bai 39- bien dong so luong ca the cua quan the-hay

II/Nguyên nhân gây biến động và sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể: 1/ Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể.. b/Do thay đổi của các nhân tố sinh thái hữu sinh:

I/Biến động số lượng cá thể:

1/Một số ví dụ:

2/ Khái niệm:

3/ Phân loại: Gồm 2 loại biến động

a/ Biến động theo chu kỳ

- Các loại biến động theo chu kỳ:

+ Biến động theo chu kỳ mùa VD.

+ Biến động theo chu kỳ nhiều năm VD

b/ Biến động không theo chu kỳ

- Khái niệm

- VD

- Nguyên nhân: cháy rừng, dịch bệnh, thiên tai, khai thác tài

II/Nguyên nhân gây biến động và sự điều chỉnh số lượng

cá thể của quần thể:

1/ Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể.

a/Do thay đổi của các nhân tố sinh thái vô sinh:

- Yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, độ ẩm,…

- Sự phụ thuộc mật độ của quần thể.

b/Do thay đổi của các nhân tố sinh thái hữu sinh:

- Yếu tố ảnh hưởng: cạnh tranh (cùng loài), kẻ thù, thức ăn,…

- Sự phụ thuộc mật độ của quần thể.

2/Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể:

- Xu hướng tự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể

- Môi trường sống thuận lợi.

- Môi trường sống không thuận lợi

3/ Trạng thái cân bằng của quần thể: Cơ chế.

II/Phương pháp: Trực quan-hỏi đáp, SGK-hỏi đáp, thảo

luận nhóm

II/Các khái niệm có trong bài:

1 Khái niệm quần thể sinh vật

2 Khái niệm biến động số lượng cá thể của quần thể

3 Khái niệm biến động số lượng cá thể của quần thể

theo chu kỳ

4 Khái niệm biến động theo chu kỳ mùa

5 Khái niệm biến động theo chu kỳ nhiều năm

6 Khái niệm biến động số lượng cá thể của quần thể

không theo chu kỳ

7 Khái niệm nhân tố sinh thái vô sinh

8 Khái niệm nhân tố sinh thái hữu sinh

9 Khái niệm nhân tố sinh thái phụ thuộc mật độ

10 Khái niệm nhân tố sinh thái không phụ thuộc mật độ

Bài 39

BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT.

I BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ

Nêu một số ví dụ về biến động số lượng cá thể trong quần thể mà em biết ?

Hình 39.1: Đồ thị biến độngsố lượng Thỏ và Mèo rừng Canađa theo chu kì 9-10 năm

- Số lượng muỗi tăng nhanh

vào mùa mưa.

2 Khái niệm:

Là sự tăng hoặc giảm số

lượng cá thể trong quần

Hãy xác định dạng biến động số lượng cá

thể của quần thể ở cột 1, cột 2 ?

Nhận xét đặc điểm chung của các dạng biến

động số lượng trong mỗi cột ?

- Số lượng muỗi tăng vào mùa hè.

- Số lượng mèo rừng tăng giảm theo chu kỳ 9-10 năm.

- Biến động số lượng cá cơm

ở biển Peru 10-12 năm.

- Số lượng nấm men tăng mạnh trong vại dưa.

- Số lượng cây dương xỉ giảm mạnh do cháy rừng.

- Số lượng gà ở Thái Nguyên giảm mạnh do dịch cúm gia cầm H5N1.

- Số lượng cá thu giảm mạnh

do sự đánh bắt quá mức của ngư dân ven biển.

Nhận xét

THEO CHU KỲ KHÔNG THEO CHU KỲ

Số lượng cá thể của quần thể biến động theo chu kỳ.

Số lượng cá thể của quần thể biến động một cách đột ngột.

Chim ,cu g¸y xuÊt hiƯn nhiỊu vµo mïa thu ho¹ch lĩa, ng«

a Biến động theo chu kì

Muçi, Õch nh¸i ph¸t triÓn m¹nh vµo mïa m a h ng n m àng năm ăm

(th¸ng 3- 6)

Sè l îng thiªu th©n t¨ng vµo mïa hÌ

4 Vì sao số lượng Thỏ

và Mèo rừng lại tăng

và giảm theo chu kì

gần giống nhau?

Hình 39.1:Đồ thị biến độngsố lượng Thỏ và Mèo rừng Canađa theo chu kì 9-10 năm

Hình 39.1: Đồ thị biến động số lượng cá thể Thỏ không theo chu kì ở Ôxtrâylia

1 Thế nào là biến động số

lượng cá thể của quần thể

theo chu kỳ ? Cho ví dụ ?

2 Nguyên nhân của biến

động theo chu kỳ ?

3 Biến động theo chu kỳ

gồm những loại nào ?

Cho ví dụ ở mỗi loại ?

5 Khi số lượng thỏ giảm điều

gì sẽ xảy ra ?

Hình 39.1:Đồ thị biến độngsố lượng Thỏ và Mèo rừng Canađa theo chu kì 9-10 năm

Hình 39.2: Đồ thị biến động số lượng cá thể Thỏ không theo chu kì ở Ôxtrâylia

2 Thế nào là biến động số

lượng cá thể của quần thể

khơng theo chu kỳ?Cho VD?

1 Mô tả sự biến động số

lượng cá thể Thỏ không

theo chu kì ở Ôxtrâylia?

b Biến động không theo chu kì

Hình 39.2

Ch¸y rõng trµm U Minh Th îng th¸ng 3- 2002

Nguyên nhân của biến động không theo chu kỳ ?

Cho ví dụ từng nguyên nhân?

Phân biệt biến động theo chu kỳ và biến

động không theo chu kỳ ?

Nguyên nhân nào gây ra sự biến động số lượng

cá thể của quần thể ?

Hồn thành PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 ?

II/ NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN ĐỘNG VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ

1.Nguyên nhân gây biến động số lượng

cá thể của quần thể:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Xác định nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể quần thể

tg: 3 phút

QUẦN THỂ

NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN

ĐỘNG QUẦN THỂ Nhóm NTST

1 Cáo ở đồng rêu phương Bắc Số lượng chuột lemmus.

2 Sâu hại mùa màng

3………

4 ………

5 ………

6 ………

7 ………

8 ………

9 ………

10 ………

HS

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Xác định nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể quần thể

Dựa vào bảng hãy xác định các nguyên nhân chính gây nên biến động số lượng cá thể trong

quần thể ?

Số lượng cá cơm tăng hay giảm cĩ làm thay đổi nhiệt

độ của dịng nước nĩng khơng ? Cĩ làm cho dịng nước

nĩng chảy vào thời điểm khác hay khơng ?

QUẦN THỂ

NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN

ĐỘNG QUẦN THỂ Nhĩm NTST

1 Cáo ở đồng rêu phương Bắc Số lượng chuột lemmus.

2 Sâu hại mùa màng

3 Cá cơm ở vùng biển Peru

a Do thay đổi của các

nhân tố vơ sinh

b.Do thay đổi của các nhân tố hữu sinh

Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của

quần thể:

-Sức sống của con non.

-Trạng thái sinh lý của các cá thể.

a Do thay đổi của các

nhân tố vơ sinh

b.Do thay đổi của các nhân tố hữu sinh

Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của

quần thể:

1 Trong các nhân tố vô sinh nhân tố nào ảnh hưởng rõ rệt nhất , tại sao ?

2 Nhân tố vô sinh tác động đến quần thể vào giai đoạn

nào thì dễ gây chết cho các cơ thể nhất ? Vì sao ?

3 Nhân tố hữu sinh tác động đến quần thể biểu hiện như thế nào?

4 Khả năng làm biến động số lượng cá thể trong quần thể của nhân tố con người như thế nào ?

5 Các nhân tố ngoại cảnh có tác động riêng rẽ lên quần thể

SV không?

-Sinh sản ……….(1) -Tử vong ……… (2) -Nhập cư …… (3)

Môi trường thuận lợi

(Thức ăn, kẻ thù, …)

-Cạnh tranh (cùng loài) → ………… (5) -Nguồn thức ăn (có hạn)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA

QUẦN THỂ

-Sinh sản … (1) -Tử vong … (2) -Nhập cư … (3)

Tóm lại : Cơ chế điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể

là sự thống nhất giữa tỉ lệ sinh sản, nhập cư với tỉ lệ tử vong và phát tán của các cá thể trong quần thể

- Cơ chế điều chỉnh tăng:

- Cơ chế điều chỉnh giảm:

Môi trường thuận lợi

(Thức ăn, kẻ thù, …)

-Cạnh tranh (cùng loài) → ….(5) -Nguồn thức ăn (có hạn)

Giảm

… (4)

Số lượng cá thể quần thể

tăng

… (7)

Số lượng cá thể của quần thể giảm

nhiều

xuất cư, tử vong

A

B

Sự biến đổi số lượng của quần thể do tác động tổng hợp của các nhân tố sinh thái Vậy phản ứng của quần thể SV trước tác động của môi trường như thế nào (môi trường thuận lợi

và môi trường không thuận lợi ) ?

2.Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể

- Quần thể luôn có xu hướng tự điều chỉnh

số lượng cá thể bằng cách làm giảm hoặc kích

thích làm tăng số lượng cá thể của quần thể

- Điều kiện sống thuận lợi quần thể tăng mức

sinh sản + nhiều cá thể nhập cư tới SL cá thể tăng

cao -> cạnh tranh -> mức tử vong tăng,sức sinh sản

giảm, xuất cư tăng -> slượng cá thể của QT giảm

- Điều kiện sống không thuận lợi: ngược lại

Cơ chế điều chỉnh : là sự thống nhất giữa tỉ lệ sinh sản, nhập cư với tỉ lệ

tử vong và xuất cư của các cá thể trong quần thể.

Quần thể đạt mức độ cân bằng khi các yếu tố: sinh sản, tử vong, xuất

cư, nhập cư cĩ mối quan hệ với nhau theo phương trình:

c©n b»ng

3 Trạng thái cân bằng của quần thể:

H39.3: Sơ dồ điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể trở lại mức cân

1 Trạng thái cân bằng của quần thể được

duy trì thông qua việc điều hoà yếu tố cấu trúc nào của quần thể ?

2 Thế nào là cơ chế điều hoà mật độ ?

3 Tại sao số lượng cá thể không tăng mãi

lên ?

4 Các nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh

ảnh hưởng như thế nào tới trang thái cân bằng của quần thể ? Lấy ví dụ minh hoạ ?

5 Vì sao nói: Trong tự nhiên, quần thể sinh

vật có xu hướng điều chỉnh số lượng cá thể của mình ở mức cân bằng?

1 vụ màu ? Cơ sở sinh thái học là gì ?

- Vận dụng lý thuyết vào thực tiễn.

XIN CẢM ƠN CÁC THẦY CÔ.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Xác định nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể quần thể

tg: 3 phút

QUẦN THỂ

NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN

ĐỘNG QUẦN THỂ Nhóm NTST

1 Cáo ở đồng rêu phương Bắc Số lượng chuột lemmus.

2 Sâu hại mùa màng

3………

4 ………

5 ………

6 ………

7 ………

8 ………

9 ………

10 ………

HS

-Sinh sản ……….(1) -Tử vong ……… (2) -Nhập cư …… (3)

Môi trường thuận lợi

(Thức ăn, kẻ thù, …)

-Cạnh tranh (cùng loài) → ………… (5) -Nguồn thức ăn (có hạn)