Để làm được điều đó thì vai trò của nhà trường và giáo viên chủ nhiệm hết sức quan trọng, vì giáo viên chủ nhiệm là người quan tâm, gần gũi sâu sát nhất đối với học sinh, là người trực t
Trang 1Phần 1 MỞ ĐẦU
1 Mục đích của sáng kiến.
Hệ thống giáo dục ngày nay là giáo dục toàn diện về mọi mặt cho học sinh, đặc biệt là giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách cho học sinh ngay từ thời cắp sách đến trường Giáo dục toàn diện học sinh luôn được chú trọng và đặt lên hàng đầu Để làm được điều đó thì vai trò của nhà trường và giáo viên chủ nhiệm hết sức quan trọng, vì giáo viên chủ nhiệm là người quan tâm, gần gũi sâu sát nhất đối với học sinh, là người trực tiếp giáo dục nhân cách, là người thay mặt Ban giám hiệu nhà trường và toàn thể giáo viên bộ môn chịu trách nhiệm toàn bộ học sinh trong tập thể lớp mình phụ trách suốt cả năm học Cho nên khâu tổ chức học sinh học tập của lớp mình phụ trách đối với một giáo viên chủ nhiệm là chuyện không dễ dàng gì, nhất là đối với học sinh có biểu hiện yếu kém
Trong lĩnh vực giáo dục, người thầy không chỉ có lòng “yêu nghề mến trẻ” đem hết nhiệt tình để truyền đạt kiến thức cho học sinh mà quan trọng hơn nữa
là phải có một biện pháp giáo dục các em không những giỏi về các môn văn hóa
mà còn tốt về mặt đạo đức để không phụ lòng mong mỏi của thầy cô, cha
mẹ Muốn học sinh tốt về mặt đạo đức, người giáo viên chủ nhiệm phải có biện pháp hữu hiêu nhằm giúp các em có ý thức học tập chủ động tiếp thu kiến thức Giáo dục học sinh nói chung và giáo dục đạo đức học sinh nói riêng là một quá một quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đến học sinh nhằm hình thành và bồi dưỡng về hành vi, thói quen, đạo đức, hình thành những nét tính cách của con người mới phù hợp mục đích giáo dục
Việc giáo dục đạo đức là vấn đề cấp thiết không chỉ ở một quốc gia nào
“Trong tương lai, tri thức là quyền lực, giáo dục đạo đức là chìa khóa cuối cùng
mở cánh cửa vào tương lai”
Giáo dục đạo đức học sinh đặc biệt giáo dục học sinh chưa ngoan có vị trí hàng đầu trong toàn bộ công tác giáo dục ở nhà trường Bác Hồ đã dạy: “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả đức lẫn tài Đức là đạo đức cách mạng Đó
là cái gốc rất quan trọng” Do vậy, giáo dục học sinh chưa ngoan giữ vị trí then
Trang 2chốt trong nhà trường Công tác giáo dục đạo đức tốt sẽ là cơ sở để nâng cao giáo dục toàn diện
Giáo dục đạo đức học sinh là công việc vô cùng nan giải đối với đội ngũ cán
bộ giáo viên, đặc biệt là đối với người giáo viên chủ nhiệm lớp Hiện nay, đạo đức của học sinh có chiều hướng sa sút, một bộ phận không nhỏ học sinh có những biểu hiện chưa ngoan trong học tập và rèn luyện đạo đức Thậm chí ở một số tỉnh, thành có tội phạm giết người hoặc gây thương tích cho người khác
là học sinh Đó là trình trạng báo động chung hiện nay
Qua thực tế giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm ở trường trung học, tôi nhận thấy việc giáo dục học sinh nói chung và giáo dục về đạo đức học sinh ở lớp chủ nhiệm nói riêng vô cùng khó khăn về mọi mặt Tôi từng băn khoăn, trăn trở: Do đâu mà số học sinh chưa ngoan ở các lớp có chiều hướng tăng? Các kinh nghiệm, các biện pháp tôi đã và đang giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm đã thực
sự hiệu quả? Với tình hình chung hiện nay, phải xử trí thế nào để đạt được mục tiêu hình thành nhân cách học sinh toàn diện về Đức - Trí - Thể - Mỹ?
Những năm gần đây, về lý luận cũng như thực tế đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề giáo dục đạo đức học sinh Tuy nhiên, hiện tại vẫn chưa có sự nghiên cứu đầy đủ để tạo ra sự định hướng thống nhất về hình thức, biện pháp giáo dục có hiệu quả
Trường học là nơi diễn ra xuyên suốt hoạt động dạy và học của thầy – trò Hai nhân tố này không thể thiếu trong mối quan hệ ràng buộc để hình thành trường học Thiếu thầy hay thiếu trò thì hoat động dạy học sẽ không thể diễn diễn ra Trong quá trình ấy hai hoạt động này, không chỉ đơn thuần là làm cho người học có tri thức khoa học thuần túy mà trong đó còn có một mục tiêu rất quan trọng là: “hình thành - phát triển - bồi dưỡng” những phẩm chất đạo đức đúng chuẩn mực, cấu thành nhân cách phù hợp với đạo đức dân tộc ,với đạo đức con người Xã Hội Chủ Nghĩa Bởi thế mọi người làm công tác giáo dục ở nhà trường đều phải có trách nhiệm cho mục tiêu lớn lao đó Và nhân tố then chốt, chủ đạo nhằm đạt được mục tiêu đó chính là nhờ vào thầy cô chủ nhiệm lớp Theo mục tiêu chung của ngành Giáo Dục và Đào Tạo là “Nâng cao dân
Trang 3trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” thì ngoài việc dạy học ở trường học, nhà trường còn coi trọng việc giáo dục nhân cách và đạo đức của học sinh Để từ
đó giúp các em có đầy đủ tri thức, đạo đức, tình cảm và nhân cách bước vào đời
Ở trường tôi nhiều năm liền phải đối đầu với tỉ lệ giảm sút về hạnh kiểm,
về học lực và chất lượng giáo dục của nhà trường bị hạn chế Trong số các nguyên nhân dẫn đến kết quả xấu trên do có một phần công tác chủ nhiệm lớp còn lỏng lẻo, chỉ quan tâm đến chất lượng học tập ít quan tâm đến nhân cách
và đạo đức của học sinh Trong tình hình hiện nay, xu thế xã hội ngày càng phát triển nhất là bùng phát công nghệ thông tin đã ảnh hưởng không ít đến việc học tập của học sinh Các em dành nhiều thời gian cho việc học những môn tiếp cận công nghệ thông tin, tạo cơ hội lên mạng chơi game, chat chít mà ít quan tâm đến việc học Hơn nữa, với tình hình học tập hiện nay đòi hỏi các em phải chủ động tích cực về mọi mặt, phải vận dụng kiến thức không chỉ học bằng trí tuệ
mà còn học bằng cả tâm hồn theo đặc trưng của từng bộ môn, cho nên một số
em không theo kịp chương trình dẫn đến chán học và biểu hiện quậy phá trong giờ học hoặc sa vào các tệ nạn khác mà sao nhãng việc học hành Nếu học sinh không có hứng thú học tập thì không thể có chất lượng được Điều đó là một trở ngại lớn cho việc dạy và học của giáo viên và học sinh Chính vì vậy việc gây hứng thú cho học sinh thích học tập là rất quan trọng Đây chính là vấn đề mà người giáo viên chủ nhiệm cần phải quan tâm và suy nghĩ nhiều
Xuất phát từ tình hình thực tế của nhà trường nói chung, của lớp chủ
nhiệm nói riêng, tôi trình bày biện pháp “Giáo dục đạo đức học sinh qua công tác chủ nhiệm” mà bản thân đã tích lũy được trong quá trình học tập, công tác
và học hỏi từ đồng nghiệp Xin được trao đổi cùng đồng nghiệp với mong ước được góp phần vào việc giảm dần số lượng học sinh chưa ngoan, nâng cao hiệu quả đào tạo của nhà trường
2 Tính mới và ưu điểm nổi bật của sáng kiến:
- Các giải pháp của sáng kiến được đưa ra trên cơ sở kế thừa những giải pháp truyền thống trước đây đồng thời có thêm các giải pháp mới:
Trang 4+ Tìm hiểu đối tượng học sinh.
+ Lập kế hoạch cho lớp
+ Lập kế hoạch giáo dục học sinh chưa ngoan
+ Vận dụng tư tưởng tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh
+ Sự nhạy bén, linh hoạt trong kết hợp các phương pháp giáo dục học sinh + Đặt chữ “tâm” lên hàng đầu trong giáo dục học sinh
+ Giáo viên chủ nhiệm là “người bạn lớn” của học sinh
- Sáng kiến đã được áp dụng trong giáo dục đạo đức học sinh ở trường Trung học cơ sở Bình Định từ năm học 2016 - 2017 đến nay, đem lại kết quả khả quan Cụ thể là hầu hết học sinh có biểu hiện đạo đức yếu kém đều được giáo dục và tiến bộ đáng kể
Ưu điểm nổi bật của sáng kiến là giáo viên chủ nhiệm nắm rõ đặc điểm từng đối tượng học sinh, phối hợp một cách chăt chẽ và nhịp nhàng với mọi thành phần giáo dục (nhà trường, gia đình, xã hội) trong giáo dục đạo đức học sinh
3 Đóng góp của sáng kiến để nâng cao chất lượng quản lí, dạy và học của ngành giáo dục nói chung và của đơn vị nói riêng.
Công tác chủ nhiệm lớp là một quá trình tâm lý phản ánh kinh nghiệm giáo dục học sinh Giáo viên THCS là người thầy tổng thể, vừa chịu trách nhiệm trực tiếp giảng dạy môn học văn hóa, vừa đảm đương quản lý và giáo dục đạo đức học sinh lớp mình phụ trách Giáo viên chủ nhiệm là người thay mặt hiệu trưởng, hội đồng nhà trường, cha mẹ học sinh quản lý tập thể học sinh, tổ chức điều hành và kiểm tra mọi hoạt động các quan hệ ứng xử, kỹ năng sống của học sinh Giáo viên chủ nhiệm là nhân vật trung tâm hình thành nhân cách cho học sinh, là cầu nối liền giữa nhà trường và đời sống xã hội Bởi vậy mà người giáo rất cần đến nghệ thuật sư phạm dẫn dắt học sinh đi vào thế giới quan khoa học và phẩm chất đạo đức con người Giúp các em nhận thức và giải thích hiện tượng thế giới xung quanh giúp các em biết sống và làm việc trong tập thể lớp
Từ việc ý thức được vai trò của người giáo viên chủ nhiệm trong giáo dục đạo đức học sinh, tôi đã đưa ra sáng kiến kinh nghiệm này Trên thực tế sáng
Trang 5kiến đã đóng góp một phần nhất định vào việc nâng cao chất lượng quản lí, chất lượng dạy và học của ngành giáo dục nói chung và của trường Trung học cơ sở Bình Định nói riêng Đó là sự phát triền về nhân cách, phẩm chất, lối sống của học sinh theo hướng tích cực như: ham học tập văn hóa, hăng hái trong hoạt động ngoại khóa (vệ sinh môi trường, lao động), chấp hành nghiêm túc nội quy của trường lớp, có thái độ đúng đắn với bản thân và người khác (yêu cái đẹp, ghét cái xấu, trung thực, lễ phép với người lớn, thân ái với ban bè, giúp đỡ mọi người xung quanh ) Từ sự phát triển tích cực về nhân cách, đạo đức, lối sống
mà công tác quản lí, công tác giảng dạy, học tập được thực hiện một cách thuận lợi và đạt được kết quả mong muốn, góp phần thúc đẩy sự phát triển giáo dục của nước nhà
Trang 6Phần 2 NỘI DUNG Chương 1 KHÁI QUÁT THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ MÀ SÁNG KIẾN TẬP TRUNG GIẢI QUYẾT
Đất nước ta đang trong giai đoạn Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa, xã hội
ngày một phát triển, cuộc sống ngày một hiện đại với bao sự đổi mới Đặc biệt, đời sống văn hóa, tinh thần được nâng lên với những tiến bộ của công nghệ thông tin toàn cầu
Song song với những sự phát triển đó, tình hình đạo đức của học sinh ở các tỉnh, thành nói chung và của học sinh ở trường tiểu học nói riêng cũng có nhiều biến động
Năm học 2016 - 2017, trường Trung học cơ sở Bình Định có 310 học sinh, trong đó khối 6 là 91 học sinh Được sự phân công của Ban giám hiệu Tôi chủ nhiệm lớp 6B Khi tiếp nhận lớp, tôi thấy lo lắng cho vấn đề đạo đức của các
em Đa số học sinh đều ham học và chăm ngoan, đáp ứng được yêu cầu đào tạo, nhưng bên cạnh đó, vẫn có một bộ phận không nhỏ học sinh chưa ngoan, biểu hiện đạo đức ở các em vô cùng phức tạp và đa dạng: Văng tục, chửi bậy, không vâng lời cha mẹ, thầy cô, không trung thực, trốn học để chơi game online, gây
gổ đánh nhau, vô lễ với người lớn, luôn có nguy cơ bỏ học, xem thường nội quy trường lớp,… Chính vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã điều tra để năm tình hình
về hạnh kiểm và học lực của lớp:
+ Tổng số học sinh: 30 học sinh
+ Nề nếp tốt : 24 học sinh
+ Nề nếp chưa tốt: 6 học sinh
Xét về tâm sinh lý lứa tuổi học sinh trung học là lứa tuổi hiếu động và hiếu thắng, nhiều nông nổi do sự phát triển tâm sinh lý chưa hoàn chỉnh, là lứa tuổi đang trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách Quá trình hình thành cái mới diễn ra không đồng đều ở các mặt trong mỗi cá nhân
Ở góc độ chủ quan và khách quan, học sinh có đạo đức chưa tốt do chịu ảnh hưởng từ những nguyên nhân sau:
Trang 71 Bình Định là xã với địa bàn trung bình, đa số gia đình học sinh làm nông nghiệp, kinh tế nhiều năm trở lại đây phát triển do đẩy manh xuất khẩu lao động, nhiều cha mẹ học sinh đi làm ăn xa, để con em cho ông bà chăm sóc hoặc tự quản lý gia đình
2 Sự phát triển của mạng Internet về nông thôn, nhiều điểm chat, chơi game online mọc lên ở lân cận trường học và trên đường đi học của nhiều học sinh
3 Nhiều bậc cha mẹ hoặc phải lo làm ăn do kinh tế hoặc mải lo làm giàu
mà vô tình quên đi việc giáo dục đạo đức cho con, đẩy hết trách nhiệm về phía nhà trường
4 Một số gia đình phụ huynh có điều kiện nhưng lại nuông chiều con quá mức
5 Một số học sinh có cha mẹ bất hòa hoặc cha mẹ li thân, li dị, hoặc cha (mẹ) có vợ (chồng) khác,…
6 Một số học sinh kết bạn và đi chơi với các thanh thiếu niên hư hỏng ở bên ngoài nhà trường cộng với sự tác động của những tiêu cực xã hội
Mục tiêu năm học 2019 - 2020 là đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng giáo dục Nhà trường luôn quan tâm đến vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh Là một giáo viên vừa giảng dạy, vừa làm công tác chủ nhiệm lớp, cộng với những biểu hiện chưa ngoan của một bộ phận học sinh đã thôi thúc tôi thực hiện
đề tài này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh của lớp chủ nhiệm và góp phần vào việc thực hiện mục tiêu chung của năm học
Trang 8Chương 2 NHỮNG GIẢI PHÁP ĐÃ ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC
ÁP DỤNG THỬ TẠI ĐƠN VỊ.
Để hạn chế thực trạng nêu trên, nhà trường cùng giáo viên đã dùng nhiều biện pháp để hạ thấp tỉ lệ học sinh yếu kém về hạnh kiểm bằng nhiều cách Giáo viên chủ nhiệm kết hợp với ban cán sự lớp, giáo viên bộ môn, phụ huynh, nhà trường và xã hội để giáo dục học sinh Ban giám hiệu nhà trường cùng chính quyền địa phương để vận động, khích lệ các em ham thích học tập để khắc phục tình trạng yếu kém Xuất phát từ việc nghiên cứu kỹ về chức năng và nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm, về tiêu chuẩn giáo viên chủ nhiệm giỏi kết hợp với những kinh nghiệm đã tích lũy cùng với những hiểu biết về học sinh, đặc biệt là học sinh có đạo đức chưa tốt, đồng thời kết hợp việc khảo sát học sinh khối 6, tôi đã đúc kết được một số phương pháp giáo dục đạo đức học sinh ở lớp chủ nhiệm Áp dụng từng bước các phương pháp sau đây vào thực tiễn, tôi
đã thu được những kết quả khá khả quan
1 Tìm hiểu từng đối tượng học sinh:
Người giáo viên chủ nhiệm phải nắm rõ được tình hình của lớp thông qua:
- Sơ yếu lý lịch mà giáo viên chủ nhiệm yêu cầu học sinh ghi đầu năm, chú
ý cảm tưởng của từng học sinh
- Giáo viên chủ nhiệm cũ
- Các giáo viên bộ môn giảng dạy lớp năm trước
- Gặp gỡ, trao đổi với học sinh trong các buổi lao động tổng vệ sinh đầu năm
Việc làm này để bước đầu tìm hiểu, phát hiện các học sinh cốt cán cũng như học sinh chưa ngoan Từ đó có thể kiện toàn đội ngũ cán bộ lớp và phát huy các mặt mạnh, các truyền thống tốt đẹp của lớp
2 Lập kế hoạch cho lớp:
Giáo viên chủ nhiệm cùng cán bộ lớp lập kế hoạch hoạt động của lớp và phổ biến cho lớp sau đó thông qua buổi sinh hoạt lớp, lồng ghép trong hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Cụ thể là nội dung thi đua của các nhóm trong lớp, việc thực hiện nội quy của lớp, quyền và nhiệm vụ của mỗi cá nhân, phát động
Trang 9phong trào thi đua (có sơ kết, tổng kết ở cuối mỗi học kỳ) Các nội dung này bám sát vào nội quy của trường và các nội dung thi đua của tổng phụ trách Đội như xoay quanh việc thực hiện đồng phục, truy bài đầu giờ, thực hiện nội quy trường lớp, rèn luyện tác phong…
Sau khi hoàn chỉnh kế hoạch, giáo viên chủ nhiệm phổ biến và hướng dẫn Cán bộ lớp cách làm việc, cách quản lý thành viên của nhóm mình Nêu rõ nhiệm vụ của từng thành viên trong ban cán sự lớp: từ lớp trưởng, lớp phó, … đến các tổ trưởng Nội dung này cần phổ biến trước tập thể lớp nhằm thể hiện tính công khai, dân chủ trước học sinh Mặt khác còn nhằm đưa tập thể lớp vào
ổn định nề nếp và hơn hết là nhằm giúp các học sinh có đạo đức chưa tốt, chưa ngoan phần nào nhận thức được vai trò, nhiệm vụ của mình trong tập thể lớp để
từ đó có những hành vi phù hợp hay chỉ mới là ý nghĩ vừa được nhấn mạnh
3 Lập kế hoạch giáo dục đạo đức học sinh chưa ngoan:
Trên cơ sở lý luận, sau khi đã thực hiện được hai bước nói trên giáo viên chủ nhiệm vừa vạch ra vừa thực hiện kế hoạch tiếp theo tùy tình hình diễn biến của
các học sinh có đạo đức chưa tốt, chưa ngoan Chú ý tập trung vào những việc sau:
a) Cần nắm rõ số lượng học sinh có đạo đức chưa tốt của lớp.
b) Tìm hiểu kỹ và phân loại học sinh có đạo đức chưa tốt đầy đủ và chính xác về:
- Hoàn cảnh sống từng học sinh, điều kiện kinh tế gia đình của học sinh,
sự quan tâm của cha mẹ, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình…
- Những đặc điểm thể chất, sinh lý từng học sinh Thể trạng bình thường hay không
- Những đặc điểm về tâm lý: khả năng nhận thức, nhu cầu giao tiếp, tình cảm như: cởi mở hay lầm lì, ưu tư, nóng nảy, luôn nghĩ mình bị mọi người “cô lập”, “bỏ rơi” …
- Nắm được tính cách và hành vi đạo đức từng học sinh: lười học, ba hoa, không trung thực, cách ứng xử với mọi người xung quanh…
Trang 10- Nắm được sở trường và sở thích của học sinh: khả năng ca hát, bóng
đá, bơi lội, chơi game…
- Đặc biệt cần chú trọng đến mối quan hệ của học sinh với những thanh thiếu niên bên ngoài và học sinh có đạo đức chưa tốt khác trong nhà trường
c) Thực hiện thường xuyên công tác phối hợp:
Cần kết hợp chặt chẽ ba môi trường giáo dục: Gia đình Nhà trường
-Xã hội
- Với phụ huynh: Thường xuyên gặp gỡ và trao đổi cùng phụ huynh
bằng nhiều hình thức như: đến thăm nhà học sinh, mời phụ huynh đến trường dự họp, gửi sổ liên lạc giữa gia đình với nhà trường, thậm chí liên lạc qua điện thoại
để thông báo mức độ vi phạm, những biểu hiện sai lệch cần được uốn nắn, khắc phục Nhưng cần lưu ý rằng phải giao tiếp ở một góc độ cởi mở, tâm lý, tế nhị nhưng chân tình, tránh sự dồn dập, gay gắt Có như vậy giáo viên chủ nhiệm mới tạo được với phụ huynh sự tin tưởng và tận tâm hợp tác để giáo dục con em
họ tốt hơn
- Với Ban giám hiệu: Tham mưu thường xuyên, nhờ sự “trợ giúp” kịp
thời của Ban giám hiệu khi cần thiết nhằm có những giải pháp thiết thực, phù hợp từng thời điểm, thậm chí có thể nhờ Ban giám hiệu trao đổi riêng với các học sinh có đạo đức chưa tốt xem như là “đưa lên cấp cao hơn” đối với những trường hợp thường xuyên tái phạm lại lỗi cũ sau nhiều lần đã được xử lý ở lớp Việc làm này khiến học sinh có ý thức chấp hành tốt hơn nội quy, quy định của nhà trường
- Với tổ chức Đoàn, Đội: Trong các hoạt động vui chơi, giải trí, các
hoạt động ngoài giờ, nhiều em học sinh có đạo đức chưa tốt lại tỏ ra xông xáo, thể hiện sở thích, năng lực của bản thân Qua đó có thể tùy theo khả năng từng đối tượng mà giao nhiệm vụ, mà phân công để các em cùng tham gia với tập thể
Từ đó, cảm giác bị “cô lập”, bị bỏ rơi của các em sẽ được xóa dần
- Với giáo viên phụ trách phổ cập: Liên hệ thường xuyên, cùng đi
đến thăm nhà học sinh, đặc biệt là các học sinh có nguy cơ bỏ học vì thông thường các học sinh có đạo đức chưa tốt đều rất dễ dẫn đến kết cục này