ĐỀ TÀI: QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP 1. Lý do chọn đề tài Báo chí nước ta đang có sự phát triển mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức, từng bước đổi mới để thích ứng với xu thế phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại. Báo chí tác động từng ngày, từng giờ đến đời sống xã hội. Vì vậy, mọi chế độ chính trị đều có chủ trương và biện pháp quản lý báo chí theo hướng có lợi nhất cho mình. Ở nước ta, mục tiêu cao nhất của báo chí cách mạng là phục vụ cho sự phát triển của đất nước và lợi ích của nhân dân. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, báo chí đã có những đóng góp quan trọng vào thành tựu chung của công cuộc đổi mới đất nước. Bởi vậy, quản lý nhà nước về báo chí trong từng thời kỳ phát triển của đất nước cũng phải có sự điều chỉnh, thay đổi cho phù hợp với sự thay đổi hàng ngày của thực tế đời sống. 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2.1. Tình hình báo chí thế giới. Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, nhất là công nghệ thông tin, báo chí đã và đang phát triển nhanh chóng, toàn diện và ngày càng phát huy sức mạnh như một vũ khí chính trị tư tưởng lợi hại. Xu hướng hình thành các tập đoàn báo chí truyền thông đa quốc gia, xuyên lục địa, cùng với làn sóng toàn cầu hóa truyền thông đại chúng đang làm gia tăng tính phức tạp của cuôc đấu tranh tư tưởng trên pham vi khu vực và toàn cầu. Đối với các nước phương Tây, báo chí – truyền thông không chỉ là công cụ đấu tranh chính trị tư tưởng, là diễn đàn chia sẻ thông tin, kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm, mà còn là một ngành kinh doanh có khả năng đem lại lợi nhuận khổng lồ. Ở đó, bản chất hoạt động báo chí không chỉ là hoạt động chính trị xã hội, hoạt động truyền thông đại chúng mà còn là hoạt động kinh doanh siêu lợi nhuận. Với sự phát triển của hệ thống internet toàn cầu và báo mạng điện tử, các loại hình báo chí đang có sự cạnh tranh và hợp tác phát triển. Ngày nay, với sự ra đời phát triển của mạng internet, các mạng xã hội, truyền thông xã hội đã và đang tạo điều kiện cho blog phát triển như một làn sóng, cùng với những dạng thức truyền thông mới trên mạng internet, đã hình thành cộng đồng cư dân mạng, nhất là trong giới trẻ và xuất hiện những khái niệm mới trong hoạt động báo chí, truyền thông. Những hiện tượng này đang đặt ra những vấn đề thách thức báo chí truyền thông, cũng như công tác quản lý nhà nước về báo chí của các quốc gia.
Trang 1ĐỀ TÀI: QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ
TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP
1 Lý do chọn đề tài
Báo chí nước ta đang có sự phát triển mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức, từng bước đổi mới để thích ứng với xu thế phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại Báo chí tác động từng ngày, từng giờ đến đời sống xã hội Vì vậy, mọi chế độ chính trị đều có chủ trương và biện pháp quản lý báo chí theo hướng có lợi nhất cho mình Ở nước ta, mục tiêu cao nhất của báo chí cách mạng là phục vụ cho sự phát triển của đất nước và lợi ích của nhân dân Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, báo chí đã có những đóng góp quan trọng vào thành tựu chung của công cuộc đổi mới đất nước Bởi vậy, quản lý nhà nước về báo chí trong từng thời kỳ phát triển của đất nước cũng phải có sự điều chỉnh, thay đổi cho phù hợp với sự thay đổi hàng ngày của thực tế đời sống
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
2.1 Tình hình báo chí thế giới
Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, nhất là công nghệ thông tin, báo chí đã và đang phát triển nhanh chóng, toàn diện và ngày càng phát huy sức mạnh như một vũ khí chính trị tư tưởng lợi hại Xu hướng hình thành các tập đoàn báo chí - truyền thông đa quốc gia, xuyên lục địa, cùng với làn sóng toàn cầu hóa truyền thông đại chúng đang làm gia tăng tính phức tạp của cuôc đấu tranh tư tưởng trên pham vi khu vực và toàn cầu
Đối với các nước phương Tây, báo chí – truyền thông không chỉ là công cụ đấu tranh chính trị tư tưởng, là diễn đàn chia sẻ thông tin, kiến thức,
kỹ năng và kinh nghiệm, mà còn là một ngành kinh doanh có khả năng đem lại lợi nhuận khổng lồ Ở đó, bản chất hoạt động báo chí không chỉ là hoạt
Trang 2động chính trị - xã hội, hoạt động truyền thông đại chúng mà còn là hoạt động kinh doanh siêu lợi nhuận
Với sự phát triển của hệ thống internet toàn cầu và báo mạng điện tử, các loại hình báo chí đang có sự cạnh tranh và hợp tác phát triển Ngày nay, với sự ra đời phát triển của mạng internet, các mạng xã hội, truyền thông xã hội đã và đang tạo điều kiện cho blog phát triển như một làn sóng, cùng với những dạng thức truyền thông mới trên mạng internet, đã hình thành cộng đồng cư dân mạng, nhất là trong giới trẻ và xuất hiện những khái niệm mới trong hoạt động báo chí, truyền thông Những hiện tượng này đang đặt ra những vấn đề thách thức báo chí truyền thông, cũng như công tác quản lý nhà nước về báo chí của các quốc gia
2.2 Báo chí nước ta
Báo chí nước ta cũng còn những hạn chế đó là xu hướng thương mại hóa báo chí, giật gân câu khách chạy theo thị hiếu tầm thường của một nhóm nhỏ công chúng, thông tin sai sự thật ảnh hưởng đến lợi ích, danh dự của tổ chức và công dân, Do đó, báo chí cần đươc tăng cường tính chuyên nghiệp; tăng cường sự lãnh đạo, quản lý để tiếp tục phát huy những thành tưu, hạn chế những tồn tại, khuyết điểm Tăng cường quản lý nhà nước về báo chí là một giải pháp cơ bản, cấp thiết nhằm bảo đảm cho báo chí phát triển đúng mục đích, phát triển cân đối, hài hòa và phát huy tốt nhất năng lực
và hiệu quả hoạt động của nó trong bối cảnh hội nhập tòan cầu
- Nhà báo là khái niệm dùng để chỉ những người tiến hành các loại hình lao động trong quá tình thu thập, xử lý và chuyển tải thông tin Đó là lao động tổ chức và quản lý, lao động biên tập, lao động tác giả và lao động
kỹ thuật - dịch vụ
- Trong hệ thống chính trị của nước ta, nhà báo không chỉ là chủ thể hoạt động báo chí bị quản lý với tư cách là khách thể, mà còn là thành tố
Trang 3tham gia tích cực vào quá trình quản lý nhà nước về báo chí Nhà báo không chỉ có quyền hạn và nghĩa vụ thực hiện tự do báo chí và tự do ngôn luận trên báo chí của công dân, mà còn tham gia giám sát xã hội bảo đảm cho quá trình quản lý đạt được hiệu quả; góp phần tuyên truyền pháp luật, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật cho nhân dân cũng chính là góp phần tham gia quản lý nhà nước về báo chí
Theo quy định của Luật Báo chí năm 1999 (đã sửa đổi, bổ sung), cơ
quan quản lý nhà nước về báo chí gồm: cơ quan quản lý nhà nước về báo chí
ở trung ương (Bộ Thông tin và truyền thông); các bộ, cơ quan ngang bộ; cơ quan quản lý nhà nước về báo chí ở địa phương (UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương)
Quản lý nhà nước về báo chí ở trung ương thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được Luật Báo chí quy định, Bộ Thông tin và truyền thông thực hiện chức năng quản lý nhà nước về báo chí trên nhiều lĩnh vực
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến quản
lý nhà nước với báo chí trong thời kỳ hội nhập nhằm đưa ra những giải pháp nhằm phát triển nền báo chí Việt Nam theo đúng chuẩn mực đạo đức Báo chí là tiếng nói của chính quyền, Đảng bộ và thực sự là diễn đàn của nhân dân
Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài: Đề tài đánh giá những vai trò của
nhà nước trong quản lý báo chí, từ đó đưa ra những đề xuất để xây dựng và thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển sự nghiệp báo chí
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Các cơ quan báo chí
Phạm vi nghiên cứu: Công tác quản lý nhà nước về báo chí từ năm
2012 đến nay
Trang 45 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận:
Đề tài nghiên cứu dựa trên lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về quản lý báo chí trong thời kỳ hội nhập
Phương pháp nghiên cứu:
- Phân tích, tổng hợp nội dung các văn bản quy phạm pháp luật về báo chí, Quản lý nhà nước về báo chí ở các bộ, cơ quan ngang bộ; Quản lý nhà nước về báo chí ở địa phương
Trên cơ sở mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu đã xác định như trên, ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung nghiên cứu của đề tài bao gồm 3 chương:
Chương I: Lý luận quản lý Nhà nước về báo chí hiện nay
1.1 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về quản lý báo chí hiện nay 1.2 Một số khái niệm về quản lý và quản lý nhà nước
Chương II: Thực trạng báo chí ở Việt Nam hiện nay
2.1 Một số kết quả nổi bật về báo chí Việt Nam
2.2 Những hạn chế
Chương III: Những giải pháp trong quản lý để báo chí phát triển
3.1 Quan điểm, định hướng quản lý nhà nước về báo chí Việt Nam 3.2 Những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý nhà nước về báo chí 3.2 Một số giải pháp quản lý báo chí
Trang 5CHƯƠNG I: LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ
1.1 Quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về quản lý báo chí hiện nay
Báo chí nước ta đang có vai trò rất quan trọng trong đời sống chính trị
xã hội, đồng thời cũng ở vào giai đoạn nhạy cảm, vừa có những cơ hội lớn, vừa đứng trước nhiều thách thức lớn, nhất là sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới và đang tiếp tục hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới Sự nghiệp báo chí Việt nam thời gian qua phát triển nhanh chóng
và đa dạng Xuất phát từ thực hiêṇ mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” mà Đảng và nhân dân ta đã xác định, cần nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước đối với hoạt động báo chí đáp ứng yêu cầu nền báo chí cách mạng trong tình hình mới Trong suốt tiến trình cách mạng, Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo chí cách mạng Việt Nam luôn phấn đấu hoàn thành sứ mạng của mình Đảng ta luôn coi báo chí là phương tiện hữu hiệu để tiến hành giáo dục chính trị, lãnh đạo công tác tư tưởng, vũ khí sắc bén trong đấu tranh giai cấp, đấu tranh giải phóng dân tộc, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa X đã nêu rõ công tác tư tưởng, lý luận và báo chí là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Ðảng Trong bối cảnh đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới, với những nhiệm vụ cách mạng mới, báo chí phải làm tốt nhiệm vụ chính trị của mình trên lĩnh vực tư tưởng, bảo vệ đường lối, quan điểm của Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, đóng góp vào sự phát triển chung của toàn xã hội Thực tiễn đó đòi hỏi báo chí cần giữ vững và phát huy hơn nữa bản chất cách mạng, là công
cụ công tác tư tưởng của Đảng, là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng do
Trang 6Đảng lãnh đạo Báo chí phải hướng vào mục tiêu giữ vững ổn định chính trị, tiếp tục sự nghiệp đổi mới, làm cho những nguyên lý cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí cần được thực hiện thông qua hệ thống pháp luật
về báo chí và công tác quản lý nhà nước về báo chí Đó cũng chính là đòi hỏi khách quan của việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về báo chí để đáp ứng yêu cầu phát huy bản chất cách mạng của báo chí nước ta trong tình hình mới
1.2 Một số khái niệm về quản lý và quản lý Nhà nước
Quản lý: đặc trưng cho quá trình điều khiển và dẫn hướng tất cả các
bộ phận của một tổ chức, thường là tổ chức kinh tế, thông qua việc thành lập
và thay đổi các nguồn tài nguyên (nhân lực, tài chính, vật tư, trí thực và giá trị vô hình)
Quản lý Nhà nước: Quản lý hành chính là sự tác động của cơ quan hành chính nhà nước lên đối tượng là con người hoặc là các mối quan
hệ xã hội để đạt mục tiêu của chính phủ Phương pháp quản lý và cách tiếp cận cụ thể phụ thuộc vào từng thể chế chính trị tại các nước, cũng như mục tiêu cần đạt được
Tiếp cận dưới góc độ thực thi quyền lực nhà nước thì quản lý hành chính nhà nước là thực thi quyền hành pháp của nhà nước Dưới góc độ hoạt động cụ thể thì quản lý hành chính là điều chỉnh hành vi con người, hành vi
xã hội và tổ chức thực thi pháp luật ban hành
Ngoài ra quản lý hành chính ở trong chính phủ, quản lý hành chính còn được xem xét trong mối quan hệ ngoài nhà nước, còn gọi là hành chính tư
Trang 7CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1 Một số kết quả nổi bật về báo chí Việt Nam
Hiện nay, nước ta có 838 cơ quan báo chí in, với 1.111 ấn phẩm, 67 đài phát thanh, truyền hình, 92 báo, tạp chí điện tử và 01 hãng thông tấn quốc gia Báo chí đã thông tin nhanh nhạy, toàn diện về mọi diễn biến của đời sống chính trị, kinh tế - xã hội ở trong nước và quốc tế; là diễn đàn thực
sự tin cậy của nhân dân; góp phần tích cực tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực xây dựng lý tưởng xã hội vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, góp phần ổn định chính trị tư tưởng, làm phong phú đời sống tinh thần, huy động nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân Báo chí của chúng ta phát triển theo nguyên tắc “Báo chí, xuất bản nước ta đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật” Trong thời gian qua báo chí của chúng ta đã kiên trì tính đảng, kiên trì bảo vệ vị trí chủ đạo về lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong ý thức tư tưởng, bảo đảm tính định hướng chính xác, phục vụ nhân dân, phục
vụ chủ nghĩa xã hội, đặt hiệu quả xã hội lên vị trí hàng đầu, bám sát thực tế, bám sát cuộc sống, bám sát quần chúng nhân dân Để tác phẩm báo chí có hơi thở của cuộc sống, báo chí đã thực hiện tốt một số công tác trọng tâm: tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa X “Về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới”, các quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước ta
về tăng cường công tác quản lý báo chí được thể hiện qua các chỉ thị, như Chỉ thị số 22-CT/TW ngày 17-10-1997 của Bộ chính trị khóa VIII, Thông báo số 162- TB/TW ngày 1-12-2004 của Bộ Chính trị khóa IX, Thông báo
Trang 8số 41-TB/TW ngày 11-12-2006 của Bộ Chính trị khóa X Có như thế báo chí mới hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, góp phần quan trọng trong việc bảo đảm tốt công tác tuyên truyền
Trong giai đoạn hiện nay, cuộc cách mạng về công nghệ thông tin đã tác động làm thay đổi cách thức thụ hưởng thông tin của người dân Số lượng độc giả của báo chí in có xu hướng ngày càng giảm, trong khi đó lượng độc giả truy cập báo mạng ngày càng tăng Trong lĩnh vực phát thanh, truyền hình, số lượng độc giả vẫn giữ ở mức ổn định và có xu hướng tăng Nguồn nhân lực báo chí có mức tăng trung bình hằng năm khoảng 6,5% Nếu như năm 2009 chỉ có 31.000 người làm việc trong lĩnh vực báo chí, thì đến nay số người làm việc trong lĩnh vực báo chí khoảng 35.000 người, trong đó có gần 17.000 nhà báo đang công tác tại các cơ quan báo chí được cấp thẻ hành nghề Về trình độ chuyên môn, phần lớn số người làm việc trong lĩnh vực báo chí đều có trình độ cao đẳng, đại học trở lên; số người làm báo có trình độ dưới đại học đã giảm trung bình khoảng 1%/ năm Năm
2009, tỷ lệ nhân lực có trình độ đại học là 85% và trên đại học là 4% Đến năm 2013, tỷ lệ nhân lực có trình độ đại học là khoảng 91% và trên đại học
là 4,9%
2.2 Những hạn chế
Mặc dù đội ngũ những người làm báo có sự phát triển cả về số lượng
và chất lượng, nhưng trước những tác động bởi mặt trái của cơ chế thị trường, một bộ phận những người làm báo còn non kém về nhận thức chính trị đã bộc lộ những khuyết điểm, yếu kém, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, trong số đó không ít người vi phạm pháp luật, bị kỷ luật và bị thu hồi thẻ hành nghề Người đứng đầu một số cơ quan báo chí đã buông lỏng quản lý nội dung thông tin và đội ngũ phóng viên, biên tập viên dưới quyền, coi trọng yếu tố lợi nhuận, xem nhẹ các chức năng của báo chí, khai thác nhiều
Trang 9đề tài về mặt trái của xã hội, với mức độ thông tin có thời điểm dày đặc Một
số cơ quan báo chí chưa coi trọng biểu dương, nhân rộng những điển hình tiên tiến, những nhân tố tích cực trong học tập, lao động và chiến đấu Một
số ấn phẩm phụ thực hiện sai tôn chỉ, mục đích, làm cho nội dung báo chí xa rời chức năng định hướng, chức năng giáo dục, chức năng thẩm mỹ, thiếu tính chuyên nghiệp, tác động tiêu cực đến một bộ phận công chúng Cùng với những thông tin giật gân, câu khách, vi phạm thuần phong mỹ tục là xu hướng xem nhẹ quy trình thẩm định nguồn tin, thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân, làm ảnh hưởng xấu tới uy tín của tổ chức Những hạn chế trên là do cơ quan, tổ chức chưa làm tốt việc cung cấp thông tin cho báo chí; công tác xử lý vi phạm trong hoạt động báo chí còn thiếu kiên quyết, hình thức xử lý chưa nghiêm Một số lãnh đạo cơ quan báo chí chưa chấp hành nghiêm kỷ luật thông tin, có trường hợp tìm cách né tránh việc thực hiện các quy định Không ít cơ quan chủ quản chưa phát huy hết vai trò, trách nhiệm, buông lỏng việc quản lý, nể nang, thiếu kiên quyết trong xử lý vi phạm của cơ quan báo chí thuộc quyền
Trang 10CHƯƠNG III: NHỮNG GIẢI PHÁP TRONG QUẢN LÝ
ĐỂ BÁO CHÍ PHÁT TRIỂN
3.1 Quan điểm, định hướng quản lý Nhà nước về báo chí Việt Nam
Báo chí là một bộ phận cấu thành quan trọng trong toàn bộ công tác tư tưởng, văn hóa của Ðảng; là ngọn cờ, là công cụ sắc bén, hiệu quả để xây dựng, bồi đắp nền tảng tư tưởng chính trị của Ðảng; tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, nghị quyết của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; động viên, cổ vũ nhân dân thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN Trước tình hình mới, công tác lãnh đạo, quản lý báo chí của Ðảng, Nhà nước cần có nhiều đổi mới, cả về nội dung, phương châm, phương thức
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, được nhân dân ủng hộ, nuôi dưỡng, báo chí cách mạng Việt Nam đã trưởng thành, không ngừng lớn mạnh và phát triển Với vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, báo chí cả nước đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thông tin sinh động về công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; góp phần tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, cổ vũ, động viên phong trào thi đua yêu nước, phát hiện, biểu dương các nhân tố mới; tích cực đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, chống các quan điểm sai trái, thù địch; góp phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới, củng cố lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Báo chí cách mạng còn góp phần tích cực giúp nhân dân thế giới ngày càng hiểu rõ hơn đường lối, chính sách đúng đắn và những thành tựu đổi mới to lớn của Việt Nam