Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến xu hướng lựa chọn chuyên ngành tổ chức nhân sự của sinh viên học viện hành chính

Trong nghiên cứu này, lựa chọn chuyênnghành là sự tác động của một tổ hợp các lực lượng xã hội, các điều kiện xã hội tồntại trong môi trường giáo dục đại học giúp cho các sinh vi

BỘ GIAO DUC VÀ ĐÀO TAO TRƯƠNG ĐAI HOC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGUYÊN ĐINH MINH

NGHIÊN CƯU NHÂN TỐ ANH HƯƠNG ĐẾN XU HƯƠNG LƯA CHON CHUYÊN NGÀNH TỔ CHƯC NHÂN SƯ CUA

SINH VIÊN HOC VIÊN HÀNH CHÍNH

LUÂN VĂN THAC SỸ KINH TẾ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH-2012

BỘ GIAO DUC VÀ ĐÀO TAO TRƯƠNG ĐAI HOC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGUYÊN ĐINH MINH

NGHIÊN CƯU NHÂN TỐ ANH HƯƠNG ĐẾN XU HƯƠNG LƯA CHON CHUYÊN NGÀNH TỔ CHƯC NHÂN SƯ CUA

SINH VIÊN HOC VIÊN HÀNH CHÍNHChuyên ngành : Quản trị kinh doanh

Mã số

LUÂN VĂN THAC SỸ KINH TẾ

NGƯƠI HƯƠNG DÂN KHOA HOC: PGS.TS PHƯƠC MINH HIÊP

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH-2012

LƠI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luân văn thac sy: “Nghiên cứu nhân tố anh hương đế xu hươnglưa chon chuyên nganh Tổ chức nhân sư cua sinh viên Hoc viên Hanh chinh” la kếtqua cua quá trinh hoc tâp, nghiên cứu đôc lâp va nghiêm tuc Các số liêu trong luânvăn đươc thu thâp từ thưc tế có nguôn gốc rõ rang, tin cây, đươc xử lý trung thưc

va khách quan

Tác gia

Nguyên Đinh Minh

i

LƠI CAM ƠN

Trươc tiên, tôi xin chân thanh gửi lơi cam ơn đến quý thây cô Khoa Quan trikinh doanh cua Trương Đai hoc Kinh tế Tp Hô Chi Minh đã trang bi cho tôi nhiêukiến thức quý báu trong thơi gian qua

Tôi xin chân thanh gửi lơi cam ơn đến PGS.TS Phươc Minh Hiêp, ngươihương dân khoa hoc cua luân văn, đã giup tôi tiếp cân thưc tiên, phát hiên đê tai vatân tinh hương dân tôi hoan thanh luân văn nay

Xin cam ơn gia đinh đã kip thơi đông viên, hỗ trơ tôi trong suốt khóa hoc

Tác gia

Nguyên Đinh Minh

DANH MUC CAC CHỮ VIÊT TĂT, KÝ HIÊU

HVHC: Hoc viên Hanh chinh

TCNS: Tổ chức nhân sư

TP.HCM: Thanh phố Hô Chi Minh

SV: Sinh viên

DANH MUC CAC BANG BIÊU

Bang 2.1: Tổng kết kết qua nghiên cứu các mô hinh 24

Bang 2.2: Số liêu sinh viên đăng ký theo hoc các chuyên nganh 26

Bảng 2.3: Tóm tắt các giả thuyết nghiên cứu 32

Bang 4.1 Tóm tắt thống kê mô ta các biến đinh tinh 53

Bảng 4.2: Thống kê mô tả biến phụ thuộc 55

Bang 4.3: Kết qua phân tich Cronbrach’s Alpha lân 1 cho thang đo nhân tố anh hương đến xu hương lưa chon chuyên nganh tổ chức nhân sư 56

Bang 4.4: Kết qua phân tich Cronbach’s Alpha cho thang đo xu hương lưa chon 57

Bảng 4.5 : Kết quả phân tích nhân tố EFA các biến độc lập 58

Bảng 4.6: Phân tích phương sai tổng thể 59

Bang 4.7: Kết qua phân tich nhân tố khám phá lân 2 60

Bảng 4.8 : Kết quả phân tích EFA biến phụ thuộc 61

Bảng 4.9: Ma trận dạng thức biến phụ thuộc 62

Bảng 4.10 : Ma trận thành phần biến phụ thuộc 62

Bang 4.11: Kết qua phân tich Cronbrach’s Alpha lân 2 cho thang đo nhân tố anh hương đến xu hương lưa chon chuyên nganh tổ chức nhân sư 63

Bang 4.12: Kết qua phân tich tương quan giưa các biến 66

Bảng 4.13: Tóm tắt mô hình hồi quy 67

iii

DANH MUC CAC HINH

Hinh 2.1: Mô hinh cua D.W Chapman 22

Hinh 2.2: Mô hinh nghiên cứu cua đê tai 33

Hinh 3.1: Quy trinh nghiên cứu 35

Hinh 3.2: Mô hinh nghiên cứu đã đươc điêu chinh lai lân 1 41

Hinh 4.1: Mô hinh nghiên sau khi điêu chinh 64

Hinh 4.2: Mức đô anh hương cua các nhân tố đến xu hương lưa chon 69

MUC LUC

LƠI CAM ĐOAN i

LƠI CAM ƠN ii

DANH MUC CHỮ VIÊT TĂT, KÝ HIÊU iii

DANH MUC BANG BIÊU iii

DANH MUC HINH VẼ VÀ ĐỒ THI iv

MUC LUC v

CHƯƠNG 1: TÔNG QUAN VÊ ĐÊ TÀI 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đich nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa - Khả năng ứng dụng 4

6 Kết cấu của luận văn 4

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ MÔ HINH NGHIÊN CƯU 5

2.1 Cơ sơ lý luân vê lưa chon chuyên nganh 5

2.1.1 Môt số khái niêm 5

2.1.1.1 Lựa chọn 5

2.1.1.2 Xu hương lưa chon chuyên nganh 5

2.1.2 Ban chât cua sư lưa chon chuyên nganh 6

2.1.3 Các yếu tố tác đông đến xu hương lưa chon chuyên nganh 8

2.1.3.1 Yếu tố cá nhân 11

2.1.3.2 Yếu tố gia đình 14

2.1.3.3 Tư vân hương nghiêp cua các Khoa 14

2.1.3.4 Yếu tố ban be 15

2.1.3.5 Yếu tố các phương tiện thông tin đại chúng 16

2.1.4 Tổng quan vê các công trinh nghiên cứu có liên quan 16

2.2 Cơ sơ lý thuyết va mô hinh nghiên cứu 20

v

2.2.1 Cơ sở lý thuyết 20

2.2.1.1 Mô hinh cua D.W Chapman 23

2.2.1.2 Mô hinh cua lý thuyếế t phát triên nghê nghiêp 24

2.2.1.3 Tổng kết kết qua nghiên cứu các mô hinh 20

2.2.2 Lưa chon mô hinh nghiên cứu trong bối canh lưa chon chuyên nganh cua sinh viên Hoc viên Hanh chinh 25

2.2.3 Các giả thuyết nghiên cứu 28

2.2.3.1 Yếu tố về đặc điểm trương đai hoc, nganh hoc 28

2.2.3.2 Yếu tố vê nỗ lưc giao tiếp vơi sinh viên cua Khoa đao tao chuyên nganh 30

2.2.3.3 Yếu tố về các cá nhân có ảnh hưởng đến quyết định của sinh viên 31

2.2.3.4 Yếu tố về tính tương thích giữa cá nhân sinh viên với chuyên ngành 31

2.2.3.5 Yếu tố về khả năng đáp ứng sự mong đợi tương lai 32

2.2.4 Mô hiinh nghiên cứu cua đê tai 33

TOM TĂT CHƯƠNG 2 34

CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ VÀ ĐÁNH GIÁ THANG ĐO 35

3.1 Quy trinh nghiên cứu 35

3.2 Xây dưng thang đo nháp 1 36

3.3 Nghiên cứu sơ bô 38

3.3.1 Thiết kế nghiên cứu sơ bô 38

3.3.2 Kết qua nghiên cứu sơ bô 39

3.4 Thiết kế biến quan sát cho các thang đo thanh phân 42

3.5 Nghiên cứu định lượng 45

3.5.1 Chiến lược nghiên cứu 45

3.5.2 Phạm vi và cỡ mẫu 45

3.5.3 Thiết kế bảng câu hỏi và thang đo 46

3.5.4.Phương pháp chọn mẫu và thiết kế mẫu 46

3.6 Phương pháp phân tích dữ liệu 47

3.6.1 Đánh giá thang đo 47

3.6.2 Độ giá trị 48

3.6.3 Hồi qui tuyến tính 49

3.6.4 Kiểm định giả thuyết 49

TOM TĂT CHƯƠNG 3 51

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 52

4.1 Thống kê mô tả dữ liệu 52

4.1.1 Mẫu dữ liệu nghiên cứu 52

4.1.2 Thống kê mô tả biến định tính 52

4.1.3 Thống kê mô tả biến định lượng 54

4.1.3.1 Kết quả thống kê mô tả biến độc lập 54

4.1.3.2 Kết quả thống kê mô tả biến phụ thuộc 54

4.2 Đánh giá độ tin cậy của thang đo 55

4.2.1 Thang đo các khái niệm thành phần 55

4.2.2 Thang đo xu hương lưa chon 55

4.3 Phân tích nhân tố 57

4.3.1 Phân tích nhân tố biến độc lập 57

4.3.2 Phân tích nhân tố biến phụ thuộc 61

4.3.3 Kiêm đinh đô tin cây cua thang đo mơi 63

4.3.4 Mô hinh nghiên cứu điêu chinh 64

4.4 Kiêm đinh mô hinh băng phân tich hôi quy bôi 65

4.4.1 Phân tich tương quan giưa các biến 65

4.4.2.Phân tích hồi qui 66

TOM TĂT CHƯƠNG 4 70

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 71

5.1 Thảo luận về kết quả nghiên cứu 71

5.2 Môt số nguyên nhân cơ ban dân đến viêc lưa chon chuyên tổ chức nhân sư cua sinh viên giam 72

vii

5.2.1 Đăc điêm cua chuyên nganh đao tao 72

5.2.2 Nỗ lưc giao tiếp cua Khoa chuyên nganh 73

5.2.3 Tinh tương thich vơi đăc điêm cá nhân 74

5.2.4 Kha năng đáp ứng sư mong đơi 74

5.3 Hạn chế nghiên cứu 75

5.4 Kết luận và đề nghị cho nghiên cứu tiếp theo 76

5.5 Môt số kiến nghi 76

TÀI LIÊU THAM KHAO 77

Phụ lục 1: Dan bai thao luân nhóm ix

Phụ lục 2: Bang câu hoi nghiên cứu đinh lương xi

Phụ lục 3: Phân tich đô tin cây cronbach anpha lân 1………xiv

Phụ lục 4: Phân tich nhân tố khám phá lân 1………xvii

Phụ lục 5: Phân tich nhân tố khám phá lân 1 ……… xxii

Phụ lục 6: Phân tich nhân tố khám phá biến phụ thuôc ……….xxvii

Phụ lục 7: Phân tich đô tin cây cronbach anpha lân 2 ……… xxviii

Phụ lục 8: Kết qua phân tich tương quan ………xxix

Phụ lục 9: Kết qua phân tich hôi quy tuyến tinh ……… xxx

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI

1 Lý do chọn đề tài

Sinh viên đại học nói chung và sinh viên năm thứ nhất nói riêng là lứa tuổibắt đầu bước vào ngưỡng cửa cuộc đời với những lý tưởng, ước mơ, khát khao vàhoài bão Một cuộc sống tương lai đầy hấp dẫn, lý thú song cũng đầy bí ẩn và khókhăn ở phía trước Khác với các lứa tuổi khác, sinh viên có sự chuẩn bị về tâm thế,kiến thức và môi trường giao tế xã hội cũng như môi trường hoạt động rộng hơn rấtnhiều nên suy nghĩ của sinh viên chín chắn hơn khi quyết định kế hoạch đường đờicủa mình Tuy nhiên trong thực tế, việc chọn ngành nghề, quyết định đường đời củasinh viên không đơn giản bởi vì ngành nghề trong xã hội rất phong phú, mỗi ngànhnghề đều có những yêu cầu riêng…

Ngay từ khi bước vào giảng đường đại học, hầu hết các sinh viên đều mongmuốn một cuộc sống giàu có, một tương lai rạng ngời, một công việc ổn định, danhgiá với địa vị xã hội ngày càng được củng cố

Ước mơ của các sinh viên đôi khi còn rất xa với thực tế lao động, hoạt độngnghề nghiệp, chưa thấy được giá trị đích thực của các nghề Các sinh viên có kỳvọng quá cao vào một số nghề nhưng khi tiếp xúc với nghề nghiệp trong thực tếthường làm các sinh viên thất vọng Chọn nghề mà hiểu biết quá ít, thậm chí khônghiểu nghề định chọn thì sớm muộn sẽ gặp trở ngại lớn trong hoạt động nghề nghiệpcủa cá nhân, tạo sự hẫng hụt, bi quan chán nản, miễn cưỡng trong lao động Thực tếcho thấy, không phải bao giờ nam nữ thanh niên cũng có thể giải quyết đúng đắnvấn đề chọn nghề của mình

Học viện Hành chính là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực cho cơ quan hànhchính nhà nước, thu hút các sinh viên có ước mơ chủ yếu làm quan chức với côngviệc ổn định và cơ hội tiến thân lâu dài Từ năm 2000, Học viện được phép tuyểnsinh hệ chính quy và cho đến nay nhà trường đã tuyển sinh đến khóa 13 Từ năm

1

2009, Học viện triển khai đào tạo 08 chuyên ngành, gồm: Tổ chức nhân sự, Quản lýcông, Quản lý xã hội, Quản lý kinh tế, Quản lý đô thị, Tài chính công, Thanh tra,Chính sách công.

Việc triển khai đào tạo chuyên ngành trong bối cảnh nhà trường còn chưa kịpchuẩn bị về mọi mặt đã làm cho các sinh viên có nhiều phân vân khi quyết định sựnghiệp của cuộc đời

Trong 08 chuyên ngành đó, chuyên ngành tổ chức nhân sự là được sinh viênlựa chọn nhiều nhất Song số lượng qua các năm có sự biến động thất thường Điềunày cho thấy kỹ năng lựa chọn chuyên ngành của sinh viên còn thiếu, cần phải có

sự hướng dẫn để các sinh viên khi chọn chuyên ngành, biết kết hợp một cách lýtưởng ba yếu tố: nguyện vọng, năng lực của cá nhân, những đòi hỏi của nghềnghiệp và yêu cầu của xã hội Vì vậy tôi mạnh dạn thực hiện đề tài nghiên cứu

"Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến xu hướng lựa chọn chuyên ngành tổ chức nhân sự của sinh viên Học viện Hành chính” nhằm tìm ra các giải pháp để góp

phần nâng cao hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp cho sinh viên

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm mục đích:

-Xác định và đánh giá mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn chuyên ngành Tổ chức nhân sự của SV

- Đề xuất các kiến nghị để góp phần nâng cao hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp cho sinh viên trong quyết định lựa chọn lựa chọn chuyên ngành

Để đạt được mục đích đặt ra, nghiên cứu đã tập trung vào các nhiệm vụ sau:

- Lựa chọn và vận dụng một số lý thuyết xã hội học để xây dựng và kiểm định mô hình nghiên cứu của đề tài

- Trên cơ sở mô hình nghiên cứu, xây dựng và kiểm định thang đo, tiến hành khảosát trên mẫu sinh viên được lựa chọn để xác định các nhân tố tác động đến quyếtđịnh lựa chọn chuyên ngành.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động đến xu hướng lựa chọn chuyênngành tổ chức nhân sự của sinh viên HVHC

Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu này đã tiến hành khảo sát và đánh giá mức

độ tác động của các nhân tố đến đến xu hướng lựa chọn chuyên ngành tổ chức nhân

sự của 450 sinh viên của HVHC cơ sở TP.HCM

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua 2 bước: nghiên cứu sơ bộ và nghiêncứu chính thức Nghiên cứu sơ bộ được thực hiện thông qua phương pháp định tínhtrên cơ sở nghiên cứu trước đây về các nhân tố ảnh hưởng đến lựa chọn ngành, cácđịnh nghĩa về xu hướng lựa chọn ngành và các thành phần của xu hướng Sau đóthông qua kỹ thuật tham vấn ý kiến của các chuyên gia và giảng viên có nhiều kinhnghiệm trong lĩnh vực này, đồng thời quan sát tại nơi học tập các biểu hiện của cácnhân tố tố ảnh hưởng để điều chỉnh thang đo thiết lập bảng câu hỏi sử dụng chonghiên cứu ở bước tiếp theo Nghiên cứu chính thức được thực hiện theo phươngpháp định lượng với kỹ thuật phỏng vấn trực tiếp thông qua bảng câu hỏi điều tra.Mẫu điều tra trong nghiên cứu chính thức được thực hiện bằng phương pháp lấymẫu thuận tiện với khoảng 450 sinh viên đang theo học tại Học viện Hành chính.Kết quả đo lường trong nghiên cứu chính thức được sử dụng để điều chỉnh mô hìnhnhân tố ảnh hưởng chính thức Bảng câu hỏi điều tra được hình thành theo cách:Bảng câu hỏi hình thành từ các nghiên cứu định tính, sau đó tham vấn lấy ý kiếncủa các chuyên gia, điều chỉnh để đưa ra bảng câu hỏi chính thức Việc kiểm địnhthang đo nghiên cứu sơ bộ cùng với các giả thuyết đề ra bằng hệ số tin cậyCronbach Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA dựa trên kết quả xử lý số liệu

3

bằng phần mềm SPSS 16 Thang đo cũng được kiểm định so sánh theo các đặcđiểm bằng phân tích phương sai Anova.

5 Ý nghĩa - Khả năng ứng dụng

Đề tài nghiên cứu sẽ cho biết những yếu tố nào sinh viên quan tâm nhiều nhấttrong quá trình lựa chọn chuyên ngành theo đuổi Kết quả này có thể giúp Khoa vàHọc viện có chính sách tư vấn hướng nghiệp một cách chính xác, đáp ứng mong đợicủa sinh viên Ngoài ra, dựa trên những mong muốn của sinh viên đề tài cũng đưa

ra các biện pháp, hướng thực hiện giúp nhà trường hỗ trợ sinh viên ngay từ đầu đểtránh đi những sai sót trong việc xác định tương lai của mình

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu luận được kết cấu 05 chương

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu

Chương 3: Thiết kế và đánh giá thang đo

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở lý luận về lựa chọn chuyên ngành

2.1.1 Một số khái niệm

2.1.1.1 Lựa chọn

Thuật ngữ “lựa chọn” được dùng để nhấn mạnh việc phải cân nhắc, tính toán

để quyết định sử dụng loại phương thức hay cách thức tối ưu trong số những điềukiện hay cách thức hiện có để đạt được mục tiêu trong các điều kiện khan hiếmnguồn lực Sinh viên sau giai đoạn học đại cương thường được nhà trường, gia đình,người thân tư vấn trong việc chọn ngành học phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp vàhọc lực Sau khi chọn ngành, nghề mình thích, căn cứ vào các tiêu chí: năng lực bảnthân, điểm chuẩn, chỉ tiêu tuyển, nhu cầu xã hội, việc làm sau khi ra trường, điềukiện vị trí địa lý sinh viên xác định ngành học phù hợp với năng lực rồi làm cácthủ tục đăng ký ngành học Trong nghiên cứu này, khái niệm lựa chọn được để chỉhành vi ra quyết định và đó chính là quyết định theo đuổi một chuyên ngành để họctập và có tấm bằng cử nhân đại học để làm hành trang vào đời Lựa chọn chuyênngành là sự quyết định nghề nghiệp trong tương lai

2.1.1.2 Xu hướng lựa chọn chuyên ngành

Tuỳ thuộc vào đặc trưng cho mỗi lĩnh vực hoạt động khoa học mà khi xemxét lựa chọn chuyên ngành có thể có những quan điểm khác nhau về khái niệm này.Có quan điểm cho rằng đó là hệ thống các biện pháp giúp cho thế hệ trẻ chọn ngànhnghề có tính đến nhu cầu của xã hội và năng lực của bản thân; quan điểm khác chorằng đó là những mối quan hệ kinh tế giúp cho mỗi thành viên xã hội phát triểnnăng lực đối với lao động và đưa họ vào một lĩnh vực hoạt động cụ thể, phù hợp vớiviệc phân bố lực lượng lao động xã hội Trong nghiên cứu này, lựa chọn chuyênnghành là sự tác động của một tổ hợp các lực lượng xã hội, các điều kiện xã hội tồntại trong môi trường giáo dục đại học giúp cho các sinh viên có những hiểu biết cơbản về một số chuyên ngành phổ biến để khi tốt nghiệp ra

5

trường, các em có thể lựa chọn cho mình một cách có ý thức nghề nghiệp tương laitrên cơ sở kiến thức đã học của những chuyên ngành mà mình đã lựa chọn.

Xu hướng lựa chọn chuyên ngành là tập hợp tất cả các khả năng làm cho sinhviên có thể ra quyết định một cách chắc chắn về một chuyên ngành nào đó để lựachọn Tập hợp các khả năng có thể do các nhân tố bên ngoài, bên trong quyết định

để làm cho chủ thể lựa chọn có thể chắc chắc lựa chọn hoặc quan tâm đến chuyênngành nào đó nhiều hơn khi quyết định lựa chọn

Xu hướng lựa chọn được đo lường bằng việc ưu tiên lựa chọn, sẽ lựa chọntrong tương lai, quan tâm nghiên cứu để cân nhắc cẩn trọng trước khi quyết địnhcuối cùng

2.1.2 Bản chất của sự lựa chọn chuyên ngành

Thứ nhất, sự lựa chọn chuyên ngành mang bản chất chủ quan của từng cánhân một cách sâu sắc

Lựa chọn chuyên ngành của sinh viên diễn ra với sự tác động, ảnh hưởng, chiphối bởi nhiều yếu tố đan xen Những yếu tố này tồn tại và xuất phát từ trong môitrường gia đình, cộng đồng, lớp học, nhà trường, nơi sinh viên học tập, sinh sống.Môi trường hay những yêu tố này tác động tới suy nghĩ, ý thức, tư tưởng, nhu cầu,động cơ, sở thích nghề nghiệp của sinh viên Tuy nhiên yếu tố bản thân của sinhviên mới chính là nhân tố quyết định, thể hiện tính chủ thể của quá trình lựa chọnchuyên ngành Tỷ lệ ảnh hưởng của những tác động khách quan tới sự lựa chọn trênmỗi cá nhân là nhiều ít khác nhau, song quyết định cuối cùng của quá trình lựa chọnngành nghề bao giờ cũng thuộc về một con người cụ thể

Thứ hai, sự lựa chọn chuyên ngành có tính chất quyết định đến tương lai củachủ thể lựa chọn

Sự kết hợp giữa nhu cầu, nguyện vọng cá nhân với yêu cầu do nghề nghiệp

và xã hội đòi hỏi là đặc trưng mang tính bản chất của quá trình lựa chọn chuyênngành Nhiều khi sự mong muốn ngành nghề của bản thân lại không được xã hộiủng hộ, chấp nhận Sự đòi hỏi về số lượng, chất lượng nguồn nhân lực trong các

lĩnh vực nghề nghiệp với nguyện vọng cá nhân kết hợp với nhau trong trở thành hainhân tố chính yếu cấu thành nên tính chính xác của việc lựa chọn chuyên ngành Sựlựa chọn đó đòi hỏi mỗi cá nhân phải có trách nhiệm Vừa là trách nhiệm với bảnthân, vừa là trách nhiệm đối với xã hội Trách nhiệm và quyền lợi nhiều khi là một,

và trong tình huống này thì quyền lợi và trách nhiệm chồng khít lên nhau Chủ thểcủa sự lựa chọn phải dựa trên những gì mà mình có được từ những hoạt động củamình để có thể có sự lựa chọn phù hợp Sự phù hợp vùa giúp cho xã hội có đượcmột người lao động đủ chuẩn để tham gia gia vào thị trường, đáp ứng nhu cầunguồn nhân lực, vừa là cơ hội để giúp bản thân phát triển trở thành những thànhviên tích cực, có ích cho xã hội thay vì là những gánh nặng thất nghiệp do sự chọnlựa nhầm lẫn ban đầu Quyết định lựa chọn chuyên ngành dường như có tính chấtquyết định đến tương lai của sinh viên sau này Tuy nhiên đó không phải là tất cả

Thứ ba, sự lựa chọn chuyên ngành đòi hỏi có sự hiểu biết cặn kẽ thông tinchuyên ngành lựa chọn và gắn liền với những đặc trưng của xã hội

Lựa chọn chuyên ngành là một hoạt động có đối tượng Đối tượng ở đâychính là những chuyên ngành mà sinh viên sẽ chọn Chuyên ngành được chọn trởthành mục đích hoạt động của sinh viên Để đạt tới mục đích, sinh viên cần phảihiểu rõ đối tượng (nghề) Sự hiểu biết này càng cặn kẽ, sâu sắc, đầy đủ bao nhiêuthì khả năng chiếm lĩnh nghề nghiệp càng nhanh chóng trở thành hiện thực bấynhiêu Một khi đã hiểu rõ nghề nghiệp, sinh viên sẽ dần thiết lập được kế hoạch cụthể, có những biện pháp, phương pháp thích hợp trong học tập, rèn luyện để chiếmlĩnh được nghề lựa chọn ở những mức độ khác nhau Việc xác định mục đích cho sựlựa chọn chuyên ngành của sinh viên là rất đa dạng và phức tạp Muốn xác địnhđược chuyên ngành sẽ chọn phù hợp với mình, ngoài việc hiểu biết về chuyênngành đó, sinh viên phải tự hiểu mình Chỉ có trên cơ sở này, bản thân sinh viên mớiđáp ứng với những yêu cầu của nghề nghiệp

7

Trong quá trình tồn tại và phát triển, giai đoạn lựa chọn chuyên ngành đượccoi là một bộ phận, một mắt xích trong cấu trúc đời sống của con người Khi xácđịnh cho mình một hướng đi, một vị trí hoạt động trong đời sống xã hội chính là lúccon người ta lựa chọn nghề Quá trình lựa chọn chuyên ngành không phải là chốclát, không phải diễn ra chỉ một lần mà nó nảy sinh trong các mối quan hệ phức tạp,lựa chọn chuyên ngành được đặt trong một hệ thống các mối quan hệ giữa chủ thể(người lựa chọn) và những điều kiện khách quan có mối quan hệ trực tiếp đối vớinghề nghiệp Nếu như việc xem xét và lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên tách khỏicác dạng lựa chọn trong đặc trưng của cuộc sống con người thì sẽ dẫn tới sự hạn chếkết quả thực tế của các biện pháp hướng nghiệp, giới hạn khả năng điều khiển quátrình tái sản xuất nguồn nhân lực cho đất nước.

2.1.3 Các yếu tố tác động đến xu hướng lựa chọn chuyên ngành

Trong rất nhiều phương pháp hướng dẫn lựa chọn ngành nghề [21] đã đưa ragiả thuyết rằng việc cá nhân đối mặt với việc lựa chọn ngành nghề trong suốt quátrình lựa chọn ngành nghề đã ảnh hưởng tích cực đến việc triển khai quyết địnhnghề nghiệp Như vậy, điều này có nghĩa là chính yếu tố thuộc về bản thân cá nhânngười đi học sẽ quyết định nhiều đến việc lựa chọn chuyên ngành ở bậc đại học

Như những giả thuyết đề cập ở trên nhưng ở mức độ rõ ràng hơn, một giảthuyết khác cho rằng sự khám phá bản thân và môi trường sẽ giúp con người cảmthấy có sự thích hợp cao hơn với chuyên ngành đã chọn Điều này sẽ giúp conngười cảm thấy hài lòng hơn, dễ dàn xếp hơn, chắc chắn hơn và gắn bó hơn với lựachọn của mình [22]

Những học thuyết tương tự đã được phát triển thêm với cái nhìn về ảnhhưởng của sự cam kết của chuyên ngành đã chọn dựa trên những khía cạnh của việctriển khai sự chọn lựa (e.g., Harren, 1979) và hiện thực hóa chọn lựa (Lent, Brown,

& Hackett, 1994) Bất chấp những giả thuyết này, một tài liệu về cách ra

quyết định nói rằng kinh nghiệm đã cho thấy mối quan hệ giữa việc đối phó với nhiệm vụ mang tính lựa chọn của cá nhân với việc triển khai lựa chọn.

Dựa trên nguyên tắc phân loại của những vấn đề lựa chọn sự nghiệp [19] các tác giả đã phân loại 6 nhân tố chính ảnh hưởng quá trình lựa chọn chuyên ngành:

1 Sự định hướng (nhận thức được sự cần thiết của việc ra quyết định và có động lực tham gia vào quá trình lựa chọn sự nghiệp)

2 Sự khám phá bản thân (tìm hiểu về bản thân)

3 Sự tìm hiểu bao quát về môi trường (tìm hiểu về những ngành nghề khácnhau)

4 Sự khám phá theo chiều sâu về môi trường (tìm hiểu về xu hướng tăng giảm của những ngành nghề khác nhau)

5 Quyền lựa chọn (cố gắng chọn ngành mình thích)

6 Sự cam kết (sức mạnh của niềm tin và gắn bó với một nghề nghiệp cụ thể)

Sự khám phá môi trường để tìm hiểu về ngành nghề cho chúng ta nhận thứcđược được một điều rằng bản thân sinh viên tự tìm hiểu sẽ gặp những trắc trởkhông mong muốn Đó là những quan điểm phi chính thức dựa trên những nềntảng thiếu hụt một cách trầm trọng về thông tin cũng như những am hiểu cần thiết

về chuyên ngành đó Như vậy, nhất thiết phải có hoạt động hướng nghiệp Các bộphận có trách nhiệm, các giảng viên hay ít ra là những người có tiếng nói chínhthức sẽ phải chịu trách nhiệm về vấn đề này nếu như họ không muốn rằng nhữngthông tin lệch chuẩn xuất hiện một cách đáng tiếc

Bên cạnh đó, một bài báo khác cũng đưa ra những thang đo cho việc đánh giáchất lượng của việc lựa chọn chuyên ngành, bao gồm: muốn biến lựa chọn thànhhiện thực, sự thỏa mãn về chọn lựa, sự điều chỉnh về chuyên ngành đã lựa chọn, sựthể hiện trong nghề nghiệp đã lựa chọn và sự ổn định của chọn lựa [17]

Một số tác giả khác, cũng nghiên cứu và chỉ rõ 3 nhân tố ảnh hưởng đến việcáp dụng lựa chọn chuyên ngành của sinh viên: (1) sinh viên có hay không vào họctại trường mà họ muốn vào (2) sự cam kết về ngành học đã chọn (3) sự đánh

9

giá chuyên môn trong suốt những học kì đầu được báo cáo bởi sinh viên Sự đánhgiá chuyên môn là thành tích của sinh viên so với yêu cầu từ ngành học bao gồmđộng lực từ công việc chuyên môn, khả năng đáp ứng yêu cầu từ ngành học cũngnhư khả năng làm việc (Baker &Syrik, 1989).

Ngoại trừ 3 yếu tố trên, thành tích học tập cũng được xem xét trong bàinghiên cứu này (Wintre, Bowers, Gordner, & Lange, 2006) Một số lượng lớn sinhviên bỏ học và không hoàn thành được khóa học đại học(Wintre, Bowers, Gordner,

& Lange, 2006) nên việc tìm ra lí do cho hiện tượng này cũng khá là quan trọng.Dựa trên những mẫu lý thuyết e.g., Tinto, 1993; Livingston, 1982) và nhữngnghiên cứu trước đây trên sự nỗ lực và thành tích của sinh viên (e.g., Gerdes&Mallinckrodt,1994; Lacante et al., 2001; Napoli &Wortman, 1998;Pascarella&Terenzini, 1980), chúng ta có thể hi vọng rằng sự hiện thực lựa chọn,

sự cam kết về ngành đã học, và đánh giá chuyên môn vào năm đầu của bậc đại họccó thể dự đoán thành tích học tập của sinh viên trong những năm tiếp theo của giaiđoạn chuyên ngành

Theo D.W.Chapman [20] trong việc lựa chọn chuyên ngành ở bậc đại học,người đi học bị tác động mạnh mẽ bởi sự thuyết phục, khuyên nhủ của bạn bè và giađình của chính họ Sự ảnh hưởng của các cá nhân này đến các sinh viên có thể đượcthực hiện theo 3 cách sau: (1) Ý kiến của họ ảnh hưởng đến mong đợi về một ngành

ở trường đại học cụ thể nào đó là như thế nào (2) Họ cũng có thể khuyên trực tiếp

về nơi mà sinh viên nên lựa chọn (3) Trong trường hợp là bạn thân, thì chính nơi màbạn thân lựa chọn cũng ảnh hưởng đến quyết định chọn chuyên ngành ở bậc đạihọc

Theo Hossler và Gallagher [24] một lần nữa khẳng định ngoài sự ảnh hưởngmạnh mẽ của bố mẹ, sự ảnh hưởng của bạn bè cũng là một trong những ảnh hưởngmạnh đến quyết định chọn chuyên ngành ở bậc đại học Bên cạnh đó, Hossler vàGallagher [24] còn cho rằng ngoài bố mẹ, anh chị và bạn bè, các cá nhân ở trường

10

cũng ảnh hưởng đến việc lựa chọn chuyên ngành ở bậc đại học của sinh viên Xéttrong điều kiện giáo dục của Việt Nam, cá nhân có ảnh hưởng lớn đến quyết địnhchuyên ngành ở bậc đại học chính là thầy cô của người đi học.

Từ những phân tích trên, chúng ta có thể xác định có những yếu tố tác độnghay ảnh hưởng đến xu hướng lựa chọn chuyên ngành của sinh viên như sau:

1 Yếu tố gia đình

2 Yếu tố cá nhân

3 Tư vấn hướng nghiệp của các Khoa

tỏ ra phải sớm thích nghi với môi trường, vừa phải biết làm chủ bản thân và thể hiệnmình Chính điều nay là cho tính quyết định cuộc đời của mình bằng cách nghiêmtúc lựa chọn các chuyên ngành theo đuổi trở nên mang đậm tính các nhân của chínhbản thân người lựa chọn

* Kết quả học tập

Kết quả học tập hay thành tích học tập làm cho sinh viên có cái nhìn đầy cảmnhận về bản thân mình Sự so sánh hay nhận thức hướng nội sẽ làm cho họ chínchắn để biết mình có sở trường với chuyên ngành nào Sự hứng thú xuất phát từ kếtquả học tập cao các môn học có liên quan đến chuyên ngành mình sẽ lựa chọn trongtương lai Ví dụ, sinh viên học giỏi các môn học về luật sẽ có xu hướng lựa chọnngành Thanh tra để sau này làm việc cho các cơ quan Thanh tra của Chính phủ Mộtcông việc đòi hỏi kỹ năng về pháp luật rất cao

* Khả năng có thể theo đuổi

Học viện Hành chính tuyển sinh các khối A, C, D Thông thường sinh viên

dự thi đầu vào khối A có khả năng học tập cao hơn Bằng cách quan sát sơ bộ, số đềtài nghiên cứu khoa học do sinh viên đăng ký thực hiện nhiều hơn và có kết quả nghiệm thu cao hơn các sinh viên khác Với khả năng được đánh giá là tư duy các vấn đề có tính logic, nhanh nhẹn, các sinh viên này thường giỏi đều các môn và có khả năng theo đuổi tất cả các chuyên ngành của Học viện Họ thường có trường lựa chọn rộng hơn Họ thường phải cân nhắc nhiều hơn trong một loạt các thông tin phải dàn xếp Như vậy có nghĩa là chưa chắc nhiều khi đem lại cho các sinh viên này sự thuận lợi Các sinh viên dự thi đầu vào khối C có xu hướng tránh các ngành Tài chính công, Quản lý kinh tế, Quy hoạch đô thị, nhất là chuyên ngành Tài chính công vì có thể sinh viên nghĩ rằng các môn học của chuyên ngành đòi hỏi sự tính toán vốn đã không quen với họ từ lâu Qua bảng danh sách sinh viên chuyên ngành Tổ chức nhân sự, hầu hết các sinh viên đều là thí sinh dự thi đầu vào khối C Số lượng sinh viên dự thi đầu vào khối A chỉ chiếm 5/450 sinh viên * Sự nắm bắt

Sinh viên sau năm học thứ nhất có khả năng nắm bắt yêu cầu cuộc sống rấtcao Trong môi trường đại học, từ sự truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm sống củagiảng viên đến việc tham gia các hoạt động xã hội do đoàn, hội tổ chức, rồi qua cácbuổi giao lưu tiếp xúc với các chuyên gia trong các chương trình quảng bá, xúc tiếnhình ảnh của doanh nghiệp, sinh viên có cái nhìn tổng thể hơn về xã hội và tương laicủa các chuyên ngành mình sẽ chọn Họ dự báo, suy luận hay phỏng đoán, tất cảđều có cơ sở và các em luôn tin vào những gì mà mình đang tư duy, quan sát, nhìnnhận, nắm bắt Khả năng đó không phải ai cũng có Nó phụ thuộc vào tính tích cựctrong hoạt động của sinh viên Những ai hay dành thời gian tham gia vào cácchương trình xã hội bổ ích hay đi làm thêm ngoài giờ hay gặp gỡ các thầy cô haynghiên cứu sách vở, báo chí ở thư viện sẽ có sự lựa chọn chuyên ngành chín chắnhơn

12

Hầu hết các sinh viên học viện đều hiểu rõ những chuyên ngành đào tạo Sinhviên có một cái nhìn tương đối chuẩn xác về các công việc có thể làm được khi theođuổi các chuyên ngành đó Sự hiểu biết về vị trí, vai trò hay địa vị của những conngười làm việc theo đúng các chuyên ngành đã lựa chọn là một đặc điểm nổi bật.Dường như họ không mơ hồ khi lựa chọn mà phần lớn đều có định hướng rõ ràng.Xong vấn đề mà các sinh viên quan tâm là liệu mình đã đúng chưa và nói chung làvẫn còn thiếu rất nhiều kỹ năng quan trong lựa chọn chuyên ngành Điều này cũngcó nghĩa là tính cảm tính cũng chiếm một dung lượng khá lớn trong quyết định lựachọn đó.

Nhiều sinh viên có biểu hiện dao động và thường xin làm các thủ tục chuyểnchuyên ngành Quyết định lựa chọn một chuyên ngành đối với họ thật là khó khăn.Nhiều khi thông tin quá nhiều nhưng chưa có một sự chắc chắn nào cho bất kỳ mộtthông tin nào nên sự dao động là không thể tránh

* Sự tác động bởi những xu hướng xã hội nhất là các xu hướng tiêu cực

Một điều không thể chối cãi là các vấn nạn tiêu cực đang diễn ra khó kiểmsoát từ phái các nhà chức năng Lúc đầu là sự riêng lẻ, không kiểm soát sẽ dẫn đếnlàn sóng, phong trào hay xu hướng Một khi có thông tin cho rằng làm ngành nàyngành nọ có thu nhập cao nhờ những khoản nọ khoản kia phi chính thức lập tức tácđộng đến nhận thức sinh viên làm cho họ có những hành vi lựa chọn nghề nghiệplệch chuẩn Tác giả làm một cuộc phỏng vấn nhỏ sinh viên ngành Thanh tra với câuhỏi là “tại sao em chọn ngành này”, có em trả lời rằng làm việc trong ngành sẽ hứahẹn nhiều quyền lực và thu nhập Đây có thể là đặc thù riêng có của sinh viên họcviện Được học tập trong môi trường mang nặng dấu ấn của “quan trường”, nhữngtiêu cực dễ có khả năng len lỏi vào trong ngóc ngách nhân cách của các sinh viên

Khi bị những yếu tố trên tác động thì thường các sinh viên bỏ qua tính sở trườnghay những yêu cầu xã hội cho chuyên ngành Tuy đây không phải là sự phổ biến

nhưng cũng không phải là một con số nhỏ sinh viên chịu ảnh hường của những lànsóng tiêu cực khi chọn chuyên ngành, nghề nghiệp.

2.1.3.2 Yếu tố gia đình

Gia đình là yếu tố rất quan trọng đối với sự phát triển về mọi mặt của sinhviên trong đó có cả vấn đề định hướng, lựa chọn nghề nghiệp của các em Trong giađình, cha mẹ là người luôn luôn gần gũi, hiểu rõ các em nhất nên cha mẹ có thể biếtđược hứng thú, năng lực, sở thích của các em ra sao Cha mẹ là những người đitruớc có nhiều kinh nghiệm thực tế, có sự hiểu biết về thế giới, nghề nghiệp trongxã hội hơn các em Vì vậy các em có sự ảnh hưởng và tin tưởng rất lớn từ cha mẹtrong việc lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân Hơn nữa trong điều kiện xã hội hiệnnay, vấn đề việc làm sau khi ra trường còn phụ thuộc rất nhiều vào các mối quan hệ

và khả năng tài chính của gia đình Điều đó càng khẳng định vai trò quan trọng củagia đình đối với việc lựa chọn chuyên ngành của sinh viên

Tuy nhiên, sự can thiệp, ảnh hưởng quá lớn từ cha mẹ đến việc lựa chọn nghềnghiệp của sinh viên sẽ có tác động hai mặt: Mặt tích cực, đối với những trườnghợp cha mẹ hiểu rõ năng lực, hứng thú của con, hiểu biết rõ về các ngành nghềtrong xã hội nên hướng cho con mình lựa chọn những nghề phù hợp Mặt tiêu cực

là có một bộ phận không nhỏ các bậc phu huynh lại áp đặt con cái lựa chọn nghềnghiệp theo ý mình Với suy nghĩ là cha mẹ phải có trách nhiệm với con cái từ việcchọn nghề đến lúc tìm việc làm mà hầu như không tính đến hứng thú, năng lực sởtrường của các em Điều này đã dẫn đến việc lựa chọn chuyên ngành sai lầm củasinh viên, hình thành ở các sinh viên tính thụ động, ỷ lại vào cha mẹ Và đây cũng làmột trong số các nguyên nhân cơ bản dẫn đến hiện tượng không thành đạt trongnghề, chán nghề, bỏ nghề của các sinh viên sau này

2.1.3.3 Tư vấn hướng nghiệp của các Khoa

Về mặt lí luận, giáo dục hướng nghiệp hay tư vấn hướng nghiệp trong nhàtrường phải đóng vai trò chủ đạo trong việc định hướng và lựa chọn nghề nghiệpcủa sinh viên Hoạt động sẽ cung cấp thông tin một cách chính thức về chuyên

14

ngành Thông tin về các môn học, về yêu cầu năng lực, về môi trường và khả năngphát triển sau này, về công việc và cơ hội việc làm Những thông tin này rất bổ ích

và cần thiết đối với các sinh viên Đây là điều mà họ luôn quan tâm, khát khao, kỳvọng hay mong đợi một tiếng nói chính thức của nhà trường hay ít ra cũng từ nhữngcon người được gọi là chuyên gia về các chuyên ngành, am hiểu, nắm bắt rất kỹ vềthực trạng các chuyên ngành đó Thường thì các sinh viên khi chuẩn bị suy nghĩ đểthực hiện hành vi lựa chọn có rất nhiều lo âu, trăn trở, đa số trong họ đều cần hoạtđộng tư vấn hướng nghiệp này

Nhận thức được việc này, sau khi Quyết định đào tạo 08 chuyên ngành đượctriển các khoa chuyên ngành đều tổ chức tư vấn hướng nghiệp Các khoa cũng dànhnhiều thời gian để nghiên cứu và cố gắng thu hút số sinh viên tham gia đăng kýchuyên ngành của mình Tuy nhiên để có được một buổi tư vấn đúng nghĩa khôngphải là dễ Có thể chúng ta hiểu sai vấn đề Tư vấn đề hướng nghiệp hay tư vấn đểthu hút sinh viên

2.1.3.4 Yếu tố bạn bè

Mở rộng các mối quan hệ xã hội trong đó có quan hệ bạn bè là một đặc điểmtâm lý quan trọng của lứa tuổi sinh viên Quan hệ bạn bè là một nhu cầu không thểthiếu và được các sinh viên rất coi trọng, bởi vì thông qua mối quan hệ này các sinhviên có thể giải bày tâm sự, nguyện vọng, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, kể cả nhữngđiều thầm kín, riêng tư những dự định về nghề nghiệp, về tương lai Trong mối quan

hệ này các sinh viên có thể tự khẳng định được khả năng, vị trí của mình, được giúp

đỡ bạn bè

Sinh viên Học viện thường xin được tư vấn bởi những sinh viên học ở khóatrước về kinh nghiệm chọn ngành, sự hứng thú hay thất vọng khi đã chọn để làmthông tin tham khảo Những quan điểm cá nhân đôi khi cũng là một thang đo đầychuẩn mực và tin cậy đối với một cá nhân nhưng tính trách nhiệm thì khó được đảmbảo

2.1.3.5 Yếu tố các phương tiện thông tin đại chúng

Trong thời đại bùng nổ của thông tin và các phương tiện thông tin đại chúngnhư hiện nay đã tác động không nhỏ tới việc lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên.Với sự hỗ trợ của sách, báo, phim ảnh, truyền hình đặc biệt là kho thông tin khổng

lồ - mạng Internet, các sinh viên dễ dàng nắm bắt, tiếp thu các thông tin đa dạng vềmọi mặt của các lĩnh vực đời sống xã hội Tuy nhiên, dù đa dạng đến mức nào thìđây cũng là những dạng thông tin một chiều, ít có cơ hội để các sinh viên trao đổi

và nhận được sự tư vấn cần thiết đặc biệt là trong vấn đề tư vấn hướng nghiệp Tuynhiên cũng cần được phải khẳng định rằng trong điều kiện giáo dục hướng nghiệptrong các nhà trường và gia đình đang có nhiều bất cập như hiện nay thì các phươngtiện thông tin đại chúng giữ vai trò quan trọng, đã phần nào cung cấp cho sinh viêncác thông tin về nghề nghiệp trong xã hội, các yêu cầu của nghề giúp cho sinhviên tự định hướng trong việc lựa chọn nghề nghiệp

2.1.4 Tổng quan về các công trình nghiên cứu có lên quan.

Ở Việt Nam giáo dục hướng nghiệp hay lựa chọn ngành, chuyên ngành tuyđược xếp ngang tầm quan trọng với các mặt giáo dục khác như đức dục, trí dục, thểdục, mỹ dục nhưng bản thân nó lại rất non trẻ, mới mẻ cả về nhận thức, lý luận vàthực tiễn, rất thiếu về lực lượng, không mang tính chuyên nghiệp Ở các trường đạihọc, vấn đề tư vấn chọn ngành cũng mới chỉ bắt đầu thực hiện Vì vậy, việc thựchiện không mang lại nhiều hiệu quả Vấn đề hướng nghiệp chỉ thực sự nóng lên vàđược xã hội quan tâm khi nền kinh tế đất nước bước sang cơ chế thị trường với sự

đa dạng của các ngành nghề và nhu cầu rất lớn về chất lượng nguồn nhân lực

Đảng và Nhà nước ta cũng rất quan tâm công tác hướng nghiệp, điều nàyđược thể hiện qua các chỉ thị, nghị quyết, văn kiện, các nguyên lý giáo dục củaĐảng và nhà nước Có thể lấy ví dụ như nghị định 126/CP ngày 19/03/1981 củaChính phủ về công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông và việc sử dụng hợp lý

HS các cấp PTCS và THPT tốt nghiệp ra trường Trong văn kiện Đại hội Đảng

16

lần thứ IX đã ghi rõ “Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng HS trung học,chuẩn bị cho thanh niên, thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sựchuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương” Luật Giáo dục năm

2005 đã khẳng định: “Giáo dục THPT nhằm giúp cho HS củng cố và phát triểnnhững kết quả của THCS, hoàn thiện học vấn để tiếp tục học đại học, cao đẳng,trung học nghề nhiệp, học nghề, và đi vào cuộc sống lao động” Chiến lược pháttriển giáo dục năm 2001 - 2010 đã xác định rõ: “Thực hiện chương trình phân banhợp lý nhằm đảm bảo cho HS có học vấn phổ thông, cơ bản theo một chuẩn thốngnhất, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát huy năng lực của mỗi HS, giúp HS cónhững hiểu biết về kỹ thuật, chú trọng hướng nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi choviệc phân luồng sau THPT, để HS vào đời hoặc chọn ngành nghề học tiếp sau khitốt nghiệp” Về mặt nghiên cứu khoa học hướng nghiệp ở Việt Nam, theo cácchuyên gia thì ngành hướng nghiệp Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽvào những năm 1970, 1980

Đó là bức tranh tổng quan chung nhất về nghiên cứu xu hướng lựa chọnchuyên ngành ở bậc đại học Nói như vậy có nghĩa là cho đến nay, chưa có mộtcông trình nghiên cứu chính thức nào về vấn đề nghiên cứu của đề tài

Tổng kết các kết quả nghiên cứu có liên quan cho thấy phần lớn các đề tàinghiên cứu chỉ tập trung vào vấ đề hướng nghiệp cho các đối tượng là học sinhtrung học phổ thông, các công trình có thể kể đến là:

Thứ nhất, GS Phạm Tất Dong, [1] là người có những đóng góp rất lớn chogiáo dục hướng nghiệp Việt Nam, ông đã dày công nghiên cứu các vấn đề lí luận vàthực tiễn cho giáo dục hướng nghiệp như xác định mục đích, ý nghĩa, vai trò củahướng nghiệp; hứng thú, nhu cầu và động cơ nghề nghiệp; hệ thống các quan điểm,nguyên tắc hướng nghiệp, các nội dung, phương pháp, biện pháp giáo dục hướngnghiệp Điều này được thể hiện ở rất nhiều các báo cáo, bài báo, sách, giáo trìnhcủa ông như bài: “Hướng nghiệp cho thanh niên”, đăng trên tạp chí Thanh Niên số 8năm 1982; Báo cáo: “Một con đường hình thành lý tưởng nghề nghiệp cho HS

lớn”; các tác phẩm như: “Nghề nghiệp tương lai - giúp bạn chọn nghề” hay cuốn

“Tư vấn hướng nghiệp - sự lựa chọn cho tương lai” Trong một công trình nghiêncứu gần đây ông đã chỉ ra rằng: “Công tác hướng nghiệp góp phần điều chỉnh việcchọn nghề của thanh niên theo hướng chuyển đổi cơ cấu kinh tế” Bởi vì theo tácgiả, đất nước đang trong giai đoạn đẩy mạnh sự nghiệp CNH - HĐH, trong quátrình CNH - HĐH, cơ cấu kinh tế sẽ chuyển theo hướng giảm tỉ trọng nông nghiệp,tăng tỉ trọng công nghiệp, dịch vụ Xu hướng chọn nghề của thanh niên phù hợp với

xu hướng chuyển cơ cấu kinh tế là một yêu cầu của công nghiệp

Thứ hai, GS Nguyễn Văn Hộ cũng là một trong những người rất tâm đắc vànghiên cứu chuyên sâu về giáo dục hướng nghiệp Trong luận án tiến sĩ của mìnhtác giả đã đề cập đến vấn đề: “Thiết lập và phát triển hệ thống hướng nghiệp cho HSViệt Nam” Tác giả đã xây dựng được luận chứng cho hệ thống giáo dục hướngnghiệp trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Gần đây (2006), ôngcũng đã cho xuất bản cuốn sách: “Hoạt động giáo dục hướng nghiệp và giảng dạy kĩthuật trong trường THPT”, cuốn sách đã trình bày một cách hệ thống về cơ sở líluận của giáo dục hướng nghiệp, vấn đề tổ chức giáo dục hướng nghiệp trongtrường THPT và giảng dạy kĩ thuật ở nhà trường THPT trong điều kiện kinh tế thịtrường và sự nghiệp CNH - HĐH đất nước hiện nay

Trong thời gian gần đây nhằm hiện thực hoá những phương hướng, mục tiêu

mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã đề ra về giáo dục hướng nghiệp và phânluồng HS phổ thông Đã có rất nhiều những nghiên cứu về hướng nghiệp ở nhiềucách tiếp cận khác nhau tạo nên một giai đoạn mới với sự đa dạng trong nghiên cứukhoa học hướng nghiệp ở Việt Nam

Thứ ba, kết quả nghiên cứu của Khoa Tâm lý – Đại học sư phạm Hà Nội đãrút ra kết luận: (1) Các hình thức hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông hiện tạichưa thực sự phong phú và được tổ chức thường xuyên Nhiều hình thức hấp dẫn,có sức thuyết phục tốt như tham quan thực tế các cơ sở sản xuất địa phương, nghecác nghệ nhân nói chuyện về nghề … ít được thực hiện (2) Nhu cầu tìm hiểu nghề

18

là nhu cầu chính đáng của học sinh, nhưng khi tìm hiểu về nghề thì các em gặp phảirất nhiều khó khăn như nhà trường ít tổ chức hướng nghiệp, các nội dung hướngnghiệp thực hiện không đồng bộ…(3) Do tác động của nhà trường trong việc hướngnghiệp chưa cao nên các thông tin về nghề mà học sinh thu nhận được khi chọnnghề phần lớn từ các kênh ngoài nhà trường, ngoài giáo viên như từ cha mẹ ngườithân, từ những người đang làm trong nghề đó hay từ các sách báo hoặc phương tiệnthông tin đại chúng khác.

Thứ tư, kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả trường Đại học Khoa học Xãhội và Nhân văn – ĐHQG TP.HCM do PGS.TS Nguyễn Văn Tài chủ trì , [11] quakhảo sát hệ thống thứ bậc động cơ chọn ngành học tại ĐHQG TP.HCM đã kết luận:Yêu thích nghề nghiệp và có được nghề phù hợp với năng lực là lựa chọn chính củasinh viên khi vào học tại các trường thuộc ĐHQG TP.HCM, ngược lại các yếu tốnhư: điểm tuyển thấp và cơ hội vào học cao, theo ý kiến của bạn bè, theo truyềnthống gia đình không phải là động cơ thúc đẩy sinh viên lựa chọn ngành học

Thứ năm, kết quả nghiên cứu của TS Nguyễn Đức Nghĩa – ĐHQG TP.HCM,[8] đã đưa ra kết luận: Sinh viên thường chọn các ngành đang hoặc có thể phát triểntrong xã hội, nhưng chưa quan tâm đến các ngành cần thiết cho sự phát triển của xãhội… Một xu thế khác trong chọn ngành nghề của thí sinh là

chọn những trường có điểm chuẩn trúng tuyển thấp trong kỳ tuyển sinh trước (đểtăng cơ may trúng tuyển)

Thứ sáu, kết quả nghiên cứu của các tác giả Trần Văn Quí, Cao Hào Thi –

ĐH Bách Khoa TP.HCM, [9] qua kết quả phân tích 227 bảng trả lời của học sinhlớp 12 năm học 2008-2009 của 5 trường THPT tại Quảng Ngãi cho thấy 5 yếu tố:yếu tố cơ hội việc làm trong tương lai; yếu tố đặc điểm của trường đại học; yếu tố

về bản thân cá nhân học sinh; yếu tố về các cá nhân có ảnh hưởng đến quyết địnhcủa học sinh và yếu tố thông tin có sẵn ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đạihọc

2.2 Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

2.2.1 Cơ sở lý thuyết

2.2.1.1 Mô hình của D.W Chapman

D.W Chapman đã đề nghị một mô hình tổng quát của việc lựa chọn chuyênngành bậc đại học của các sinh viên [20] Dựa vào kết quả thống kê mô tả, ông chothấy có 2 nhóm yếu tố ảnh hưởng nhiều đến quyết định chuyên ngành bậc đại họccủa sinh viên

Thứ nhất là yếu tố thuộc về gia đình và cá nhân của sinh viên Đó là nhữngđặc điểm, thành phần gia đình, những môi trường tồn tại của người đi học Thứ hai

là tác nhân không phụ thuộc vào đặc điểm của riêng cá nhân mà thuộc về các vấn đềxã hội trong môi trường giáo dục hay nói cách khác đó là những đặc điểm của môitrường trường đại học và ngành học mà nó tồn tại trong môi trường đó có ảnhhưởng như: các đặc điểm cố định của trường đại học, ngành học và nỗ lực giao tiếpcủa trường đại học với các sinh viên D.W Chapman [20] và phát triển trên những

mô hình khác để nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn chuyênngành bậc đại học của các sinh viên

Bên cạnh đó, ông cũng cho rằng trong việc chọn chuyên ngành bậc đại học,các sinh viên bị tác động mạnh mẽ bởi sự thuyết phục, khuyên nhủ của bạn bè vàgia đình

Những nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến tâm lý của sinh viênbằng những thông tin quan trọng có thể làm cho suy nghĩ của họ trở nên bao quát vàthận trọng hơn Sự suy nghĩ thận trọng về một chuyên ngành nào về những cơ hộitrong tương lai hay sự hấp dẫn của chính bản thân ngành học này hay là sự tự hào vìchuyên ngành có sự danh tiếng, được mọi người nể trọng đã làm nên một sự ấntượng trong suy nghĩ và là cách thức tác động hết sức mạnh mẽ lên quyết định cuốicùng của sinh viên Nói chung, bản thân thân sinh viên là nhân tố nội sinh, songtrong điều kiện có nhiều yếu tố ngoại sinh thì người mà họ tham khảo vẫn là

20

bạn bè hay gia đình Từ sự ấn tượng về chuyên ngành học ở trường đại học, trongbối cảnh ở ngưỡng cửa mà sự tính toán với những suy nghĩ tiêu cực còn quá ít màthay vào đó là cuộc sống đầy lý tưởng đã khiến các sinh viên ít chần chừ hay do dự

để đi đến quyết định thực hiện hành vi lựa chọn Khả năng lựa chọn chuyên ngànhlúc này là rất cao

Trong nghiên cứu của mình D.W.Chapman [20] cho rằng các yếu tố cố địnhcủa chuyên ngành ở trường đại học như học phí, vị trí địa lý, chính sách hỗ trợ vềchi phí sẽ có ảnh hưởng đến quyết định chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinhviên Ngoài ra, ông còn nhấn mạnh ảnh hưởng của nỗ lực của các trường đến quyếtđịnh chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinh viên D.W.Chapman còn cho rằng,các yếu tố tự thân cá nhân người học là một trong những nhóm yếu tố ảnh hưởngđến quyết định chọn ngành của bản thân họ

Hossler và Gallagher [24] còn cho rằng các cá nhân tại trường học cũng cóảnh hưởng không nhỏ đến quyết định chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinhviên

Cabera và La Nasa [27] nhấn mạnh rằng những kỳ vọng về một việc làm ổnđịnh trong tương lai của sinh viên cũng là một nhóm yếu tố quan trong tác động đếnquyết định lựa chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinh viên

M J Burn [27] đã ứng dụng các kết quả từ các nghiên cứu của Chapman(1981) và Cabera và La Nasa (2000) vào một trường đại học cụ thể tại Mỹ một lầnnữa khẳng định các kết quả nêu trên, đó là mối quan hệ giữa các nhóm yếu tố ảnhhưởng đến quyết định chọn chuyên ở bậc đại học của sinh viên

Mô hình nghiên cứu của Ruth E Kallio [29] còn cho thấy rằng giới tính cũngcó tác động đến quyết định chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinh viên Mức

độ tác động của các nhóm yếu tố trực tiếp sẽ bị ảnh hưởng không nhỏ của đặc trưng

về giới tính của sinh viên R.E.Kallio cho rằng giới tính khác nhau sẽ có mức độ tácđộng gián tiếp khác nhau lên quyết định lựa chọn chuyên ngành bậc đại học của cácsinh viên

Tóm tắt các kết quả nghiên cứu của các tác giả, trong đó, chủ yếu từ lý thuyếtcủa D.W.Chapman [20], cho thấy có các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình hay xuhướng lựa chọn chuyên ngành ở bậc đại học của sinh viên, gồm:

1 Đặc điểm chuyên ngành học

2 Đặc điểm gia đình

3 Các cá nhân ảnh hưởng

4 Đặc điểm cá nhân

5 Nỗ lực giao tiếp của nhà trường đế sinh viên

Đặc điểm của ngành học

Hình 2.1: Mô hình của D.W Chapman

Nguồn: The Journal of Higher Education, Vol 52, No 5 (Sep - Oct., 1981), pp.490-505 Published by: Ohio State University Press

22

2.2.1.2 Mô hình của lý thuyết phát triển nghề nghiệp

Mei Tang, Wei Pan và Mark D.Newmeyer [28] đã áp dụng mô hình lý thuyếtphát triển xã hội nghề nghiệp (SCCT, Lent, Brown và Hackett, 1994) để khảo sátcác yếu tác động đến xu hướng lựa chọn nghề nghiệp Những phát hiện của nghiêncứu này chứng minh tầm quan trọng của các yếu tố: kinh nghiệm học tập, tự đánhgiá năng lực nghề nghiệp, lợi ích, và kết quả mong đợi trong quá trình phát triểnnghề nghiệp của người lựa chọn Mối quan hệ của các yếu tố này là động, vì vậy, đểcan thiệp thành công cần phải xem xét mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố và kếthợp một loạt các biện pháp can thiệp ở mức độ đa hệ thống Các nhà tư vấn nên gópphần vào sự phát triển và thực hiện một chương trình phát triển nghề nghiệp toàndiện giúp sinh viên phát triển năng lực nghề nghiệp thông qua hoạt động học tậpthiết thực

Nghiên cứu của Bromley H Kniveton [18] trên cơ sở khảo sát 384 thanhthiếu niên (trong đó có 174 nam và 174 nữ) từ 14 đến 18 tuổi đã đã đưa ra kết luận:

Cả nhà trường và gia đình đều có thể cung cấp những thông tin và hướng dẫn trựctiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên Giáoviên có thể xác định những năng khiếu và khả năng qua đó khuyến khích học sinhtham gia các hoạt động ngoại khoá, tham gia lao động hướng nghiệp hoặc thamquan những cơ sở sản xuất Phụ huynh học sinh có ảnh hưởng rất lớn đến việc cungcấp những hỗ trợ thích hợp nhất định cho sự lưa chọn nghề nghiệp, ngoài ra còn có

sự tác động của anh chị em trong gia đình, bạn bè…

Michael Borchert [16] trên cơ sở khảo sát 325 học sinh trung học của trườngTrung học Germantown, bang Wisconsin đã đưa ra nhận xét: trong ba nhóm yếu tốchính ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp là: Môi trường, cơ hội và đặc điểmcá nhân thì nhóm yếu tố đặc điểm cá nhân có ảnh hưởng quan trọng nhất đến sựchọn lựa nghề nghiệp của học sinh trung học

23

M.J.Burns và các cộng sự [27] đã cho rằng mức độ nổi tiếng và uy tín củatrường, đội ngũ giáo viên danh tiếng cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến quyếtđịnh chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinh viên.

M.J.Burns và các cộng sự [27] cho rằng: “tỷ lệ chọi” đầu vào, điểm chuẩn lànhững yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn chuyên ngành bậc đại học của cácsinh viên

Theo Cabera và La Nasa [27] ngoài mong đợi về học tập trong tương lai thìmong đợi về công việc trong tương lai cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởngđến quyết định chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinh viên

S.G.Washburn và các cộng sự [31] còn cho rằng sự sẵn sàng của bản thân chocông việc và cơ hội kiếm được việc làm sau khi tốt nghiệp cũng là những yếu tố ảnhhưởng đến quyết định chọn chuyên ngành bậc đại học của các sinh viên

2.2.1.3 Tổng kết kết quả nghiên cứu các mô hình

Bảng 2.1: Tổng kết kết qu ả nghiên cứu các mô hình

Sự hiểu biết và đánh

giá khả năng theo đuổi

nghề nghiệp

2.2.2 Lựa chọn mô hình nghiên cứu trong bối cảnh lựa chọn chuyên ngành của sinh viên Học viện Hành chính.

Học viện Hành chính được triển khai đào tạo chương trình cử nhân chuyênngành Hành chính học hệ chính quy từ năm 2000 Đến nay, đã tuyển sinh được 13khóa với tổng số sinh viên là 6500, trung bình chỉ tiêu mỗi khóa là 500 sinh viên.Với chuyên ngành Hành chính học, mức phân ngành chưa sâu sắc, dẫn đến khốilượng kiến thức dàn trải, sự hiểu biết chuyên sâu về một lĩnh vực nào đó không có.Sinh viên ra trường rất khó có định hướng để xin việc làm Các sinh viên sau khi tốtnghiệp có xu hướng về quê để xin việc vào cơ quan nhà nước Số ít xin việc vào cácdoanh nghiệp Từ đặc điểm này mà khả năng thu hút thí sinh của học viện rất kém

Mỗ năm số lượng thí sinh dự thi không nhiều nên điểm chuẩn đầu vào rất thấp Nhà

trường hàng năm có gửi phiếu khảo sát về khả năng làm việc tại các đơn vị sử dụngsinh viên Học viện sau khi tốt nghiệp ra trường Hầu hết các đơn vị bày tỏ sự quanngại về chất lượng đào tạo và nhiều nơi tỏ ra thiếu tin tưởng vào những tân cử nhânhành chính Điều này một phần do chất lượng đầu vào thấp vì khả năng thu hútkém, một vì tính chuyên ngành rộng nên lượng kiến thức và kỹ năng thiếu hụt

Đánh giá được vấn đề này, từ năm 2007, Học viện đã tiến hành xây dựngchương trình đào tạo 08 chuyên ngành, xin cấp mã ngành và triển khai đào tạo từnăm 2009 Tám chuyên ngành gồm: Tổ chức nhân sự, Quản lý công, Quản lý xãhội, Quản lý kinh tế, Quản lý đô thị, Tài chính công, Thanh tra, Chính sách công

Với 08 chuyên ngành nói trên, sinh viên có cơ hội lựa chọn rộng hơn về lĩnhvực mình sẽ theo đuổi Khi ta trường họ sẽ có định hướng ngay từ ban đầu về côngviệc Số lượng sinh viên đăng ký vào các chuyên ngành như sau:

25

Bảng 2.2: Số liệu sinh viên đăng ký theo học các chuyên ngành

STT123456789

Nguồn: Học viện Hành chính, 2012

Trong các chuyên ngành trên, chuyên ngành tổ chức nhân sự do Khoa Tổchức và quản lý nhân sự trực tiếp quản lý và triển khai chương trình đào tạo có sốlượng sinh viên đăng ký cao nhất Sinh viên theo học chuyên ngành có cơ hội làmviệc cho cả hai khu vực công và tư Đối với khu vực công, công tác cán bộ là côngtác mang tính chất quyết định, then chốt nhằm tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng

và hoạch định đội ngũ lãnh đạo kế cận Đối với khu vực tư, bộ phận quản trị nhân

sự hay quản trị nguồn nhân lực trong các công ty trở thành bộ phận không thể thiếunhất là khi quan điểm về con người có sự đổi mới và chuyển biến một cách rõ rệttrong thực tiễn quản trị nguồn nhận lực Công ty nào cũng cần có người làm côngtác nhân sự giỏi để đảm bảo nguồn lực cho công ty hoạt động Từ đặc thù đó,chuyên ngành tổ chức nhân sự ngay từ đầu đã được sinh viên cảm nhận đây làchuyên ngành tốt nhất, hứa hẹn nhiều cơ hội trong tương lai

Khoa Tổ chức và quản lý nhân sự hiện nay có đội ngũ giảng viên có trình độtừ thạc sỹ trở lên, trong đó 03 PGS.TS, 5 TS, 02 GVCC, 8 GVC Với thế mạnh vềchất lượng giảng viên, Khoa trước khi đi vào triển khai đào tạo đã tổ chức tốt công

tác biên soạn giáo trình, hệ thống khảo thí, thành lập câu lạc bộ cho sinh viênchuyên ngành và có những buổi tư vấn hướng nghiệp cho sinh viên Nhờ vậy màngay từ khóa đầu tiên, số lượng sinh viên đăng ký vào chuyên ngành này khá cao vàđây cũng là ngành có điểm số đầu vào cao nhất.

Trong 650 sinh viên đăng ký thì khóa 9 có 260 sinh viên, khóa 10 có 250 sinhviên, khóa 11 có 110 sinh viên Qua triển khai 03 khóa, Khoa nhận thấy số lượngsinh viên đăng ký chuyên ngành này giảm đi một cách rõ rệt Điều này chứng tỏviệc lựa chọn chuyên ngành này của sinh viên còn chịu nhiều yếu tố tác động Sinhviên có khả năng ra quyết định trong điều kiện thiếu nhiều thông tin

Ngoài chuyên ngành TCNS, các chuyên ngành còn lại hầu như còn gặp rấtnhiều khó khăn trong triển khai thực hiện chương trình đào tạo Có những chuyênngành hiện nay chưa xây dựng được hệ thống giáo trình, ngân hàng đề thi các mônhọc chuyên ngành Đội ngũ giảng viên rất mỏng Mặc dù tên môn học, mã học phầnđược xác định song vẫn chưa có đội ngũ giảng viên cơ hữu của trường giảng dạy

mà phải mời giảng viên ở các cơ sở khác Với tên chuyên ngành gắn liền với nhữngcông việc xuất hiện trong khu vực công như chính sách công, thanh tra, quản lý xãhội đã làm cản trở đến khả năng phát triển nghề nghiệp và cơ hội việc làm trongtương lai bị thu hẹp theo như suy nghĩ của nhiều sinh viên Một số sinh viên khó cókhả năng đánh giá được năng lực theo đuổi của mình khi chưa có thông tin đầy đủcủa chuyên ngành về mức độ phức tạp của các học phần

Phần lớn là những chuyên ngành mới, mang tính đặc trưng sâu xắc của môitrường nhà nước và truyền thống đào tạo lâu đời của Học viện Hành chính, mức độdanh tiếng của các chuyên ngành còn thấp Chỉ có ngành TCNS là đều được sinhviên cảm nhận và suy nghĩ rất chính xác về mức độ danh tiếng của nó Sự phổ biếncũng như giá trị thị trường được khẳng định nhất là trong bối cảnh kinh tế thị trườnghiện nay làm cho sinh viên nghĩ nhiều hơn đến chuyên ngành TCNS

27

Tuy nhiên vậy, việc lựa chọn chuyên ngành của sinh viên Học viện Hànhchính cũng chịu ảnh hưởng nhiều yếu tố khác như đặc điểm bản thân, gia đình, giớitính, sở trường

Mô hình của D.W Chapman có nhiều thế mạnh khi được áp dụng nghiên cứutrong trường hợp này là mô hình được chọn lựa làm nền tảng để xây dựng mô hìnhnghiên cứu để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến xu hướng lựa chọn chuyênngành Với điều kiện đặc thù, mô hình được hiệu chỉnh cho phù hợp, trong đó, yếutố cần quan tâm nhất xoay quanh nhân tố đặc điểm của chuyên ngành lựa chọn, đặcđiểm của cá nhân và gia đình Kết hợp với mô hình lý thuyết xã hội nghề nghiệp, cơhội việc làm hay sự phát triển nghề nghiệp trong tương lai, mức độ danh tiếng củanghề nghiệp cũng được xem xét hiệu chỉnh Sự phát triển nghề nghiệp là một yếu tốquan trọng tác động đến hành vi lựa chọn vì suy cho cùng, mặc dù với những đặcđiểm cá nhân thuận lợi, thì song song với nó, những cơ hội, sự kỳ vọng cũng đượcquan tâm tương tự Điều này sẽ giải thích được rằng trong bối cảnh rất thuận lợi đểlựa chọn vì bản thân rất mong muốn nhưng sẽ bị cản trở vì tính tương lai không chophép

2.2.3 Các giả thuyết nghiên cứu

2.2.3.1 Yếu tố về đặc điểm trường đại học, ngành học.

Trong nghiên cứu của mình D.W.Chapman [20] cho rằng các vấn đề mangtính chất đặc thù có liên quan đến các khoản chi phí học tập của người đi học ởtrường đại học, ngành học như học phí, vị trí địa lý, chính sách hỗ trợ về chi phí haymôi trường ký túc xá sẽ có ảnh hưởng đến quyết định chọn chuyên ngành bậc đạihọc của các sinh viên Ví dụ nhiều trường đại học có nhiều cơ sở được phân bố

ở nhiều nơi thì thường sinh viên vẫn thích lựa chọn chuyên ngành nào được họctrong nội thành, nơi mọi điều kiện sinh hoạt trở nên dễ dàng hơn Tức có nghĩa làngành học nào có điều kiện hỗ trợ học tập tốt hơn thì sinh viên có khả năng xuhướng lựa chọn nhiều hơn Dựa vào nhóm yếu tố về đặc điểm trường đại học, giả