Phân loại nghĩa vụ dân sự, tìm tình huống thực tiễn minh hoạĐiều 274 BLDS 2015 quy định:“Nghĩa vụ là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (sau đây gọi chung là bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (sau đây gọi chung là bên có quyền).”
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT DÂN SỰ
BỘ MÔN LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM
.………***………
BÀI TẬP HỌC KỲ
MÔN: LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM 2
ĐỀ BÀI SỐ: 0 1 Phân loại nghĩa vụ dân sự, tìm tình huống thực tiễn minh
hoạ
HỌ VÀ TÊN :
Trang 2Hà Nội, 2020
MỤC LỤC
BÀI LÀM 3
I Khái quát 3
1 Nghĩa vụ dân sự 3
2 Căn cứ phát sinh nghĩa vụ dân sự 3
4 Đối tượng của nghĩa vụ dân sự 4
5 Đặc điểm của nghĩa vụ dân sự 4
II Giải quyết vấn đề 5
1 Phân loại nghĩa vụ dân sự 5
2 Phân loại nghĩa vụ dân sự, tìm tình huống thực tiễn minh hoạ 7
TÀI LIỆU THAM KHẢO 9
Trang 3BÀI LÀM
1 Nghĩa vụ dân sự
Điều 274 BLDS 2015 quy định:
“Nghĩa vụ là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (sau đây gọi chung là bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ
có giá, thực hiện công việc hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (sau đây gọi chung là bên có quyền).”
2 Căn cứ phát sinh nghĩa vụ dân sự
Điều 275 BLDS 2015 quy định:
“Nghĩa vụ phát sinh từ căn cứ sau đây:
1 Hợp đồng.
2 Hành vi pháp lý đơn phương.
3 Thực hiện công việc không có ủy quyền.
4 Chiếm hữu, sử dụng tài sản hoặc được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật.
5 Gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật.
6 Căn cứ khác do pháp luật quy định.”
3 Căn cứ chấm dứt nghĩa vụ dân sự
Điều 372 BLDS 2015 quy định:
Trang 4“Điều 372 Căn cứ chấm dứt nghĩa vụ
Nghĩa vụ chấm dứt trong trường hợp sau đây:
1 Nghĩa vụ được hoàn thành;
2 Theo thỏa thuận của các bên;
3 Bên có quyền miễn việc thực hiện nghĩa vụ;
4 Nghĩa vụ được thay thế bằng nghĩa vụ khác;
5 Nghĩa vụ được bù trừ;
6 Bên có quyền và bên có nghĩa vụ hòa nhập làm một;
7 Thời hiệu miễn trừ nghĩa vụ đã hết;
8 Bên có nghĩa vụ là cá nhân chết hoặc là pháp nhân chấm dứt tồn tại mà nghĩa vụ phải do chính cá nhân, pháp nhân đó thực hiện;
9 Bên có quyền là cá nhân chết mà quyền yêu cầu không thuộc di sản thừa kế hoặc là pháp nhân chấm dứt tồn tại mà quyền yêu cầu không được chuyển giao cho pháp nhân khác;
10 Vật đặc định là đối tượng của nghĩa vụ không còn và được thay thế bằng nghĩa vụ khác;
11 Trường hợp khác do luật quy định.”
4 Đối tượng của nghĩa vụ dân sự
Trang 5Điều 276 BLDS 2015 quy định:
“1 Đối tượng của nghĩa vụ là tài sản, công việc phải thực hiện hoặc không được thực hiện.
2 Đối tượng của nghĩa vụ phải được xác định.”
5 Đặc điểm của nghĩa vụ dân sự
Nghĩa vụ dân sự là sự ràng buộc pháp lý giữa ít nhất là hai người đứng về hai phía chủ thể khác nha
Nghĩa vụ dân sự là quan hệ về tài sản
Nghĩa vụ dân sự là một quan hệ pháp luật dân sự
Nghĩa vụ dân sự là một quan hệ pháp luật mà trong đó chủ thể luôn được xác định
Quyền của chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ là quyền đối nhân (Trong quan hệ NVDS quyền của chủ thể chỉ có thể được thỏa mãn nếu có hành vi thực hiện nghĩa vụ của người mang nghĩa vụ)
Đối với nghĩa vụ, có nhiều cách phân loại khác nhau dựa trên nhiều căn cứ khác nhau Những cách phân loại tinh tế nhất được tìm thấy trong luật nghĩa vụ Tuy nhiên có những cách phân loại được đưa vào các đạo luật Trong khi đó còn nhiều
Trang 6cách phân loại khác được phát triển bởi thực tiễn tư pháp và thông qua nghiên cứu chưa được phản ánh trong các đạo luật
Do đó khi thực tiễn xảy ra tình huống mà nhà làm luật không dự liệu trước được thì người ta lại tìm cách phân loại để tìm ra giải pháp cho tình huống thực tiễn đó
1 Phân loại nghĩa vụ dân sự
a Căn cứ vào nguồn gốc phát sinh nghĩa vụ
Căn cứ vào nguồn gốc phát sinh gồm:
- Nghĩa vụ theo hợp đồng: nghĩa vụ phát sinh trên co sở thoả thuận giữa các chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ
- Nghĩa vụ ngoài hợp đồng: nghĩa vụ phát sinh theo ý của nhà nước, gồm:
+ Thực hiện công việc không có uỷ quyền;
+ Chiếm hữu, sử dụng tài sản hoặc được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật;
+ Gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật
b Căn cứ đối tượng của nghĩa vụ
Căn cứ đối tượng của nghĩa vụ gồm:
Trang 7- Đối tượng là tài sản: bên có nghĩa vụ phải chuyển giao một tài sản cho bên có quyền
- Đối tượng là công việc:
+ Đối tượng là công việc phải thực hiện: bên có nghĩa vụ phải thực hiện một công việc được xác định cụ thể trước bên có quyền;
+ Đối tượng là công việc không được thực hiện: bên có nghĩa vụ không được thực hiện một công việc được xác định cụ thể trước bên có quyền;
c Căn cứ phạm vi chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ và mối liên quan giữa quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ
- Nghĩa vụ dân sự riêng rẽ:
+ Có nhiều chủ thể cùng đứng về một bên của quan hệ nghĩa vụ;
+ Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể hoàn toàn độc lập với nhau
- Nghĩa vụ dân sự liên đới:
+ Nhiều chủ thể cùng đứng về một bên của quan hệ nghĩa vụ;
Trang 8+ Quyền và nghĩa vụ của chủ thể có mối liên hệ chặt chẽ
Trường hợp có nhiều người mang quyền liên đới: một trong số những người mang quyền có thể yêu cầu người mang nghĩa vụ phải thực hiện toàn bộ nội dung của nghĩa
vụ đối với mình dẫn đến quan hệ chấm dứt cả với những người khác Phát sinh quan hệ nghĩa vụ hoàn lại giữa người có quyền liên đới đã nhận toàn bộ nội dung nghĩa vụ với những người còn lại
Trường hợp có nhiều người có nghĩa vụ liên đới: từng người thực hiện phần nghĩa vụ của mình hoặc một người
có thể thực hiện toàn bộ nghĩa vụ dẫn đến quan hệ nghĩa
vụ chấm dứt cả với những người khác
Một người thực hiện xong phần nghĩa vụ của mình trong khi những người khác chưa xong thì quan hệ nghĩa
vụ chưa chấm dứt
d Căn cứ vào mối quan hệ phụ thuộc giữa các nghĩa vụ
- Nghĩa vụ chính: tồn tại hiệu lực một cách độc lập không phụ thuộc vào nghĩa vụ khác
- Nghĩa vụ phụ: sự tồn tại hiệu lực của nghĩa vụ phụ thuộc vào nghĩa vụ chính
Trang 9e Căn cứ đặc điểm đối tượng của nghĩa vụ
- Nghĩa vụ thực hiện được theo phần: đối tượng của nghĩa
vụ là tài sản có thể chia được hoặc công việc có thể được thực hiện theo nhiều công đoạn khác nhau
- Nghĩa vụ không thực hiện được theo phần: đối tượng của nghĩa vụ là vật không chia được hoặc công việc phải thực hiện cùng lúc
Phân loại nghãi vụ có nhiều cách để phân loại nhưng ở đề bài này, tôi xin đi đề cập đến phân loại nghĩa vụ theo pháp luật Cụ thể:
2 Phân loại nghĩa vụ dân sự, tìm tình huống thực tiễn
minh hoạ
a Nghĩa vụ riêng rẽ
Đây là loại nghĩa vụ có nhiều chủ thể đứng về một bên của quan hệ nghĩa vụ tuy nhiên quyền và nghĩa vụ của họ hoàn toàn riêng rẽ độc lập với nhau Phải là nghĩa vụ nhiều người Những người có nghĩa vụ và có quyền không liên quan với những người còn lại
Tình huống minh hoạ: Bộ phận bếp của nhà hàng A gồm 3 nhân viên và mỗi người chịu trách nhiệm một công việc riêng của
Trang 10mình Trong đó có K phụ trách làm bếp chính, L phụ trách làm bếp phụ, M phụ trách bưng bê, P phụ trách dọn dẹp
b Nghĩa vụ liên đới
Đây là loại nghĩa vụ có nhiều chủ thể đứng về một bên của quan hệ nghĩa vụ, bên có quyền có thể yêu cầu một chủ thể của bên mang nghĩa vụ hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ của tất cả các chủ thể thuộc bên có nghĩa vụ Là nghĩa vụ nhiều người Những người có nghĩa vụ liên đới có liên quan đến nhau với người có quyền
Tình huống minh hoạ: A cần vay một khoản tiền, B và C là người đứng ra bảo lãnh cho A vay tiền A gặp một sự cố trong làm ăn dẫn đến không còn đủ khả năng trả nợ Trong hoàn cảnh này thì B và C có nghĩa vụ phải hoàn trả số tiền mà cả 2 đã đứng ra bảo lãnh cho A trước đó Cụ thể:
- B không đủ khả năng trả số tiền trên thì C phải là người đứng
ra trả số tiền đó
- B chỉ đủ khả năng trả được 50% số tiền đó thì 50% còn lại sẽ
do C trả
c Nghĩa vụ hoàn trả
- Phát sinh từ việc thực hiện nghĩa vụ liên đới
Trang 11- Phát sinh từ việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh và quan hệ bảo lãnh
- Phát sinh từ việc pháp nhân bồi thường thiệt hại do người pháp nhân gây ra
Tình huống minh hoạ: A vừa mua 1 chiếc điện thoại mới liền khoe với B B thấy chiếc điện thoại rất thích và mượn A dùng thử B lỡ tay làm rơi hư chiếc điện thoại B phải trả lại số tiền
mà A vừa bỏ ra để mua chiếc điện thoại đó
d Nghĩa vụ bổ sung
Với vai trò nhằm hoàn thiện phần nghĩa vụ dân sự chính trước
đó khi đến thời hạn mà nghĩa vụ chính không được thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ Vì vậy, nghĩa vụ dân sự bổ sung luôn có mối liên quan với nghĩa vụ dân sự chính, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của không chỉ hai bên chủ thể mà còn liên quan đến bên thứ ba
Tình huống minh hoạ: A là con trai của B A cần vốn kinh doanh nên đã vay một khoản tiền, nhưng không may làm ăn thất bại
A chỉ có thể trả 50% số tiền đã vay trước đó nên B có nghĩa vụ phải trả 50% số tiền còn lại mà A đã vay
e Nghĩa vụ thực hiện được chia theo phần
Trang 12Là nghĩa vụ mà bên có nghĩa vụ phân chia được nghĩa vụ ra thành nhiều phần
Tình huống minh hoạ: công ty cần chuyển 10 tấn hàng đến công ty B Công ty A đã tìm đến công ty chuyển hàng C, công ty
C đã nhận đơn vận chuyển hàng hoá 10 tấn từ công ty A để giao cho công ty B, thời gian là trong vòng 10 ngày Vì số hàng lớn mà xe chở hàng của công ty lại không đủ để chở hàng Nên công ty C đã vận chuyển 1 ngày 1 tấn hàng, cứ thế trong 10 ngày công ty C đã vận chuyển đủ 10 tấn hàng mà công ty A yêu cầu chuyển cho công ty B
Trang 13TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ luật Dân sự, 2015, NXB Lao Động
2 Giáo trình Luật Dân sự Việt Nam (tập 2), Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an Nhân dân, Hà Nội, 2019