ nhiên không hoàn toàn giống tác

giả ngoài đời có thể là một nhân vật đặc biệt do tác giả sáng tạo ra (ví dụ: người

điên trong Nhật kí người điên của Lỗ Tấn): có thể là một người biết câu chuyện

nào đó Một tác phẩm có thể có một hoặc nhiều người kể chuyện [12,191]

Trong cuốn Tự sự học – một số vấn đề lí luận và lịch sử do GS Trần đình

Sử chủ biên, nhà nghiên cứu Nguyễn Hải Phương lại cho rằng: “Người kểchuyện là một nhân vật nhưng là một nhân vật đặc biệt, có những điểm khác sovới nhân vật tham gia trong tác phẩm Người kể chuyện không chỉ là một nhânvật tham gia trong tác phẩm như các nhân vật khác mà còn có chức năng tổchức các nhân vật khác, đánh giá về các nhân vật khác vị trí của người kểchuyện trong tác phẩm thay đổi rất linh hoạt ” [31,198]

Khái niệm người kể chuyện luôn gắn với ngôi kể Người kể chuyện cóthể được kể theo ngôi thứ nhất, thứ hai hoặc thứ ba nhưng để có thể kể đượcchuyện thì người kể chuyện cần có sự hóa thân, nhập vai Nếu kể chuyện theongôi thứ ba thì người kể chuyện giấu mặt, người kể chuyện đứng ở một vị tríbao quát mọi diễn biến câu chuyện và kể lại Ở ngôi kể này cho phép người kểchuyện kể hết tất cả những gì họ biết

Ngoài hai cách kể chuyện trên thì ngôi kể thứ hai rất ít được sử dụng Kểtheo ngôi thứ hai cũng mang cái tôi của người kể song nó mang không giangiãn cách: có một cái tôi khác, một cái tôi được kể ra chứ không phải tự kể nhưngôi thứ nhất

Người kể chuyện và ngôi kể là hai khái niệm tuy khác nhau nhưng nó lạigắn bó mật thiết với nhau Nếu người kể chuyện mang lại cái nhìn và sự đánhgiá bổ sung về tư tưởng, lập trưởng, thái độ, tình cảm cho cái nhìn của tác giả,thì ngôi kể lại có ý nghĩa trong việc tạo thành giọng điệu văn bản bởi vì giọngđiệu bao giờ cũng là giọng của ai đó thể hiện bằng những phương tiện ngôn từnhất định

Nghệ thuật tự sự là một vấn đề quan trọng của thi pháp tiểu thuyết, là nềntảng giúp người đọc chiếm lĩnh những giá trị đích thực của văn chương Những

yếu tố cơ bản của nghệ thuật tự sự có thể kể đến là nhân vật văn học, cốt truyện,kết cấu, ngôn ngữ nghệ thuật, giọng điệu, người kể chuyện và ngôi kể Các yếu

tố này giữ vai trò nhất định đồng thời cùng bổ sung cho nhau tạo thành nghệthuật tự sự

1.1.2.4 Ngôn ngữ nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Ngôn ngữ văn học là ngôn ngữ có tính

chất nghệ thuật của tác phẩm văn học Trong ngôn ngữ học, thuật ngữ này có ýnghĩa rộng lớn hơn, nhằm bao quát các hiện tượng ngôn ngữ được dùng mộtcách chuẩn mực trong các biên bản nhà nước, trên bao chí, trên đài phát thanh,trong văn học và khoa học [12,185]

Giáo trình Lí luận văn học (tập 2) do GS.Trần Đình Sử (chủ biên) định

nghĩa ngôn ngữ văn học là: ““ngôn từ của văn bản văn học, trong tác phẩm vănhọc, dùng để sáng tạo hình tượng nghệ thuật Văn học là nghệ thuật ngôn từ, xét

về chất liệu, khi sáng tác văn học, nhà văn bắt buộc phải sử dụng ngôn từ nhưmột chất liệu, biện pháp Nhà văn thông qua lăng kính ngôn ngữ mà cảm nhậncảm xúc của mình, thể nghiệm sức sống phong phú đa dạng của muôn loài”[28,48-49]

Trong văn học, ngôn ngữ lại được chia ra làm nhiều loại ngôn ngữ khácnhau Mỗi loại lại có những đặc trưng riêng của nó Trong thơ ngôn ngữ trữ tìnhgợi cảm và giàu tính nhạc, trong kịch gắn với đối thoại, gần với ngôn ngữ đờithường, ngôn ngữ trong tác phẩm tự sự lại gắn bó chặt chẽ với ngôn ngữ trầnthuật

Như chúng ta đã biết văn học ra đời do nhu cầu thưởng thức thẩm mĩ củacon người Chính ngôn ngữ nghệ thuật đã đem lại cho văn học những vẻ đẹpriêng theo từng thể loại tạo ra những giá trị thẩm mĩ riêng cho mỗi tác phẩm.Nói như M.Gocrki: “Ngôn ngữ là yếu tố thứ nhất của văn học” Nếu tác phẩmvăn học là tổng hòa của nhiều yếu tố thì ngôn ngữ chính là yếu tố căn cốt, yếu

tố kiến tạo ra một tác phẩm văn học Vai trò của ngôn ngữ trong tác phẩm văn học là rất quan trọng.

Ngôn ngữ là chất liệu của tác phẩm văn học Khác với loại hình nghệthuật như hội họa, kiến trúc, điêu khắc, hình tượng nghệ thuật trong văn họcđược xây dựng bằng ngôn từ mà ngôn từ không tác động trực tiếp vào thị giáchay thính giác mà ngôn ngữ khiến người đọc bị tác động đến trí tưởng tượng,lấy được cảm xúc của người đọc và sau đó lay động tâm hồn người đọc Bêncạnh đó ngôn ngữ còn có tính chất bắc cầu: ngôn ngữ có vai trò quan trọngtrong việc khai thác và khám phá tác phẩm Nó giúp mở rộng phạm vi, đốitượng phản ánh theo không gian, thời gian, giúp người đọc sống với nhiều cuộcđời, nhiều cảm xúc và sự cả sự vận động với thời gian quá khứ, hiện tại vàtương lai

Ngôn ngữ còn tạo nên những đặc trưng và phong cách, quan điểm sángtác của mỗi nhà văn và khi nhà văn có dụng ý sử dụng ngôn ngữ ở phương diệnnào đi chăng nữa thì ngôn ngữ cũng đã được nhà văn lựa chọn và gọt giũa để nóđảm nhiệm đúng vai trò của mình trong việc bộc lộ ý tưởng của nhà văn Cónhà văn sử dụng ngôn ngữ mực thước, uyên thâm, thanh tao Cũng có nhà văn

sử dụng ngôn ngữ mỉa mai, châm biếm, của người có tư duy trào phúng Cóngười lại sử dụng ngôn ngữ đau đớn, chua xót, hoài nghi, Nhưng dù sử dụngngôn ngữ nào đi chăng nữa khi nhà văn đã sử dụng thì ngôn ngữ cũng đã đượcdùng với một hàm ý sâu sắc

Các tác phẩm đương đại theo thời gian đã có những chuyển biến Trong sựchuyển biến chung đó tiểu thuyết nói riêng và các tác phẩm tự sự nói chungcũng nhanh chóng bắt nhịp và đạt được nhiều thành tựu Phương thức thể hiệncũng đa dạng nhất là sự đổi mới về phương diện nghệ thuật

1.2 Sáng tác của Phan Hồn Nhiên trong đời sống văn học Việt Nam đầu thế kỷ XXI

Trước yêu cầu đổi mới văn học, đối mới cách tiếp cận hiện thực, đối mớimối quan hệ giữa nhà văn với độc giả, tình hình đổi mới của đất nước, các nhàvăn trẻ đã và đang mang đến cho văn học nước nhà những luồng sinh khí mớivới âm hưởng lạ và hiện đại Về thơ có: Nguyễn Thế Hoàng Linh, Nguyễn HữuHồng Minh, Phan Huyền Thư, Ly Hoàng Ly, Trần Lê Sơn Ý…; về văn xuôi có:Nguyễn Danh Lam, Nguyễn Ngọc Thuần, Trần Nhã Thụy, Phan Hồn Nhiên, Di

Li, Nguyễn Đình Tú, Đặng Thiều Quang, Khánh Phương, Nguyễn Ngọc Tư,Nguyễn Vĩnh Nguyên, Vũ Đình Giang… Các nhà văn trẻ hôm nay đều rất tự tin

và mạnh dạn, đặc biệt họ có thế mạnh về viết truyện ngắn, truyện dài hoặc tiểuthuyết Qua những tên tuổi đó có thể hình dung phần nào diện mạo của nền vănhọc Việt Nam hiện nay cũng như trong tương lai gần

Trong số những tác giả đáng chú ý phải kể đến tác giả Phan Hồn Nhiên.Chị là một cây bút sớm nắm bắt được thị hiếu của độc giả Với các sáng tác củamình, Phan Hồn nhiên đã có được sức ảnh hưởng lớn trong đời sống văn họcđại chúng hiện nay Bắt đầu sự nghiệp sáng tác ở tuổi hai mươi và chị đã ghiđược những dấu ấn trên con đường đến với văn học đương đại trong đó cónhững sáng tác được độc giả là những người trẻ đón nhận, nhiều tác phẩm của

chị được xếp vào dòng văn học đại chúng Các sáng tác Dốc mưa, Nằm ở lưng đồi, Giao mùa, Cú nhảy ban mai, Xúc cảm nguy hiểm, Người mưa từng trở

thành những cuốn sách được những người đọc ở lứa tuổi học trò, sinh vên yêuthích

1.2.1 Phan Hồn Nhiên và dòng tiểu thuyết giả tưởng

Tiểu thuyết giả tưởng là loại tiểu thuyết sử dụng một phần hay toàn bộnhững yếu tố do nhà văn tưởng tượng, suy luận tạo nên một thế giới nghệ thuậtphi thực nhằm diễn giải một ý tưởng, trình bày một quan niệm, giả thuyết chủquan nào đó Trong văn học thế giới, văn học giả tưởng có một dòng chảy từthời cổ đại đến nay Ở mỗi thời kì nó lại có những kiểu loại khác nhau Trongvăn học Việt Nam, những truyện truyền kì kiểu Từ Thức gặp tiên là thuộc vănhọc giả tưởng Các truyện “giấc mộng của Tản Đà, cũng thuộc loại văn học giả

tưởng Trong thời đại khoa học, văn học giả tưởng có dạng tiểu thuyết “khoahọc viễn tưởng” Các truyện phiêu lưu của Jules Verne được bạn đọc Việt Nam

trước đây vô cùng hâm mộ như Hai vạn dặm dưới biển, qua các bản dịch là

thuộc loại tiểu thuyết khoa học giả tưởng Các vấn đề mà tiểu thuyết giả tưởngquan tâm ngày nay là: tương lai nhân loại, du hành đến các vì sao, những thànhtựu khoa học công nghệ tự động hóa, người máy, người ngoài hành tinh, cácnăng lực siêu nhiên Đặc điểm lớn nhất của tiểu thuyết khoa học giả tưởng làthông qua việc quan sát thực tế, những xu hướng khoa học hiện thời mà dựđoán về tương lai Tư duy tiểu thuyết khoa học giả tưởng là sự kết hợp tư duykhoa học và tư duy hình tượng Đích nhắm là trí tò mò và mơ ước của độc giả.Tiểu thuyết khoa học giả tưởng có lượng bạn đọc rất lớn, ở nhiều lứa tuổi, nhất

là tuổi trẻ nhiều mơ ước và thích phiêu lưu Tuy nhiên ở Việt Nam, tiểu thuyếtgiả tưởng còn ít Tiểu thuyết giả tưởng của Phan Hồn Nhiên vì thế gây được

sự quan tâm

Nhà văn Phan Hồn Nhiên từng đạt nhiều giải thưởng văn học uy tíntrong nước, đã tham dự chương trình viết văn Quốc tế tại Iowa (Mỹ) Sáng cáccủa chị cũng được dịch và xuất bản tại Pháp Đến nay chị có khoảng trên 20 tácphẩm đã xuất bản Chị theo đuổi hai dòng sáng tác cơ bản đó là đó là dòng viếtcho người trưởng thành và dòng viết cho tuổi trẻ Nhiều cây bút trẻ cho rằng đềtài tình yêu là một đề tài được các bạn trẻ đón nhận nhất trong xã hội hiện naynhưng với Phan Hồn nhiên chị lại có cái nhìn hoàn toàn khác Chị chọn chomình một đề tài đầy gai góc và khá khó viết Khi chuyển hướng sang viết dòngvăn học kì ảo chị cần nắm bắt được kĩ thuật viết để tạo ra các lớp không giancũng như nắm bắt các lớp tâm lý văn học fantasy đòi hỏi Ở đó, người viết phảikết hợp nhiều loại hình và bút pháp nghệ thuật để hình thành nên một tác phẩm.Dòng văn họcgiả tưởng đã được thế giới khai thác mạnh nhưng còn lạlẫm ở Việt Nam Vượt qua đường biên công nghệ và khoa học thuần túy, thểloại này chạm đến vấn đề cốt lõi: khả năng tồn tại và ý nghĩa sự tồn tại của từng

cá nhân Khoa học đã và sẽ đưa con người đi rất xa Cấu trúc mới trong nhậnthức đang được thiết lập Nhưng, luôn luôn, điểm cuối mỗi cuộc du hành, khámphá lớn nhất của con người vẫn thuộc về nhân tính Đây cũng là phần thưởnglớn lao mỗi chúng ta phải có và giữ được, với bất kỳ giá nào.

Luật chơi của Phan Hồn Nhiên là tác phẩm nằm trong bộ ba tác phẩm giả tưởng (Hiện thân, Máu hiếm và Luật chơi) Với Luật chơi, Phan Hồn Nhiên

đã khai mở một con đường đi hoàn toàn mới cho dòng văn học giả tưởng: “lầnđầu tiên văn học Việt Nam có một nhân vật là nhân bản vô tính” Để dẫn dắtđộc giả, Phan Hồn Nhiên dùng lối viết miêu tả kết hợp với tiết tấu nhanh Từtrang viết, tác giả đặt ra các vấn đề: Ý nghĩa sự tồn tại của con người nằm ởđâu? Đâu là mục tiêu mà khoa học và nghệ thuật hướng đến? Trong cuộc giằng

co giữa giá trị tình cảm và danh vọng, sức mạnh của tình yêu thương, bên nào

sẽ chiến thắng? Dòng văn học này thu hút được sự quan tâm của bạn đọc trẻ

1.2.2 Đặc điểm và dấu ấn của Mắt bão, Ngựa thép, Luật chơi

Theo chia sẻ của Phan Hồn Nhiên sau khi hoàn thành truyện dài Công ty năm 2006 thì năm sau chị bắt tay vào viết tác phẩm Mắt bão nhưng phải đến

đầu năm 2008 cả hai tác phẩm này mới được chị cho xuất bản Cả hai tác phẩmđều viết về giới trẻ những sinh viên hoặc giới văn phòng xoay quanh nhữngbước thăng trầm, có khó khăn, có vấp ngã và cũng có thành công trên con

đường sự nghiệp và cuộc sống của những người trẻ tuổi Ở Mắt bão, là một

Thái Vinh thật đáng trách nhưng cũng thật đáng thương Sinh ra trong một giađình giàu có, cha mẹ có quyền chức nhưng cô lại chọn cho mình một lối sốngbuông thả Đơn giản vì trong sự giàu có ấy, cô thiếu hẳn tình thương, sự quantâm chăm sóc của ba mẹ - cái mà cô cần nhất Hay Vĩnh - với lớp vỏ bề ngoàiđĩnh đạc, kiên định, hạnh phúc nhưng bên trong anh là sự mất phương hướngcủa tuổi trẻ, một sự trống rỗng ghê gớm Một nhân vật khác là Hữu, xuất thântrong một gia đình nghèo, chống chọi với cuộc sống nghèo khó Những tưởngkhi thành đạt anh sẽ tìm thấy sự đồng cảm với những người xuất thân giống

như mình Nhưng không, Hữu luôn tìm mọi cách đi lên bằng những thủ đoạn đểloại bỏ đối thủ cũng như thu lợi bất chính về mình Tuy nhiên, trong cái vòngxoáy ấy, vẫn còn tìm được những người trẻ như Hải - một sinh viên luôn tự tinvào chính mình, có khát vọng và mục đích chính đáng, Hải đã từng bước tìmcho mình một công việc bằng chính năng lực của bản thân… Câu chuyện còn

đề cập đến nhiều vấn đề xã hội của những người trẻ như chụp ảnh nude, quan

hệ đồng tính, những tranh chấp giành giật chỗ đứng và vị trí trong xã hội, Nhàvăn Đoàn Thạch Biền nhận xét về tác phẩm của Phan Hồn Nhiên: “Mỗi lần đọctruyện của Phan Hồn Nhiên đều khám phá được những bất ngờ thú vị trongtừng trang viết Cách viết của Nhiên không quá gay cấn, tạo sự tò mò mà nótừng bước dẫn dắt người đọc vào thế giới của những con người trẻ mà chúng taluôn bắt gặp xung quanh cuộc sống Trong sự nghiệp viết lách, Nhiên luônmuốn thử nghiệm, và sự thử nghiệm của cô luôn tạo sự hấp dẫn, hứng thú chobạn đọc…”

Sau những truyện dài được đăng dài kỳ trên báo hoa học trò và xuất bản

thành sách, Ngựa thép là tiểu thuyết đánh dấu những thay đổi trong lối viết của Phan Hồn Nhiên.Ngựa thép là một cuốn tiểu thuyết đầy đặn, sâu sắc của một

người viết trẻ có đam mê và ý thức rõ ràng về việc phải làm gì để hòa nhập vớidòng chảy văn chương đương đại trong nước và thế giới Cấu trúc của tác phẩm

Ngựa thép gồm 3 phần tuy rằng ba phần là ba câu chuyện khác nhau nhưng lại

được Phan Hồn Nhiên kể lại một cách sáng tạo và đọc hết ba phần của cuối tiểuthuyết chúng ta mới thấy được sự liên hệ và giá trị của tác phẩm từ kết cấu củatác phẩm mang lại

Tiểu thuyết Ngựa thép dường như là một thử nghiệm về nghệ thuật cấu

trúc tác phẩm của Phan Hồn Nhiên Chị không xây dựng tác phẩm theo một trật

tự tuyến tình thời gian, không gian nào mà là một cách kể có phầm mới lạ Ởphần một, câu chuyện được kể bởi ba nhân vật, để rồi từ đó khắc họa cuộc đờicủa nhân vật chính - Sơn Còn ở phần ba, trong khi kể câu chuyện của cô gáimất trí, tác giả lồng thêm vào đó một tiểu thuyết khác - câu chuyện trong cuốn

sách Pelikan - mà nhân vật chính đọc Ngựa thép có cấu trúc mới, hiện đại Tác

phẩm được đánh giá là "sự hài hòa điêu luyện giữa tính chất trình diễn của mộtnghệ sĩ và sự khéo léo tỉ mỉ của một nghệ nhân” Đây là một tiểu thuyết đầyđặn, vững chãi và sâu sắc của một người viết có ý thức và nỗ lực làm mới lốiviết

Năm 2011, Phan Hồn Nhiên tham gia khóa Viết văn tại Đại học Iowa Vềnước, nhà văn khởi sự dự án chuyên sâu vào thể loại văn học văn học giả tưởng.Với lợi thế sinh ra trong gia đình làm khoa học, có cơ hội học hỏi từ bạn bè nhàvăn các nước, Phan Hồn Nhiên thực hiện dự án liên tục trong 3 năm và sau đó

cho ra đời ba tác phẩm Máu hiếm, Luật chơi và Hiện thân Có thể xem đây là

những tác phẩm văn học giả tưởng của Việt Nam được xây dựng theo hệ thốngchặt chẽ của thể loại, được nhà văn đầu tư nghiêm túc cả về nội dung và bút

pháp Tác phẩm Luật chơi, các nhân vật mang theo những âm mưu và bí mật

khoa học buộc độc giả phải không ngừng phân tích, lý giải và khám phá Trongcác không gian tồn tại song song, những cá nhân được tạo ra theo nhiều cáchkhác nhau sẽ phải tranh đấu để loại trừ hay hỗ trợ để cùng nhau tồn tại

Luật chơi cũng là tác phẩm đánh dấu sự hợp tác của Phan Hồn Nhiên và

họa sĩ Trương Huyền Đức Quyển sách này không chỉ hấp dẫn về nội dung,nhất là với những người đọc trẻ mà còn hấp dẫn độc giả bởi những bức tranhminh họa đầy ám ảnh

Tiểu kết

Phan Hồn Nhiên là một cây bút quen thuộc đối với thế hệ bạn đọc trẻđương đại, đặc biệt là các bạn đọc từng yêu thích tủ sách Hoa Học Trò Là mộtngười viết có nhiều tác phẩm viết cho tuổi teen, tuổi mới lớn; sáng tác của PhanHồn Nhiên là những câu chuyện có tinh thần nhân bản và thu hút được một sốđông người đọc Từ cách xây dựng nhân vật ấn tượng, cốt truyện, giọng văn lôicuốn, Phan Hồn Nhiên đã tạo ra những dấu ấn rất riêng biệt trong văn họcđương đại Chị không lựa chọn cho mình một đề tài cố định mà với chị mỗi giaiđoạn sáng tác nhất định là một quá trình khám phá cái mới và đến thời điểm

này, chị đã có một vị trí nhất định với một bộ phận độc giả nói riêng và trong đời sống văn học đương đại nói chung.

Chương 2 NHÂN VẬT VÀ NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG

MẮT BÃO, NGỰA THÉP, LUẬT CHƠI

Văn học là nhân học Nhân vật văn học là sự thể hiện tập trung quanniệm và cách thể hiện con người của nhà văn Vì thế nhân vật, hệ thống nhânvật là những thành tố nghệ thuật quan trọng của văn bản tiểu thuyết Mỗi nhà

tiểu thuyết đều là những người sáng tạo nhân vật Vũ Trọng Phụng với Xuân Tóc đỏ, Nam Cao với anh giáo Thứ,… Các tiểu thuyết hiện đại quan tâm đến

con người bên trong, đến hành vi, ý nghĩ, cảm nhận của nhân vật, đến việc mô

tả con người không nguyên khối, phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, hình dungcủa độc giả về nhân vật Có thể nói, trong tiểu thuyết, con người và sự thể hiệncon người thông qua các nhân vật là sự tập trung sáng tạo của nhà tiểu thuyết.Dưới đây luận văn sẽ tìm hiểu vấn đề nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vậttrong sáng tác của Phan Hồn Nhiên

2.1 Hệ thống nhân vật trong các tác phẩm Mắt bão, Ngựa thép và Luật chơi

Theo Từ điển thuật ngữ văn học của nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình

Sử, Nguyễn Khắc Phi: “Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước

lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống Nhân vật vănhọc được miêu tả qua các biến cố, xung đột, mâu thuẫn và mọi chi tiết các loại

Đó là mâu thuẫn nội tâm của các nhân vật, mâu thuẫn giữa nhân vật này vớinhân vật khác Cho nên nhân vật luôn gắn liền với cốt truyện [12, 263]

Bạn đọc đến với các sáng tác của Phan Hồn Nhiên dễ dàng nhận ra mộtkhông gian sinh động trong hầu hết các tác phẩm Nó không bó hẹp ở một phạm

vi nhất định mà tác giả dụng công xây dựng không gian rộng, không gian đónhà văn đã dụng công xây dựng tìm kiếm một thế giới nhân vật sinh động, đadạng và phức tạp Đó là những con người bình thường trong cuộc sống hằngngày xung quanh chúng ta và có thể bắt gặp một phần của mình trong đó Trongkhông gian tác phẩm, tác giả Phan Hồn Nhiên đã khắc họa một cuộc sống chốnthị thành của giới trẻ, hay một cuộc sống thiếu thốn tình yêu và cả thế giới của

công nghệ sinh học đều được nhà văn khéo léo đưa vào tác phẩm Qua đó từngmảng màu của cuộc sống được tái hiện trong một xã hội hiện đại con ngườiluôn phải đối diện với nhưng toan tính, lo lắng, giằng xé để tồn tại và đạt đượcmục đích của cá nhân mình Hệ thống nhân vật trong các sáng tác của nhà văn

đa dạng về lứa tuổi nhưng giới trẻ hiện đại chiếm số đông Họ có thể là nhữngchàng trai, cô gái vừa bước ra khỏi mái trường phổ thông hay những bạn trẻ làsinh viên đang theo đuổi những đam mê của mình Cũng có những nhân vậttrưởng thành Điều này làm nên một thế giới nhân vật đa dạng trong các tácphẩm của Phan Hồn Nhiên Tuy nhiên các nhân vật này đa phần họ cô đơntrước thực tại Có những nhân vật toan tính mưu mô và sẵn sàng đạp đổ, chàđạp thậm chí là lợi dụng người khác để kiếm tìm những thứ mình thích Hoặcnhững nhân vật giống như bước ra từ một thế giới khác, thế giới của sự pháttriển của khoa học Bên cạnh đó là những nhân vật hiện thân của cái thiện, cáichính nghĩa và nghị lực

2.1.1 Nhân vật kiếm tìm, kết nối với thế giới

Kiếm tìm vốn là một hoạt động mang tính chất đặc thù của con người.Nhờ kiếm tìm, con người không bằng lòng với những gì mình đang có và luôn

nỗ lực để đạt được những gì mình mong muốn Đó cũng là quy luật phát triển tựnhiên của xã hội Vì thế, con người luôn tìm cách vươn lên trong cuộc sống đểđạt được khát vọng và hoài bão của mình Mỗi cá nhân đều có một mục đíchsống khác nhau có khi là một tình yêu đẹp, một hành phúc gia đình song cũng

có khi là tiền bạc và danh vọng Trong các tác phẩm của Phan Hồn Nhiên có thểthấy rất nhiều những nhân vật như vậy

Ngựa thép là cuốn tiểu thuyết của Phan Hồn Nhiên xây dựng hệ thống

nhân vật đi tìm kiếm kết nối với thế giới Hầu hết các nhân vật trong các phầncủa cuốn tiểu thuyết này đều đơn độc và đang loay hoay đi tìm cho mình mộtthế giới mà họ thấy thiếu hụt Điều này được Phan Hồn Nhiên diễn tả xuyên

suốt mối quan hệ của các nhân vật trong cả ba phần Ở phần Cơ thể, mối quan

hệ giữa Sơn và Anna là quan hệ mẹ con Bách và Anna là quan hệ vợ chồng,Anna và Anne là quan hệ chị em vậy nhưng mối quan hệ của họ giống như làngười xa lạ Anna luôn tỏ ra độc ác với con trai mình và cho rằng sự có mặt củacậu trên cõi đời này là một sai lầm của người mẹ này Người mẹ thỏa thuận vớicon yêu cầu con đâm xe vào em gái mình giống như một cuộc tai nạn để trả thùcho việc em gái sống với Bách nếu làm được bà mới tiếp tục cho Sơn tiền chữabệnh ung thư phổi Câu chuyện về con đường tìm kiếm kết nối của các nhân vật

có cả trong ba câu chuyện, các kiểu nhân vật này còn hấp dẫn hơn khi PhanHồn Nhiên xây dựng kiểu nhân vật này ở phần 2 và 3 của cuốn tiểu thuyết Đọc

ba câu chuyện trong Ngựa thép người đọc có thể thấy rõ những con người như

Sơn, như Bách, như Anna, như hai anh em sinh đôi, Pelikan, người dạy ngônngữ, người mất khả năng ngôn ngữ… Tất cả họ đều là những nhân vật mất kếtnối để rồi khốn khổ tìm cách tháo gỡ và tìm cho minh cách để giải tỏa mặc dù

bên ngoài họ luôn tỏ ra là người mạnh mẽ Các nhân vật trong tác phẩm Ngựa thép cô độc không có sự kết nối với nhau và hành trình của các nhân vật này là

hành trình đi tìm kiếm sự thiếu hụt đó Hành trình tìm kiếm tín hiệu kết nối conngười lại với nhau Đó là cuộc sống của người Việt ở nước ngoài, một nhómngười “trống rỗng, hụt hẫng và thất lạc”, mất mát không chỉ vì tha hương haythiếu tuổi thơ Đó là tình huống khi Sơn nằm viện mẹ cậu đến và với cậu giờ chỉ

có thể khuyên mẹ của mình: “Mẹ sẽ không làm gì dượng và Anne chứ?” Tôicười khẩy: “Con nghĩ mẹ sẽ làm gì?” “Con không biết Nhưng con hi vọng mẹ

để mọi thứ được yên Bởi cuối cùng dượng và dì đã có chút hạnh phúc ” “Conbiết gì về hạnh phúc?” Con trai tôi khi ấy đã mỉm cười: “Là được sống giốngnhư những người đang sống bình thường.” Tôi cũng cười: “Mẹ chỉ e rằng, trongcác tình huống bất thường vẫn luôn xảy ra trong đời sống bình thường ấy, người

ta lại nhìn thấy rõ hơn ý nghĩa của sự bất hạnh,” (Tr 81) Một người con traivan nài mẹ mình để cho em gái của chính mẹ được sống một cuộc sống bìnhyên mặc dù người em gái ấy đang bị liệt nửa người Người chị vẫn vô tâmkhông mảy may rung động trước yêu cầu của con trai một thanh niên sắp chết

vì bệnh ung thư thì quả thật Anna là người người phụ nữ có trái tim lạnh Điều

đó đã đẩy Sơn vào bi kịch của một kẻ cô đơn khi mà xung quanh cậu luôn cóngười thân yêu bên cạnh nhưng chính những người mà đáng lẽ cần yêu thươngbao bọc cậu lại là người nhẫn tâm bỏ mặc thậm chí còn mặc cả đánh cược cuộcđời cậu bằng những thỏa thuận như những kẻ xa lạ với nhau Đây cũng là mộttrạng thái cô đơn của con người đang xảy ra trong cuộc sống “Ngựa thép có những con người bình thường, nhưng mối quan hệ giữa họ thật khác thường: một cặp song sinh, tình cảm cha dượng và con riêng, người mất trí nhớ và thầy giáo của cô ấy Điều bất thường ở đây chính là thế giới nội tâm của họ, sự cô đơn, kiếm tìm cách biểu hiện yêu thương, kết nối với những người xung quanh trong một thời đại mà các phương tiện kết nối phát triển Ba câu chuyện trong

ba phần của tiểu thuyết dường như hoàn toàn khác biệt Chúng được kết nối bởi hình ảnh một chú ngựa, khi thì là một món đồ chơi, khi ở trong bức tranh, lúc nằm trong giấc mơ đeo bám nhân vật [38] Phan Hồn Nhiên đã tinh tế nhìn

thấy sự mục ruỗng của trái tim con người trong xã hội hiện đại

Nhân vật Lâm trong Luật chơi cũng vậy Ban đầu cậu chỉ là cầm tấm vé

xem một chương trình truyền hình mà cậu bạn thân tên Thái đã cố tình nhét vào

túi áo cậu để đến xem một chương trình thực tế có tên là “trò chơi sinh tử”.

Lâm vô tình bị đẩy vào chỗ phải nhập vai một người chơi trong trò chơi đầymạo hiểm này do nhân vật tham gia trò chơi trước đó đã bỏ cuộc Tuy nhiênngười đọc như ngột thở qua từng chặng hành trình tham gia của Lâm Những sựkiện diễn ra ngay cả với Lâm cũng là một thử thách ngoài sức tưởng tượng củacậu Đơn độc tìm kiếm cậu bạn, cố kết nối với những dữ kiện để tìm ra tung tíchcủa bạn mình, Lâm luôn cố gắng logic mọi thứ để những phán đoán của cậu là

có cơ sở cuối cùng Cậu bạn thân không phải là người mất tích Cậu chỉ hóa

trang để khiến Lâm phải tham gia cuộc chơi này: “Lâm đúng ngây như tượng khi các kĩ thuật viên âm thanh thoăn thoát luồn dây bên dưới chiếc jacket chó khoang, gắn microphone cho cậu Anh chàng mũ đỏ giày đỏ lẫn người cao lêu khêu đều chẳng bận tâm đến cậu, dù chỉ một cái liếc mắt ” (Tr 47) Hoàn

cảnh đặt Lâm một cậu học sinh vừa mới tốt nghiệp cấp 3 vốn là một người nhútnhát, khép kín, sợ hãi và thực sự chưa trưởng thành tham gia một cuộc chơi đầymạo hiểm mà sau này Lâm còn bị khống chế tiếp tục tham gia trò chơi bằngchính sự an toàn của những người thân trong gia đình mình Không còn cách gìkhác cậu chỉ có thể miễn cưỡng dấn thân vào các chặng đường và những quytắc khó hiểu của luật chơi Cả câu chuyện về hành trình chinh phục các mụctiêu của Lâm trong trò chơi này cậu luôn phải tự mình phân tích đánh giá vàdần dần bản lĩnh hơn, trưởng thành hơn trong tư duy Độc giả nhận thấy sau khiđọc xong tác phẩm đó chính là thông điệp mà nhà văn Phan Hồn Nhiên muốngửi gắm ở nội dung của câu chuyện cũng như muốn nhắn đến những người trẻtuổi trên con đường tìm kiếm và trưởng thành của mình bạn luôn có sự lựa chọntrở thành người tốt hay một kẻ độc ác tuy nhiên tình yêu đối với những ngườixung quanh là một giá trị trường tồn Đó chính là mục tiêu mà ngày nay các bạn

trẻ còn rất hạn chế Luật chơi mang đến một thông điệp ngắn mà đầy ý nghĩa đó

là tuổi trẻ, tuổi để dẫn thân, để đối mặt thử thách và vượt qua bằng mọi sự cố

gắng và lòng can đảm dù bạn là con người thật hay là một robot sinh học được

tạo bởi công trình nghiên cứu thì bạn vẫn cần một mục tiêu sống đẹp Đó là cảmột quá trình mà các nhân vật giả tưởng đã đi tìm và kết nối với nhau để cùngnhau tìm ra được kết quả thực sự của luật chơi mà mình đang tham gia

Trong tác phẩm Mắt bão Thái Vinh là một nhân vật được tác giả xây

dựng điển hình cho những nhân vật là hiện thân của cô gái khát khao tìm kiếmkết nối Vốn là một du học sinh trở về từ Singapore, Thái Vinh mong muốnđược sống trong tình yêu thương của gia đình Cô gái ấy tưởng rằng mình cómột bản lĩnh mạnh mẽ nhưng thực ra tâm hồn lại yếu đuối mong manh TháiVinh không được ai trong gia đình quan tâm hỏi han, mỗi người đều cố gắngtheo đuổi mục đích của bản thân bỏ mặc cô bé cô đơn chính trong ngôi nhà củamình Đã hơn một lần Thái Vinh muốn tìm đến cái chết để giải thoát nhưng đềuđược Vĩnh ngăn lại Hành động ấy của Thái Vinh cho thấy khát khao mongđược quan tâm nhưng cuộc sống cứ cuốn các thành viên của gia đình cô bỏ mặc

cô đơn côi, lạc lõng và cuối cùng là những vết trượt dài trong đời sống Cái chết

là hành động phản kháng cuối cùng để cô khỏa lấp sự bất lực trên con đườngtìm kiếm tình yêu thương của mình với những người thân Cái chết đầy bất ngờcủa cô khiên tất cả các thành viên trong gia đình Vĩnh đều phải nhìn lại bảnthân và nỗi đau trước cái chết của Thái Vinh sẽ dằn vặt họ đến hết cuộc đời

Những nhân vật trong sáng tác của Phan Hồn Nhiên thường được xâydựng trong những trạng thái khát khao và nỗ lực kiếm tìm lẽ tồn tại, kiếm tìmnhững khả năng để mưu sinh, kiếm tìm hạnh phúc, kiếm tìm chân lí, kiếm tìmbản thế Đọc các tác phẩm, qua sự tái hiện của nhà văn, người đọc có thể tìmthấy sự gặp gỡ ở một số cảnh ngộ trong đời sống, như đã gặp ở đâu đó quanhmình Kiểu nhân vật này cũng xuất hiện trong nhiều tác phẩm văn học đươngđại, cho thấy sự chuyển biến trong cách thức lựa chọn, xây dựng nhân vật vàthể hiện những vấn đề của đời sống

2.1.2 Nhân vật cô độc

Đây là hình ảnh nhân vật phổ biến trong văn chương Việt Nam thời kìđổi mới khi ý thức cá nhân của nhân vật được nâng lên và khi con người thườngxuyên phải đối diện với chính mình Có thể nhận thấy những khác biệt trongvăn học đương đại với văn học trong thời kì kháng chiến ở phương diện này Ởthời kì kháng chiến người cầm bút thường không hoặc ít khi viết về những nhânvật cô độc và bế tắc bởi yêu cầu của văn học cách mạng nhằm khích lệ tinh thầnđấu tranh phục vụ công cuộc giải phóng dân tộc Trongvăn học thời kì đổi mới,con người phải đối diện với rất nhiều các vấn đề khác nhau của cuộc sống thậmchí họ phải đối diện với chính nỗi cô đơn sự đơn độc bế tắc của chính mình.Vấn đề này được nhà văn quan tâm, trở thành đối tượng chính được phản ánhtrong các sáng tác văn chương Con người được khắc họa chân thực không còn

là con người được lí tưởng hóa mang tầm vóc lớn lao nữa mà là con người nhỏ

bé, con người của đời sống thường nhật trong một xã hội đầy phức tạp khi màmọi giá trị đạo đức bị đảo lộn Nhân vật cô đơn ở đây có thể là một trạng thái

mang tính bản thể, sự ý thức về nỗi cô đơn và cũng có khi hoàn cảnh khiến họ

bị cô đơn Đây là vấn đề của mỗi cá nhân nhưng lại là trạng thái thường gặp củanhiều người trong đời sống hiện tại của cộng đồng và xã hội Con người thườngthấy cô đơn khi thiếu đi sự đồng cảm, thiếu tiếng nói chung khiến họ rơi vàotrạng thái trống trải trong tâm hồn

Những nhân vật này mang trong mình nhiều suy tư và có nhiều vấn đề đểtác giả phát triển cốt truyện Không phải những con người mang tầm vóc lịch

sử, lớn lao kì vĩ nữa mà đây là những con người đời thường mang trong mìnhnhững trăn trở lo âu không tìm được hướng đi và họ rơi vào bế tắc Con người

cô đơn trong văn học đương đại là những con người gần gũi với cuộc đời,những nhân vật luôn nỗ lực hòa nhập với cuộc sống nhưng lại không thể tìmđược tiếng nói chung đồng điệu với những người xung quanh Họ không đạt

được mục đích của chính mình Trong tiểu thuyết Ngựa thép, các nhân vật ở câu chuyện thứ nhất (phần Cơ thể) dường như đều gặp bất hạnh trong chính căn

nhà của mình

Ở phần Cơ thể (Ngựa thép), nhà văn xây dựng khá ấn tượng hệ thống

nhân vật cô độc, bế tắc này Người đọc cảm nhận được sự bức bối của các nhânvật không chỉ bằng ngôn ngữ đối thoại và mà còn bằng cả cách xây dựng bối

cảnh của câu chuyện: “Cảm giác khoan khoái lẫn nỗi xúc động kỳ dị khiến tôi muốn khóc Vì chỉ có một mình, nên tôi để mặc mình trôi theo thứ xúc cảm yếu đuối… Rồi nó (con ngựa) bắt đầu chuyển động, mạnh dần, buộc một phần cơ thể tôi chuyển động theo” (Tr.67) Đọc tác phẩm, có thể nhận thấy nhân vật

Anna là một nhân vật để lại nhiều ác cảm trong lòng độc giả nhất nhưng ngườiđọc cũng có thể chia sẻ với những trạng thái của chính cô Đến gần cuối truyệnAnna thú nhận với chồng cũ rằng sự tàn bạo của mình là những khi cô khôngkiểm soát nổi và nó đã chiếm hữu lấy cô, “trở thành cô” Có thể lí giải cho hànhđộng Anna dùng súng bắn vào con ngựa là hình ảnh cô muốn chống cự lại cái

ác nhưng lại chỉ có một mình, yếu đuối và bất lực Đến đây người đọc có thểđặt ra những câu hỏi về nhân vật Anna, nguyên do dẫn đến hành động của cô

cũng như những trạng thái mà nhân vật đã trải trong suốt chặng đường đời.

Trong cuốn Lí luận văn học (tập 2), khái niệm “nhân vật” được hiểu: “Nhân vật

văn học là hình thức thể hiện định hướng giá trị đời sống”, “Đọc tác phẩm, cầnkhám phá các nội dung đời sống và giá trị tư tưởng thể hiện trong nhân vật”[9,125] Vậy xây dựng những nhân vật cô đơn, bế tắc phải chăng Phan HồnNhiên đang khắc họa một phương diện trạng thái của đời sống con người hômnay Con người mong muốn, khát khao được yêu thương, được kết nối nhưnglại là điều khó có thể kiếm tìm trong đời sống Phan Hồn Nhiên khi khắc họa

ngoại hình hai nhân vật Hữu và Nhã Thư trong Mắt bão cũng khiến độc giả

đoán định được suy nghĩ của hai nhân vật này Từ đó bộc lộ tính cách của mỗinhân vật qua từng giai đoạn cụ thể trên con đường chiếm lĩnh mục tiêu củamình Nhân vật Hữu nhận về mình sự thành công trong sự nghiệp nhưng anh talại cô đơn với bản thân và với những gì anh ta có Mọi người quay lưng lại vớicách sống đầy toan tính, dẫm đạp lên tất cả để đạt đựơc mục đích của Hữu.Thực chất đây cũng chính là biểu hiện của một bộ phận những con người trong

xã hội đang tồn tại xung quanh chúng ta mà Phan Hồn Nhiên đã nắm bắt vàkhắc họa được

Trong tiểu thuyết Ngựa thép, Phan Hồn Nhiên khắc họa một kiểu dạng

con người cá nhân, ở đó nhân vật cứ quanh quẩn trong mớ bòng bòng do chínhmình hoặc đời sống và những con người xung quanh mình tạo ra: “Mẹ từng bảo tôi rằng, mỗi người đều phải tự giải quyết vấn đề của mình”.

“Lúc nào” Anh ngờ vực “tôi không nhớ gì về điều ấy!”

“Làm sao anh biết được, khi đó là một bí mật giữa mẹ và

tôi!” “ Bí mật gì ?” Anh tò mò.

Em trai anh vẫn cười:

“Có một lần chúng ta đi học nhạc, anh vào lớp tập bài mới còn tôi thì bỏ

về nhà ngủ Hôm ấy, tôi đã nhìn thấy bố mẹ cãi nhau Họ chẳng bao giờ làm điều ấy trước mặt chúng ta Bố nói gì, mẹ làm gì, tôi không nhớ Nhưng tôi nhớ

bố đã nhấc con ngựa chặn giấy trên bàn làm việc, ném mạnh về phía mẹ Mẹ

ngã vật xuống, máu chảy rất nhiều từ vết rách thái dương Từ chỗ lẩn trốn tôi lao ra Tôi đã gào thét vì sợ hãi Vì nghĩ ràng mẹ chết rồi Nhưng bố vẫn bỏ đi

(Tr.201) Họ khát khao hạnh phúc, họ yêu thương nhau mà không cách gì bày

tỏ Trước những gì mình thấy, cậu bé đã thực sự hẫng hụt và bất lực

Trong tác phẩm Luật chơi, Phan Hồn Nhiên đã xây dựng các nhân vật

của mình rất đa dạng Điều đáng nói là cũng khắc họa nỗi cô đơn nhưng trạng

thái cô đơn của mỗi nhân vật lại không giống nhau Ở Luật chơi nhân vật Lâm ban đầu có một cuộc sống khép mình “Bộ đồ mặc ở nhà ưa thích bao giờ cũng vứt ở trên cùng, trong ngăn kéo chật chội Lâm nhặt nó cho vào người Vừa mặc, cậu vừa tự nhủ cú điện thoại là món quà sinh nhật kém vui của một tên bạn quái quỷ nào đó cùng lớp Nếu không, thì cũng chỉ là một màn dựng vốn đầy rẫy trong các bộ phim hình sự, vẳng ra từ chiếc TV tình cờ đặt ngay cạnh điện thoại Từ trước đến nay, với tính cách lơ đễnh đặc trưng cũng như thói quen lảng tránh mọi sự vụ phiền toái, cậu chưa từng dính líu đến bất cứ rắc rối nào nghiêm trọng Một môi trường sống cố định Mối liên hệ bạn bè nhỏ hẹp có thể không thú vị, nhưng lại là rào chắn an toàn, cho phép cậu theo đuổi các sở thích riêng biệt, không đụng chạm và gây hấn với ai” (Tr.13) Lâm là một nhân

vật sống khép mình, anh ta không có nhu cầu chia sẻ nhiều, không muốn giaolưu hay cần có nhu cầu phải giao lưu Nhân vật tưởng như muốn có một cuộcsống tách biệt, ít bị phiền toái và hài long với trạng thái đó của mình Đây cũnglại là một thực tế đời sống, khi những người trẻ bị bao bọc bởi không gian sốngbằng công nghệ hiện đại và dần dần họ bị tách rời với đời sống, ít có sự kết nốivới những người sống quanh mình Lâm chính là một bản sao của đời sống củalớp trẻ bây giờ

Con người cô đơn trong văn học đương đại là những con người trongcuộc đời, họ vẫn cố gắng hòa nhập với cuộc sống nhưng cái tôi của họ khôngthể có tiếng nói chung đồng điệu với những người xung quanh Trong hànhtrình tìm kiếm hạnh phúc và những giá trị của cuộc sống họ không đạt đượcmục đích, thêm vào đó cuộc sống hiện đại lại tạo ra những hoàn cảnh khiến họ

không thể gần gũi với những người xung quanh Phan Hồn Nhiên đã chú ý đếnthực trạng đó và khắc họa nó trong các tác phẩm của mình Bằng những nétchấm phá và sự tái hiện nhân vật (hành động và tâm lý, trạng thái đời sống),người viết đã khắc họa sinh động một kiểu dạng nhân vật, qua đó thể hiện quanniệm của nhà văn về con người trong xã hội hiện đại.

2.1.3 Nhân vật là nhữngngười trẻ mong muốn được khám phá

Phan Hồn Nhiên đã có sự chuyển dịch ở phương diện khắc họa nhân vật,

sự chuyển dịch phạm vi tồn tại của nhân vật trung tâm từ đời sống xã hội vàođời sống thường ngày tuy nhiên con người là nhân vật kì ảo, viễn tưởng hay lớptrẻ muốn được khám phá, chiếm lĩnh khoa học đã trở thành một thế mạnh riêngtrong các sáng tác của Phan Hồn Nhiên

Trong tác phẩm Ngựa thép, Phan Hồn Nhiên vẫn xây dựng những nhân

vật trẻ tuổi Những nhân vật trẻ tuổi vẫn tham gia vào tiến trình phát triển củacốt truyện và đặc biệt chính họ là sợi đây kết nối những nhân vật khác trongchỉnh thể toàn bộ cấu trúc của tác phẩm Đó là nhân vật Sơn, nhân vật hai anh

em sinh đôi và nhân vật cô gái bị mất trí nhớ Các nhân vật này mang trongmình các mục đích khám phá khác nhau song họ đều thể hiện được cái đích củachính họ Người đọc thấy được Sơn một chàng trai quyết đoán nhưng ẩn sâutrong tâm hồn Sơn lại là một người có khí chất yếu ớt làm theo sự chỉ đạo củachính người mẹ của mình với dì Anne bởi cậu chẳng có lựa chọn nào khác và

rồi cậu cũng bị chết bởi chính những gì cậu tạo ra Các nhân vật trong Ngựa thép đều là những người trẻ tuổi từng có những thành công nhưng họ gặp những

bi kịch riêng và họ mong muốn được khám phá Họ cố gắng để thoát ra khỏinhững rắc rối mà họ gặp phải trong cuộc sống và khám phá những điều mìnhđang cần song họ đều gặp bi kịch

Trong tác phẩm, tác giả chú tâm mô tả, tái hiện lại đời sống xã hội củanhững con người trẻ tuổi họ theo đuổi đam mê, tác giả cũng tập trung tái hiện

một thế giới đời thường của họ Chẳng hạn, ở Mắt bão nhân vật anh sinh viên

tên Hải, Phan Hồn Nhiên đã chú ý khắc họa hình ảnh một người trẻ muốn khámphá, dấn thân nhưng cũng không quên nhiệm vụ của bản thân và xem xét cái gì

là quan trọng nhất Hình ảnh Hải giống số đông sinh viên trẻ tuổi bây giờ vừa

học vừa làm “suốt hai ngày cuối tuần vừa rồi Hải làm việc trên Đà Lạt, chuẩn

bị cho miếng đất cho cái resort sắp dược xây thêm cho ông Quyền Thủ tục giấy

tờ liên quan đến đất đai nhiều và rối bời đến mức amh ta đã thức trắng suốt hai đêm, tận dụng cả những giây phút ngồi xe để xem xét và phân loại Việc tạm xong , anh leo lên xe tốc hành đêm về thành phố dù việc của ressot có nhiều vấn đề thì với anh, việc học trên trường vẫn là quan trọng nhất” (Tr 290) Độc

giả cảm thấy bất ngờ bởi cái kết của cuộc đời nhân vật Thái Vinh nhưng cũnglại là một hệ quả hiển nhiên Ngoại hình và tính cách của em chính là hình mẫuđiển hình của các nhân vật nữ chính của nhà văn, một cô gái gầy kheo khư vớiđôi vai nhọn, mái tóc bù xù, ánh mắt hoang dại và cá tính đến mức hơi “quáitính”, nhưng là một cô gái dám yêu dám ghét Chỉ có điều, Thái Vinh đã vượtquá giới hạn cho phép quá xa, xa đến mức không thể quay đầu lại và cuối cùngchọn một giải pháp đau đớn nhất, nhưng cũng là thanh thản nhất đối với em.Cái kết cho cuộc đời của Thái Vinh đem lại nỗi đau lớn, nhưng nhờ có nó,những người còn lại, gia đình người thân của em, có lẽ sẽ nhận ra một điều rằngcái vỏ bọc đẹp đẽ mà họ vẫn hằng nhìn thấy, thực chất đã mục ruỗng từ lâu lắmrồi Một cái kết theo kiểu người tốt hưởng hạnh phúc, mọi ghen ghét đố kị vàthủ đoạn cuối cùng cũng chẳng thắng được sự chính trực và thẳng thắn Conđường phía trước còn rất dài, những người thành công nhất là những con ngườibản lĩnh, dám làm dám chịu và họ giữ vững được những phẩm chất quý giá củamình Những nhân vật như thế này có thể bắt gặp nhiều trong bộ ba tác phẩm

viết theo dòng fantasy của chị (Hiện thân, Máu Hiếm và Luật chơi), mỗi nhân

vật như dẫn dắt người đọc cùng đồng hành với những khám phám mang tính giảtưởng của các nhân vật trẻ tuổi Có khi là một cuộc chơi trên sóng truyền hình,

có lúc lại là một cuộc kiếm tìm như một câu chuyện trinh thám mà ở đấy nếungười đọc chỉ cần sao nhãng không đồng hành cùng các nhân vật là hành trình

khám phá sẽ bị

gián đoạn và khó hiểu: “Người ấy chỉ có thể là ai, nếu không phải cậu bạn thân nhất hiện đã mất tích?

Cậu bị những người của fatal Blow theo dõi, đương nhiên Nhưng cậu không mong thể mường tượng, mình bị theo dõi theo cách này Bất giác, máu dưới da Lâm đông lại trong tích tắc Cậu nhớ chính xác thời điểm lần đầu tiên lưu ý con bọ xanh biếc Cách đây chưa lâu Là buổi sáng dậy muộn, của ngày sinh nhật.

Loài côn trùng mang công nghệ bí mật này đã ở đây, bên ngoài phòng Lâm Rồi nó bay vào, ở lại trong không gian phòng cậu Trước khi cậu bật TV Trước khi cậu nhận ra thôi thúc mãnh liệt rời khỏi nhà, một mình tìm đến đài truyền hình, tìm cách lọt vào trường quay.” (Tr 172).

Có thể khẳng định rằng, nhân vật trẻ tuổi mong muốn được khám pháhay những nhân vật chứa đựng sự kỳ ảo, viễn tưởng phải diễn ra trong một môitrường có tính hiện thực ở đó sự tưởng tượng được phép phát triển và đi cùngvới điều đó thì tính chất mơ hồlà một đặc trưng của thể loại Nhân vật chứađựng sự kỳ ảo, viễn tưởng chỉ tồn tại khi đối diện với nó, người ta luôn có ýthức về một sự đối lập giữa những cái siêu nhiên hư huyễn với thế giới thực tại

Từ góc độ này, có thể thấy rằng, nhân vật chứa đựng sự kỳ ảo, viễn tưởng

có mầm mống từ trong văn học dân gian với những truyện cổ tích, thần thoại.Người viết đã kế thừa và phát triển việc xây dựng nhân vật theo cách thức này.Khi thoát khỏi tư duy thần thoại, sáng tác nên những câu chuyện thời hiện đạithì cũng là lúc con người bắt đầu có ý thức về tính hiện thực và ít nhiều đối lậpnhững hư cấu trong truyện với tính hiện thực Do vậy, ở những câu chuyện đó,thế giới ma quái hư ảo được tạo ra không hoàn toàn nhằm mục đích cuối cùng

là hiệu ứng hoang mang trước sự rạn nứt của hiện thực mà chủ yếu chỉ làphương tiện để chuyển tải tư tưởng, bài học nhân sinh, đạo lí của cuộc đời Cáicốt lõi khi khắc họa các nhân vật trong các sáng tác mang tính giả tưởng củaPhan Hồn Nhiên là ở chỗ tác giả thực sự muốn đi vào thế giới sống thực củagiới trẻ bây giờ Họ thích khám phá, thích phiêu lưu và tìm tòi Tuy nhiên để

tìm được những cốt truyện độc đáo truyền tải nội dung của câu chuyện khôngphải là chuyện dễ song Phan Hồn Nhiên đã thực sự chiếm được sự quan tâmcủa bạn đọc trẻ tuổi ở mảng đề tài tài này Người trẻ họ thấy một phần của mìnhtrong đó Những giả tưởng mà Phan Hồn Nhiên lựa chọn cho các câu chuyệncủa mình người trẻ họ thấy khá gần gũi Nó khác với những cuộc phiêu lưumang tính kì ảo Ở đây vấn đề nhân bản vô tính, con người được nghiên cứu đểtạo ra những con người hoàn thiện và cả những công nghệ cao được Phan HồnNhiên tìm tòi để tạo ra những tác phẩm không quá xa vời với người đọc Điềuđặc biệt đó là những nhân vật trong các sáng tác của nhà văn có những đặcđiểm và lối sống sở thích của giới trẻ ngày nay Vì thế dòng văn học giả tưởngcũng chính là dòng văn học mà Phan Hồn Nhiên thu hút được số đông độc giả

là những người trẻ

2.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Mắt bão, Ngựa thép và Luật chơi

2.2.1 Khắc họa nhân vật qua yếu tố ngoại hình

Phan Hồn Nhiên đã rất thành công ở nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhânvật, những nét ngoại hình được miêu tả thậm chí đã gợi cảm hứng cho hội hoạ

và điện ảnh (qua các hình ảnh minh họa tác phẩm và việc chuyển thể sang tác

phẩm điện ảnh) Đọc những tác phẩm của Phan Hồn Nhiên trong hai tập Ngựa thép và Mắt bão, một điểm có thể nhận thấy là nhà văn đều miêu tả ngoại hình

nhân vật không nhiều nhưng mỗi chi tiết phắc họa yếu tố ngoại hình của nhân

vật đều độc đáo, theo cách thức lấy điểm để tả diện Nghĩa là chỉ chọn một vài

chi tiết độc đáo ở ngoại hình sau đó người đọc sẽ cảm nhận được các yếu tốkhác toát lên từ chi tiết này như tính cách, nội tâm Tác phẩm của Phan HồnNhiên gây ấn tượng về nhân vật bằng nghệ thuật xây dựng, khắc họa nhân vật,bao gồm cả nghệ thuậtkhắc họa diện mạo bên ngoài và khắc họa tâm lý nhânvật Phan Hồn Nhiên cũng dành một dung lượng và bút lực cần thiết để diễn tảtâm trạng nhân vật bên cạnh việc khắc hoạ diện mạo Ngoại hình, diện mạo làcái bề ngoài giúp người đọc nhận ra nhân vật, bước đầu có những khám phá vềtính cách, thế giới nội tâm… Nhà văn miêu tả nhân vật, chú ý đến sự ý tại ngôn

ngoại của ngôn ngữ, dụng công trong từng chi tiết, để nó có sức biểu đạt lớn.Phan Hồn Nhiên có ý thức đặc tả ngoại hình để khắc họa chân dung nhân vật cósức sống và sức gợi Trong những trang viết của mình, Phan Hồn Nhiên lựachọn được những chi tiết điển hình đắt giá Mỗi nhân vật nhà văn khắc hoạ đềuđược nhận diện chỉ qua một vài chi tiết sống động Những chi tiết ấy được sắpxếp hợp lí, phát huy sức mạnh trong toàn tác phẩm, tạo nên một bức chân dunghoàn chỉnh về nhân vật.

Phan Hồn Nhiên chú ý đến lớp từ vựng miêu tả ngoại hình nhân vật từnhững miêu tả khái quát đến những chi tiết cụ thể Cái mà Phan Hồn Nhiênhướng đến là sự khắc họa những con người bình thường trong xã hội Lớp từngữ gợi nên vẻ tươi sáng, đẹp đẽ, giàu sức sống và đáng yêu của các nhân vật

có nhiều Phan Hồn Nhiên dùng bút pháp phác tả và đặc tả để khắc hoạ nhânvật bế tắc từ sắc mặt đến những biểu hiện cụ thể Đôi mắt được đặc tả để bộc lộ

sự lo âu của con người trong đời sống, nhất là những biểu hiện của đời sốngtinh thần Miêu tả những nhân vật đại diện cho giới trẻ mong muốn được khámphá, tác giả miêu tả chân dung, ngoại hình nhân vật không chỉ giúp ta nhậndạng về con người mà nhà văn coi đó như một phương tiện phản ánh hiện thực

Cụ thể trong tác phẩm Mắt bão: “Nhã Thư là cô gái nổi bật nhất, lần đầu tiên anh nhận thấy một điều thực ra mọi trang phục, dù sang trọng và lộng lẫy tới đâu cũng chẳng có ý nghĩa gì nhiều nếu khoác lên một kẻ tầm thường Nhã Thư bước lên sân khấu trong bộ váy thoạt nhìn rất giản dị nhưng thật ra được cắt may bằng kĩ thuật tuyệt hảo Mái tóc chải thẳng không cầu kỳ Đôi mắt đen nổi bật trên gương mặt xinh đẹp luôn nhìn thẳng về phía trước ” (Tr 61) Có

thể nói, nhân vật được hiện lên qua lớp từ vựng miêu tả, chúng ta cũng đã cóthể khái quát nhiều vấn đề thuộc về cách nhìn, phong cách nhà văn: dùng bútpháp tả thực chứ không phải bút pháp lãng mạn, thi vị hoá khi xây dựng nhânvật của mình Bút pháp tả thực chi phối, xuyên suốt trong sáng tác của PhanHồn Nhiên trong mọi khía cạnh nhưng riêng ở miêu tả ngoại hình, nó cũng đã

rất đậm nét, rất sâu sắc và phát huy tác dụng triệt để Trong Luật chơi khi khắc