Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

Trong quá trình hoạt động của một doanh nghiệp, hẳn nhiên sẽ có những bước thăng trầm, có thể là thất bại, thua lỗ. Có thể thấy việc các chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là bước đầu tiên có tính chất quyết định các bước đằng sau. Vì vậy, pháp luật về phá sản đã ra đời, quy định rõ về điều kiện và thủ tục phá sản. Luật phá sản 2014 đã quy định về quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản theo hướng mở rộng đối tượng có quyền nộp đơn và xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản trong việc nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản. Trong đó, vấn đề chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản được quy định đầy đủ và tương đối chặt chẽ. Đó là cơ sở để thực hiện vai trò bảo vệ chủ nợ, bảo vệ người lao động, bảo vệ doanh nghiệp của Luật Phá sản. Qua bài phân tích sau đây tôi xin giải quyết về vấn đề: “Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.”

TM1 HK-11: Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.

A LỜI NÓI ĐẦU

Trong quá trình hoạt động của một doanh nghiệp, hẳn nhiên sẽ có những bước thăng trầm, có thể là thất bại, thua

lỗ Có thể thấy việc các chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là bước đầu tiên có tính chất quyết định các bước đằng sau Vì vậy, pháp luật về phá sản đã ra đời, quy định rõ

về điều kiện và thủ tục phá sản Luật phá sản 2014 đã quy định về quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản theo hướng mở rộng đối tượng có quyền nộp đơn và xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản trong việc nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản Trong đó, vấn đề chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản được quy định đầy đủ và tương đối chặt chẽ Đó

là cơ sở để thực hiện vai trò bảo vệ chủ nợ, bảo vệ người lao động, bảo vệ doanh nghiệp của Luật Phá sản Qua bài phân

tích sau đây tôi xin giải quyết về vấn đề: “Bình luận các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.”

B NỘI DUNG

I Khái niệm

Điều 4 Luật Phá sản 2014:

- “Phá sản là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản”.

- “Doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh

toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán.””

- Chủ nợ là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ, bao gồm chủ nợ không có bảo đảm,chủ nợ có bảo đảm một phần và chủ nợ có đảm bảo.”

II Chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu phá sản

1 Chủ thể

a Chủ nợ

Khoản 1 Điều 5 Luật phá sản 2014 quy định: “Chủ nợ

không có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hết thời hạn 03

tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán”.

Theo đó, chủ thể là chủ nợ có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản ở đây là chủ nợ không có bảo đảm và chủ nợ

có bảo đảm một phần Luật phá sản năm 2014 vẫn giữ

nguyên thành phần chủ nợ có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản quy định này tạo điều kiện cho các chủ nợ không có bảo đảm và các chủ nợ có bảo đảm một phần có cơ hội lựa chọn thủ tục thích hợp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi doanh nghiệp, hợp tác xã lâm vào tình trạng phá sản

Thời điếm phát sinh quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của chủ nợ không có bảo đảm và chủ nợ có bảo đảm một phần là hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ

thanh toán (tức là thời điểm doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán)

Chủ nợ không có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần (khoản 1 điều 5) Chủ thể đầu tiên có quyền nộp đơn mở thủ tục phá sản doanh nghiệp là các chủ nợ không có đảm bảo hay có đảm bảo một phần Chủ nợ của doanh nghiệp là người cho doanh nghiệp vay tài sản thông qua một hợp đồng vay nợ Theo Điều 4 Luật Phá sản 2014 thì có 3 loại chủ nợ của doanh nghiệp, đó là: chủ nợ có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần và chủ nợ không có đảm bảo đảm Chủ nợ không có bảo đảm là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ không được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc của người thứ ba

Chủ nợ có bảo đảm là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc của người thứ ba Chủ nợ có bảo đảm một phần là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc của người thứ ba mà giá trị tài sản bảo đảm thấp hơn khoản nợ đó.”

Quy định này là không hợp lý, thủ tục phá sản là một phương thức đòi nợ đặc biệt, việc không cho chủ nợ có bảo đảm nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản đã làm mất đi quyền lựa chọn phương thức đòi nợ hữu hiệu này của chủ nợ

có bảo đảm Việc cho phép các chủ nợ có bảo đảm nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản sẽ góp phần phát hiện sớm tình trạng mất khả năng thanh toán của doanh nghiệp, hợp tác

xã, nhờ đó phần nào có thể hạn chế thiệt hại của chủ thể khác nếu có rủi ro xảy ra

b.Người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cơ sở cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở

Khoản 2 Điều 5 Luật phá sản quy định:“Người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở có quyền nộp đơn yêu cầu mở tủ tục phá sản khi hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương, các khoản nợ khác đến hạn đối với người lao động mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán”.

Chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cơ sở cấp trên trực tiếp ta thấy, Luật phá sản 2014 có quy định thêm hai đối tượng có quyền nộp đơn trong nhóm này à công đoàn cơ

sở và công đoàn cơ sở cấp trên trực tiếp (đối với những nơi không có công đoàn cấp cơ sở) Đây là điểm mới đã ngăn ngừa bất cập trong Luật phá sản 2014 là người lao động cử người đại diện nộp đơn Bên cạnh đó, dựa vào chức năng, nhiệm vụ công đoàn cơ sở ta thấy thêm chủ thể nà vào là rất hợp lý, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động

Thời điểm phát sinh quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của những chủ thể này là thời điểm hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương, các khoản nợ đến hạn đối với người lao động mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán Đối với chủ thể này, thời điểm phát sinh quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của họ có thêm một thời điểm riêng nữa đó là hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày phải thự hiện nghãi vụ trả lương mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa

vụ Do đặc điểm riêng biệt của chủ thể này là người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở, họ làm công cho doanh nghiệp, hợp tác xã và doanh nghiệp, hợp tác xã nợ họ

là nợ công lao động

Người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở những nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở (khoản 2 điều 5) Người lao động là người đóng góp trực tiếp công sức của mình để duy trì hoạt động của doanh nghiệp

Họ đem sức lao động của mình để trao đổi lấy tiền lương thông qua hợp đồng lao động với doanh nghiệp Có thể nhận thấy, khi một doanh nghiệp bị mất khả năng thanh toán, không dễ gì để doanh nghiệp đó có thể giải quyết các khoản

nợ, bao gồm cả nợ lương của người lao động Người lao động hầu như không có gì bảo đảm khi bị nợ lương, trong khi sức lao động của họ thì đã đóng góp cho doanh nghiệp Hơn nữa, tiền lương còn là nguồn thu nhập chính của họ, thậm chí của

cả gia đình họ Ngoài lương, người lao động còn có thể nộp

đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp nợ 3 tháng trở lên bao gồm trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, quyền lợi khác theo ký kết hợp đồng lao động và thỏa ước lao động lao động tập thể đã ký Vì vậy, sẽ là hợp lý khi quy định cho người lao động có thể tự nộp đơn yêu cầu

mở thủ tục phá sản

Việc cho người lao động có thể tự nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là một bước tiến của Luật Phá sản 2014 so với Luật Phá sản 2004 Luật Phá sản 2004 quy định người lao động thực hiện quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản thông qua người đại diện hoặc thông qua đại diện công đoàn

mà không được nộp đơn trực tiếp, tức là chỉ có tập thể người lao động mới được nộp đơn yêu cầu phá sản Luật Phá sản

2014, bên cạnh công đoàn cơ sở, quyền được nộp đơn yêu cầu phá sản còn được trao cho người lao động và công đoàn công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở, trong trường hợp công đoàn cơ sở chưa thành lập Hơn nữa, nó còn cho phép người lao động không cần phải nộp lệ phí khi nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản Quy định của Luật Phá sản 2014 đã bảo vệ quyền và lợi chính đáng của người lao động, những người đã tham gia đóng góp trực tiếp sức lực của mình vào hoạt động của công ty Tuy nhiên, trên một khía cạnh khác, việc người lao động có thể được trực tiếp nộp đơn yêu cầu cũng ít nhiều gây khó khăn cho doanh nghiệp, hợp tác xã, dễ xảy ra tình trạng đơn yêu cầu không trung thực, vi phạm quy định tại Khoản 4 Điều 19 Luật Phá sản 2014

c. Cổ đông hoặc nhóm cổ đông

Khoản 5 Điều 5 Luật phá sản nă 2014 quy định:“Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thong trở lên trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu dưới 20% số cổ phần phổ thông trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phàn mất khả năng thanh toán trong trường hợp Điều lệ công ty quy định”.

Theo đó, chủ thể là cổ đông hoặc nhóm cổ đông có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản có hai loại:

- Loại một, cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% số

cổ phần phổ thông trở lên trong thời gian liên tục ít nhất

06 tháng

- Loại hai, cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu dưới 20% số

cổ phần phổ thông trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng

và được quy định trong Điều lệ công ty

Thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ của chủ thể này là thời điểm công ty cổ phần mất khả năng thanh toán, tức là công ty cổ phần không thực hiện nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán

Cổ đông là cá nhân, tổ chức sở hữu ít nhất một cổ phần của công ty cổ phần Để phù hợp với các quy định của Luật Doanh nghiệp 2014, đồng thời bảo vệ lợi ích của các cổ đông trong công ty cổ phần, đặc biệt là nhóm cổ đông lớn, Luật Phá sản 2014 quy định cổ đông cổ đông hoặc nhóm cổ đông

sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán Lý

do Luật Phá sản 2014 quy định cổ đông hoặc nhóm cổ đông phải đáp ứng điều sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên và phải sở hữu liên tục ít nhất 06 tháng mới được nộp đơn yêu cầu phá sản là nhằm tránh việc các cổ đông nộp đơn tùy tiện, gây khó khăn cho doanh nghiệp Các nhà lập pháp cho rằng, những cổ đông hoặc nhóm cổ đông nắm đã đạt đủ điều kiện nêu trên có trách nhiệm cao hơn và nắm rõ hơn hoạt động của công ty Tuy nhiên, Luật Phá sản 2014 cũng cho phép cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu dưới 20% số cổ phần phổ thông trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán trong trường hợp Điều lệ công ty quy định

d.Thành viên hợp tác xã hoặc người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã

Khoản 6 Điều 5 Luật phá sản quy định:“Thành viên hợp tác xã hoặc người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã mất khả năng thanh toán”.

Theo đó, đối tượng áp dụng ở đây chỉ có thể là hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã vì chỉ có hai đối tượng này mới tồn

tại thành viên hợp tác xã và hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã

Thời điểm phát sinh quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản là thời điểm hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã mất khả năng thanh toán Tức là thời điểm hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ khi đến hạn thanh toán

Có thể thấy Luật phá sản 2014 đã bổ sung thêm những đối tượng có quyền nộp đơn yêu cầu là các đối tượng: thành viên hợp tác xã, đại diện theo pháp luật của Hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã (chủ thể có quyền nộp đơn) Quyền nợp đơn của các cổ đông trong công ty cổ phần được sửa đổi khác so với Luật phá sản 2004 là Cổ đông hoặc nhóm

cổ đông sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu

mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu dưới 20% số cổ phần phổ thông trong thời gian liên tục ít nhất 06 tháng có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán trong trường hợp Điều lệ công ty quy định

Như vậy, quy định của Luật phá sản 2014 đã tạo ra cơ sở pháp lí rõ ràng, cụ thể để những đối tượng có quyền và nghĩa

vụ nộp đơn yêu cầu dễ ràng thực hiện quyền và ghĩa vụ của mình nhằm đảm bảo được quyền lợi của những người có quyền nộp đơn, đặc biệt là người lao động

Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật Liên hiệp hợp tác xã là tập hợp những hợp tác xã liên kết tự nguyện với nhau Như vậy, thành viên của hợp tác xã cũng là những người có đóng góp xây dựng hợp tác xã đó Vì vậy, khi hợp tác xã lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán, họ cũng là những người có quyền được nộp đơn yêu cầu tòa án

mở thủ tục phá sản Nếu như ở Luật Phá sản 2004, đại diện hợp pháp của hợp tác xã có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu phá sản, thì ở Luật Phá sản 2014, đây trở thành một quyền, và quyền đó được trao cho các thành viên hợp tác xã, đại diện của hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã Đây là một điểm mới của pháp luật về phá sản hiện hành, giúp bảo

vệ tốt hơn quyền và lợi ích của các xã viên Tuy nhiên, cách quy định như vậy trong Luật Phá sản 2014 cũng gặp phải những hạn chế như việc các xã viên nộp đơn yêu cầu phá sản một cách tùy tiện, gây khó khăn cho hoạt động của hợp tác xã

2 Thời điểm nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

Luật phá sản 2014 uy định rõ thời điểm nộp đơn yêu cầu

mở thủ tục phá sản: Các chủ thể có quyền và nghĩa vụ nộp đơn khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán, tức là doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ

thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán; việc nộp đơn có thể trực tiếp tại tòa án hoặc thông qua đường bưu điện Quy định này đã khắc phục được tính chung chung trong quy định tương ứng của LPS 2004, một khi đã được quy định rõ ràng về thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ thì chủ nợ, NLĐ dễ dàng xác định được lúc nào họ được quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, đồng thời ràng buộc doanh nghiệp không có khả năng thanh toán rằng tại thời điểm nào thì họ có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

3 Chủ thể có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản

Luật phá sản năm 2014 quy định các chủ thể có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản tại hai khoản của Điều 5 Luật này:

Khoản 3 Điều 5 Luật phá sản 2014 quy định:“Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã có nghĩa

vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán”.

Khoản 4 Điều 5 Luật phá sản 2014 quy định:“Chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch Hội đồng quản trị của công ty cỏ phần, Chủ tịch Hội đồng thành viên của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, thành viên hợp danh của công ty hợp danh có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán”.