Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

Trong quá trình hoạt động kinh doanh, có không ít doanh nghiệp, hợp tác xã lâm vào tình trạng khủng hoảng tài chính. Có thể là do làm ăn thua lỗ hoặc bị ứ đọng vốn lưu thông dẫn đến doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, nợ lương người lao động, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trì trệ, thậm chí ngừng hoạt động về mặt thực tế…Theo quy định của Luật phá sản, khi lâm vào tình trạng này, trong nhiều trường hợp doanh nghiệp phải tiến hành mở thủ tục phá sản. Mục đích là để bảo vệ và giải quyết quyền lợi cho các chủ thể bị ảnh hưởng.Để làm rõ hơn về chủ thể nộp đơn yêu cầu phá sản, tôi đã lựa chọn đề bài: “Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.”

Đề tài: Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.

A MỞ ĐẦU

Trong quá trình hoạt động kinh doanh, có không ít doanh nghiệp, hợp tác xã lâm vào tình trạng khủng hoảng tài chính

Có thể là do làm ăn thua lỗ hoặc bị ứ đọng vốn lưu thông dẫn đến doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, nợ lương người lao động, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trì trệ, thậm chí ngừng hoạt động

về mặt thực tế…

Theo quy định của Luật phá sản, khi lâm vào tình trạng này, trong nhiều trường hợp doanh nghiệp phải tiến hành mở thủ tục phá sản Mục đích là để bảo vệ và giải quyết quyền lợi cho các chủ thể bị ảnh hưởng

Để làm rõ hơn về chủ thể nộp đơn yêu cầu phá sản, tôi đã

lựa chọn đề bài: “Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.”

B NỘI DUNG

I Khái quát chung

1 Phá sản

Phá sản (hay còn gọi bình dân là sập tiệm) là tình trạng một công ty hay xí nghiệp khó khăn về tài chính, bị thua lỗ hoặc thanh lý xí nghiệp không đảm bảo đủ thanh toán tổng

số các khoản nợ đến hạn Khi đó, tòa án hay một cơ quan tài phán có thẩm quyền sẽ tuyên bố công ty hay xí nghiệp đó bị phá sản Có hai loại phá sản: phá sản đơn và phá sản gian lận Phá sản đơn là khi người chủ công ty bất cẩn, thiếu tính

toán, quản lý tồi, vay mượn tuỳ tiện, kế toán không minh bạch, không tôn trọng những nghĩa vụ đã cam kết, không khai báo cho toà án hay cơ quan có thẩm quyền về tình hình ngừng chi trả theo đúng thời hạn luật pháp quy định Phá sản gian lận là khi người chủ công ty có ý gian trá trong kế toán, che giấu bớt tài sản nợ, khai tăng tài sản có Phá sản gian lận

bị phạt nặng hơn phá sản đơn

Việc phá sản có thể do chủ công ty tự nộp đơn xin phá sản, hay do một hoặc nhiều chủ nợ có đơn yêu cầu Tài sản, tiền vốn của công ty có thể được mang bán đấu giá để thanh toán nợ Một số quốc gia, cá nhân cũng có quyền tuyên bố phá sản

2 Thủ tục phá sản

Luật Phá sản 2014 đã có nhiều điểm cải tiến trong thủ tục phá sản doanh nghiệp, cụ thể thủ tục phá sản được diễn ra theo trình tự sau:

Bước 1: Nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

- Nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản => Nộp tiền tạm ứng phí phá sản

Bước 2: Hòa giải và Thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản Tòa án nhận đơn, xem xét đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản:

- Tòa án trả lại đơn hoặc Chuyển cho tòa án có thẩm quyền hoặc thông báo việc nộp lệ phí và tạm ứng phí phá sản hoặc yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn (trả lại đơn nếu người yêu cầu không sửa đổi, bổ sung đơn)

- Tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã bị phá sản trong trường hợp đặc biệt hoặc hòa giải đối với trường hợp hòa giải trước khi mở thủ tục phá sản và thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản kể từ ngày nộp biên lại nộp tiền lệ phí, tạm ứng phí phá sản

- Tòa án ra quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản Bước 3: Mở thủ tục phá sản

Quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản:

- Thông báo quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản

- Xác định nghĩa vụ về tài sản và các biện pháp bảo toàn tài sản: Kiểm kê tài sản; Lập danh sách chủ nợ; Lập danh sách người mắc nợ

Bước 4: Hội nghị chủ nợ

Triệu tập Hội nghị chủ nợ:

- Hội nghị chủ nợ lần thứ nhất (hoãn Hội nghị chủ nợ);

- Hội nghị chủ nợ lần thứ hai:

 Đình chỉ tiến hành thủ tục phá sản khi có người tham gia hội nghị chủ nợ vắng mặt

 Thông qua nghị quyết của hội nghị chủ nợ về các giải pháp tổ chức lại hoạt động kinh doanh; về Kế hoạch thanh toán cho các chủ nợ…

=> Phục hồi doanh nghiệp; hoặc

=> Thủ tục thanh toán tài sản phá sản

Bước 5: Phục hồi doanh nghiệp

Phục hồi doanh nghiệp => Đình chỉ thủ tục phá sản hoặc Đình chỉ thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh

Bước 6: Ra quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã

bị phá sản

Bước 7: Thi hành Quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã bị phá sản

- Thanh lý tài sản phá sản;

- Phân chia tiền thu được từ việc bán tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã cho các đối tượng theo thứ tự phân chia tài sản

3 Đơn yêu cầu và chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản: Nộp đơn yêu cầu tuyên

bố phá sản là thủ tục bắt buộc đầu tiên của trình tự giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là căn cứ để Tòa án có ra quyết định mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã đó hay không? Đây là một loại văn bản trong đó thể hiện ý chí của chủ thể làm đơn mong muốn Tòa án xem xét về tình trạng tài chính của doanh nghiệp, hợp tác xã từ đó xem xét yêu cầu mở thủ tục phá sản

Chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản: là những cá

nhân có liên quan tới doanh nghiệp, hợp tác xã đang lâm vào tình trạng phá sản có quyền yêu cầu mở thủ tục phá sản

Thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu

mở thủ tục phá sản: thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ

nộp đơn mở thủ tục của các chủ thể sẽ xuất hiện khi doanh nghiệm, hợp tác xã lâm vào tình trạng phá sản Viêc xác định thời điểm mở thủ tục phá sản là rất quan trọng bởi nó ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của doanh nghiệp và hợp tác xã Thời điểm phù hợp nhất là khi doanh nghiệp, hợp tác

xã “không còn khả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ có yêu cầu” nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản vào thời điểm này sẽ có lợi cho cả con nợ, chủ nợ và người lao động

II Chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá

sản

1 Các chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của các chủ nợ

Theo quy định tại Điều 5 Luật Phá sản 2014 thì những người sau đây có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã:

1.1 Quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của

các chủ nợ

Khoản 1 Điều 5 Luật phá sản 2014 quy định: “Chủ nợ không có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán.”

Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của chủ nợ không có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần phải có các nội dung chủ yếu được quy định tại Khoản 2 Điều 26 Luật Phá sản 2014

Theo đó, chủ thể là chủ nợ có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản ở đây là chủ nợ không có bảo đảm và chủ nợ

có bảo đảm một phần Luật phá sản năm 2014 vẫn giữ nguyên thành phần chủ nợ có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản quy định này tạo điều kiện cho các chủ nợ không có bảo đảm và các chủ nợ có bảo đảm một phần có cơ hội lựa chọn thủ tục thích hợp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi doanh nghiệp, hợp tác xã lâm vào tình trạng phá sản

Khái niệm chủ nợ: Theo pháp luật về phá sản, chủ nợ sẽ được hiểu rộng, nguyên nhân trở thành chủ nợ đa dạng hơn,

và mối quan hệ giữa chủ nợ và doanh nghiệp, hợp tác xã mắc nợ cũng phong phú hơn, không đơn thuần chỉ là quan hệ giữa người cho vay và người vay Tuy nhiên, kết cục cũng là một bên có khoản nợ không thanh toán (không có khả năng thanh toán) cho bên được thanh toán Theo quy định của Luật phá sản, chỉ có chủ nợ không có bảo đảm hoặc chủ nợ

có bảo đảm một phần mới có quyền làm đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

- Chủ nợ có bảo đảm một phần: Chủ nợ có bảo đảm một phần là chủ nợ có khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc của người thứ ba mà giá trị tài sản bảo đảm ít hơn khoản nợ đó Thông thường khi áp dụng biện pháp bảo đảm, các bên thỏa thuận bảo đảm cho toàn bộ nghĩa vụ theo hợp đồng, nhưng khoản nợ có bảo đảm một phần vẫn luôn diễn ra Nguyên nhân là do: khi thỏa thuận áp dụng biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, các bên thỏa thuận bằng

một số tiền cụ thể, một tài sản nhỏ hơn; mặc dù lúc ký kết hợp đồng, khi thiết lập quan hệ các bên thỏa thuận bảo đảm 100% nghĩa vụ hoặc cao hơn để bảo đảm, phòng ngừa rủi ro, nhưng trogn quá trình thực hiện nghĩa vụ, tài sản bị giảm giá hoặc một trong những tài sản bảo đảm bị mất đi do những lý do khách quan

- Chủ nợ không có bảo đảm: chủ nợ không có bảo đảm là chủ nợ có khoản nợ không được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc của người thứ ba Khoản nợ không có bảo đảm thường phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thông qua các hợp đồng

1.2 Quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của

người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cơ sở cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở

Khoản 2 Điều 5 Luật phá sản quy định: “Người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương, các khoản nợ khác đến hạn đối với người lao động mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán.”

Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của người lao động, đại diện công đoàn phải có các nội dung chủ yếu được quy định tại Khoản 2 Điều 27 Luật Phá sản 2014

Trường hợp có đề xuất chỉ định Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản thì đơn yêu cầu mở thủ tục

phá sản ghi rõ tên, địa chỉ của Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản

Đây là điểm mới đã ngăn ngừa bất cập trong Luật phá sản

2014 là người lao động cử người đại diện nộp đơn Bên cạnh

đó, dựa vào chức năng, nhiệm vụ công đoàn cơ sở ta thấy thêm chủ thể nà vào là rất hợp lý, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động

Thời điểm phát sinh quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của những chủ thể này là thời điểm hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương, các khoản nợ đến hạn đối với người lao động mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán Đối với chủ thể này, thời điểm phát sinh quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của họ có thêm một thời điểm riêng nữa đó là hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày phải thự hiện nghãi vụ trả lương mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa

vụ

1.3 Quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của

cổ đông hoặc nhóm cổ đông

Khoản 5 Điều 5 Luật phá sản năm 2014 quy định: “Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán Cổ đông hoặc nhóm cổ đông

sở hữu dưới 20% số cổ phần phổ thông trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục

phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán trong trường hợp Điều lệ công ty quy định.”

Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của cổ đông hoặc nhóm

cổ đông của công ty cổ phần phải có các nội dung theo quy định tại khoản 2 Điều 28 của Luật Phá sản 2014 và gửi kèm các tài liệu (nếu có) theo quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 28 của Luật Phá sản 2014

Thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ của chủ thể này là thời điểm công ty cổ phần mất khả năng thanh toán, tức là công ty cổ phần không thực hiện nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán

1.4 Quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của

thành viên hợp tác xã hoặc người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã

Khoản 6 Điều 5 Luật phá sản 2014 quy định : “Thành viên hợp tác xã hoặc người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã mất khả năng thanh toán.”

Theo đó, đối tượng áp dụng ở đây chỉ có thể là hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã vì chỉ có hai đối tượng này mới tồn tại thành viên hợp tác xã và hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã

Thời điểm phát sinh quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là thời điểm hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã mất khả

năng thanh toán Tức là thời điểm hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ khi đến hạn thanh toán

2 Chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

Căn cứ quy định tại Điều 5 Luật phá sản 2014 thì những người có quyền, nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản như sau:

Chủ nợ không có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần

có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán

Người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hết thời hạn

03 tháng kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương, các khoản nợ khác đến hạn đối với người lao động mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán

Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán

Chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch Hội đồng quản trị của công ty cổ phần, Chủ tịch Hội đồng thành viên của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, chủ sở hữu công

ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, thành viên hợp danh của công ty hợp danh có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán

Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán Cổ đông hoặc nhóm cổ đông

sở hữu dưới 20% số cổ phần phổ thông trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán trong trường hợp Điều lệ công ty quy định

Thành viên hợp tác xã hoặc người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã mất khả năng thanh toán

Ngoài ra những cá nhân, cơ quan, tổ chức khi phát hiện doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho những người có quyền, nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản (Điều 6 Luật phá sản 2014)

3 Trách nhiệm của người nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

Để đảm bảo quyền, lợi ích của doanh nghiệp, hợp tác xã, không để xảy ra tình trạng người có quyền nộp đơn yêu cầu

mở thủ tục phá sản lợi dụng quyền nộp đơn của mình với mục đích làm giảm hoặc mất uy tín của doanh nghiệp, hợp tác xã đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ nợ

và người lao động, Luật phá sản đã quy định về những chế tài nhất định đối với trường hợp này

Theo đó, người nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản do không khách quan gây ảnh hưởng xấu đến danh dự, uy tín,

hoạt động kinh doanh ủa doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc có

sự gian dối trong yêu cầu mở thủ tục phá sản thì tùy theo tính chất, mức độ mà bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật

Trong trường hợp có căn cứ rõ ràng cho thấy việc nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản do không khách quan, gây ảnh hưởng xấu đến danh dự, uy tín, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc có sự gian dối trong yêu cầu

mở thủ tục phá sản thì Tòa án đã nhận đơn phải ra quyết định trả lời đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản theo khoản 4 điều 24 Luật phá sản

C KẾT LUẬN

Luật phá sản là một bước tiến dài trong quá trình phát triển và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam Để đảm bảo cho nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển bền vững và tốt trong thời đại hiện nay, cần phải có một hệ thống pháp luật hoàn thiện và đầy đủ nhất Luật phá sản 2004 và 2014 với những quy định về chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản giúp chúng ta có căn cứ để xác định quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu của mình Vậy nên cần nghiên cứu, tìm hiểu và đánh giá để qua

đó từng bước đưa ra kiến nghị và phương hướng hoàn thiện pháp luật trong thời gian tới