tiểu luận lao động nhà báo, qua các ví dụ cụ thể trong các tác phẩm báo chí, phân tích ưu điểm và hạn chế khi thu thập và xử lí thông tin từ phương pháp quan sát

Câu hỏi: Qua các ví dụ cụ thể trong các tác phẩm báo chí, phân tích ưu điểm và hạn chế khi thu thập và xử lí thông tin từ phương pháp quan sát. Bài làm: A. Lý do chọn đề tài: Quan sát là một trong những phương pháp sử dụng để thu thập tư liệu quan trọng nhất trong báo chí Việc quan sát giúp cho phóng viên phát hiện ra những chi tiết, yếu tố thông tin quan trọng phục vụ cho bài viết, làm cho bài viết sống động, chân thực và tạo được hiệu quả cao. Quan sát còn đem lại những hình ảnh làm cho bài viết sinh động, khằng định tính chân thực và tạo được niềm tin ở độc giả. Với những vai trò to lớn của mình, vấn đề sử dụng tư liệu từ phương pháp quan sát cần được chú ý. Vì trong thực tế, có không bài viết sai lệch sự thật do mắc sai sót từ khâu quan sát. Bởi vậy, người viết cần có kỹ năng về quan sát để tránh nhầm lẫn, vì đôi khi những gì mà người viết thấy có thể không phản ánh sự thật, cần phải có sự tìm hiểu kĩ càng, không thể chỉ dựa vào mỗi quan sát. B. Nội dung. I. Lý thuyết chung: 1. Tư liệu: Tư liệu nói chung là một khái niệm tương đối rộng. Tư liệu là những thông tin rút ra từ tài liệu viết tay, in ấn, từ các đồ vật như: công cụ sản xuất, công trình kiến trúc, đồ dùng cá nhân, phim ảnh, băng hình, internet… và là những thông tin sống động từ con người. Thông tin, tư liệu xuất phát từ 3 nguồn cơ bản: + Con người + Môi trường vật chất xung quanh + Các văn bản, sách báo, giấy tờ... Có thể phân loại tư liệu theo các tiêu chí sau đây: Phân chia theo hình thức cố định tư liệu: + Tư liệu văn tự: thông tin được lưu giữ dưới dạng ký tự ngôn ngữ, số liệu trong các văn bản, các bảng biểu, sơ đồ... + Tư liệu phi văn tự: có thể là công trình kiến trúc, các tác phẩm nghệ thuật, chương trình truyền hình, băng đĩa có hình ảnh, âm thanh… Phân chia theo tính chất pháp lý của tư liệu: + Tư liệu chính thức: là những tư liệu được thừa nhận, xuất bản và được công bố chính thức từ các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội + Tư liệu không chính thức: là những tư liệu chưa được thừa nhận, xuất bản và được công bố chính thức từ các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội Phân chia theo tính chất tồn tại của tư liệu: + Tư liệu động : Là những tư liệu sống động từ thực tế + Tư liệu tĩnh: Là tư liệu cố định trong các văn bản, giấy tờ... Phân chia theo cách thức lấy tư liệu: + Tư liệu trực tiếp: là tư liệu phóng viên thu thập được qua sự tiếp xúc trực tiếp với các sự kiện, con người, không qua khâu trung gian. Tư liệu trực tiếp là tư liệu “tai nghe, mắt thấy”.

Câu hỏi : Qua các ví dụ cụ thể trong các tác phẩm báo chí, phân tích ưu điểm và

hạn chế khi thu thập và xử lí thông tin từ phương pháp quan sát.

Bài làm:

A Lý do chọn đề tài : Quan sát là một trong những phương pháp sử dụng để thu thập tư liệu quan trọng nhất trong báo chí

Việc quan sát giúp cho phóng viên phát hiện ra những chi tiết, yếu tố thông tin quan trọng phục vụ cho bài viết, làm cho bài viết sống động, chân thực và tạo được hiệu quả cao.

Quan sát còn đem lại những hình ảnh làm cho bài viết sinh động, khằng định tính chân thực và tạo được niềm tin ở độc giả.

Với những vai trò to lớn của mình, vấn đề sử dụng tư liệu từ phương pháp quan sát cần được chú ý Vì trong thực tế, có không bài viết sai lệch sự thật do mắc sai sót

từ khâu quan sát Bởi vậy, người viết cần có kỹ năng về quan sát để tránh nhầm lẫn, vì đôi khi những gì mà người viết thấy có thể không phản ánh sự thật, cần phải

có sự tìm hiểu kĩ càng, không thể chỉ dựa vào mỗi quan sát.

B Nội dung.

I Lý thuyết chung:

1 Tư liệu :

- Tư liệu nói chung là một khái niệm tương đối rộng Tư liệu là những thông tin

rút ra từ tài liệu viết tay, in ấn, từ các đồ vật như: công cụ sản xuất, công trình kiến trúc, đồ dùng cá nhân, phim ảnh, băng hình, internet… và là những thông tin sống động từ con người

Thông tin, tư liệu xuất phát từ 3 nguồn cơ bản:

+ Con người

+ Môi trường vật chất xung quanh

+ Các văn bản, sách báo, giấy tờ

- Có thể phân loại tư liệu theo các tiêu chí sau đây:

Phân chia theo hình thức cố định tư liệu:

+ Tư liệu văn tự: thông tin được lưu giữ dưới dạng ký tự ngôn ngữ, số liệu trong các văn bản, các bảng biểu, sơ đồ

+ Tư liệu phi văn tự: có thể là công trình kiến trúc, các tác phẩm nghệ thuật, chương trình truyền hình, băng đĩa có hình ảnh, âm thanh…

Phân chia theo tính chất pháp lý của tư liệu:

+ Tư liệu chính thức: là những tư liệu được thừa nhận, xuất bản và được công bố chính thức từ các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội

+ Tư liệu không chính thức: là những tư liệu chưa được thừa nhận, xuất bản và được công bố chính thức từ các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội

Phân chia theo tính chất tồn tại của tư liệu:

+ Tư liệu động : Là những tư liệu sống động từ thực tế

+ Tư liệu tĩnh: Là tư liệu cố định trong các văn bản, giấy tờ

Phân chia theo cách thức lấy tư liệu:

+ Tư liệu trực tiếp: là tư liệu phóng viên thu thập được qua sự tiếp xúc trực tiếp với các sự kiện, con người, không qua khâu trung gian Tư liệu trực tiếp là tư liệu “tai nghe, mắt thấy”

+ Tư liệu gián tiếp: là loại tư liệu phóng viên thu thập, tìm hiểu được thông qua một trung gian

2 Hoạt động thu thập tư liệu của nhà báo.

- Trong lĩnh vực báo chí, tư liệu được dùng với nghĩa là những nguyên vật liệu, chất liệu để xây dựng, hình thành nên tác phẩm báo chí Hoạt động thu thập tư liệu của phóng viên được ví như việc tích góp những viên gạch để xây nhà

- Một số nguồn thông tin, tư liệu có thể thống kê được:

+ Các hãng thông tấn trong nước và nước ngoài

+ Các chủ trương, chính sách, quyết định… của Chính phủ, các bộ, ngành, các cơ quan, đơn vị

+ Mạng lưới cộng tác viên, thông tin viên

+ Các cuộc họp, họp báo

+ Báo chí, Internet

+ Thư bạn đọc

+ Dư luận quần chúng

+ Từ các cuộc hỏi chuyện, trao đổi với mọi người

+ Quan sát, trải nghiệm thực tế của phóng viên

- Nội dung thu thập

+ Nắm được cấu trúc nội dung của một thông tin báo chí Trước một sự kiện diễn ra, phóng viên phải biết mình cần thu thập những thông tin, tư liệu gì ? ở đâu? từ ai ?…

+ Thu thập thông tin tư liệu tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể: thời gian, hoàn cảnh cho phép, qui mô và mức độ quan trọng của sự kiện, hình thức thông tin…

- Yêu cầu đối với công tác thu thập thông tin, tư liệu

+ Kiểm chứng thông tin, tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau

+ Lựa chọn tư liệu điển hình, phục vụ đắc lực cho chủ đề tác phẩm

+ Kết hợp các phương pháp trong thu thập tư liệu

3 Phương pháp quan sát

3.1 Khái niệm

- Quan sát là khả năng cảm thụ hiện thực của con người nhờ vào các cơ quan cảm giác chủ yếu như thị giác và thính giác thông qua sự tiếp xúc nghe nhìn Quan sát thường đem lại những thông tin có đặc tính mô tả.

- Người có năng lực quan sát là người có khả năng tri giác nhanh chóng và chính xác những điểm quan trọng, chủ yếu và đặc sắc của sự vật, hiện tượng cho

dù những điểm đó khó nhận thấy hoặc có vẻ là thứ yếu.

3.2 Đối tượng quan sát

Đối tượng quan sát của phóng viên rất phong phú, đa dạng nếu chúng chứa đựng những thông tin, dữ liệu có ích cho chủ đề tác phẩm

- Quan sát quang cảnh, hiện trạng

- Quan sát diện mạo con người

- Quan sát các hoạt động của con người

- Quan sát đồ vật

3.3 Một số hình thức quan sát cơ bản

- Theo vị trí của người quan sát

+ Quan sát tham dự: Người quan sát trực tiếp tham dự vào các hoạt động cùng với những đối tượng được quan sát Hoạt động tham dự để quan sát có nhiều mức độ khác nhau: Tham dự một phần hoặc nhập cuộc hoàn toàn

+ Quan sát không tham dự: Người quan sát không tham dự vào các hoạt

động cùng với những đối tượng được quan sát Họ đứng ngoài cuộc và đơn

thuần ghi lại những gì đang diễn ra Do nhìn từ bên ngoài nên người quan sát khó khăn hơn trong việc muốn tìm hiểu những gì xảy ra đằng sau mỗi hành động của đối tượng được quan sát như: nguyên nhân, động cơ…

- Theo cách thức quan sát

+ Quan sát công khai: Đối tượng được quan sát biết rõ mình đang bị quan sát Sự có mặt của người quan sát dù sao vẫn có ảnh hưởng (ít hay nhiều) đến đối tượng được quan sát Do vậy, quan sát công khai có thể sẽ gây ra sự căng thẳng, mất tự nhiên cho đối tượng được quan sát Có trường hợp quan sát công khai không đưa đến kết quả đúng như nó vốn có.

+ Quan sát bí mật: Đối tượng được quan sát không biết mình đang bị quan sát Vì vậy quan sát bí mật có thể nó tạo ra khả năng nhận thức tốt hơn vì lúc

đó các hành động, tình huống xảy ra tự nhiên, ít sai lệch hơn

Tuy nhiên, cũng có những ý kiến đặt ra vấn đề vi phạm pháp luật, đạo đức trong một số trường hợp phóng viên thực hiện quan sát bí mật và quan sát tham dự.

4 Phân tích:

1 Ưu điểm của thu thập và xử lý thông tin từ phương pháp quan sát:

VD 1:

Nữ sinh “hóa thân, lột xác” nơi sàn nhảy

Buổi sáng còn là một sinh viên giản dị trên giảng đường, tối đến Dương Thu Giang (sinh viên năm thứ ba) lột xác hoàn toàn trong bộ váy ngắn khêu gợi, khuôn mặt đậm son phấn bắt đầu công việc tiếp thị tại vũ trường.

Gặp Giang tại một quán cà phê nhỏ, người viết khá bất ngờ khi cô xuất hiện với bộ quần áo giản

dị, chiếc cặp sách vẫn còn trên vai Nhìn cô gái nhỏ nhắn đầy học thức, khó ai có thể nghĩ rằng

cô đang làm tiếp thị rượu ở một vũ trường có tiếng tại Thủ đô

"Khắc nghiệt mà phũ phàng lắm Ở chốn ăn chơi xa hoa như vậy thì những lời mời mọc, cám dỗ sặc mùi tiền và sex của các đại gia như là một phần công việc của bọn em rồi", Giang nói

Nhanh chóng đi vào chủ đề chính, Giang thật thà chia sẻ, ngay từ khi mới bước chân vào làm việc, cô đã nhận được không ít lời mời mọc, rủ rê từ các đại gia lắm tiền

“Em muốn tìm một công việc để cha mẹ ở quê đỡ vất vả, nhưng lịch học dày đặc quá nên không còn cách nào khác phải chọn công việc làm đêm như vậy Ban đầu thì còn sợ hãi, bối rối lắm, nhưng giờ những tình huống đó đã quá quen, rồi trở thành một phần tất yếu trong công việc”, Giang nói

Ban ngày, Giang vẫn là cô sinh viên trong bộ đồ giản dị như bao cô gái khác

Theo chân Giang đến nơi cô làm việc để mục sở thị cái công việc mà bấy lâu nay nhiều người vẫn nhìn với con mắt không mấy thiện cảm Đi cùng một vài người bạn, chúng tôi bước vào vũ trường L, ập đến đầu tiên là tiếng nhạc chát chúa và một không gian sặc mùi khói thuốc

Tiếng bass đập thình thịch vào lồng ngực cùng với ánh đèn laser chớp điên loạn làm không gian càng thêm mờ ảo, quay cuồng Trước mắt là một “hỗn hợp” mọi thành phần trong xã hội, nhưngnổi bật hơn cả là khu vực VIP, được thiết kế cao hơn so với sàn nhảy, dành cho những đại gia cứng tuổi.

Để bắt đầu công việc, Giang bước vào phòng thay đồ Sau đó, Giang bước ra trong bộ váy ngắn,

bó sát lấy cơ thể làm lộ lên những đường cong đầy khêu gợi Khuôn mặt giản dị của cô sinh viên ngoan hiền tôi gặp lúc sáng được che phủ bằng một lớp son phấn dày đặc

Giang cười và giải thích: “Quản lí yêu cầu bọn em phải mặc như vậy để phù hợp với môi trường làm việc, mới đầu thấy cũng ngại nhưng dần dần cũng quen” Rồi cô đi thẳng đến một bàn có những vị khách khá lớn tuổi, đang ngà ngà men rượu nhìn cô tiếp thị như muốn “nuốt chửng”.Giang nở một nụ cười rồi giới thiệu về loại rượu mình đang tiếp thị, một vị khách không ngần ngại đặt tay lên hông người đẹp, kéo cô lắc lư theo điệu nhạc Bất chấp những lời tiếp thị của Giang đang bị tiếng nhạc xập xình nuốt chửng, khách vẫn gật đầu lia lịa hưởng ứng

Chỉ chờ có vậy, cô gái khéo léo tách những vòng tay đang “lần mò” của khách bỏ đi rồi nhanh chóng quay lại với một chai rượu đắt tiền trên tay Cứ như vậy cả đêm, Giang mời được trên dưới 10 chai rượu, đút túi số tiền hoa hồng không nhỏ

Vũ trường nơi có rất nhiều cám dỗ với các bạn trẻKhông mạnh mẽ, quyết đoán như Giang, Nguyễn Thu Trà (SV ĐH N.T) lại dịu dàng và mềm mỏng hơn Quen biết Trà qua một người bạn, tôi cũng được phen bất ngờ khi biết cô gái dịu dàng nữ tính ấy lại đang làm công việc tiếp thị thuốc lá tại vũ trường hằng đêm

Trà chia sẻ: “Hồi xưa ở nhà ai cũng bảo em hiền quá, lên thành phố học dễ bị bắt nạt hoặc bị dụ

dỗ mà không hay Nhưng em làm nghề này cũng được gần một năm nay, nếu chỉ vì hiền lành mà

dễ bị dụ dỗ thì chắc giờ này em không còn là cô sinh viên như các bạn nữa rồi”

Có lẽ cũng vì sự dịu dàng của mình mà Trà đặc biệt được các đại gia hết mực chiều chuộng Không chỉ ve vãn, mời gọi cô trong những đêm tại vũ trường, nhiều vị khách còn gọi điện, nhắn tin đầy tình cảm Đỉnh điểm có lần Trà đã bị chính phu nhân của những vị “thượng đế” vẫn ve vãn cô hằng đêm tìm gặp đòi “tính sổ” vì nghi cô là bồ nhí

“Đó là lần đầu tiên và cũng là duy nhất em gặp tình huống như vậy, cũng sợ, hoang mang nhiều lắm Nhưng may nhờ có người dân can ngăn và cũng nhiều lần em giải thích nên họ mới chịu thôi Thậm chí bây giờ em còn kiêm luôn cả nghề thám tử theo dõi chồng cho các phu nhân nữa đấy”, Trà kể

Trúc Anh

VD 2:

Kinh hoàng quy trình chế biến cơm sinh viên

Lân la dò hỏi ở các chợ đầu mối, xin phụ việc tại một vài quán cơm sinh viên tại Hà Nội, chúng tôi không khỏi bàng hoàng khi chứng kiến toàn bộ quy trình chế biến thực phẩm cũng như chất lượng đồ ăn tại những quán cơm bình dân giá rẻ dành cho sinh viên.

Rau già, thịt lợn chết

Tại chợ đầu mối Dịch Vọng Hậu, thực phẩm luôn rẻ hơn từ 3.000 - 6.000 đồng/kg, cà chua dập nát “giá mềm” 5.000 đồng/kg, lá cải thảo già 3.000 đồng/kg… nhưng dường như vẫn quá cao so với nhu cầu mua hàng rẻ của nhiều hộ kinh doanh Và họ chọn giải pháp không thể “rẻ” hơn: Đi nhặt Các loại rau củ như

lá bắp cải, cải thảo già, cà chua thối, hành úa bị tiểu thương vứt bỏ trong buổi chợ luôn được các hàng cơm thu dọn sạch sẽ để mang về sử dụng.

Tới chợ từ khá sớm, chúng tôi nhận thấy, tại đây, hành động vừa xin vừa nhặt đã quá quen thuộc

Đa số người buôn bán gật đầu đáp lại, một vài người phản ứng bằng cách băm nát rau củ trước khi ra về “vì ghét, thấy nhặt được cứ nhặt mà không chịu bỏ tiền ra mua” Chờ đến khi tan chợ, chúng tôi bám theo hai người phụ nữ đi xe máy với 4 túi bóng to đầy lá bắp cải già, cà chua dập nát, hành úa được buộc cùng với các mặt hàng đã mua từ trước như su su, rau muống, rau cải

Từ chợ rau họp gần đường Hồ Tùng Mậu, chiếc xe phóng qua đường Cầu Giấy rồi dừng trước một hàng cơm bình dân trên phố Dương Quảng Hàm, Hà Nội

Khi được hỏi về hành động nhặt lá thừa, cà chua thối của người làm hàng cơm, một chủ chuyên kinh doanh cà chua kể: “Mình vẫn còn ngồi bán hàng mà người ta đã lao vào nhặt quả dập nát, thối hỏng vứt

đi Ăn cơm ngoài chả bao giờ dám chọn món có cà chua là vì thế”.

Vẫn trong vai những người tìm mua nguồn thực phẩm giá rẻ mở hàng cơm sinh viên, 6h sáng, chúng tôi có mặt tại khu bán thịt lợn trong chợ đầu mối Đền Lừ (Hoàng Mai, Hà Nội) Giá thịt lợn tươi tại đây thấp hơn so với giá thị trường từ 25.000 - 30.000 đồng/kg Tuy nhiên, khi được ngỏ ý muốn đặt mối cho quán cơm sinh viên, một bà chủ hàng thịt vừa đưa ra một tảng ba chỉ mềm oặt, trắng nhợt vừa nhiệt tình tư vấn: “Bán cho sinh viên chỉ nên mua hàng lợn chết chưa lâu này, mã vẫn còn đẹp, không có mùi hôi, giá từ 60.000 - 70.000 đồng/kg Còn muốn loại 40.000 - 50.000 đồng/kg cũng có nhưng thịt đã chảy nước và bốc mùi hôi”

Một chủ hộ khác tên Đạt, quê Hà Đông, kinh doanh thịt lợn tại chợ Đền Lừ đã nhiều năm, xác nhận: “Các quán cơm sinh viên thường xuyên lấy lợn chết của anh để làm món rang, kho với giá dao động từ 60.000 - 70.000 đồng/kg Thịt xay giá thấp hơn, từ 40.000 - 50.000 đồng/kg do có độn thêm mỡ vụn hoặc hàng “kém chất lượng” Hầu như không hàng bình dân nào chế biến món luộc vì bắt buộc phải mua thịt mới với giá thành đắt hơn”

Lợn bán ở đây thường chết do bị ngạt trong quá trình vận chuyển hoặc chết bệnh, người chăn nuôi bán tháo cho các đầu nậu với giá 10.000 đồng/kg trong khi, giá lợn hơi thu mua tại chuồng

đã dao động từ 65.000 - 75.000 đồng/kg

Chưa hết sốc vì thịt lợn, chúng tôi lại phải giật mình khi tiếp tục tìm hiểu về giá cả và nguồn gốc các loại gà vẫn nhập cho quán cơm sinh viên Theo các hộ kinh doanh, chợ đầu mối Đền Lừ chủ yếu nhập hai loại gà công nghiệp và gà đông lạnh Gà công nghiệp được nuôi bằng cám tăng trọng có giá bình quân từ 80.000 - 85.000 đồng/kg Gà đông lạnh Trung Quốc nhập lậu qua biên giới giá rẻ hơn một nửa, từ 40.000 - 45.000 đồng/kg nên hầu hết các hàng ăn sinh viên sử dụng loại này Anh Hoàng – người chuyên giao gà cho các quán cơm ở khu vực Cầu Giấy tiết lộ:

“Hàng đông lạnh nhập từ cửa khẩu rồi đổ về tới quán cơm thì thời gian đã lên tới hàng tuần, bốc mùi Còn loại gà như trong lô hàng 90 tấn mới bị lực lượng chức năng bắt ở Quảng Ninh muốn lấy bao nhiêu cũng có, giá từ 30.000 - 40.000 đồng/kg”.

Hãi hùng công nghệ chế biến

Để nắm rõ hơn về quy trình chế biến những loại rau củ dập nát, thực phẩm ôi thiu đó, chúng tôi lân la xin việc ở các quán cơm sinh viên ở gần cổng các trường cao đẳng, đại học Đồng ý với mức lương 1,5 triệu/tháng và có chỗ ngủ buổi tối, chúng tôi nhanh chóng được nhận vào làm nhân viên cho một quán cơm bình dân ở ngõ 377, Cầu Giấy Cả quán ăn có hơn chục chiếc bàn, lúc nào cũng nườm nượp khách, đa phần là sinh viên Do chưa có kinh nghiệm nên chị chủ quán chỉ giao cho tôi việc rửa bát và dọn dẹp khu bếp

Đối lập với sự sạch sẽ bên ngoài, bên trong quán là nền xi măng cáu bẩn, tường đen nhầy nhụa mỡ Khu bếp nhỏ hẹp chỉ độ khoảng 1,2m2 nhưng lại là nơi tập kết bát đĩa (cả sạch và bẩn) và cũng là địa điểm trung gian để khách có thể đến nhà vệ sinh Chỗ rửa bát chỉ có vẻn vẹn hai chậu rửa và một vòi nước duy nhất đặt ngay cạnh bồn cầu Bát đĩa rửa xong, không cần qua vật trung gian để đựng, được để luôn xuống nền xi măng nhòe nhoẹt đất cát Thỉnh thoảng có khách đi vệ sinh, tôi cuống quýt bỏ bát đĩa đó mà tránh

ra ngoài vì mùi hôi xông lên nồng nặc Ấy vậy mà chị nhân viên cũ cứ vô tư đặt bát đĩa tràn lên bệ đặt chân của bồn cầu.

Tiếp tục tìm hiểu một cửa hàng cơm sinh viên khác nằm sát cạnh trường CĐ Sư phạm Hà Nội trên đường Dương Quảng Hàm, tôi cũng bắt gặp hình ảnh tương tự với hai chậu rửa lõng bõng dầu mỡ từ chồng bát đĩa mới dùng xong Lân la hỏi về nguồn gốc nước rửa bát, chị chủ quán bình thản: “Cái này mua can 5 lít về, pha với thuốc tẩy javel theo tỉ lệ 2:1 rồi rửa thôi, không phải kì cọ nhiều mà sạch lắm”

Khi vẫn còn đang bàng hoàng với công thức pha chế nước rửa bát ở đây, tôi lại tiếp tục

“choáng” khi chứng kiến quy trình rửa bát: Nhúng xuống - nhấc lên và lau khô Có lẽ đã

quá quen với cách làm này nên khi thấy tôi tráng bát kỹ càng, chị chủ luôn miệng nhắc

nhanh tay rồi nói lớn: “Nhúng qua rồi lau là được rồi, kỳ cọ làm gì cho vất vả!” Những

động tác vốn rất mất vệ sinh nhưng từ chị chủ quán đến các nhân viên đều coi đó là việc

hiển nhiên

Chị chủ quán nhặt thức ăn rơi vãi xuống nền đất bẩn rồi vô tư xếp vào đĩa, để cạnh xô

thức ăn thừa, cơm cũ xúc ra để nấu nồi cơm mới tiện tay đặt luôn rá cơm lên miệng thùng

rác Bạn Linh (quê Nghệ An, cựu sinh viên trường ĐH Ngoại thương) từng làm thêm tạimột quán ăn ở Chùa Láng chia sẻ: “Mình toan thái bắp cải đem rửa thì bà chủ kêu không

cần Bà tách vỏ ngoài rồi cứ thế cầm cả cây nhanh tay thái vào chảo dầu để xào”

Còn Đạt, sinh viên ngành Môi trường, từng đi thực tế làm việc tại các quán phở và cơm

bình dân thì có vẻ quen thuộc hơn: “Việc trộn bột gạo thơm vào gạo bình thường để nấu,

thịt bán không hết chia ra rồi bỏ vào tủ lạnh đóng đá để cả tuần, thực phẩm rửa qua loa,

để lẫn lộn sống chín là quá đỗi bình thường ở các quán mà mình từng làm”

Theo Đinh Thùy - Dương Yến Hà

Sinh Viên Việt Nam

VD3:

Những cung đường đen mãi lộ: Dầu Giây không ngủ

TT - Thời gian gần đây, qua các phương tiện thông tin đại chúng và sự kiểm tra của chính

ngành cảnh sát giao thông trên các tuyến đường, những tưởng nạn mãi lộ đã hạn chế phần

nào Nhưng không

Nạn mãi lộ đang được che đậy bằng nhiều hình thức mới tinh vi hơn, việc chung chi kín

đáo hơn, hoặc các chủ xe, tài xế phải “bao lô” cho cả tuyến đường Phóng viên Tuổi Trẻ

đã trở lại các cung đường đen mãi lộ ở các địa bàn từ TP.HCM đến Bình Phước, Bình

Thuận, Đồng Nai, đặc biệt là trở lại với Dầu Giây, một địa danh luôn làm kinh hoàng giới

tài xế từ Bắc chí Nam từ trước đến nay

Nếu cứ phải kể về nạn mãi lộ ở đâu đó tại Việt Nam, giới tài xế không bao giờ quên kể

đến địa phận Dầu Giây - một địa danh nổi tiếng tại Đồng Nai làm kinh hoàng giới tài xế

từ Bắc chí Nam từ trước đến nay Ngày cũng như đêm, tại những bìa rừng tưởng như êm

ả này cảnh sát giao thông (CSGT) làm “luật” và xử theo “luật” khá công khai

“Luật ngầm” của CSGT

Sau nhiều lần rà quanh khu vực, 0g05 sáng 3-4-2004 chúng tôi có mặt tại khu rừng cao suthuộc ấp 97, huyện Thống Nhất, Đồng Nai - điểm nổi tiếng về các vụ chặn xét xe của

CSGT Nơi đây quả là một khu vực rất khó tiếp cận Bốn bề bạt ngàn cây cao su, không

nhà cửa, lâu lâu mới thấy lác đác có chòi lá Hai CSGT đứng trên đường quốc lộ thổi xe

từ hướng Nam - Bắc đã chọn địa điểm khá an toàn, dễ quan sát tất cả các động tĩnh xung

quanh Phía trước mặt lẫn sau lưng họ chỉ rừng là rừng Đặc biệt, luôn có một toán xe ôm

CSG

T chặn

xe, tài

xế đưa, CSG

T nhận và cất tiền vào túi (hình thu tại Dầu Giây rạng sáng 3-4-

2004 qua máy quay phim với

"mắt thần hồng ngoại

")

khoảng 2-3 người làm “vệ tinh”, chuyên quan sát nghe ngóng quanh khu vực để báo lại khi có động Nhóm xe ôm này cũng làm nhiệm vụ như các con thoi nhận tiền các xe quá tải đậu cách đó

500 -1.000m rồi báo với CSGT để “xin đường” cho xe qua

Muốn đến được nơi có hai CSGT đang đứng bên chiếc môtô (đã tắt máy, tắt đèn dựng trên đường), chúng tôi phải giấu xe nơi góc khuất ở bìa rừng, lần theo màn đêm tối đen như mực, mon men bò ra bụi cỏ dại cách “các anh” chừng chục mét

Tuýt! Tuýt Từng tiếng còi một vang lên lanh lảnh giữa đêm khuya Đèn pin nhấp rọi, nhấp rọi liên tục vào các xe đang từ phía Sài Gòn ra Chúng tôi đếm chỉ trong 10 phút có đến tám chiếc xedừng, đưa, rồi đi ngay Trong 30 phút có đến 21 xe dừng rồi nổ máy, vọt Hành động duy nhất vàlặp đi lặp lại ở nơi đây là tài xế hoặc phụ xe sập sầm cửa nhảy xuống nhanh nhẹn “tự động” đưa

ra “một tờ” và anh cảnh sát ngậm còi nhanh chóng cất “tờ ấy”, rồi cho đi (“tờ” ở đây có khi là tờ tiền đưa thẳng, có khi tiền được kẹp trong tờ giấy - PV) Khi nhiều xe cùng đến một lúc thì hai đèn pin chia nhau ra hai hướng, một người đứng tại chỗ, bên cạnh cốp xe môtô, một người đi lên nhận trực tiếp sau cánh cửa bên hông xe

Công việc “chung chi” và nhận chung chi chỉ chưa đầy một phút/xe Dù cánh tài xế đã cho biết trước đi qua đoạn đường này tất cả đều phải tự dừng lại “chung” trước, không đợi cảnh sát huơ đèn pin vào xe hoặc thổi còi mới “chung”, nhưng chúng tôi cũng khá bất ngờ trước kiểu chặn xe liên tục không sót xe nào, rồi “chung” như thế này

Tất cả các loại xe qua đây đều có giá của nó, xe thường không có lỗi như xe chở khách loại

12-24 chỗ thì 50.000 đồng/xe, xe tải 8,5 tấn cũng 50.000 hoặc 100.000đồng/xe (tùy theo cũ, mới, chở hàng gì, có quá tải hay không) Những xe tải nặng và đặc biệt các xe chở phân bón, sắt, thép,container thì “chung” không dưới 200.000 đồng/xe Nếu thắc mắc hay gặng lỗi gì thì chắc chắn giá cả có khi bị nâng lên 500.000 đồng/xe, thậm chí là “ăn” biên bản trên 3 triệu đồng và bị bấm

lỗ bằng lái

Trong một giờ liền chúng tôi quan sát và quay phim ghi lại hình ảnh, có đến 48 xe dừng và đưa tiền mà không hề nhận biên bản xử phạt Nếu chỉ tính “giá” 50.000 đồng/xe thì số tiền hai anh CSGT nhận được không dưới 2.000.000 đồng/giờ làm việc Tiền nhận từ tài xế hai anh nhanh chóng đút vào túi áo, túi quần và sau đó đưa về xe môtô tranh thủ rút ra cất bớt

1g15 chiếc xe tải nặng phủ bạt kín mít, nhíp chùng sâu từ xa chạy đến, định “đua nóng” qua trạm

vì thấy còn hai xe đang đậu, có thể lách, chiếc xe liền bị tuýt, tuýt, tuýt một hơi dài Tài phụ vội vàng nhảy xuống và đưa ra gói giấy Anh cảnh sát thổi lại, giở ra nhìn, chủi thề nói: “Mẹ cất tiền đi Giấy tờ đâu?” Anh tài xế xuống trao đổi nhỏ với tài phụ cái gì đó, rút thêm một tờ giấy 100.000 đồng kẹp vào gói giấy cũ, từ gói giấy lóe ra tờ 100.000 đồng khác Phải năn nỉ và giở gói giấy ra thêm một lần nữa thì chiếc xe này mới được đi mà không phải ký biên bản

Tài xế xe 57H-94 khẳng định ở đâu cũng vậy, mà đặc biệt ở Dầu Giây tất cả lái xe nếu không muốn bị bấm lỗ bằng lái ở đoạn đường này đều phải thuộc làu luật lệ: “nếu đang chạy xe đến khuDầu Giây gặp “các bác”, tự động xuống chung tiền”

Cuộc rượt đuổi trong đêm

Để tránh bị phát hiện do có nhiều ánh đèn lia vào, chúng tôi bò lui vào rừng cao su tiếp tục ghi hình Hơn 2 giờ sáng, máy quay phim với “mắt thần hồng ngoại” vẫn đang làm nhiệm vụ ghi nhận công việc của hai CSGT bỗng nhiên một tay “cò” chạy Honda tới chỉ thẳng vào rừng cao subảo: “Tôi thấy có một chấm đỏ trong rừng”.

Đúng, chỉ một chấm đỏ bằng hạt gạo từ mắt thần của máy quay phát sáng trong rừng đã bị “cò” phát hiện Thế là cùng lúc hai CSGT như giật nẩy người, quay lại quan sát, lia qua lia lại thật nhanh chiếc đèn pin, rồi vọt soi thẳng vào rừng, chỗ chúng tôi đang nấp Tiếng ba người gào lên:

“Quay phim hả, ra không?”

Sau đó họ lấy đá lớn liệng vào liên tục hai lần không thấy động tĩnh Họ bước gấp ào ào trên lá rừng, rọi đèn pin xông thẳng vào tìm Không kịp khóa máy quay, phần thu âm vẫn mở chúng tôi bật dậy, chạy Họ rượt đuổi chúng tôi chạy rát người trong các lô cao su gần 400m ra đến đường lộ Vừa rượt họ vừa hô: “Dừng! Dừng lại không tao bắn”

Khi gần ra đến đường quốc lộ, tôi bị vấp ngã, ngồi dậy chưa kịp chạy tiếp họ đã tóm lấy tôi ViênCSGT tên Long ghì chặt vai tôi, gầm ghè: “Đứng yên, đưa máy đây Làm ở đâu?” Đằng sau mộtCSGT khác cùng tay cò vừa đuổi kịp liên tục rọi đèn pin thẳng vào mặt tôi

Sau một hồi trả lời sự truy vấn dữ dằn, gắt gao của họ, tôi vờ ở một đơn vị cùng ngành đi quay phim kiểm tra giám sát anh em, khi đó hai CSGT mới chịu thả tôi ra Tuy vậy, lúc này họ đổi ngay chiến thuật quay sang năn nỉ rằng nếu chịu “nói chuyện” họ sẽ “biết điều” Họ gợi mở:

“Anh em nội bộ với nhau cả, chúng mình hiểu nhau giải quyết nội bộ nhé!” Năn nỉ mãi không được, viên CSGT chuyển sang xin số điện thoại để nói chuyện sau Vào tình thế này tôi buộc phải dọa còn nhiều người nữa ở trên tuyến đường trên đang đợi, họ mới chịu thả tôi đi

10 phút sau, khi họ định thần và kiểm tra trên đường không thấy có ai nữa ngoài chúng tôi Đồngthời, sau khi tay xe ôm rà khắp bìa rừng phát hiện có chiếc honda dựng trong lùm, chạy đi báo,

họ liền quay trở lại rừng tắt hết đèn xe, chỉ chừa lại một chiếc đèn xanh nhí và bắt đầu cuộc rượt đuổi phóng viên vào tận rừng sâu

Lớp học vùng caorất đơn sơ với vách nứa, lợp pro

xi măng

Là một xã với nhiều dân tộc sinh sống, dân cư thưa thớt và sống cách xa nhau cho nên trường tiểu học Năng Khả, xã Năng Khả, huyện Na Hang, Tuyên Quang phải mở 1 số phân hiệu ở những bản làng khác nhau để học sinh có thể đi học gần hơn

Có phân hiệu đủ 5 lớp, cũng có phân hiệu chỉ vẻn vẹn 2 lớp ghép nhưng để việc học hành của học sinh không bị gián đoạn là công lao to lớn của những thầy cô ở trường tiểu học Năng Khả

Gian nan người “cõng chữ”

Thấy tôi có vẻ thư sinh, anh …Khiêm, giáo viên trường tiểu học Năng Khả nói: “Đường khó đi lắm, chỉ sợ nhà báo không đủ sức” Tôi đáp lại câu nói của anh bằng 1 nụ cười Vào nghề chưa lâu nhưng tôi cũng đã đi vào những địa hình rất khó đi dọc khắp cả nước cho nên câu nói của anhKhiêm không khiến tôi dao động Buổi sáng hôm ấy, tôi và anh Khiêm đã đi vào Phân hiệu LũngGiang của trường

Xuất phát từ lúc 5 giờ sáng, khi đất trời vẫn chìm trong màn sương mù dày đặc Trời mới sang thu thế mà buổi sáng vùng cao trời đã khá lạnh Ngồi trên xe máy tôi khẽ co ro Đi xe máy chưa được 15 phút thì anh Khiêm dừng lại bảo rằng quãng đường dễ đi nhất đã kết thúc, bây giờ mới bước vào những chặng đường khó khăn thực sự Nói rồi anh xuống xe và lao thoăn thoắt trên condốc đầy mẩu đá nhọn để xuống phía bờ sông

Chúng tôi di chuyển chặng tiếp theo bằng thuyền của những người dân sống gần bờ sông Dòng

sông Gâm hôm nay nước lên khá cao do nhà máy Thủy điện Na Hang mới xả nước Ngồi trên thuyền anh Khiêm tâm sự: “Nói thật, hôm nay các anh phải may mắn lắm mới được đi thuyền đấy Bình thường nước sông ở đây cạn lắm, thuyền không đi được, tôi toàn phải lội bộ qua sông, nước men gần đến đầu gối Mà khổ nhất là những hôm có mưa nhỏ Vừa mặc áo mưa để khỏi ướt giáo án, vừa phải lội bì bõm dưới nước, khó di chuyển vô cùng”.

Hết đoạn đường sông anh Khiêm dặn chúng tôi xắn cao ống quần lên và gửi nhà dân những đồ nặng không cần thiết để chuẩn bị…leo núi

Với những người ít leo núi như chúng tôi thì để đi hết chặng đường này quả là kì công Trời không mưa nhưng sương rừng đã làm cho con đường trở nên rất ướt và trơn Bấm chân vào đất

mà đi đã là khó, thỉnh thoảng lại gặp phải những người ở trên núi dùng trâu kéo gỗ xuống bán Những lúc như thế chúng tôi đều phải cẩn thận chọn một mô đất cao mà đứng lên để tránh Đường vừa trơn, vừa dốc, những khúc gỗ nghiến to gấp mấy lần bắp chân có thể tuột và lăn bất

cứ lúc nào nếu bất cẩn Anh Khiêm kể có lần không có chỗ nào để đứng lên anh còn phải trèo cảlên cây

Hôm chúng tôi đi là ngày phân hiệu mở thêm 1 lớp học nữa Mà ở đây, việc mở thêm lớp là vô cùng khó khăn bởi vì việc xây dựng bằng cát và xi măng gần như là không thể Vì thế lớp chỉ có thể làm đơn sơ bằng gỗ mộc và mọi thứ đều phải nhờ cậy cả vào phụ huynh học sinh Cũng chính vì thế mà trên đường chúng tôi đi thình thoảng lại có một người vác trên vai 1 cây gỗ để đưa lên dựng lớp Đáng chú ý có chị Phùng Thị Thành, người dân tộc Dao có 2 con học ở phân hiệu Lũng Giang Là phụ nữ, vác lên mình cây gỗ to mà chị vẫn đi phăng phăng Chị bảo rằng khó khăn thì chị chẳng ngại Chị chỉ sợ con chị sẽ không được học hành rồi lại đầu tắt mặt tối màbám lấy ruộng đồng, lấy nương rẫy như vợ chồng chị thì khổ lắm

San nền để cất thêm một lớp học mới

Anh Khiêm kể, hôm nay làm thêm lớp học nên mới phải nhờ phụ huỵnh giúp đỡ Bình thường ở lớp có cái gì hỏng hóc như hư mái, cột bị mối mọt thì anh lại phải vác gỗ, khiêng lá…lên thay,

cứ như thế lưng “cõng chữ”, vai vác gỗ bám đất mà lên lớp với học sinh

Phân hiệu ở xa, học sinh ở nhiều thôn bản, mà có em phải đi đến 7km đường núi hiểm trở để đi học cho nên anh Khiêm hiểu được khát khao được học chữ của các em Chính vì thế mà mấy năm dạy ở đây anh vẫn chưa nghỉ một buổi nào Có mệt, có bận thì vì học sinh thân yêu, anh vẫnchưa chùn bước

Phân hiệu vùng cao

Sau hơn 1 tiếng đồng hồ đi bộ chúng tôi đến với phân hiệu Lũng Giang Ở đây chỉ có 2 lớp ghép

là lớp 1 với lớp 3; lớp 2 với lớp 5 Một lớp như thế chỉ độ hơn 10 học sinh Hôm chúng tôi đến, bởi vì mấy hôm trước trời có mưa nên nhiều học sinh ở các bản trên cao không xuống đi học ngay được Phải đợi một lúc, khi cảm thấy những số học sinh có thể đi học đều đã đến đông đủ thì anh Khiêm và 1 cô giáo nữa mới bắt đầu dạy

Ngoài 2 lớp học chính, phân hiệu còn có thêm 1 căn phòng nhỏ để thầy cô có thể nghỉ trưa Căn phòng tuềnh toàng, có kê 2 chiếc giường và bát đũa để nấu ăn Ở đây chỉ có 2 thầy cô, lại phải dạy 2 buổi cho nên buổi trưa các thầy cô thì tự nấu ăn ngay tại phòng còn học sinh thì mang theo cơm nắm tới lớp Bữa trưa của các em tùy theo hoàn cảnh gia đình Em thì có miếng thịt, con cá;

có em thì chỉ có nắm cơm độn ngô ăn với muối

Anh Khiêm cho biết vất vả nhất là vào buổi trưa Có những hôm trời nắng, trên này lại không có điện để chạy quạt nên căn phòng nóng như đổ lửa, không thể ngủ được Không những thế, vào buổi trưa, học sinh của anh thường hay nghịch ngợm, leo trèo hay tắm suối cho nên nhiều bữa dùrất mệt anh cũng không dám ngủ để trông học trò.

Phân hiệu mặc dù chỉ có 2 lớp và 1 phòng nữa nhưng ở quá cao cho nên rất khó để xây dựng chokhang trang Lớp vẫn chỉ làm bằng gỗ rừng và được thưng tre, mây để làm tường, mái được lợp bằng tôn Mặc dù lớp học đơn sơ như thế nhưng theo như Trưởng bản Lũng Giang - ông Phùng Văn Pét - thì thời thanh niên ông đã thấy trẻ con đi học ở đây rồi, mà ông bây giờ đã gần 60 tuổi Chừng đấy năm mới thấy được công sức, mồ hôi của các thầy cô và những người dân nơi đây đã

đổ xuống để đến bây giờ, phân hiệu này vẫn là nơi gieo chữ cho những trẻ em ở đây

Dù đời sống còn gặp nhiều khó khăn nhưng bà conLũng Giang luôn quan tâm đến việc học hành của con cái