Một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ dạy thực hành tin học 7 ở trường THCS thành mỹ

Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em thành thục các thao tác cơ bản với máy nên trong

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I LỜI MỞ ĐẦU

Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng thúc đẩy sự phát triển xã hội, làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hóa, giáo dục của thế giới trong đó có Việt Nam

Ngày nay với sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ nói chung của ngành tin học nói riêng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng và được ứng dụng rộng rãi, tin học ngày nay là một phần không thể thiếu được của nhiều ngành trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội Hơn thế nữa nó còn đi sâu vào đời sống của con người

Do đó ngành giáo dục đào tạo phải đầu tư phát triển về mọi mặt Đặc biệt

là nguồn nhân lực tức là phải đào tạo ra một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ để làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Để đáp ứng được các yêu cầu trên, môn Tin học đã được đưa vào giảng dạy ở các trường phổ thông với vai trò là môn học tự chọn

Môn học tự chọn Tin học ở trường phổ thông hiện hành có nhiệm vụ trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về công nghệ thông tin và vai trò của nó trong xã hội hiện đại Môn học này giúp học sinh bước đầu làm quen với phương pháp giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ và kĩ năng sử dụng máy tính phục vụ học tập và cuộc sống

Từ năm 2007 môn Tin học ở THCS là môn học tự chọn cho những trường có điều kiện trang bị phòng máy có giáo viên có chuyên môn tin học, thời lượng 2 tiết/tuần với tất cả các lớp ở cấp học Là môn học mới đưa vào trường phổ thông và có những đặc thù riêng liên quan chặt chẽ với sử dụng máy tính, cách suy nghĩ và giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ, coi trọng làm việc theo nhóm Đặc trưng của môn Tin học là kiến thức lí thuyết

đi đôi với thực hành, đặc biệt ở lứa tuổi THCS phần thực hành còn chiếm thời lượng nhiều hơn

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học nói chung, Tin học 7 nói riêng bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh còn yếu về kĩ năng thực hành trên máy Thậm chí còn có một số học sinh còn ngại thực hiện các thao tác trên máy mà chủ yếu là quan sát các học sinh khác trong nhóm thực hành Do vậy các tiết thực hành ít khi đạt yêu cầu chất lượng

Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em thành thục các thao tác cơ bản với máy nên trong quá trình giảng dạy tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các đối tượng học sinh đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều giúp các em có thể tự khám phá và tự học Xuất phát từ đó nên tôi muốn đóng góp nhỏ của bản thân trong dạy học tin học ở

trường THCS với tên đề tài sau: Một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ dạy thực hành tin học 7 ở Trường THCS Thành Mỹ

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận

Công nghệ thông tin đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá,

xã hội, giáo dục của thế giới Chúng ta đang ở thời đại thông tin kĩ thuật số, thời đại Internet

Đảng và nhà nước đã có những chủ trương chính sách đầu tư và phát triển

về ứng dụng công nghệ thông tin như:

- Chỉ thị số 58-CT/TW của bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đã chỉ rõ: “Ứng dụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, là phương tiện chủ lực để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước”

- Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ GD&ĐT về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục đã chỉ rõ: Nâng cao nhận thức về vai trò của CNTT; ứng dụng và phát triển CNTT trong giáo dục và đào tạo sẽ tạo một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chương

Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việc dạy và học tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập tin học trong nhà trường,

Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy dạy học Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuật toán, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú trọng đến rèn luyện kĩ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinh được thực hành, nắm bắt và tiếp cận những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống Nội dung chương trình của môn Tin học tự chọn hiện hành

ở các trường phổ thông đã đáp ứng được những yêu cầu trên

2 Thực trạng

a Thuận lợi

- Thấu suốt đường lối, quan điểm dạy và học nên Sở Giáo Dục, Phòng Giáo Dục cũng đã kịp thời triển khai các cuộc hội thảo cấp Sở Giáo Dục, cấp Phòng Giáo dục, các cuộc chuyên đề đến tận giáo viên đứng lớp Nhà trường tạo điều kiện cho giáo viên tiếp thu các chuyên đề ở các cấp Tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn, nghiệp vụ Hội ý trao đổi chuyên môn cấp trường như họp tổ, thao giảng các môn đặc thù để góp ý rút kinh nghiệm

Trường lớp khang trang, đầy đủ phòng học, khuôn viên đảm bảo xanh -sạch đẹp

- Được sự quan tâm của Chi Bộ, Ban giám hiệu, Công đoàn nhà trường trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học

- Giáo viên giảng dạy được đào tạo theo đúng chuyên ngành và được bồi dưỡng chuyên đề hàng năm

- Phần lớn các em học sinh có ý thức tự học cao, luôn tìm tòi học hỏi những kiến thức mới trong học tập và rất hứng thú với môn Tin học

- Được nhà trường tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất trang thiết bị dạy học

b Khó khăn

- Vẫn còn một số em học sinh tiếp thu kiến thức còn chậm, đặc biệt là kĩ năng thực hành trên máy của học sinh còn yếu, thậm chí một số học sinh còn rất ngại khi sử dụng máy để rèn luyện các kĩ năng, bởi đây là một môn học mới

- Số lượng học sinh trong một lớp học còn quá đông, diện tích phòng máy nhỏ hẹp, phòng máy có 11 máy được cấp đầu năm 2014, màn hình cũ nên có vài cái đã hỏng hiện không nhìn rõ làm ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh

- Học sinh trên địa bàn chủ yếu là con em các gia đình làm nông, sự quan tâm của phụ huynh đến việc học tập của con em còn nhiều hạn chế, điều kiện để các

em có máy vi tính ở nhà là rất khó, hầu hết các em chỉ được tiếp xúc, làm quen với máy tính trong giờ học dẫn đến việc sử dụng máy của học sinh còn lúng túng, chất lượng giờ thực hành chưa cao Một bộ phận học sinh chưa coi trọng môn học, xem đây là một môn phụ nên chưa có sự đầu tư thời gian cho việc học

c Kết quả của thực trạng trên

Qua kết quả kiểm tra cuối năm học 2012-2013 phần thực hành của học

sinh khối 7 trường THCS Thành Mỹ như sau:

Lớp Sĩ số SL Giỏi TL SL Khá TL Trung bình SL TL SL Yếu TL SL TL Kém

Từ thực trạng trên, để công tác đạt hiệu quả tôi mạnh dạn cải tiến phương pháp đạt kết quả cao hơn trong giờ thực hành tin học 7 ở Trường THCS Thành Mỹ

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1 Đọc, soạn nội dung kiến thức cơ bản từng bài, nhấn mạnh nội dung cơ bản, trình bày khái quát lôgic vấn đề

2 Sử dụng phần mềm quản lí phòng máy theo dõi, hướng dẫn cụ thể tới từng máy đồng thời bao quát cả phòng máy

3 Sử dụng triệt để, có hiệu quả máy chiếu, các đồ dùng liên quan đến bài giảng

4 Thiết kế bài dạy thực hành phải phù hợp với nhiều đối tượng học sinh

5 Dự giờ thảo luận với đồng nghiệp

6 Nghiên cứu tình hình lực học của từng lớp để có biện pháp cụ thể..

II CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN CỤ THỂ

1 Thiết kế bài dạy thực hành.

Công việc thiết kế chu đáo trước một bài dạy và phù hợp với nhiều đối tượng

là khâu quan trọng không thể thiếu của một tiết dạy học mà bất kì một giáo viên nào cũng phải biết “Thiết kế trước bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn

về kiến thức, kĩ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy”

Để thiết kế một bài dạy phù hợp cho nhiều đối tượng học sinh thì tối thiểu nhất phải làm được những việc sau:

- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kĩ năng, thái độ tình cảm Tìm ra được những kĩ năng cơ bản dành cho học sinh yếu kém và kiến thức, kĩ năng nâng cao cho học sinh khá giỏi

- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo viên nắm một cách tổng thể, để giải thích cho học sinh khi cần thiết

- Nắm được ý đồ của sách giáo khoa để xây dựng và thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với tình hình thực tế của đối tượng và trình độ học sinh, điều kiện dạy học

- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy học

- Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế

để bước vào giờ dạy và đã thành công bước đầu

2 Hướng dẫn học sinh tổ chức hoạt động trên lớp

Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tượng học sinh xem như đã thành công một nửa nhưng đó chỉ là bước khởi đầu cho một tiết dạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điều khiển các đối tượng học sinh trên lớp

Trong điều kiện cơ sở vật chất của trường, với một giờ thực hành, việc quan trọng đầu tiên là chia nhóm thực hành Với việc cho học sinh thực hành theo nhóm, học sinh có thể trao đổi hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên Với số lượng học sinh của lớp, số lượng máy hiện có, giáo viên phải có phương án chia nhóm một cách phù hợp

Ví dụ: Phương án chia nhóm cho học sinh thực hành

Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng; Chia nhóm theo đối tượng học sinh; Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến; Chia nhóm theo địa hình khu dân cư

Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh

Cách chia nhóm: Chia nhóm 2 học sinh/máy Các nhóm có thể tự cử nhóm trưởng của nhóm mình

Các bước tiến hành:

- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu và nội dung thực hành

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kĩ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát

- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến khích học sinh tích cực hoạt động

- Giáo viên quản lí, giám sát học sinh thực hành theo nhóm :

+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên theo dõi quan sát và

bổ trợ khi cần

+ Chỉ rõ những kĩ năng, thao tác nào được dành cho đối tượng học sinh yếu trong các nhóm, những kĩ năng, thao tác nào được dành cho đối tượng học sinh khá giỏi trong nhóm

+ Phát hiện các nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều chỉnh + Luôn có ý thức trách nhiệm trợ giúp tránh can thiệp sâu làm hạn chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh

+ Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thực hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kĩ năng

- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả làm việc của các nhóm bằng cách chỉ định 1 học sinh trong nhóm thực hiện lại các thao tác đã thực hành Nếu học sinh được chỉ định không hoàn thành nhiệm vụ, trách nhiệm gắn cho các thành viên trong nhóm, đặc biệt là nhóm trưởng Hoặc cho các nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hành lẫn nhau của nhóm khác theo vòng tròn Làm được như vậy các em sẽ tự giác và có ý thức hơn trong học tập

- Nhận xét, đánh giá kết quả học tập:

+ Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét kết quả thực hành, nhóm trưởng điều hành - nhận xét về kĩ năng, thái độ học tập của các bạn trong nhóm

+ Tổ chức cho các nhóm trưởng nhận xét kết quả thực hành của các nhóm khác

+ Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ sung kiến thức

Giáo viên cũng nên có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để kịp thời động viên, khuyến khích các nhóm thực hành tốt và rút kinh nghiệm đối với các nhóm chưa thực hành tốt

 Minh hoạ về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động học tập của học

sinh trên lớp (thông qua 2 tiết thực hành)

Tiết 15:

TH 4: BẢNG ĐIỂM LỚP EM

1 Thiết kế bài học

a Xác định mục tiêu trọng tâm của bài

+ Học sinh biết nhập các công thức và hàm vào ô tính

+ Biết sử dụng một số hàm cơ bản SUM, AVERAGE, MAX, MIN

Xác định các kĩ năng, kiến thức các đối tượng học sinh cần đạt:

+ Đối tượng học sinh yếu:

Nhập được công thức để tính điểm trung bình, sử dụng được một số hàm để tính toán ở mức đơn giản

+ Đối tượng học sinh khá, giỏi:

Sử dụng thành thạo công thức, hàm để tính toán

b Chuẩn bị phòng máy, thiết bị dạy học

+ Máy tính cài đặt sẵn phần mềm NetShooll, máy chiếu,

+ Sao chép một số tệp bảng tính của các bài thực hành trước có liên quan

đến bài thực hành như tệp: Danh sach lop em, So theo doi the luc

2 Hình thức điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh trên lớp

HĐ 1: Lập công thức tính điểm trung bình.

Mục tiêu: Học sinh lập được công thức để tính điểm trung bình.

Hoạt động theo nhóm, ưu tiên đối tượng học sinh yếu

Sau khi đã phân nhóm thực hành phù hợp, giáo viên tiến hành các bước:

- Nêu nội dung và các yêu cầu của hoạt động 1

- Hướng dẫn học sinh thảo luận theo nhóm với yêu cầu của bài tập 1 trước khi bắt tay vào thực hành tính toán bằng các câu hỏi sau:

? Lập công thức tính điểm trung bình như thế nào?

? Các thành phần trong công thức có thể là những đối tượng nào?

- Giáo viên thao tác cho các nhóm quan sát, đặc biệt là đối tượng học sinh yếu

- Tổ chức hướng dẫn cho các nhóm thực hành:

+ Đối tượng học sinh yếu thao tác nhập công thức để tính điểm trung bình

của các bạn trong lớp trong cột Điểm TB, tính điểm trung bình của cả lớp và ghi vào ô cuối cùng của cột Điểm TB - Hình 30 Cho học sinh lập từng công

thức một để ghi nhớ Giáo viên quan sát, tuỳ từng trường hợp cụ thể để chỉ dẫn thêm (VD: sử dụng địa chỉ của các ô thay cho các giá trị cụ thể trong ô,

sử dụng địa chỉ của khối, )

Hình 30 Bảng điểm lớp em

+ Đối tượng học sinh khá-giỏi: Thao tác tính điểm trung bình cho các học sinh trong danh sách, tính điểm trung bình của cả lớp Yêu cầu học sinh phải biết sử dụng địa chỉ của khối trong công thức tính toán Với đối tượng này giáo viên có thể rút ngắn danh sách học sinh trong trang tính để tránh việc các em mất nhiều thời gian vào việc nhập và chỉnh sửa số liệu trong công thức

Hướng dẫn cho học sinh ghi lại một số kết quả tính bằng công thức để so sánh với việc sử dụng hàm trong hoạt động sau

- Trong tiết thực hành lúc thì giáo viên đi quan sát hướng dẫn cụ thể từng máy có khi không cần đi đến từng máy mà kiểm tra bằng máy chủ có sử dụng

phần mềm NetShooll và được kết nối với máy chiếu Giáo viên cho học sinh

quan sát trên máy chiếu bài thực hành của các nhóm đánh giá kết quả thực hiện hoạt động của từng nhóm Chú ý điều chỉnh một số lỗi học sinh hay mắc phải trong quá trình thực hành

HĐ2: Sử dụng các hàm để tính toán

Mục tiêu: Học sinh sử dụng được các hàm AVERAGE, MAX, MIN để tính toán.

Với đối tượng học sinh yếu: Biết sử dụng hàm AVERAGE để tính điểm trung bình, cơ bản sử dụng được các hàm MAX, MIN để tìm ĐTB cao nhất và ĐTB thấp nhất

Với đối tượng học sinh khá, giỏi: sử dụng được các hàm AVERAGE, MAX, MIN để tính toán với phần tham số của hàm đa dạng

Tổ chức hoạt động:

- Nêu nội dung và các yêu cầu của hoạt động 2

- Hướng dẫn học sinh thảo luận theo nhóm với yêu cầu của bài tập với các câu hỏi sau:

? Sử dụng hàm nào để tính điểm trung bình?

? Để xác định điểm trung bình cao nhất, thấp nhất ta sử dụng những hàm nào?

? Các thành phần trong tham số của hàm có thể là những đối tượng nào?

- Tổ chức hướng dẫn cho các nhóm thực hành:

+ Đối tượng học sinh yếu thao tác sử dụng hàm AVERAGE để tính điểm

trung bình của các bạn trong lớp trong cột Điểm TB, tính điểm trung bình của cả lớp và ghi vào ô cuối cùng của cột Điểm TB Cơ bản sử dụng được các hàm

MAX, MIN để xác định được điểm trung bình cao nhất, thấp nhất

+ Đối tượng học sinh khá -giỏi: Thao tác tính điểm trung bình cho các học sinh trong danh sách, tính điểm trung bình của cả lớp bằng hàm thích hợp Yêu cầu học sinh phải biết sử dụng địa chỉ của các ô, khối trong phần tham số của các hàm để tính toán

Xác định được điểm trung bình cao nhất và thấp nhất theo yêu cầu của bài tập 3 Trong quá trình này, đối tượng học sinh yếu quan sát và thực hiện lại một số thao tác theo yêu cầu của giáo viên