Rèn kĩ năng đưa dẫn chứng vào bài văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống.

Vậy làm thế nào để học sinh có thể có kĩ năng đưa dẫn chứng vào bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống? Đây là điều trăn trở không chỉ riêng tôi mà còn nhiều các thầy cô giáo tâm huyết, yêu nghề khác. Là một giáo viên giảng dạy Ngữ văn, vì những lí do, hoàn cảnh đó đã thúc đẩy chúng tôi chọn đề tài: Rèn kĩ năng đưa dẫn chứng vào bài văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống.

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Mục đích của đề tài 4

3 Phương pháp nghiên cứu 4

B PHẦN NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN VÀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI 4

1.1 Tìm hiểu chung về văn nghị luận 4

1.1.1 Khái niệm: 4

1.1.2 Đặc điểm: 4

1.1.3 Phân loại: 5

1.2 Những nét khái quát về Nghị luận xã hội 5

1.2.1 Khái niệm: 5

1.2.2 Yêu cầu chung của bài văn nghị luận xã hội 5

1.2.3 Phân loại các dạng bài nghị luận xã hội 6

1.2.3.1 Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí 7

1.2.3.2 Nghị luận về một hiện tượng đời sống 9

1.2.3.3 Nghị luận về một vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học 10

CHƯƠNG 2: DẪN CHỨNG TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG 11

2.1 Dẫn chứng là gì? 11

2.2 Vai trò của dẫn chứng trong bài văn nghị luận xã hội 11

2.3 Những yêu cầu về dẫn chứng trong bài văn nghị luận về hiện tượng đời sống 12

2.4 Cách lựa chọn dẫn chứng trong bài văn nghị luận về sự việc, hiện tượng đời sống 13

CHƯƠNG 3: RÈN KĨ NĂNG ĐƯA DẪN CHỨNG VÀO BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG 15

3.1 Các bước đưa dẫn chứng vào bài văn nghị luận về hiện tượng đời sống 15 3.1.1 Sưu tầm dẫn chứng 15

3.1.1.1 Sổ tay dẫn chứng mảng giáo dục: 16

3.1.1.2 Sổ tay dẫn chứng mảng đạo đức xã hội 22

3.1.1.3 Sổ tay dẫn chứng mảng môi trường 26

1

3.1.2 Lựa chọn và sắp xếp dẫn chứng phù hợp 31

3.1.3 Hướng dẫn học sinh viết đoạn văn trình bày thực trạng 33

3.2 Bài tập thực hành các bước 36

3.2.1 Đề 1 36

3.2.2 Đề 2 39

3.2.3 Đề 3 42

3.2.4 Đề 4 46

3.2.5 Đề 5 50

C PHẦN KẾT LUẬN 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 55

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Có lẽ trong nhà trường không có môn khoa học nào có thể thay thế được môn Ngữ văn bởi vì đó là môn học vừa hình thành nhân cách, vừa hình thành tâm hồn

Trong chương trình Tập làm văn cấp Trung học cơ sở, học sinh đã được làm quen vớivăn nghị luận Các em được bộc lộ thái độ, suy nghĩ của mình về nhiều vấn đề trong

xã hội Đồng thời với xu thế xã hội ngày nay thì nghị luận xã hội - nghị luận về một

sự việc, hiện tượng đời sống ngày càng có vài trò thiết thực, giúp các em không chỉhoàn thiện kĩ năng trình bày quan điểm của mình mà còn cung cấp tri thức vô cùngphong phú về những vấn đề xã hội Trong đề thi môn Ngữ văn lớp 9 (cuối học kì,tuyển sinh THPT, đắc biệt là kì thi chọn Học sinh giỏi) thường có bài tập yêu cầu họcsinh vận dụng kiến thức của đời sống để viết bài nghị luận xã hội về một sự việc, hiệntượng đời sống

Khi viết văn nghị luận, các em không cần phải thuộc lòng những tri thức đọchiểu trong sách lí thuyết nhiều mà vẫn có thể làm được bài Các em có thể tự do trìnhbày suy nghĩ, quan điểm của mình một cách khách quan mà không bị giới hạn, quyđịnh nào ràng buộc Đồng thời có thể thể hiện sự hiểu biết phong phú của mình chobài viết sinh động hơn Bởi dạng bài này thuộc dạng đề mở nên rất phù hợp với mọiđối tượng học sinh

Tuy nhiên, viết văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống không phải

là thích gì, thấy gì viết lấy, hay áp đặt ý kiến chủ quan của người viết Bài viết cầnđảm bảo tính khách quan hoa học và hướng về vấn đề bàn luận Người viết, cần cóvốn sống phong phú, tầm hiểu biết rộng và có óc tư duy sắc sảo mới làm bài tốt Dẫn

chứng và lí lẽ là hai yếu tố quan trọng tạo nên luận cứ trong bài văn nghị luận nói

chung và nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống nói chung Tuy nhiên, họcsinh thường mắc một số lỗi không đáng có trong quá trình chọn lọc dẫn chứng trongvăn nghị luận: Thường trích dẫn sai dẫn chứng, làm ảnh hưởng đến tính xác thực củavăn bản nghị luận; đưa dẫn chứng không kết hợp với việc phân tích dẫn chứng, khiến

lí lẽ đưa ra trở nên hời hợt và không sâu sắc; chọn lọc dẫn chứng không tiêu biểu nênkhông làm sáng rõ được vấn đề cần nghị luận; đưa những dẫn chứng quá quen thuộc,không mới mẻ làm giảm đi tính hấp dẫn của văn bản nghị luận; trong bài có quá ítdẫn chứng dẫn đến không đủ sức thuyết phục cho luận điểm Hoặc đưa quá nhiều dẫnchứng vào bài khiến bài văn lan man, sáo rỗng và không sâu sắc…

Vậy làm thế nào để học sinh có thể có kĩ năng đưa dẫn chứng vào bài nghị luận

về một sự việc, hiện tượng đời sống? Đây là điều trăn trở không chỉ riêng tôi mà cònnhiều các thầy cô giáo tâm huyết, yêu nghề khác Là một giáo viên giảng dạy Ngữ

văn, vì những lí do, hoàn cảnh đó đã thúc đẩy chúng tôi chọn đề tài: Rèn kĩ năng đưa dẫn chứng vào bài văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống.

2 Mục đích của đề tài

- Đối với giáo viên: Chuyên đề có thể phần nào cung cấp thêm tài liệu thamkhảo về kiểu bài nghị luận xã hội nói chung và cách đưa dẫn chứng vào bài nghị luận

3

về một sự việc hiện tượng đời sống để xác định phương hướng giảng dạy phù hợp vớitừng đối tượng học sinh.

- Đối với học sinh: Được cung cấp những kiến thức cơ bản về cách đưa dẫn

chứng vào bài nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống

3 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản: phương pháp thống kê,phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp khái quáthóa…

Văn nghị luận là kiểu văn bản mà ở đó người nói, người viết chủ yếu sử dụng

lí lẽ, dẫn chứng, lập luận nhằm xác lập cho người đọc, người nghe một quan điểm, tưtưởng nhất định Văn nghị luận phải có luận điểm rõ ràng, có lí lẽ, dẫn chứng thuyếtphục Những tư tưởng, quan điểm trong bài văn nghị luận phải hướng tới giải quyếtnhững vấn đề đặt ra trong cuộc sống, xã hội thì mới có ý nghĩa

- Luận cứ là những lí lẽ, dẫn chứng đưa ra làm cơ sở cho luận điểm Luận cứ phảichân thật, đúng đắn, tiêu biểu có mối liên hệ logic với luận điểm

- Lập luận là cách nêu luận cứ để dẫn đến luận điểm Những lí lẽ, bằng chứng của lậpluận sẽ dẫn người đọc, người nghe đến một kết luận nào đó mà người nói muốn đạttới

- Để bài văn có sức thuyết phục, các luận điểm, luận cứ và lập luận phải thật đúngđắn, chặt chẽ, hợp lí

* Các phép lập luận thường sử dụng trong văn bản nghị luận:

+ Phép phân tích: Phép phân tích là chia sự vật, hiện tượng ra các bộ phận tạo thành

nó nhằm tìm ra nhưng điểm, bản chất từng bộ phận và mối quan hệ của từng bộ phậnvới nhau Để phân tích nội dung của sự vật, hiện tượng, người ta có thể vận dụng cácbiện pháp nêu giả thuyết, so sánh, đối chiếu

+ Phép tổng hợp: Tổng hợp là rút ra cái chung từ những điều phân tích, không cóphân tích thì không có tổng hợp, nhưng ngược lại có thể có phân tích mà không cầntồng hợp

+ Kết hợp hai phép phân tích và tổng hợp trong bài văn: Khi kết hợp hai phép lậpluận này bài văn sẽ sâu sắc hơn, hai phép này thực chất là đối lập nhưng không táchrời, phân tích và tổng hợp lại vấn đề thì bài văn mới sâu sắc được

1.1.3 Phân loại:

Căn cứ vào nội dung nghị luận, có thể chia văn nghị luận thành hai loại: nghị

luận văn học và nghị luận xã hội Theo đó: Nghị luận văn học có nội dung bàn luận

về một vấn đề văn học, còn Nghị luận xã hội lại hướng tới bàn luận về một vấn đề

nảy sinh trong xã hội

1.2 Những nét khái quát về Nghị luận xã hội

1.2.1 Khái niệm:

Dựa theo cách hiểu của Từ điển từ và ngữ Hán-Việt , “nghị luận” là dùng lí luận để phân tích ý nghĩa trái phải, bàn bạc, mở rộng vấn đề Còn “xã hội” trước hết

là một tập thể người cùng sống, gắn bó với nhau trong quan hệ sản xuất và các quan

hệ khác Cũng có thể hiểu “xã hội” là những gì thuộc về quan hệ giữa người vớingười về các mặt chính trị, kinh tế, triết học, lịch sử, văn học, ngôn ngữ… Từ đó,

chúng ta có thể hiểu Nghị luận xã hội là kiểu bài hướng tới phân tích, bàn bạc về các

vấn đề liên quan đến các mối quan hệ của con người trong đời sống xã hội

Phạm vi của nghị luận xã hội rất rộng, có thể kể tới những nội dung quan trọngnhư: mối quan hệ của con người với môi trường sống, mối quan hệ của cá nhân vớicộng đồng, các vấn đề về lối sống, lý tưởng sống, những hiện tượng tích cực hoặctiêu cực của đời sống xã hội… Việc bàn luận về những vấn đề trên sẽ góp phần làmcho nhận thức và tâm hồn của con người thêm phong phú, tạo cho mỗi người ý thức chămsóc cuộc sống tinh thần của mình và xây dựng các mối quan hệ trong xã hội, trong cộngđồng ngày càng văn minh, tốt đẹp hơn Không chỉ vậy, nó còn có khả năng rèn năng lực

tư duy, giúp con người có thể đối diện với các vấn đề xã hội và biết cách giải quyết nhữngvấn đề ấy

1.2.2 Yêu cầu chung của bài văn nghị luận xã hội

- Phải đọc kĩ đề, phân biệt được đề thuộc kiểu (dạng) nào?

- Nắm được cấu trúc từng loại, từng dạng để bám vào viết cho đúng

5

- Nội dung trọng tâm, lời văn, câu văn, đoạn văn viết phải cô đúc, ngắn gọn Lậpluận phải chặt chẽ, cảm xúc phải trong sáng, lành mạnh.

- Không lấy dẫn chứng chung chung mà phải có tính thực tế và thuyết phục

- Phải đọc kĩ đề, gạch chân dưới những từ, cụm từ quan trọng để giải thích và lậpluận cho đúng Những từ, cụm từ này phải thường xuyên được nhắc lại trong các luậnđiểm

- Có năng lực thâu tóm, nắm bắt các vấn đề xã hội xảy ra ngoài cuộc sống…

- Mạnh dạn đề xuất quan điểm, cách nghĩ của bản thân, lập luận sao cho thuyếtphục được người đọc

- Biết lật ngược vấn đề, soi chiếu vấn đề ở nhiều khía cạnh để luận bàn – yêu cầuđòi hỏi bản lĩnh của người viết

1.2.3 Phân loại các dạng bài nghị luận xã hội

- Nghị luận xã hội thường được chia thành ba dạng:

+ Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

+ Nghị luận về một hiện tượng đời sống

+ Nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học

Ba dạng đề này có những nét tương đồng và khác biệt:

của con người

Bàn luận về một hiệntượng, một vấn đề cótính thời sự, được dưluận xã hội quan tâm

Bàn luận về một vấn đề

xã hội (một tư tưởng,đạo đức, lối sống hoặcmột hiện tượng đờisống) được rút ra từmột câu/ một đoạntrích hoặc rút ra từ nộidung của một tác phẩmvăn học nào đó

Mang tính khái quátcao về những chân

lí, những bài họcđạo đức; góp phần

Thường đi vàonhững vấn đề cụ thể(như những biểu hiệntích cực hoặc tiêu

Xuất phát từ nội dung

xã hội cụ thể trong mộttác phẩm văn học, đềbài hướng đến mục

định hướng cho conngười có lẽ sống tốtđẹp.

cực) trong cuộcsống Từ đó, gợi ýcho con người nhữnghành vi và cách ứng

xử đúng đắn

tiêu: Hình thành chohọc sinh năng lực kháiquát vấn đề, thể hiệnquan điểm của mìnhtrước những vấn đề đờisống

Giống nhau

* Về nội dung: Cùng đề cập đến những vấn đề xã hội, góp phần nâng

cao nhận thức và định hướng về lối sống, cách ứng xử cho con người

* Về phương pháp nghị luận: Để thực hiện các dạng bài trên, người

viết đều cần vận dụng kết hợp các thao tác lập luận như: giải thích, bình luận, phân tích, chứng minh, bác bỏ để bàn luận, trình bày quan

điểm của mình xoay quanh vấn đề xã hội được đề cập

1.2.3.1 Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

* Khái niệm:

Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tưtưởng, đạo đức, quan điểm nhân sinh (như các vấn đề về nhận thức, về tâm hồn nhâncách, về các quan hệ gia đình, xã hội, cách ứng xử, lối sống của con người trong xãhội…)

Đối với học sinh trong nhà trường phổ thông, do đặc điểm tâm lý, lứa tuổi, tầmnhận thức nên những vấn đề đặt ra để bàn luận không phải là những vấn đề quá phứctạp, lớn lao mà chỉ là những vấn đề đạo đức, tư tưởng, tình cảm gắn liền với cuộcsống hàng ngày như tình cảm quê hương, bạn bè, ý thức trách nhiệm, tinh thần họctập… Những vấn đề này có thể được đặt ra một cách trực tiếp, nhưng thông thường làđược gợi mở qua một câu danh ngôn, châm ngôn, ngạn ngữ, ca dao hay câu nói củamột nhà văn hóa, nhà khoa học, người nổi tiếng…

* Phân loại:

Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý thường tồn tại ở các dạng:

- Dạng luận bàn về một tính cách hoặc một trạng thái tâm lý

+ Anh/chị nghĩ gì về câu nói: “Người chê ta mà chê phải là thầy ta, người khen

ta mà khen phải là bạn ta, những kẻ vuốt ve, nịnh bợ ta chính là kẻ thù của ta vậy”.

Nhưng Tổng Giám độc tập đoàn Coca Cola, Bryan Dion lại khẳng định:

“Bạn chớ để cuộc sống trôi qua kẽ tay vì bạn cứ mãi đắm chìm trong quá khứ hay ảo tưởng về tương lai Chỉ bằng cách sống cuộc đời mình trong từng khoảnh khắc của nó, bạn sẽ sống trọn vẹn từng ngày của đời mình”

Anh/chị suy nghĩ như thế nào trước những lời khuyên ấy?

+ Có người nói: “Hãy làm theo sự mách bảo của con tim” Suy nghĩ củaanh/chị như thế nào về câu nói đó

Đối với học sinh chuyên, thì dạng nhận định về hai nhận định là dạng thườngđược đề xuất

* Cách làm:

- Phần mở bài: phải giới thiệu khái quát tư tưởng, đạo lý cần nghị luận Nêu ý chính

(vấn đề) hoặc câu nói về tư tưởng, đạo lý mà đề bài đưa ra

- Phần thân bài : có nhiều luận điểm Tuy nhiên cần đảm bảo:

+ LĐ 1: Giải thích rõ nội dung tư tưởng đạo lý Bao gồm:

· Giải thích các từ ngữ, thuật ngữ, khái niệm, nghĩa đen/nghĩa bóng (nếu có)

· Rút ra ý nghĩa chung của tư tưởng, đạo lý

Thực chất là đi trả lời cho câu hỏi LÀ GÌ?

+ LĐ 2: Phân tích, chứng minh các mặt đúng của tư tưởng, đạo lý Dùng dẫn chứng

để chứng minh Từ đó, chỉ ra tầm quan trọng, tác dụng của tư tưởng, đạo lý đối vớiđời sống xã hội

Thực chất là đi trả lời cho câu hỏi TẠI SAO? NHƯ THẾ NÀO?

+ LĐ 3: Bình luận, mở rộng vấn đề, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến

tư tưởng, đạo lý vì có những tư tưởng, đạo lý đúng trong thời đại này nhưng hạn chếtrong thời đại khác, đúng trong hoàn cảnh này nhưng chưa đúng trong hoàn cảnhkhác Dùng dẫn chứng minh họa

Thực chất của luận điểm này là trả lời một số câu hỏi nhằm lật ngược vấn đề, nhìnnhận vấn đề trong nhiều chiều, nhiều góc độ, thấu đáo hơn, tránh áp đặt khiên cưỡng(VD, các câu hỏi như: có ngoại lệ hay không? Vấn đề có thể đúng/sai trong nhữnghoàn cảnh khác nhau như thế nào? )

+ LĐ 4: Rút ra bài học nhận thức (đúng hay sai?) và hành động (cần làm gì?) Đây làmột luận điểm nhỏ nhưng là vấn đề cơ bản của nghị luận xã hội bởi mục đích củaviệc nghị luận là rút ra những kết luận đúng để thuyết phục người đọc

- Phần kết bài : liên hệ bản thân, đánh giá chung về vấn đề

1.2.3.2 Nghị luận về một hiện tượng đời sống

* Khái niệm:

Là bàn về một hiện tượng đang diễn ra trong thực tế đời sống xã hội, mang tínhchất thời sự, thu hút sự quan tâm của nhiều người (như ô nhiễm môi trường, tai nạngiao thông, bạo hành gia đình, bệnh vô cảm…) Đó có thể là hiện tượng tốt hoặc xấu,đáng khen hoặc đáng chê

*Cách làm:

Để làm được kiểu bài này học sinh cần phải hiểu hiện tượng đời sống được đưa

ra nghị luận, có thể có ý nghĩa tích cực cũng có thể là tiêu cực, có hiện tượng vừa tíchcực vừa tiêu cực… Do vậy, cần căn cứ vào yêu cầu cụ thể của đề để gia giảm liềulượng cho hợp lí, tránh làm bài chung chung, không phân biệt được mặt tích cực haytiêu cực

9

+ LĐ3: Chỉ ra nguyên nhân dẫn đến hiện tượng (nguyên nhân chủ quan, nguyên nhânkhách quan, nguyên nhân do thiên nhiên, do con người…).

+ LĐ4: Nêu hậu quả/ hệ quả của hiện tượng đối với đời sống con người (hiện tượng

đó chi phối như thế nào đối với cá nhân, cộng đồng, xã hội?)

+ LĐ5: Đề xuất giải pháp để giải quyết hiện tượng (chú ý, nguyên nhân nào thì giảipháp đó) Cần chỉ rõ những việc cần làm, cách thức thực hiện, đòi hỏi phải phối hợpvới những lực lượng nào?

- Kết bài: Cần khái quát lại vấn đề đang nghị luận, bày tỏ thái độ của bản thân về hiêntượng đời sống

Lưu ý: Có những đề nhìn bề ngoài thì là một phát biểu, một ý kiến, nhận định (có thể

ở dạng danh ngôn, châm ngôn…) nhưng bản chất lại bàn về một hiện tượng đời sống

(VD: "Trong thế gian này chúng ta xót xa không chỉ vì lời nói và hành động của những kẻ xấu mà còn là sự im lặng đáng sợ của những người tốt") Khi đó, cần nhận

diện đúng đề, sau đó đưa về cấu trúc dạng Nghị luận về một hiện tượng đời sống

1.2.3.3 Nghị luận về một vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học

xã hội được yêu cầu bàn luận trong đề bài Về nội dung nghị luận có thể là một tư

tưởng đạo lí hoặc một hiện tượng đời sống Về hình thức đề ra: Đề bài có thể trựctiếp đưa ra một vấn đề xã hội nào từ tác phẩm văn học cho học sinh bàn luận hoặcyêu cầu học sinh tự rút ra vấn đề có ý nghĩa xã hội từ tác phẩm để luận bàn Các vấn

đề xã hội có thể rút ra từ một tác phẩm văn học trong chương trình sách giáo khoanhưng cũng có thể là một câu chuyện, văn bản mà học sinh chưa từng học

* Cách làm:

- Mở bài:

+ Dẫn dắt, giới thiệu tác phẩm, tác giả có liên quan

+ Giới thiệu vấn đề cần bàn luận trong tác phẩm

Đây là phần trọng tâm của bài viết Trên cơ sở xác định được nội dung xã hộiđặt ra trong tác phẩm văn học là gì, thuộc phạm trù tư tưởng, đạo lí hay hiện tượngđời sống mà người viết sẽ tiến hành bàn luận về vấn đề đó theo trình tự nghị luận phù

hợp với từng dạng bài Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí hoặc Nghị luận về một hiện tượng đời sống.

- Nếu vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học là một tư tưởng, đạo lí;

học sinh có thể bàn luận về vấn đề đó theo trình tự:

+ Giải thích (nếu cần) Với những vấn đề xã hội được diễn đạt bằng những từngữ, hình ảnh ít nhiều mang nghĩa ẩn dụ, biểu tượng hoặc có nhiều cách hiểu thìngười viết cần giải thích nội dung của những từ ngữ đó trước khi tiến hành bàn luậnvấn đề

+ Bàn luận vấn đề: Soi chiếu vấn đề tư tưởng, đạo lí đó trên các phương diệnkhác nhau để nhìn nhận cả mặt đúng đắn (chính đề) hoặc chỗ chưa đầy đủ, thuyếtphục của nó (phản đề)

- Nếu vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học là hiện tượng đời sống,

học sinh có thể bàn luận về vấn đề đó theo trình tự:

+ Mở rộng vấn đề nghị luận: Để bài viết được sâu sắc, toàn diện; sau khi bàn luận về

vấn đề xã hội thì người viết nên có cái nhìn đối sánh về nội dung xã hội được đề cậptrong tác phẩm văn học và hiện thực cuộc sống hiện nay Chỉ ra nét ổn định và biếnđổi của vấn đề; lý giải nguyên nhân của nét ổn định và biến đổi đó (do hoàn cảnh,điều kiện xã hội, cái nhìn riêng của tác giả )

- Dẫn chứng là những minh hoạ, ví dụ cụ thể được diễn đạt bằng lời, nhằm khắc họa

lại sự vật, sự việc để giúp bài văn nghị luận có sức thuyết phục hơn

- Dẫn chứng thường xen tự sự và miêu tả

11

2.2 Vai trò của dẫn chứng trong bài văn nghị luận xã hội:

Đối với bất cứ dạng văn nghị luận nào (tư tưởng đạo lí hay hiện tượng đờisống), dẫn chứng có vai trò vô cùng quan trọng Trong bài văn nghị luận, dẫn chứng

và lí lẽ là hai bộ phận cấu thành luận điểm và làm tăng thêm tính thuyết phục, hấpdẫn cho hệ thống lập luận

Nếu không có dẫn chứng, những lí lẽ được đưa ra dù hay và sắc sảo đến đâu thìvẫn không đủ sức thuyết phục và không thể tác động mạnh mẽ đến người đọc, ngườinghe Bài văn nghị luận sẽ trở thành những lời bàn luận mang tính chất là những kháiniệm, lí thuyết suông

- Đối với dạng bài nghị luận về tư tưởng, đạo lí: trong dạng bài này thì dẫn chứng có

trong phần phân tích, chứng minh.

- Đối với dạng bài nghị luận về sự việc, hiện tượng đời sống: phần cần nhiều dẫn

chứng nhất chính là nêu thực trạng.

2.3 Những yêu cầu về dẫn chứng trong bài văn nghị luận về hiện tượng đời sống

Dẫn chứng có vai trò quan trọng Tuy nhiên khi đưa dẫn chứng vào bài văn nghị luận,học sinh cần lưu ý những vấn đề sau:

– Thứ nhất, dẫn chứng phải đảm bảo sự chính xác: Nếu không đảm bảo được yếu

tố chính xác, dẫn chứng sẽ không làm sáng rõ được luận điểm Đối với dẫn chứng làthơ, người viết cần trích dẫn đúng nguyên văn Đối với văn xuôi thì tóm lược ýnhưng cần đảm bảo tính chính xác về nội dung, tác giả, tác phẩm Có không ít trườnghợp trích dẫn sai dẫn chứng, chẳng hạn như trường hợp trích dẫn ngữ liệu từ bài thơ

“Tràng giang” của tác giả Huy Cận: Nắng xuống, trời lên cao chót vót (Đúng phải

là Nắng xuống, trời lên sâu chót vót); hoặc nhầm lẫn về chi tiết, cốt truyện trong “Vợ chồng A Phủ”: Mị vốn là người yêu của A Phủ nhưng bị A Sử bắt về làm vợ

Những sai sót này ảnh hưởng không nhỏ đến tính thuyết phục của bài văn nghị luận

Do đó, chúng ta cần nắm dẫn chứng một cách chính xác, rõ ràng

– Thứ hai, dẫn chứng phải đảm bảo yếu tố cần và đủ: Bài văn nghị luận cần có

nhiều hơn một dẫn chứng Lấy quá ít dẫn chứng thì vấn đề nghị luận sẽ không đượclàm sáng tỏ Bên cạnh những dẫn chứng mang tính chất bản lề và bắt buộc, người viếtcần liên hệ thêm những dẫn chứng để có sự liên hệ, so sánh Tuy nhiên, nếu đưa quánhiều dẫn chứng vào bài sẽ khiến bài văn nghị luận bị loãng Bởi vậy, khi đưa dẫnchứng vào bài cần lưu ý yếu tố cần và đủ, không thiếu dẫn chứng nhưng cũng không

có quá nhiều dẫn chứng Việc đưa dẫn chứng tùy thuộc vào việc có bao nhiêu vấn đềđược nêu ra trong luận điểm Thông thường, với mỗi một lí lẽ, người viết cần đưa ra

ít nhất một dẫn chứng đi kèm

– Thứ ba, dẫn chứng phải đảm bảo tính điển hình, tiêu biểu: Ngoài việc đưa dẫn

chứng phong phú, người viết còn cần biết chọn lọc dẫn chứng, ưu tiên những dẫnchứng điển hình và tiêu biểu Thông thường, học sinh thường chọn những dẫn chứngquen thuộc Chẳng hạn như khi bàn luận về vấn đề “Nghị lực sống vượt lên trên hoàncảnh”, học sinh thường lấy những dẫn chứng về thầy giáo Nguyễn Ngọc Kí kiên trìluyện viết chữ bằng chân Hay Mạc Đĩnh Chi bắt đom đóm cho vào vỏ trứng, lấy ánhsáng học bài Rõ ràng, những dẫn chứng này đều đúng Nhưng vì đã quá quen thuộcnên sẽ không tạo ra được tính hấp dẫn cho bài văn

Người viết nên sử dụng những dẫn chứng mới mẻ hơn Chẳng hạn như câu chuyện vềNic Vujic - tấm gương vượt khó, dù sinh ra không có tay chân nhưng vẫn mạnh mẽvượt lên để trở thành diễn giả nổi tiếng Rõ ràng dẫn chứng này sẽ truyền thêm cảmhứng cho rất nhiều người Như vậy, chúng ta nên chọn lọc những dẫn chứng mới mẻthông qua việc thường xuyên tìm hiểu và cập nhật các thông tin về đời sống văn hóa-

xã hội

– Thứ tư, phải kết hợp với việc phân tích dẫn chứng: Khi đưa dẫn chứng vào bài,

cần kết hợp với việc phân tích, đánh giá dẫn chứng Thao tác này sẽ khiến cho dẫnchứng phát huy hết vai trò, hiệu quả Nếu không phân tích, đánh giá, bài văn sẽ trởnên hời hợt, sáo rỗng Không sâu sắc và đủ sức tác động đến người đọc Để làm đượcđiều này, người viết cần hiểu đúng, đánh giá đúng và cảm thụ đúng về giá trị của dẫnchứng

– Thứ năm, dẫn chứng cần đảm bảo tính logic và hệ thống: Nghĩa là các dẫn chứng

phải được sắp xếp theo một trình tự, quy luật nhất định Ví dụ như việc sắp xếp dẫnchứng theo trục thời gian tuyến tính (từ lịch sử, quá khứ đến thời điểm hiện tại) Hoặctheo chiều không gian (từ rộng đến hẹp, từ xa đến gần, … hoặc ngược lại) Tính hệthống sẽ giúp cho người viết tránh được tình trạng đưa dẫn chứng một cách tràn lan

và mất kiểm soát

- Thứ sáu, dẫn chứng phải đảm tính thời sự: Khi làm bài, cần lấy dẫn chứng càng

mới, càng gần thời điểm làm đề càng tốt Những dẫn chứng đã quá quen thuộc, được

sử dụng từ trước đến nay trong các bài văn thì học sinh không nên tiếp tục sử dụng Muốn có dẫn chứng mang tính thời sự cần tích cực theo dõi báo, đài, truy cập nguồn mới nhất từ in-tơ-nét…

2.4 Cách lựa chọn dẫn chứng trong bài văn nghị luận về sự việc, hiện tượng đời sống

– Lấy dẫn chứng là những số liệu cụ thể, rõ ràng:

Khi đưa dẫn chứng vào bài văn nghị luận là những số liệu cụ thể, rõ ràng vào bài viết,chúng sẽ trở thành những “con số biết nói” gia tăng sức thuyết phục của lí lẽ Đó lànhững số liệu thống kê, những con số, … nói lên thực trạng của vấn đề nghị luận

13

Ví dụ:

+ Khi nghị luận về vấn đề tác hại của việc hút thuốc lá đối với đời sống con người,

người viết có thể vận dụng những con số sau:

 Đưa ra con số về tỉ lệ số người hút thuốc lá: “Ở Việt Nam, có khoảng 18triệu người hút thuốc lá Trong đó có khoảng 50% nam giới đang hút thuốc

lá, và có 85% trong số đó hút thuốc mỗi ngày”

 Đưa ra số liệu thống kê về số người bị chết do thuốc lá: “Tại Việt Nam,trung bình mỗi năm có khoảng 40.000 người chết vì khói thuốc Tỷ lệ nàycao gấp 4 lần so với số người thương vong vì tai nạn giao thông”

Rõ ràng, với những con số trên, tác hại của hút thuốc lá sẽ được nhấn mạnh hơn Do

đó, hồi chuông cảnh tỉnh về việc hút thuốc sẽ tăng thêm tính báo động

+ Khi nghị luận về vấn đề ô nhiễm môi trường, người viết có thể đưa vào bài những

dẫn chứng về:

 Những con số, số liệu về số lượng rác thải: “Mỗi ngày có 35 tấn rác đổ racác đại dương”, “9 triệu là con số tử vong mỗi năm do ô nhiễm”, “Mỗi năm,nước ta sử dụng hơn 100.000 tấn hóa chất bảo vệ thực vật, trung bình mỗingày thải ra hơn 23 triệu tấn rác thải sinh hoạt, trong đó số lượng rác thảinguy hại là 630.000 tấn”, …

 Những con số về số người chết do ảnh hưởng từ ô nhiễm môi trường:

“Trong năm 2015, có gần 9 triệu người chết vì các căn bệnh từ ô nhiễm môitrường (Theo thống kê của của tạp chí Lancet).”

Qua những con số này, độc giả có thế thấy được tình trạng báo động của vấn đề ônhiễm môi trường Như vậy, việc đưa những số liệu, con số thống kê chính xác, cụthể sẽ khiến cho lập luận của bài văn nghị luận trở nên chặt chẽ, thuyết phục, lí lẽ xácđáng

– Lấy dẫn chứng là những sự thật hiển nhiên:

Trong bài văn nghị luận, những sự thật hiển nhiên chính là những biểu hiện cụ thể,tiêu biểu đã được công nhận rộng rãi trong dư luận Khi chọn những sự thật hiểnnhiên làm dẫn chứng vào bài văn nghị luận, tính chính xác sẽ được đảm bảo, khiếnngười đọc hoàn toàn tin tưởng hơn nữa vào những lí lẽ mà người đọc nêu ra

Ví dụ:

Khi nghị luận về vấn đề ô nhiễm môi trường, ngoài việc đưa số liệu, chúng ta có thểđưa vào bài những biểu hiện, sự thật về tình trạng ô nhiễm như: “hiện tượng Trái Đấtđang nóng lên, hiện tượng biến đổi khí hậu”, “nguồn nước bị ô nhiễm, nhiều consông đã qua đời, và nhiều con sông đang kêu cứu”, “môi trường sinh thái đang mấtcân bằng và bị phá hủy” …

– Lấy dẫn chứng vào bài văn nghị luận bằng nhân vật nổi tiếng:

Nhân vật nổi tiếng là những người đã được dư luận công nhận, đánh giá về phẩm chấtcũng như năng lực Khi lấy nhân vật nổi tiếng làm dẫn chứng trong bài văn nghị luận,những dẫn chứng này sẽ làm tạo nên một hiệu ứng bất ngờ trong việc đi vào lòng độcgiả Đây cũng là cách đưa dẫn chứng tiêu biểu thường xuyên xuất hiện trong bài vănnghị luận

Khi đưa dẫn chứng là nhân vật nổi tiếng, cần lưu ý câu chuyện của nhân vật cần liênquan chặt chẽ đến vấn đề cần nghị luận Và mỗi một câu chuyện có thể trở thành dẫnchứng cho nhiều vấn đề nghị luận khác nhau Đồng thời, chúng ta có thể lấy dẫnchứng là những nhân vật nổi tiếng trong đời sống lẫn trong văn học

Ví dụ:

+ Dẫn chứng Nguyễn Hải An - cô bé 7 tuổi hiến giác mạc: “Mặc dù chỉ mới 7 tuổinhưng em đã mang trong mình căn bệnh ung thư Biết mình sẽ qua đời, An quyếtđịnh hiến giác mạc đem lại ánh sáng cho người khác” Với câu chuyện cảm độngtrên, các em có thể đưa vào những bài viết về chủ đề “tình yêu thương”, “sống đẹp”hoặc “cho đi là còn mãi”, …

+Câu chuyện về Phạm Đình Quý - vị kiến trúc sư xây dựng 105 điểm trường cho trẻ

em vùng cao “Trong vòng 5 năm, anh đã vượt hơn 365.000 km dọc khắp nước ta đểđặt chân đến những vùng đất xa xôi, hẻo lánh Kết quả anh đã xây dựng được 105điểm trưởng, giúp trẻ em có thể đến gần hơn với con chữ.” Với câu chuyện này,chúng ta có thể đưa vào bài văn nghị luận về “tình yêu thương”, “sống là cho đi”,hoặc “sự hi sinh cao đẹp”

– Lấy dẫn chứng vào bài văn nghị luận bằng những câu nói nổi tiếng:

Khi những câu nói nổi tiếng trở thành dẫn chứng vào bài văn nghị luận, chúng sẽ là

công cụ hữu hiệu để gia tăng tính xác thực Ngoài ra, những câu nói này sẽ khiến chobài văn tăng tính hấp dẫn và không hề khô khan

CHƯƠNG 3: RÈN KĨ NĂNG ĐƯA DẪN CHỨNG VÀO BÀI VĂN NGHỊ

LUẬN VỀ SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

3.1 Các bước đưa dẫn chứng vào bài văn nghị luận về hiện tượng đời sống:

Cụ thể: giáo viên chia làm 3 vấn đề lớn ứng với 3 nhóm trong lớp:

15

- Vấn đề 1: GIÁO DỤC

- Vấn đề 2: ĐẠO ĐỨC XÃ HỘI

- Vấn đề 3: MÔI TRƯỜNG

- Ở mỗi vấn đề, các nhóm trưởng sẽ phân nhiệm vụ cho các thành viên nhóm:

+ Trang trí tờ bìa của cuốn sổ tay;

+ Tìm các dẫn chứng, số liệu liên quan tới các vấn đề đã nêu ở trên (bằng cách đọcsách, báo; tham khảo trên internet…)

Trong mỗi vấn đề lớn lại chia thành từng nhóm nhỏ hơn để sưu tầm dẫn chứng ở cácvấn đề nhỏ mà mình phụ trách (1-2 học sinh một nhóm)

- Cháy rừng;

- “Rác” trong cuộcsống;

- Các nhóm sẽ làm việc, thảo luận và chia sẻ cuốn sổ tay Từ đó, bước đầu học sinhnắm được các dẫn chứng liên quan đến từng vấn đề cụ thể (Thời gian: 10 -15 ngày)

CUỐN SỔ TAY CÁC VẤN ĐỀ

3.1.1.1 Sổ tay dẫn chứng mảng giáo dục:

* Phần bìa cuốn sổ tay:

* Nội dung các vấn đề lớn:

1 Vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của giới trẻ:

* Tích cực:

Nhiều bạn trẻ am hiểu, tích cực giữ gìn văn hóa truyền thống:

- Sống và làm theo phong tục của người Việt;

- Yêu tiếng Việt: dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, có các công trình nghiên cứu

về vẻ đẹp của tiếng Việt;

- Say mê học nhạc cụ dân tộc: nhiều bạn trẻ biết đánh được nhiều loại nhạc cụ dântộc, đưa nhạc cụ dân tộc vào trong các MV ca nhạc của mình (ca sĩ Hương Ly, nhạc

sĩ – ca sĩ KCIM…);

- Nhiều ca sĩ gợi lại những nét văn hóa độc đáo của dân tộc thông qua những MV canhạc (tái hiện lại các tác phẩm văn học, phong tục tập quán của dân tộc…): ca sĩHoàng Thùy Linh…

- Quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới:

+ Tất cả các cuộc thi sắc đẹp của Việt Nam đều có phần thi mặc trang phục truyềnthống (Hoa hậu Hoàn Vũ, hoa hậu Trái Đất, hoa hậu thế giới người Việt…); giớithiệu những món ăn mang đậm bản sắc dân tộc trong các cuộc thi sắc đẹp thế giới(hoa hậu H’Hen Nie…);

- Nhiều bạn trẻ làm video giới thiệu về danh lam thắng cảnh của đất nước, cách làmnhững món ăn của dân tộc…

…; Sử dụng nhiều từ ngữ viết tắt tự tạo: bit rui = biết rồi; không = 0, ko, hok, kg…làm mất đi sự trong sáng của tiếng Việt;

+ Phong cách sinh hoạt: không muốn ăn Tết cổ truyền trong nước mà thích đi du lịch,nhiều người không biết đến bánh trưng, không đi chúc tết…

- Thích nhạc điện tử, thuộc nhiều bài hát quốc tế nhưng khi hỏi về các làn điệu dân catruyền thống thì không hề biết;

2 Tấm gương vượt khó, dũng cảm

a Tấm gương vượt khó:

* Trên thế giới:

- Nhà soạn nhạc Beethoven: là nhà soạn nhạc cổ điển người Đức Hồi nhỏ, ông bịkhiếm thính, sau đó bị điếc hoàn toàn Tuy vậy, vượt qua mọi trở ngại, ông vẫn trởthành một nhà soạn nhạc vĩ đại, nổi tiếng thế giới Ông là hình tượng âm nhạc quantrọng trong giai đoạn giao thời, từ thời kỳ âm nhạc cổ điển sang âm nhạc lãng mạn.Beethoven được coi là một trong những nhà soạn nhạc vĩ đại nhất và có ảnh hưởngtới rất nhiều nhà soạn nhạc, nhạc sỹ và khán giả về sau

- Niu- tơn: là nhà toán học, vật lí học, cơ học, thiên văn học vĩ đại người Anh Sinh rathiếu tháng là một đứa trẻ yếu ớt, thường phải tránh những trò chơi hiếu động của bạn

bè Do đó ông đã tự tạo ra những trò chơi cho mình và trở thành người tài năng

- Andecxen: Sinh ra trong một gia đình nghèo ở thành phố Odense, cuộc sống nghèokhổ, không lúc nào có đủ bành mì để ăn Đi học lại luôn bị bạn bè chê cười vì ngoạihình xấu xí Vượt qua tất cả với ước mơ trở thành nghệ sĩ, Andecxen đã lang thanglên thành phố Copenhaghen, đóng những vai kịch tầm thường, làm quét dọn Cuốicùng nghị lực và tình yêu nghệ thuật đã giúp ông thành công Những câu chuyện củaông mãi mãi tồn tại trong tâm trí độc giả, mang lại cho trẻ thơ niềm hạnh phúc, thắplên những ước mơ đẹp

- Picaso: Thuở thiếu thời Picaso là một hoạ sĩ vô danh, nghèo túng ở Pa ris Đến lúcchỉ còn 15 đồng bạc, ông quyết định đánh canh bạc cuối cùng Ông thuê sinh viêndạo các cửa hàng tranh và hỏi: “Ở đây có bán tranh của Picaso không?” Chưa đầymột tháng tên rtuổi của ông đã nổi tiếng khắp Paris, tranh của ông bán đước và nổitiếng từ đó

* Ở Việt Nam:

- Trong quá khứ:

+ Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ mù yêu nước Ông dùng ngòi bút của mình đánh

giặc Cuộc đời và sự nghiệp của ông là tấm gương tiêu biểu cho ý chí và nghị lực củacon người vượt qua hoàn cảnh, số phận Ở cương vị nào, một nhà thơ, một thầy giáo,một thầy thuốc… ông cũng đều cống hiến hết mình

+ Nhà giáo nhân dân Nguyễn Ngọc Ký dù bị liệt cả hai tay vẫn quyết chí học hành;tập viết bằng tay;

+ Bác Hồ khi bôn ba nước ngoài dù phải làm việc cả ngày vẫn đêm đêm miệt mài đènsách;

+ Trạng nguyên Nguyễn Hiền vì nhà nghèo không có tiền đi học nên ngồi ngoài nghethầy giảng;

- Hiện nay:

19

+ Công Phượng bắt đầu nổi tiếng khi thi đấu chính thức cho đội tuyển U19 HoàngAnh Gia Lai và có những đường bóng kiến tạo đẹp mắt Anh chàng bắt đầu đượcmệnh danh là “Messi của Việt Nam” Tuy nhiên, để có được thành công này ít ai biếtrằng Công Phượng đã nuôi đam mê từ nhỏ, từng bị đánh trượt tại lò luyện đào tạoSông Lam Nghệ An nhưng vẫn không bỏ cuộc Từ khi trở thành người nổi tiếng,Công Phượng luôn được dư luận theo dõi và không ít lần bị săm soi về đời tư, chuyệntình cảm Trước những áp lực này, Công Phượng đều từ tốn, chọn cách im lặng đểsóng gió đi qua.

+ Thầy Trần Quốc Hoàn ở Quảng Trị bị liệt nửa người, đôi chân không thể đi lạinhưng vẫn quyết tâm học tập, mở lớp tại nhà để dạy cho những đứa trẻ nghèo nơimình sinh sống và anh còn là một vận động viên thể thao với nhiều thành tích đáng

lo nhà cửa, đồng ruộng Còn phần thời gian ít ỏi vào buổi tối hoặc khuya em giànhcho việc học để chuẩn bị bài ngày hôm sau Những nỗ lực của Kim Anh đã được đềnđáp xứng đáng khi em đạt 27 điểm trong kì thi đại học năm nay và trở thành thủ khoaĐại học Ngoại thương Hà Nội

+ Nguyễn Thị Ca hiện là học sinh lớp 9A, trường THCS Hà Châu, huyện Phú Bình,tỉnh Thái Nguyên: Hoàn cảnh gia đình khó khăn, mẹ bị bệnh rồi bị gãy cột sống,tưởng chừng không qua khỏi; anh trai bị đuối nước; bố - trụ cột chính trong nhà thìmắc vào tệ nạn xã hội; Ca chính là người phải thay mẹ lo toan mọi việc trong giađình từ việc đồng áng đến cơm nước, chăm sóc mẹ và em Bao nhiêu vất vả, lo toandồn lên đôi vai Ca, nhưng không vì thế mà em gục ngã Sức học của em ngày một tốtlên Căn nhà nhỏ cũ kỹ, tường vôi nham nhở nhưng treo đầy những tấm giấy khen vàchứng nhận học sinh giỏi của em

+ Cậu bé người dân tộc Nùng: Lâm Tiến Thăng, học sinh lớp 9B, Trường Trung học

cơ sở Phan Thiết, tỉnh Tuyên Quang

Gia đình em rất khó khăn, bố Thăng đang bị liệt nửa người, mẹ đang có khối u ở thựcquản, bản thân Thăng lại mang trong mình căn bệnh ung thư máu, đã từng phải nghỉhọc 1 năm để chữa bệnh

Trong quá trình điều trị bệnh, chứng kiến sự ham học của Thăng, có người đã tặng

em một chiếc máy tính để “bầu bạn”, cũng từ đây, món quà này đã giúp Thăng hìnhthành niềm đam mê môn tin học, mày mò để học hỏi những kiến thức về viết phần

mềm, lập trình Niềm đam mê và sự ham học hỏi đã giúp Thăng đạt được thành tíchgiải nhất cấp tỉnh môn tin học.

3 Vấn đề bạo lực:

* Bạo lực gia đình:

- Ngày càng gia tăng, diễn ra ở mọi nơi, từ nông thôn đến thành thị; mọi thành phần

xã hội từ nhừng người nghèo đến cả những người có điều kiện thu nhập cao

- Bạo lực cả về thể xác (chồng đánh đập vợ, bố mẹ đánh đập con cái, thậm chí gây ra

án mạng…) lẫn tinh thần (mắng mỏ, chửi bới, lăng mạ, xúc phạm danh dự…)

- Cụ thể: vụ việc người chồng đánh đập dã man người vợ dưới hồ nước ở Tây Ninh,chồng võ sư đánh vợ trước mặt con ở Long Biên (Hà Nội) …; bố đánh đập 2 ngườicon dã man ở Thái Bình…

* Bạo lực học đường:

- Trên thế giới:

+ Hàn Quốc, nam sinh bị bốn bạn học hành hung tập thể rồi đẩy ngã từ chung cư 15tầng xuống đất tử vong;

+ Trung Quốc, học sinh 14 tuổi tử vong bị bạn cùng trường đánh hội đồng

- Tại Việt Nam:

+ Bạo lực học đường đang diễn ra trên trên toàn quốc, từ nông thôn đến thành thị,bao gồm nhiều thành phần: giáo viên với học sinh, học sinh với học sinh…

+ Cụ thể:

Một nữ sinh ở Quảng Bình bị bạn đánh và tung clip lên mạng; nộp bài thi học kỳchậm, học sinh lớp 2 bị cô giáo tát tím mặt; Ở Hà Nội, nữ sinh bị nhóm bàn đánh hộiđồng ngồi lên đầu, lột áo ngay tại lớp; Hải Phòng: Cô giáo phạt học sinh uống nướcvắt giẻ lau bảng vì nói chuyện riêng; Cô giáo phạt học sinh 231 cái tát do nói bậy…

4 Văn hóa đọc sách:

* Tích cực:

- Nhiều bạn trẻ yêu thích đọc sách, trân trọng, nâng niu sách;

- Họ coi việc đọc sách là niềm say mê, thú vui không thể thiếu trong cuộc sống…

* Tiêu cực:

- Học sinh lười đọc sách nhiều chữ, thay vào đó là lên mạng để tra cứu đáp án, trongkhi thông tin trên mạng không sâu, chưa được kiểm duyệt…

21

- Một tháng, trung bình 1 người Nhật Bản đọc được vài chục cuốn sách, trong khi ởViệt Nam, theo báo điện tử Vietnamnet đưa tin, 1 năm người Việt chỉ đọc được 4 đầusách, chỉ bằng 1/5 lượng sách đọc được của người Nhật…

- Giới trẻ hiện nay thích đọc sách mang tính giải trí: truyện tranh, truyện ngôn tình…

mà ít đọc sách về văn học, lịch sử, khoa học, kĩ năng…

- Nhiều bạn trẻ cố tỏ ra mình thích đọc sách, yêu sách nhưng thực ra với họ, sách như

là một thứ để khoe khoang;

- Giới trẻ ngày nay còn khó khăn trong việc lựa chọn sách hay; một phần do khônghiểu mình cần gì ở những cuốn sách mà chỉ a dua theo số đông, một phần do trên thịtrường, cuốn sách nào cũng được trình bày hấp dẫn, bắt mắt, quảng cáo rầm rộ… nên

họ bị “nhiễu” thông tin

3.1.1.2 Sổ tay dẫn chứng mảng đạo đức xã hội

* Phần bìa cuốn sổ tay:

* Nội dung các vấn đề lớn:

1.Vấn đề an toàn thực phẩm hiện nay

* Tích cực:

- Nhờ sự kết hợp giữa tiềm năng sẵn có và cùng với chính sách hỗ trợ kịp thời đã tạo

ra nhiều ngành chế biến thực phẩm an toàn cho người tiêu dùng

- Các nhóm ngành chế biến các sản phẩm chăn nuôi thủy hải sản ngày càng phát triểnđặc biệt là thực phẩm đông lạnh rất an toàn

- Nhiều cơ sở bánh kẹo, đồ ăn đông lạnh được thành lập với uy tin và chất lượng cao

* Tiêu cực:

- Hiện nay thực phẩm bẩn đang tràn lan trên thị trường Các thực phẩm này khôngđảm bảo về chất lượng, không rõ nguồn gốc khiến người tiêu dùng khó để lựa chọnđược các sản phẩm đảm bảo an toàn

- Một bài báo trên Tienphong.vn ngày 11/6/2016 cung cấp: theo Cục ATTP, trungbình mỗi năm có khoảng 170 vụ ngộ độc thực phẩm với gần 70000 người trúng độc

và 37 người chết;

- Ngày càng có nhiều người sản xuất kinh doanh sử dụng thuốc kích thích tăngtrưởng, sử dụng cám tăng trưởng trong chăn nuôi, những hóa chất biến nông thủysản, sử dụng nhiều loại chất tẩy rửa thịt cá ôi thối: tẩy trắng bì lợn thối thành đặc sản

ở Thành Phố Hồ Chí Minh; bơm tạp chất vào tôm nguyên liệu ở Bạc Liêu; Phát hiện

cơ sở chuyên thu gom nội tạng, xương trâu, bò thối ở Phú Xuyên, Hà Nội…

- Tình hình hàng giả hàng lậu hàng kém chất lượng về an toàn vệ sinh thực phẩm cònkhá phổ biến trong đó chủ yếu là rượu giả, đồ hộp quá hạn, bánh kẹo kém chất lượng

2.Vấn đề sử dụng mạng xã hội ngày nay

* Tích cực:

- Giúp bạn kết nối với bạn bè Với việc sử dụng mạng xã hội, bạn có thể dễ dàng làm quen với nhiều người; tính năng trò chuyện miễn phí, không giới hạn giúp dễ dàng trò chuyện, tán ngẫu;

- Là một công cụ giải trí, vào mạng ta có thể xem những video giải trí, hài hước giúpgiải tỏa căng thẳng sau giờ làm việc hoặc sau giờ học

- Là công cụ hữu hiệu trong việc truyền tải thông điệp, thông tin đến hàng tỉ ngườitrên khắp hành tinh: kêu gọi cộng đồng chung tay giúp đỡ nhiều người có hoàn cảnhkhó khăn hay để tôn vinh những việc làm tốt trong cuộc sống hàng ngày;

- Là địa điểm kinh doanh, mua bán lí tưởng; có nhiều người kinh doanh online rấtthành công - họ sẽ rao bán những mặt hàng của mình trên mạng xã hội.Bên cạnh đó

thì người mua hàng sẽ rất tiện khi không cần phải đi đâu xa mà vẫn có thể tìm chomình những sản phẩm ưng ý.

* Tiêu cực:

- Giảm tương tác giữa người với người; mạng xã hội khiến nhiều người dùng dành ítthời gian cho người thân xung quanh, ít giao tiếp với mọi người; có những trườnghợp trở nên vô cảm, thờ ơ với những sự việc xung quanh mình

- Việc đăng những hình ảnh hay những video lên mạng xã hội để được nhiều lượtthích và lượt xem không còn là một chuyện xa lạ; có thời điểm cư dân mạng bức xúc,sửng sốt về hành động một cô gái trẻ tạo dáng, chụp hình trên bia mộ liệt sĩ thì khônglâu sau đó là hình ảnh một chàng tra ngồi trên tượng đài Lí Thái Tổ chụp ảnh đượcđăng tải trên Facebook => sự thiếu ý thức, vô văn hóa…;

- Mạng xã hội đã trở thành nơi để không ít bạn trẻ có những phát ngôn lời lẽ thô tụcthiếu văn hóa thậm chí bôi nhọ người khác, tung tin thất thiệt; miệt thị nhiều người cóxuất thân nghèo khó, có thái độ phân biệt đối xử, dùng lời lẽ thô thiển để xúc phạm lẫnnhau

- Hiện nay còn xuất hiện trào lưu ném đá hội đồng trên mạng xã hội, không cần biếtthật giả đúng sai như thế nào chỉ cần 1 hành động sai của 1 cá nhân thì cả cộng đồngmạng cứ thế a dua theo lao vào chửi bớI;

- Nhiều người sử dụng mạng xã hội để livestream bán hàng, khi ở trên mạng đó là 1món hàng lung linh đến khi giao tay người nhận lại không đúng như những gì đã giớithiệu trên mạng xã hội;

- Nhiều người do nghiện mạng xã hội, không quan tâm đến cuộc sống bên ngoài,không giao tiếp => mắc bệnh trầm cảm, tâm thần…

3 Văn hóa ứng xử của con người hiện nay

* Tích cực:

- Đa số học sinh, sinh viên có đạo đức tốt, lễ phép, kính trọng ông bà, cha mẹ, thầy

cô giáo, người lớn tuổi, sống lành mạnh, không sa vào tệ nạn xã hội

- Các phẩm chất như nhân ái, tương thân tương ái giúp đỡ nhau, sống có nghĩa tình, đoàn kết được phát huy:

+ Xây nhà tình nghĩa, quyên góp ủng hộ cho vùng thiên tai, vùng sâu vùng xa, tình nguyện dạy học cho các em nhỏ vùng cao;

+ Nhìn thấy người cơ nhỡ, người vô gia cư đang ngồi co ro, ngủ lăn lóc trước cửa một ngôi nhà, sẽ có những người hối hả dừng lại, nhường cho họ một chiếc áo ấm, quan tâm và giúp đỡ họ…

25

+ Câu chuyện về cô bé Hải An 7 tuổi bị bệnh ung thư đệm cầu não lan tỏa đã quyết định hiến giác mạc của mình sau khi qua đời, từ đó đem lại ánh sáng cho 2 bệnh nhânkhác…

+ Công cuộc “giải cứu” dưa miền Trung ở Hà Nội khó có thể thành công nếu không

có sự tham gia của hàng nghìn sinh viên tình nguyện;

- Học sinh, sinh viên Việt Nam luôn đề cao lòng tự hào, tự tôn dân tộc, tự tin hội nhập với văn hóa văn minh của thế giới; luôn có ý thức vươn tới những giá trị tốt đẹp chân, thiện, mỹ: tham gia các cuộc thi trí tuệ của thế giới và đạt được giải cao: thi Olympic Toán, Vật lí, Tin học quốc tế…

- Có những người giả nghèo, giả khổ, giả làm người khuyết tật để lợi dụng tìnhthương người của người đi đường…

- Thói hung hãn:

+ Chen đẩy nhau để “hôi của”: vụ tài xế bị lật xe rơi nhiều thùng bia xuống đường ởBiên Hòa (Đồng Nai năm 2013) còn người dân xung quanh thì tranh nhau để lấy bia,

từ người già, người trẻ đến trẻ con…

+ Người tham gia giao thông thì còi xe inh ỏi, vượt đèn đỏ, đi trên vỉa hè, rồ ga vượt

ẩu, lấn làn đường, đi ngược chiều, chửi rủa, đánh đấm nhau khi chen lấn lúc tắcđường…

+ Dịp lễ tết: Hàng ngàn người chen chúc nhau mùa lễ hội khi đi đến các di tích nổitiếng: Sau nghi lễ khai ấn đền Trần, hàng trăm người dân, du khách đã trèo rào, xôđẩy bên trong phủ Thiên Trường quyết tâm sờ vào các đồ vật trên ban thờ lấy may;Nhiều thanh niên lao vào cướp kiệu giò hoa tại lễ hội đền Gióng gây ra cảnh hỗnloạn:

3.1.1.3 Sổ tay dẫn chứng mảng môi trường

* Phần bìa cuốn sổ tay:

* Nội dung các vấn đề lớn:

1 Ô nhiễm môi trường

27