Xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện việt yên, tỉnh bắc giang

Xây dựng văn hóa ứng xử trong mỗi nhà trường là xây dựng mối quan hệgiữa các thành viên trong nhà trường, giáo dục nhân cách người học phù hợp, hiệuquả; xây dựng cách thức ứng xử văn min

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ VĂN HÙNG

XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ VĂN HÙNG

XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Trọng Tuấn

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020

Tác giả luận văn

Đỗ Văn Hùng

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến lãnh đạo Nhàtrường, Khoa Tâm lý - Giáo dục đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi được họctập, nghiên cứu nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao củanhiệm vụ mới

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn TS Lê Trọng Tuấn - Hiệu trưởngtrường dự bị đại học dân tộc trung ương đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi nghiêncứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới bạn bè đồng nghiệp, các thầy, cô giáo vàhọc sinh các trường khối THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang đã tạo mọi điềukiện, cộng tác và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn

Những nội dung học tập được ở trường thông qua tài liệu do các nhà giáolên lớp hướng dẫn nghiên cứu cùng với sự giúp đỡ của các đồng nghiệp đã giúp

tôi nâng cao nhận thức để hoàn thiện đề tài: “Xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang”.

Do thời gian nghiên cứu có hạn, kết quả nghiên cứu có thể còn nhiều hạnchế và thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô để đề tài nghiêncứu được hoàn thiện hơn

Tác giả

Đỗ Văn Hùng

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Khái niệm văn hóa 8

1.2.2 Ứng xử 9

1.2.3 Văn hóa ứng xử 11

1.2.4 Xâydựng văn hoá ứng xử ở trường trung học cơ sở 12

1.3 Một số vấn đề cơ bản về xây dựng văn hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở .12

1.3.1 Sự cần thiết xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở 12

1.3.2 Những biểu hiện của văn hóa ứng xử ở nhà trường trung học cơ sở 14

1.3.3 Nội dung xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở 18

1.4 Một số vấn đề cơ bản về quản lý xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường

trung học cơ sở 20

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác xây dựng văn hoá ứng xử ở trường trung học cơ sở 24

1.5.1 Các yếu tố thuộc về sự lãnh đạo của Hiệu trưởng nhà trường 25

1.5.2 Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn 25

1.5.3 Tập thể học sinh 26

1.5.4 Chi đoàn nhà trường 26

1.5.5 Các quy định của Nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào tạo 27

1.5.6 Sự quan tâm của Sở Giáo dục và Đào tạo và Phòng Giáo dục và Đào tạo 28

1.5.7 Cơ sở vật chất của nhà trường 28

1.5.8 Truyền thống văn hóa của nhà trường 29

1.5.9 Gia đình học sinh (Ông bà, cha mẹ) 29

1.5.10 Sự phối hợp của các lực lượng xã hội 30

Kết luận chương 1 31

Chương 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG 32

2.1 Khái quát về thực trạng khảo sát 32

2.1.1 Vài nét về khách thể khảo sát 32

2.1.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 34

2.2 Thực trạng xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang 36

2.2.1 Thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử của cán bộ quản lý ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 36

2.2.2 Thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử của giáo viên ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 37

2.3 Thực trạng quản lý xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang 38

2.3.1 Thực trạng lập kế hoạch xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sởhuyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang 38

2.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường

THCS huyện Việt Yên 42

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 44

2.3.4 Kiểm tra, đánh giá xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường 47

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 49

2.5 Đánh giá chung về xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 51

2.5.1 Mặt mạnh 51

2.5.2 Mặt hạn chế 51

2.5.3 Nguyên nhân 52

Kết luận chương 2 54

Chương 3 BIỆN PHÁP XÂY DỰNGVĂN HÓA ỨNG XỬ Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN,TỈNH BẮC GIANG 55

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở 55

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 55

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 55

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 55

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 56

3.2 Biện pháp quản lý xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 56

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh về sự cần thiết của việc xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường 56

3.2.2 Tổ chức xây dựng và kế thừa các giá trị văn hóa tinh thần của nhà trường 57

3.2.3 Xây dựng tiêu chí văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tính Bắc Giang 63

3.2.4 Tổ chức phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng

văn hóa ứng xử ở nhà trường 66

3.2.5 Tổ chức hoạt động kiểm tra, đánh giá việc xây dựng văn hóa ứng xử ở trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo kế hoạch đã xây dựng 69

3.3 Thăm dò sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 73

3.3.1 Mức độ cần thiết 73

3.3.2 Tính khả thi 75

3.3.3 Tổng hợp đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 77

Kết luận chương 3 78

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 79

1 Kết luận 79

2 Khuyến nghị 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng HS trong mỗi năm học 33

Bảng 2.2 Thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử của cán bộ quản lý ở các

trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 36

Bảng 2.3 Thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử của giáo viên ở các trường

trung học cơ sở huyện Việt Yên 37

Bảng 2.4 Thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử của học sinh ở các trường

trung học cơ sở huyện Việt Yên 38

Bảng 2.5a Thực trạng lập kế hoạch phát huy những nội dung phù hợp với văn

hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc

Giang39

Bảng 2.5b Thực trạng lập kế hoạch xây dựng những giá trị mới của văn hoá

ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên 41

Bảng 2.6a Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch phát huy những nội dung

phù hợp của văn hóa ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên 42

Bảng 2.6b Mức độ thực hiện nội dung tổchức thực hiện kế hoạch xây dựng

những giá trị mới của văn hoá ứng xử ở trường THCS 43

Bảng 2.7a Thực trạng chỉ đạo thực hiện xây dựng những giá trị phù hợp văn

hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở huyện Việt Yên44

Bảng 2.7b Thực trạng chỉ đạo thực hiện xây dựng những giá trị mới của văn

hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 45

Bảng 2.8a Thực trạng kiểm tra, đánh giá xây dựng những giá trị phù hợp văn

hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở 47

Bảng 2.8b Thực trạng kiểm tra, đánh giá xây dựng những giá trị mới của văn

hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên 48

Bảng 2.9 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục

VHƯX ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên49

Bảng 3.1 Kết quả đánh giá về mức độ cần thiết của những biện pháp 73

Bảng 3.2 Kết quả đánh giá về tính khả thi của những biện pháp 75

Bảng 3.3 Tổng hợp đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 77

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Xây dựng văn hóa ứng xử luôn là nhiệm vụ quan trọng đối với bất kỳ nhàtrường nào Văn hóa ứng xử giúp cho các nhà trường phát triển có hiệu quả và bềnvững Xây dựng văn hóa ứng xử trong mỗi nhà trường là xây dựng mối quan hệgiữa các thành viên trong nhà trường, giáo dục nhân cách người học phù hợp, hiệuquả; xây dựng cách thức ứng xử văn minh, lịch sự, thân thiện trong nhà trường;xây dựng cơ sở vật chất của nhà trường hiện đại, tiện dụng, đảm bảo môi trườngkhông bị ô nhiễm, không gian và cảnh quan sạch đẹp

Ở nước ta trong thời gian gần đây, cơ chế thị trường, sự hội nhập quốc tế cónhiều tác động tích cực đến sự phát triển của nhà trường, song cũng có những tácđộng tiêu cực đến hoạt động đào tạo của nhà trường và văn hóa ứng xử của nhàtrường Trên các phương tiện truyền thông đã luôn bàn tới một số biểu hiện của vănhóa ứng xử bị xuống cấp; chất lượng giáo dục trong các trường chưa đáp ứng đượcyêu cầu phát triển của xã hội; đạo đức của một số học sinh và nhà giáo xuống cấp;đạo lý “tôn sư trọng đạo” suy giảm Bên cạnh đó, những hành vi lệch chuẩn của họcsinh xuất hiện ngày càng nhiều, đặc biệt như các hành vi chơi cờ bạc, nghiện hút, viphạm nội quy học tập của nhà trường, bạo lực học đường,… Một số nhà trường cơ sởvật chất bị xuống cấp, lớp học, bàn ghế, khu nhà vệ sinh, bếp ăn,… không đảm bảolàm giảm đi vẻ đẹp, mỹ quan của trường, điều kiện học tập của học sinh không

đảm bảo,…

Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

đã chỉ rõ một số hạn chế của giáo dục hiện nay như: “…Phương pháp giáo dục,việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả còn lạc hậu, thiếu thực chất Quản lý giáodục vàđào tạo còn nhiều yếu kém Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dụcbất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổimới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghềnghiệp Đầu tư cho giáo dục và đào tạo chưa hiệu quả Chính sách, cơ chế tàichính cho giáo dục và đào tạo chưa phù hợp Cơ sở vật chất kỹ thuật còn thiếu vàlạc hậu, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn” [1

]

Ở nước ta hiện nay, văn hóa ứng xử nhà trường đang là một trong những tâmđiểm chú ý của dư luận và ngày càng xuất hiện nhiều trên các diễn đàn, trên cácphương tiện thông tin đại chúng Nhưng bàn luận về văn hóa ứng xử trong nhàtrường cũng rất đáng báo động, tình trạng thày đánh trò, trò đánh thày đã xẩy ra,khiến dư luận và xã hội lo ngại Hành vi bạo lực học đường diễn biến phức tạp,…Chính vì vậy, việc xây dựng văn hóa ứng xử ở các nhà trường đã trở thành nhiệm

vụ cấp bách trong giai đoạn hiện nay

Huyện Việt Yên là trung tâm kinh tế phát triển nhất của tỉnh Bắc Giang hiệnnay Bên cạnh sự phát triển nhanh, mạnh của huyện Việt Yên cũng có những tác độngtiêu cực tới văn hóa ứng xử của các nhà trường Tình trạng học sinh chạy theo lốisống phương Tây, nghiện game online, nghiện internet dẫn đến học tập sút kém, tìnhtrạng bạo lực học đường, tình trạng học sinh phạm pháp (đánh nhau, trộm cướp…)xuất hiện và có xu hướng phát triển Một số giáo viên thiếu tâm huyết, vi phạm đứcnghề nghiệp Trước thực trạng trên đòi hỏi các trường nói chung và các trường trunghọc cơ sở huyện Việt Yên nói riêng phải chú ý, quan tâm đến đổi mới hoạt động giáodục và xây dựng văn hóa ứng xử Xây dựng văn hóa ứng xử ở các nhà trường đồngnghĩa với việc loại bỏ các vấn đề tồn tại, tiêu cực, hạn chế, hướng tới nâng cao chấtlượng đào tạo tri thức và nhân cách cho người học

Xuất phát từ những vấn đề trên, việc xây dựng văn hóa ứng xử của cáctrường trung học cơ sở ở nước ta hiện nay cũng như ở huyện Việt Yên có tính thời

sự và thực tiễn cao Do vậy, chúng tôi đã lựa chọn đề tài: “Xây dựng văn hóa ứng

xử ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang”để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, khảo sát và đánh giá thực trạng văn hóa ứng

xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang,đềxuất các biệnpháp xây dựng văn hóa ứng xử để nâng cao hiệu quả giáo dục trong nhà trường

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang

3.2 Khách thể nghiên cứu

Xây dựng văn hoá nhà trường ở trường THCS

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về xây dựng văn hóaứng xử ở trường trung học

5 Giả thuyết khoa học

Xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên tỉnh BắcGiang mặc dù đã được quan tâm thực hiện nhưng vẫn còn nhiều hạn chế mà mộttrong những nguyên nhân cơ bản là do công tác quản lý Nếu đề xuất được nhữngbiện pháp xây dựng văn hoá ứng xử một cách khoa học, phù hợp với điều kiệnthực tiễn của các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang sẽ góp phần nângcao chất lượng giáo dục đào tạo ở các trường THCS trong huyện Việt Yên

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về phạm vi nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa ứng xử của Hiệutrưởng các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo cách tiếpcận chức năng quản lý Các nội dung xây dựng văn hóa ứng xử bao gồm: xâydựng văn hóa ứng xử của cán bộ quản lý; xây dựng văn hóa ứng xử của giáo viên;xây dựng văn hóa ứng xử của học sinh

6.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Đề tài tổ chức khảo sát thực tiễn tại 19 trường trung học cơ sở huyện ViệtYên bao gồm 61 cán bộ quản lý và 95 giáo viên, nhân viên

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Chúng tôi thu thập, phân loại, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa nội dung cáctài liệu có liên quan đến vấn đề quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường phổthông để xây dựng khung lý thuyết cho đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng Anket

Chúng tôi sử dụng các mẫu phiếu điều tra dành cho CBQL, giáo viên, nhânviên để tìm hiểu thực trạng nhận thức về văn hóa ứng xử, thực trạng xây dựng vănhóa ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

Chúng tôi tiến hành phỏng vấn sâu một số giáo viên, CBQL, học sinh và phụ huynh học sinh để làm rõ hơn thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử ở 19 trườngtrung học cơ sở huyện Việt Yên

7.2.3 Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến các chuyên gia, các cán bộ quản lý nhằm thu thập các

thông tin cần thiết liên quan đến đề tài và khảo nghiệm tính cần thiết, khả thi của các biện pháp đề xuất

7.3 Phương pháp sử dụng toán thống kê để xử lý kết quả nghiên cứu

Sử dụng phương pháp thống kê trong toán học để xử lý và phân tích các

số liệu từ các bảng hỏi thu thập được

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo phụ lục, nội dung luận văn có gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng văn hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở.

Chương 2: Thực trạng xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ

sởhuyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang

Chương3: Biện pháp xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ

sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1 1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài

Khái niệm “Văn hoá tổ chức” (organisational culture) xuất hiện lần đầu tiêntrên báo chí Mỹ vào khoảng thập niên 1960 và chính thức trở thành một khái niệmtrong Khoa học tổ chức - Quản lí, xuất hiện ở Âu Mỹ từ những năm 80 của thế kỉ

XX, hiện nay là một khái niệm thịnh hành và được phổ biến rộng rãi Thuật ngữtương đương “Văn hoá công ty” (corporate culture) xuất hiện muộn hơn, khoảngthập niên 1970, và trở nên hết sức phổ biến sau khi tác phẩm VH công ty củaTerrence Deal và Atlan Kennedy được xuất bản tại Mỹ năm 1982

Thuật ngữ “Văn hóa ứng xử ở trường học” (Behavioral culture at school) làmột khái niệm mới xuất hiện trong nhiều chục năm gần đây Nội dung của “Vănhoá ứng xử ở trường học” bao hàm nội dung của “Trường học thân thiện” do QuỹNhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xướng từ những thập kỷ cuối thế kỷ XX

Tác giả Purkey và Smith(1982), xác định văn hóa ứng xử ở các nhà trường như một kết cấu, một quá trình và một không gian của các giá trị và chuẩn mực có khả năng dẫn các thành viên (các giáo viên, học sinh và cán bộ nhân viên) theo hướng dạy và học chất lượng Như vậy, tác giả này nhấn mạnh đến yếu tố giá trị và chuẩn mực trong văn hóa nhà trường trong đó có văn hoá ứng xử Yếu tố có vai trò định hướng và điều chỉnh các hoạt động của người dạy và người học, của các cán bộ nhân viên của nhà trường Nói cách khác các giátrị và chuẩn mực của nhàtrường vàcủa xã hội định hướng và điều chỉnh hành vi của các thành viên trong tổ chức nhà trường [dẫn theo 9 ].

Văn hoá ứng xử là một chủ đề đang nhận được sự chú ý nhiều trong cáccuộc tranh luận về trường hiệu quả và cải tiến trường học ở các nước phát triển

Donahoe khi là Tổng giám đốc eBay cũng chỉ ra rằng: “Nếu văn hoá thay đổi thì mọi thứ sẽ thay đổi” đặc biệt là văn hoá ứng xử (dẫn theo [17])

Tháng 01 năm 1996 Trung tâm Lãnh đạo và học tập tại Đại học Calgary ởAlberta, Canada đã tổ chức một cuộc Hội thảo về vấn đề "Tìm hiểu văn hoá học".Những người tham gia đã có quan điểm đa dạng về VH học như Smith và Stolp

(1995) khẳng định rằng "Có lẽ cách tốt nhất để bắt đầu là khuyến khích một bầu không khí nơi các nhân viên và HS thấy những ý tưởng, đó là cung cấp tầm nhìn

xa trông rộng thoải mái" (dẫn theo [15])

Nghiên cứu của GS Peter Smith trường ĐH Sunderlans, Vương quốc Anh

đã khẳng định văn hóa ứng xử có ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với chất lượngcuộc sống và hiệu quả hoạt động của các nhà trường

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước

Thuật ngữ “Văn hoá ứng xử ở nhà trường” là một khái niệm mới xuất hiệntrong mấy năm gần đây và được đề cập ngày một nhiều trong các diễn đàn cũng nhưcác hội thảo Nhưng thực ra bản chất và nội dung của văn hoá ứng xửđã được các nhàtrường ở Việt Nam từ xa xưa xây dựng và trở thành các truyền thống quý báu của dântộc ta như: “Tôn sư trọng đạo”, “Kính thầy yêu bạn”, “Nhất tự vi sư, bán tự

vi sư”, Trong quá trình xây dựng và phát triển, văn hoá ứng xử biểu hiện ngaytrong mọi phương diện QL, trong các hoạt động dạy học cũng như trong mọi hành

vi ứng xử của các thành viên trong nhà trường tạo nên sự khác biệt, các dấu ấn riêng của nhà trường

Văn hóa nhà trường cũng thu hút được sự quan tâm lớn của các tác giả ViệtNam Những nghiên cứu ở Việt Nam tiếp cận vấn đề văn hóa nhàtrường từ nhiềugóc độ khác nhau Có thể nêu ra một số nghiên cứu sau:

Tác giả Phạm Minh Hạc (2009), đã tìm hiểu một số vấn đề lý luận về xâydựng văn hoá ứng xử ở trong nhà trường cụ thể ông đã chỉ ra: Xây dựng văn hóaứng xử, văn hóa giao tiếp trong nhà trường đó là cách ứng xử văn minh, thânthiện, biết tôn trọng, quan tâm đến người khác [12]

Tác giả Phạm Minh Hạc (1991), đã công bố cuốn sách “Giáo dục Việt Namtrước ngưỡng cửa thế kỷ XXI” Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích sâu về giáodục nếp sống văn hóa cho sinh viên trong học tập, sinh hoạt, văn hóa, tiêu dùng

và trong ứng xử [9

]

Tác giả Hồ Bá Thâm (2009), đã nêu một số quan điểm về xây dựng văn hóaứng xử trong nhà trường Theo tác giả, văn hóa ứng xử gồm văn hóa dạy, văn hóahọc, văn hóa quản lý, phục vụ Tác giả có nêu ra văn hóa ứng xử thời phong kiến ởnước ta là “Tiên học lễ, hậu học văn” - Học ứng xử trước rồi mới học nghề, học chữ.Văn hóa ứng xử ngày này gắn với khoa học công nghệ, gắn hiện đại với truyền thống

Tác giả cũng nêu ra một số biểu hiện tiêu cực của văn hóa ứng xử hiện nay ở nước

ta là: bạo lực học đường, bệnh giáo điều rập khuôn, hình thức chủ nghĩa, bảo thủ,bình quân chủ nghĩa,…Văn ứng xử phải là văn hóa mở, phải kích thích sáng tạo,vừa hướng tới hiện đại, mang tính dân tộc [23]

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến giáo dục "cái nền” đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ để họ trở thành những người “vừa hồng vừa chuyên” được thể hiện qua khẩu hiệu “Tiên học Lễ, hậu học Văn”, “Lễ” chính là

văn hoá, là đạo đức, một trong những nội dung cốt lõi của văn hoá nhà trường

Trong những năm gần đây, quan điểm về đổi mới, phát triển GD&ĐT đãđược Đảng ta đề ra từ Đại hội toàn quốc lần thứ VI và ngày càng cụ thể, hoànthiện để sát hợp với thực tiễn và tiếp tục được khẳng định trong Báo cáo chính trịtại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII (2016) Ngày 15-5-2016 Bộ Chính trị khoáXII ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo

tư tưởng đạo đức, phong cánh Hồ Chí Minh Một trong những nội dung chủ yếucủa Chỉ thị đó là coi trọng việc giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ

Đầu năm học 2008-2009 Bộ GD&ĐT đã ban hành Chỉ thị số BGDĐT, ngày 22/7/2008 phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện,học sinh tích cực” là một trong những bước đi đầu tiên tiếp cận hiện đại trong giáodục, đó là xây dựng văn hoá nhà trường

40/2008/CT-Từ năm 2008 đến 2010 theo sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, Học viện QLGD ViệtNam đã hợp tác với Học viện Giáo dục Singapore tổ chức chương trình bồi dưỡngHiệu trưởng trường phổ thông theo hình thức liên kết Việt Nam - Singapore giai đoạn2008-2010 Nội dung chương trình có 7 chuyên đề, trong đó có chuyên đề 3 “Văn hóaứng xử” được rất nhiều nhà Lãnh đạo đánh giá cao về tầm quan trọng của văn hoáứng xử và được coi là một trong những yếu tố hàng đầu làm nên sự thành công trongviệc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

Nhằm tăng cường xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học, tạo chuyểnbiến căn bản về ứng xử văn hóa của cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên, học sinh,sinh viên để phát triển năng lực, hoàn thiện nhân cách, lối sống văn hóa; xây dựngtrường học lành mạnh, thân thiện; nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo; góp phần

xây dựng con người Việt Nam: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết,cần cù, sáng tạo.

Tuy nhiên trong thực tế nội dung xây dựng văn hoá ứng xử ở bậc phổ thôngmới được đề cập đến trong mấy năm gần đây nên còn nhiều hạn chế, chưa đượccáccấp Lãnh đạo quan tâm, chú ý “Nói chung, phạm trù Văn hoá ứng xử chưađược đưa vào phạm vi quản lí nhà trường chúng ta, chưa có tiêu chí, chưa ai khảosát, đánh giá” Cho đến nay vấn đề quản lí xây dựng văn hoá ứng xử lại có rất íttác giả quan tâm đi sâu vào nghiên cứu về lí luận một cách có hệ thống và chưa đivào thực tế các trường THCS Một số sách, bài viết gần đây chủ yếu là nhữngSáng kiến kinh nghiệm, Báo cáo tham luận, Hội thảo khoa học…

Nhìn chung, trong các đề tài nghiên cứu, bài viếtlà những nghiên cứu về vănhoá ứng xử ở nhà trường, nhưng chưa đề cập sâu đến công tác quản lí xây dựng văn

hoá ứng xử ở trường THCS Luận văn “Xây dựng văn ứng xử ở các trường THCS

huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang’’có kế thừa và phát triển những kết quả nghiên cứu

trên với hy vọng để làm sáng tỏ biện pháp quản lí xây dựng văn hoá ứng xử ở trườngTHCS có hiệu quả góp phần xây dựng một môi trường tích cực cho cán bộ, giáo viên,nhân viên và học sinh trong giai đoạn phát triển hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm văn hóa

Theo nghiên cứu của nhiều tác giả, thuật ngữ “Văn hóa” xuất hiện rất sớm ởTrung Hoa Lưu Hướng (Ước đoán 77 - 76 TCN) đời Tây Hán là người sử dụngthuật ngữ “Văn hóa” trong sách Thuyết Uyển, bài Chi Vũ: "Bậc thánh nhân trị thiên

hạ, trước dùng văn đức rồi sau mới dùng vũ lực Phàm dùng vũ lực đều để đối phó

kẻ bất phục tùng, dùng văn hóa không thay đổi được thì sau đó sẽ chinh phạt" “Vănhóa” được hiểu như một cách giáo hóa đối lập với vũ lực, dùng văn để trị, để thayđổi, biến đổi Hiểu theo nghĩa đầy đủ, văn hóa là sự giáo hóa, vun trồng nhân cáchcon người, làm thay đổi con người [dẫn theo 7]

Văn hóa theo tiếng Latinh là “cultus” nghĩa là sự trồng trọt Danh từ “cultus” được hiểu theo hai nghĩa khác nhau “cultusagri” là trồng trọt ngoài đồng (trồng cây)

và “cultusannimi” là trồng tinh thần, trồng người.

Theo từ điển Tiếng Việt văn hóa được định nghĩa là: “Văn hóa là tổng thế nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử”.

Như vậy theo nghĩa gốc của từ “văn hóa” thì đó là làm cho sự vật, hiện tượngsinh sôi, nảy nở, phát triển theo chiều hướng tốt đẹp.

UNESCO (2002) đã đưa ra một định nghĩa chính thức về văn hóa:“Văn hóaphản ánh và thể hiện một cách tổng quát sống động mọi mặt của cuộc sống (của mỗicác nhân và các cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ, cũng như đang diễn ra tronghiện tại, qua hàng bao thế kỷ, nó đã cấu thành nên một hệ thống các giá trị, truyềnthống, thẩm mỹ và lối sống, mà dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêngcủa mình” [12, tr.12]

Hơn nửa thế kỷ trước, trong một số ghi chép ở trang cuối cùng của tập thơ

“Nhật ký trong tù” lãnh tụ Hồ Chí Minh viết “ý nghĩa của văn hóa: Vì lẽ sinh tồn

cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ,chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa, nghệ thuật, những công cụcho sinh hoạt hằng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng, toàn bộ nhữngsáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” Từ nhận thức ấy, Hồ Chí Minh đưa ra kháiniệm về văn hóa: “Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng vớibiểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầu củađời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”. Có thể nói, đây là một cách tiếp cận văn hóa từ

ý nghĩa khái quát, đặc trưng nhất của nó, một định nghĩa cô đọng và chính xác về vănhóa [22]

Theo tác giả Trần Quốc Thành (2011), “VH biểu hiện chủ yếu trong mối quan

hệ giữa con người với con người, là một dạng chuẩn mực điều tiết mối quan hệ giữangười với người VH quy định cách ứng xử giữa người với người, được con ngườithừa nhận, duy trì và phát triển nó” [5, tr.113 ]

Dựa trên những quan niệm và những cách tiếp cận nêu trên có thể hiểu: Văn hóa

là sự sáng tạo của con người, tích lũy lại trong quá trình hoạt động thực tiễn - xã hội, được đúc kết thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội, biểu hiện thông qua vốn di sản văn hóa và hệ văn hóa ứng xử của cộng đồng, làm nên bản sắc riêng của một cộng đồng xã hội Văn hóa không chỉ bao gồm các tác phẩm nghệ thuật mà còn cả lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống, tín ngưỡng.

1.2.2 Ứng xử

Ứng xử là một từ ghép gồm hai từ “ứng” và “xử” Mà ứng và xử lại bao gồm

nhiều nghĩa khác nhau: ứng phó, ứng đáp, ứng đối, ứng biến và xử: xử sự, xử lý, xử trí,

xử thế, hành xử…Ứng xử là thái độ, hành vi, lời nói thích hợp trong quan hệ giao tiếp giữa người với người, giữa người với thiên nhiên Ứng xử là phản ứng có lựa chọn tính

toán, là cách nói năng tùy thuộc vào tri thức, kinh nghiệm và nhân cách của mỗingười nhằm đạt kết quả cao nhất trong giao tiếp.

Từ lâu vấn đề ứng xử của con người là một phạm trù được nhiều nhà tâm lýhọc, xã hội học, sinh vật học quan tâm Bởi con người muốn tồn tại, trước hết phảidựa vào bản chất tự nhiên nhờ sự tiến hóa của thế giới vật chất, vì thế nó cũng chịu sựchi phối của tự nhiên đồng thời tác động lại tự nhiên theo cách này hay cách khác cóthể coi là ứngxử

Các nhà khoa học đã đưa ra khái niệm ứng xử dưới nhiều góc độ khác nhau:Góc độ sinh học, xã hội học, tâm lý học,

Hai tác giả Nguyễn Văn Hộ và Trịnh Trúc Lâm (2000) quan niệm “Ứng xử là

những phản ứng đáp lại đối với tự nhiên (theo nghĩa là thế giới vật chất bao quanh mỗi người và theo nghĩa là những con người khác, những mối quan hệ khác, kể cả những sản phẩm do con người tạo ra) theo cách này hay cách khác” [dẫn theo 3, tr.10) Quan niệm

này xác định rõ phạm vi, đối tượng được tác động bởi sự ứng xử của chủ thể Đó là thế giới vật chất xung quanh con người, con người, sản phẩm do con người tạo ra.

Theo tác giả Lê Thị Bừng (1997), “Ứng xử là sự phản ứng của con người đối

với sự tác động của người khác đến mình trong một tình huống cụ thể nhất định Nó thể hiện ở chỗ con người không chủ động trong giao tiếp mà chủ động trong phản ứng có sự lựa chọn, có tính toán thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng,

… tùy thuộc vào tri thức, kinh nghiệm và nhân cách của con người nhằm đạt kết quả giao tiếp cao nhất” [4,tr.12].

Tác giả Ngô Công Hoàn (1995) cho rằng: “Ứng xử là những phản ứng, hành

vi của con người nảy sinh trong quá trình giao tiếp, do những rung cảm cá nhânkích thích nhằm lĩnh hội, truyền đạt những tri thức, vốn sống, kinh nghiệm của cá nhân,

Hay nói cách khác, Ứng xử là một biểu hiện của giao tiếp, là sự phản ứng củacon người trước sự tác động của người khác với mình trong một tình huống nhất định

được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng của con người nhằm đạt kết quả tốt trong mối quan hệ giữa con người với nhau Xét trên bình diện nhân cách thì bản chất của ứng xử chính là những đặc điểm tính cách của cá nhân được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ và cách nói năng của cá nhân với những người xung quanh.

1.2.3 Văn hóa ứng xử

Văn hóa ứng xử của con người Việt Nam ta được hình thành trong quá trìnhgiao tiếp qua 4000 năm dựng nước và giữ nước Trong cuộc sống hàng ngày ngườiViệt Nam luôn quan tâm đến vấn đề giao tiếp, người Việt Nam do thiên về tình hơn

về lý nên khi giao tiếp con người luôn đề cao vai trò của việc sử dụng ngôn ngữ đểđảm bảo cho sự đoàn kết nhất trí, cho cuộc sống vui vẻ hài hòa Vì vậy, Người ViệtNam luôn nhắc nhở nhau khi giao tiếp, nói năng phải cân nhắc lựa chọn, tránh kiểuhành xử khiếm nhã làm mất lòng người khác Ông cha ta luôn dạy con cháu qua các

câu ca dao, tục ngữ như: “Ăn phải nhai nói phải nghĩ”, “Lời nói chẳng mất tiền mua,

lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”, “Thương người như thể thương thân”,

Thuật ngữ văn hóa đặt trước ứng xử có nghĩa là tô đậm chiều cao phẩm chất,chiều rộng quan hệ của người ứng xử Có con người là có cách ứng xử giữa họ vớinhau, giữa họ với môi trường sống Nhưng văn hóa ứng xử được hình thành từ khivăn minh phát triển ở một cấp độ nào đó nhằm diễn đạt cách ứng xử con người đốivới thiên nhiên, đối với xã hội và đối với chính mình Văn hóa ứng xử là sự thể hiệntriết lý sống, các lối sống, lối suy nghĩ, lối hành động của một cộng đồng người trongviệc ứng xử và giải quyết mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội và từ

vi mô đến vĩ mô

Khái niệm văn hóa ứng xử được tập thể tác giả trong công trình nghiên cứu

“Văn hóa ứng xử của người Hà Nội với môi trường thiên nhiên” do Nguyễn ViếtChức chủ biên cho rằng văn hóa ứng xử gồm “cách thức quan hệ, thái độ và hànhđộng của con người đối với môi trường thiên nhiên, xã hội và đối với người khác”.Như vậy theo các tác giả văn hóa ứng xử gồm ba chiều quan hệ đó là: với thiên nhiên,với xã hội và với bản thân Văn hóa ứng xử gắn với các thước đo mà xã hội dùng đểứng xử Đó là các chuẩn mực xã hội [4, tr 54]

Trong nghiên cứu của mình, tác giả Nguyễn Thanh Tuấn (2005) cho rằng:

“Trong nền VH Việt Nam cổ truyền, không có khái niệm văn hóa ứng xử Khái niệmlối sống hay VH lối sống là tương đương với phạm trù văn hóa ứng xử Thuật ngữvăn hóa ứng xử xuất hiện như là kết quả của quá trình cải biến XH nói chung và xây dựng con người mới, VH mới nói riêng” [18, tr.9 -13].

Chia sẻ quan điểm trên, tác giả Lê Thi (2012) nêu rõ: “Nếp sống văn hóa chính

là những ứng xử VH được coi là phù hợp với truyền thống văn hóa, thuần phong mỹtục, đạo lý của dân tộc, là những hành vi ứng xử giữa con người với con người vàgiữa con người với thiên nhiên Nếp sống văn hóa của người Việt Nam được biểuhiện trong nhiều lĩnh vực: Kinh tế, VH, XH qua nếp sinh hoạt, làm việc, đối nhân xửthế, sự quan tâm của mỗi cá nhân đối với đồng loại” [16, tr.23]

Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Văn hóa ứng xử là những chuẩn mực xãhội về ứng xử có tác dụng định hướng cho thái độ, hành vi của con người trongnhững tình huống ứng xử nảy sinh với bản thân, với người khác, với thế giới xungquanh Hay có thể nói, văn hóa ứng xử là một nội dung của văn hóa lối sống, thể hiệntrình độ đạo đức, thẩm mỹ, diện mạo nhân cách của một cá nhân trong tập thể, cộngđồng, một quốc gia, dân tộc Nói cách khác, văn hóa ứng xử thể hiện trình độ pháttriển của con người, của xãhội

1.2.4 Xây dựng văn hoá ứng xử ở trường trung học cơ sở

Từ các khái niệm văn hóa, văn hóa ứng xử, chúng tôi hiểu: xây dựng văn hóa

ứng xử ở các trường trung học cơ sở là việc hình thành các chuẩn mực xã hội về ứng

xử có tác dụng định hướng cho thái độ, hành vi của con người trong những tình huống ứng xử nảy sinh với bản thân, với người khác, với thế giới xung quanh.

1.2.5 Quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở

Quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở là sự tác động cóđịnh hướng, có mục đích, có hệ thống thông tin của chủ thể quản lý tới khách thểquản lý nhằm tạo ra hoặc gìn giữ, phát triển các giá trị vật chất và các giá trị tinh thầncủa nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục và truyền lại cho các thế hệ sau

1.3 Một số vấn đề cơ bản về xây dựng văn hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Sự cần thiết xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

Như chúng ta đã biết trong bối cảnh hiện nay, xu thế toàn cầu hóa, cạnh tranhquốc tế đang diễn ra trên tất cả các lĩnh vực và ngày càng trở nên gay gắt, đòi hỏi mọiloại hình thiết chế tổ chức xã hội phải tái cấu trúc lại chính mình để thích nghi và pháttriển, dựa trên cơ sở phát huy nguồn lực nội sinh và tìm kiếm, dung nạp các nguồnlực ngoại sinh Lý luận và thực tiễn cho thấy, văn hóa là một nguồn lực nội sinh có thểtạo nên sự phát triển đột phá và bền vững cho một tổ chức, khi tổ chức đó biết khaithác, vận dụng các yếu tố văn hóa vào hoạt động của mình Với những lý do như vậy,các loại hình tổ chức ngày càng nhận thức được vai trò quan trọng

của việc xây dựng văn hóa phù hợp để nâng cao sức cạnh tranh và tạo ra khả năngphát triển bền vững Vì vậy, nhà trường là một tổ chức cũng cần phải xây dựng

văn hóa cho riêng mình, đó là văn hoá ứng xử

Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường THCS sẽ tạo ra văn hóa học đường

và động lực để hoàn thiện, phát triển nhân cách, đạo đức, trí tuệ và lối sống tốt đẹpcủa cán bộ quản lý, nhà giáo, học sinh Cụ thể như sau:

* Xây dựng văn hoá ứng xử ở nhà trường tác động đến hoạt động sư phạm, tạo động lực làm việc

Động lực sư phạm được tạo nên bởi nhiều yếu tố, trong đó văn hoá ứng xử

là một động lực vô hình nhưng có sức mạnh kích thích hơn cả các biện pháp kinh

- Văn hoá ứng xử ở nhà trường tích cực giúp cho người dạy, người học vàmỗi người trong lực lượng xã hội xung quanh có cảm giác tự hào, hãnh diện vìđược là thành viên của tổ chức nhà trường, được làm việc vì những mục tiêu cao

để được làm việc ở một môi trường hoà đồng, thân thiện, thoải mái, được cốnghiến, sáng tạo và được thừa nhận và tôn trọng

*Xây dựng văn hoá ứng xử ở nhà trường nhằm hỗ trợ điều phối và kiểm soát hành

vi của cá nhân

Văn hóa ứng xử hỗ trợ điều phối và kiểm soát hành vi của các cá nhân bằngcác chuẩn mực, thủ tục, quy trình, quy tắc và bằng dư luận do những thế hệ conngười trong tổ chức nhà trường xây dựng lên.

Khi nhà trường phải đối mặt với một vấn đề phức tạp, chính văn hóa tổchức là điểm tựa tinh thần, giúp các nhà quản lý trường học và đội ngũ GV hợptác, phát huy trí lực để có những quyết định và sự lựa chọn đúng đắn

* Xây dựng văn hoá ứng xử hạn chế tiêu cực và xung đột.

Văn hóa ứng xử giúp các thành viên tổ chức thống nhất về cách nhận thức vấn

đề, cách đánh giá, lựa chọn, định hướng và hành động Nó tựa như chất keo gắn kếtcác thành viên lại thành một khối, tạo ra những dư luận tích cực hạn chế những biểuhiện tiêu cực trái với quy tắc, chuẩn mực thông thường của tổ chức Nó hạn chếnhững nguy cơ mâu thuẫn và xung đột; và khi xung đột là không thể tránh khỏi thìVHƯX tạo ra hành lang pháp lý, đạo lý phù hợp để góp phần khắc phục, giải quyếtxung đột trên nguyên tắc không để phá vỡ tính chỉnh thể của tổ chức nhà trường

* Xây dựng văn hóa ứng xử để nâng cao chất lượng các hoạt động của nhà trường Tổng hợp tất cả các yếu tố trên, từ sự gắn kết, tạo động lực, điều

phối kiểmsoát và hạn chế những nguy cơ làm giảm sức mạnh của tổ chức, rõ ràng là, vănhoá ứng xử trongnhà trường đã làm tăng hiệu quả các hoạt động trong nhà trường,trên cơ sở đó mà dần dần tạo nên những phẩm chất đặc trưng khác biệt cho tổchức trường học Đó là cơ sở nâng cao uy tín, “thương hiệu” của nhà trường, tạo

đà cho các bước phát triển tốt hơn

1.3.2 Những biểu hiện của văn hóa ứng xử ở nhà trường trung học cơ sở

- Nuôi dưỡng bầu không khí cởi mở, dân chủ, hợp tác, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau;

- Mỗi cán bộ, GV đều biết rõ công việc mình phải làm, hiểu rõ trách nhiệm,luôn có ý thức chia sẻ trách nhiệm, tích cực tham gia vào việc ra các quyết địnhdạy và học;

- Coi trọng con người, cổ vũ sự nỗ lực hoàn thành công việc và công nhận

sự thành công của mỗi người;

- Nhà trường có những chuẩn mực để luôn luôn cải tiến, vươn tới;

- Sáng tạo và đổi mới;

- Khuyến khích GV cải tiến phương pháp nâng cao chất lượng dạy, học; GV được khuyến khích tham gia đóng góp ý kiến trong các hoạt động của nhà trường;

- Khuyến khích đối thoại và hợp tác, làm việc nhóm;

- Chia sẻ quyền lực, trao quyền, khuyến khích tính tựgiác, tự chịu trách nhiệm;

- Chia sẻ tầm nhìn;

- Nhà trường thể hiện sự quan tâm, có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ, lôi kéocộng đồng cùng tham gia giải quyết những vấn đề của GD và được cụ thể hoá trongthông tư số:06/2019/TT-BGDĐTcủa Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hànhThông tư quy định Quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên có các nội dung sau:

- Bảo vệ, giữ gìn cảnh quan cơ sở giáo dục; xây dựng môi trường giáo dục

an toàn, thân thiện, xanh, sạch, đẹp

- Cán bộ quản lý, giáo viên phải sử dụng trang phục lịch sự, phù hợp vớimôi trường và hoạt động giáo dục; nhân viên phải sử dụng trang phục phù hợp vớimôi trường giáo dục và tính chất công việc; người học phải sử dụng trang phụcsạch sẽ, gọn gàng phù hợp với lứa tuổi và hoạt động giáo dục; cha mẹ người học

và khách đến trường phải sử dụng trang phục phù hợp với môi trường giáo dục

- Không sử dụng trang phục gây phản cảm

-Không hút thuốc, sử dụng đồ uống có cồn, chất cấm trong cơ sở giáo dục theo quy định của pháp luật; không tham gia tệ nạn xã hội

- Không sử dụng mạng xã hội để phát tán, tuyên truyền, bình luận nhữngthông tin hoặc hình ảnh trái thuần phong mỹ tục, trái đường lối của Đảng, chínhsách, pháp luật của Nhà nước hoặc làm ảnh hưởng xấu đến môi trường giáo dục

- Không gian lận, dối trá, vu khống, gây hiềm khích, quấy rối, ép buộc, đedọa, bạo lực với người khác

- Không làm tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của bản thân, ngườikhác và uy tín của tập thể

Những biểu hiện của văn hóa ứng xử trong các mối quan hệ ở nhà trườngTHCS bao gồm:

* Ứng xử của cán bộ quản lý cơ sở giáo dục

- Ứng xử với người học: Ngôn ngữ chuẩn mực, dễ hiểu; yêu thương, tráchnhiệm, bao dung; tôn trọng sự khác biệt, đối xử công bằng, lắng nghe và động viên, khích lệ người học Không xúc phạm, ép buộc, trù dập, bạo hành

- Ứng xử với giáo viên, nhân viên: Ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng, khích lệ,động viên; nghiêm túc, gương mẫu, đồng hành trong công việc; bảo vệ uy tín,danh dự, nhân phẩm và phát huy năng lực của giáo viên và nhân viên; đoàn kết,dân chủ, công bằng, minh bạch Không hách dịch, gây khó khăn, xúc phạm, địnhkiến, thiên vị, vụ lợi, né tránh trách nhiệm hoặc che giấu vi phạm, đổ lỗi

- Ứng xử với cha mẹ người học: Ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng, hỗ trợ, hợp tác, chia sẻ, thân thiện Không xúc phạm, gây khó khăn, phiền hà, vụ lợi

- Ứng xử với khách đến cơ sở giáo dục: Ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng, lịch sự, đúng mực Không xúc phạm, gây khó khăn, phiền hà

* Ứng xử của giáo viên

- Ứng xử với người học: Ngôn ngữ chuẩn mực, dễ hiểu, khen hoặc phê bìnhphù hợp với đối tượng và hoàn cảnh; mẫu mực, bao dung, trách nhiệm, yêu thương;tôn trọng sự khác biệt, đối xử công bằng, tư vấn, lắng nghe và động viên, khích lệngười học; tích cực phòng, chống bạo lực học đường, xây dựng môi trường giáodục an toàn, lành mạnh, thân thiện Không xúc phạm, gây tổn thương, vụ lợi;không trù dập, định kiến, bạo hành, xâm hại; không thờ ơ, né tránh hoặc che giấucác hành vi vi phạm của người học

- Ứng xử với cán bộ quản lý: Ngôn ngữ tôn trọng, trung thực, cầu thị, thammưu tích cực và thể hiện rõ chính kiến; phục tùng sự chỉ đạo, điều hành và phâncông của lãnh đạo theo quy định Không xúc phạm, gây mất đoàn kết; không thờ

ơ, né tránh hoặc che giấu các hành vi sai phạm của cán bộ quản lý

- Ứng xử với đồng nghiệp và nhân viên: Ngôn ngữ đúng mực, trung thực, thânthiện, cầu thị, chia sẻ, hỗ trợ; tôn trọng sự khác biệt; bảo vệ uy tín, danh dự và nhânphẩm của đồng nghiệp, nhân viên Không xúc phạm, vô cảm, gây mất đoàn kết.

- Ứng xử với cha mẹ người học: Ngôn ngữ đúng mực, trung thực, tôn trọng,thân thiện, hợp tác, chia sẻ Không xúc phạm, áp đặt, vụ lợi

- Ứng xử với khách đến cơ sở giáo dục: Ngôn ngữ đúng mực, tôn trọng Không xúc phạm, gây khó khăn, phiền hà

* Ứng xử của nhân viên

- Ứng xử với người học: Ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng, trách nhiệm, khoan dung, giúp đỡ Không gây khó khăn, phiền hà, xúc phạm, bạo lực

- Ứng xử với cán bộ quản lý, giáo viên: Ngôn ngữ đúng mực, trung thực,tôn trọng, hợp tác; chấp hành các nhiệm vụ được giao Không né tránh tráchnhiệm, xúc phạm, gây mất đoàn kết, vụ lợi

- Ứng xử với đồng nghiệp: Ngôn ngữ đúng mực, hợp tác, thân thiện Khôngxúc phạm, gây mất đoàn kết, né tránh trách nhiệm

- Ứng xử với cha mẹ người học và khách đến cơ sở giáo dục: Ngôn ngữ đúng mực, tôn trọng Không xúc phạm, gây khó khăn, phiền hà

* Ứng xử của người học trong cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên

- Ứng xử với cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên: Kính trọng, lễ phép,trung thực, chia sẻ, chấp hành các yêu cầu theo quy định Không bịa đặt thông tin;không xúc phạm tinh thần, danh dự, nhân phẩm, bạo lực

- Ứng xử với người học khác: Ngôn ngữ đúng mực, thân thiện, trung thực,hợp tác, giúp đỡ và tôn trọng sự khác biệt Không nói tục, chửi bậy, miệt thị, xúcphạm, gây mất đoàn kết; không bịa đặt, lôi kéo; không phát tán thông tin để nóixấu, làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm người học khác

-Ứngxử với cha mẹ và người thân: Kính trọng, lễ phép, trung thực, yêu thương.

- Ứng xử với khách đến cơ sở giáo dục: Tôn trọng, lễ phép

* Ứng xử của cha mẹ người học

- Ứng xử với người học: Ngôn ngữ đúng mực, tôn trọng, chia sẻ, khích lệ, thân thiện, yêu thương Không xúc phạm, bạo lực.

- Ứng xử với cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên: Tôn trọng, trách nhiệm, hợp tác, chia sẻ Không bịa đặt thông tin; không xúc phạm tinh thần, danh dự, nhân phẩm.

* Ứng xử của khách đến cơ sở giáo dục

- Ứng xử với người học: Ngôn ngữ đúng mực, tôn trọng, thân thiện Không xúc phạm, bạo lực

- Ứng xử với cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên: Đúng mực, tôn trọng Không bịa đặt thông tin Không xúc phạm tinh thần, danh dự, nhân phẩm [21]

1.3.3 Nội dung xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

Nội dung xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở bao

gồm: a Xây dựng văn hóa ứng xử của cán bộ quản lý

Người lãnh đạo nhà trường trước hết là hiệu trưởng, phó hiệu trường cầnphải xây dựng cho mình một phong cách lãnh đạo phù hợp Đó là phong cách lãnhđạo vừa đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển kinh tế thị trường và hội nhập,vừa tranh thủ được trí tuệ của tập thể giáo viên, phụ huynh,…

Cũng với xây dựng phong cách lãnh đạo, hiệu trưởng nhà trường cần xâydựng cho mình và cho giáo viên, cán bộ của nhà trường phong cách làm việc hiệuquả, chuyên nghiệp, văn minh, lịch sự trong thực hiện nhiệm vụ của mỗi người

b Xây dựng văn hóa ứng xử của giáo viên

Hành vi ứng xử là biểu hiện rõ nhất của văn hóa ứng xử ở nhà trường Chính

vì vậy, trong xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường cần xây dựng hành vi ứng xử

có văn hóa của lãnh đạo, cán bộ phục vụ, giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinhkhi đến trường

Các hành vi ứng xử mà nhà trường xây dựng phải đảm bảo văn minh, lịch

sự, tôn trọng lẫn nhau, thân thiện, vị tha, Giáo viên cũng cần đánh giá kết quảnhọc tập, sự rèn luyện phấn đấu của học sinh một cách công minh, không thiên vịhay định kiến Khách quan và công bằng là cơ sở xây dựng niềm tin của giáo viên,cán bộ với lãnh đạo nhà trường, niềm tin của học sinh và phụ huynh với thầy côgiáo và nhà trường

c Xây dựng văn hóa ứng xử của học sinh

Xây dựng văn hóa của học sinh là hình thành ở các em các chuẩn mực ứng

xử có văn hóa trong các mối quan hệ, cụ thể như sau:

* Ứng xử của HS với thầy/cô giáo, các cô/chú NV trong nhà trường, thể hiện:

- Luôn thể hiện được sự kính trọng, lịch sự, lễ phép với thầy cô và nhân viên trong nhà trường

- Không có những hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự của thầy, cô giáo và nhân viên trong nhà trường

- Không có lời nói, cử chỉ suồng sã, quá trớn vượt qua mối quan hệ thầy, trò, biết giữ khoảng cách đúng mực với thầy, cô

- Biết nhận lỗi, sửa sai khi mắc lỗi; Biết lắng nghe khi được thầy cô góp ý, khuyên

bảo

Biết kiềm chế cảm xúc, thể hiện thái độ, hành vi đúng mực khi có quan điểm trái ngược với thầy/cô

- Tự tin khi bày tỏ ý kiến, quan điểm với thầy, cô

- Sử dụng ngôn ngữ phù hợp trong giao tiếp, ứng xử với thầy, cô

* Ứng xử giữa HS với bạn bè, thể hiện:

- Có cử chỉ nhã nhặn, lịch sự khi giao tiếp với bạn bè, biết “cảm ơn”, “xin lỗi” kịp thời, đúng lúc, đúng nơi Giữ đúng lời hứa, giờ hẹn với mọingười

- Chú ý đến những người xung quanh, quan tâm chia sẻ niềm vui, nỗi buồnvới người thân, bạn bè trong và ngoài lớp Sẵn sàng giúp đỡ mọi người trong học tập

và trong cuộc sống Luôn khiêm tốn, thậtthà

- Có thái độ bất bình trước những hành vi thiếu văn hóa Góp ý phê bình mộtcách tế nhị, khéo léo, tránh gây ức chế, xúc phạm người được góp ý phê bình Tôntrọng sở thích, cá tính của người khác nếu cá tính của họ không ảnh hưởng xấu đếnnhững người xungquanh

- Tôn trọng danh dự, nhân cách, lợi ích của mọingười

- Có lòng tự trọng, tự nhận trách nhiệm trong công việc và cuộc sống Có lòng nhân hậu, thái độ lạc quan, yêuđời

- Biết lắng nghe khi được bạn bè góp ý; Biết kiềm chế cảm xúc, thể hiện thái

độ, hành vi đúng mực khi có quan điểm trái ngược với bạn;

- Tự tin khi bày tỏ ý kiến/quan điểm trước bạn bè

* Ứng xử với người thân trong gia đình:

- Hiếu thảo, kính trọng, lễ phép với ông bà, cha mẹ

- Biết kính trên nhường dưới, quan tâm đến mọi người trong gia đình

- Biết giữ gìn truyền thống gia đình *

Ứng xử với mọi người xung quanh:

-Biết bảo vệ lẽ phải, có thái độ phản đối hành vi sai trái

-Có cử chỉ lịch sự: biết nói xin lỗi khi làm sai và cảm ơn khi được giúp đỡ

-Biết thể hiện giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc;

-Tự tin khi bày tỏ ý kiến/quan điểm với người xung quanh;

Tất cả các ứng xử trong và ngoài nhà trường là nhằm xây dựng một môi trườngsống văn minh, lịch sự

1.4 Một số vấn đề cơ bản về quản lý xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

a Lập kế hoạch xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

Hiệu trưởng cùng với Ban giám hiệu và các bộ phận chức năng của các nhàtrường phải lập được kế hoạch xây dựng văn hoá ứng xử Lập kế hoạch xây dựngvăn hóa văn hóa ứng xử thể hiện ở các khía cạnh sau:

* Lập kế hoạch phát huy những nội dung phù hợp với văn hoá ứng xử của mỗi nhà trường

Lập kếhoạch phát huy những nội dung phù hợp với văn hoá ứng xử của mỗinhàtrường là việcphát huy các giá trịvănhóavật chất và tinh thần mà các nhàtrường

đã có Những giá trị này vẫn còn phù hợp với việc xây dựng văn hoá ứng xửtrongthời điểm hiện tại của các nhà trường, phù hợp với yêu cầu giáo dục của đấtnước, phù hợp với văn hóa dân tộc

Việc lập kế hoạch xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường phải đáp ứngđược các yêu cầu sau:

- Kế hoạch xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường qua việc phát huy những nội dung phù hợp được tích hợp vào kế hoạch chung của các nhà trường

- Kế hoạch bao quát hết các nội dung phù hợp cần phát huy trong việc xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường

- Kế hoạch chỉrõ các mốc thời gian, các nội dung chính cần phát huy để xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường

- Xây dựng kế hoạch tuyên truyền về những nội dung cần phát huy trong xâydựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường

- Xây dựng kế hoạch tập huấn cho giáo viên và cán bộ các nhà trường về những nội dung cần phát huy trong xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường.-Xây dựng kế hoạch tập huấn kĩ năng lôi cuốn các lực lượng khác ở địaphương tham gia vào việc phát huy những nội dung phù hợp trong xây dựng vănhoá ứng xử (ủy ban nhân dân quận/phường; phòng giáo dục và đàotạo; các tổ chứcchính trị xã hội tại phường/xã; quận/huyện, ).

- Xây dựng kế hoạch phối hợp với cha mẹ học sinh trong việc phát huy những nội dung phù hợp của xây dựng văn hoá ứng xử

- Xây dựng kế hoạch kiểm tra, thanh tra về việc phát huy những nội dung phù hợp của xây dựng văn hoá ứng xử

* Lập kế hoạch xây dựng những nội dung mới của văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

Bên cạnh việc lập kế hoạch phát huy những nội dung phù hợp của văn hóavăn hoá ứng xử thì Hiệu trưởng các nhà trường cần lập kế hoạch xây dựng nhữngnội dung mới của văn hoá ứng xử để thực hiện mục tiêu của hoạt động đào tạo,mục tiêu xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhàtrường Quản lý kế hoạch xây dựngnhững nội dung mới của văn hoá ứng xử cần đáp ứng các yêu cầu cơ bản sau:

Kế hoạch xây dựng những nội dung mới của văn hóa văn hoá ứng xử ở các nhà trường phải được tích hợp vào kế hoạch chung của mỗi nhà trường

Kế hoạch bao quát hết những nội dung mới của xây dựng văn hóa văn hoá ứng xử ở các nhà trường

Kế hoạch chỉ rõ các mốc thời gian, các nội dung chính để xây dựng những nội dung mới của văn hoá ứng xử ở các nhà trường

Hiệutrưởng chỉ đạo xây dựng kế hoạch tuyên truyền về những nội dung mới

về xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường

Xây dựng kế hoạch tập huấn cho giáo viên và cán bộ nhà trường về những nội dung mới của xây dựng văn hoá ứng xử

Xây dựng kế hoạch tập huấn kĩ năng lôi cuốn các lực lượng khác ở địaphương tham gia vào xây dựng những nội dung mới của văn hóa văn hoá ứng xử(ủy ban nhân dân quận/phường; phòng giáo dục và đào tạo; các tổ chức chính trị

xã hội tại phường/xã; quận/huyện, )

Xây dựng kế hoạch phối hợp với cha mẹ học sinh trong việc xây dựng những nội dung mới của văn hoá ứng xử ở các nhà trường

Xây dựng kế hoạch kiểm tra, thanh tra về việc xây dựng những nội dung mới của văn hoá ứng xử ở các nhà trường

b Tổ chức thực hiện xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

Sau khi kế hoạch xây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường đã được thựchiện xong, Hiệu trưởng cần tổ chức bộ máy để thực hiện nhiệm vụ xây dựng vănhoá ứng xử Đâylà khâu quantrọng của quản lý xây dựng văn hoá ứng xử ở cácnhà trường Bởi vì, bất cứ một hoạt động nào khi tiến hành thực hiện cũng cầnphải có con người cụ thể, các bộ phận cụ thể để thực hiện các nhiệm vụ xây dựngvăn hoá ứng xử Bên cạnh công việc tổ chức bộ máy thực hiện nhiệm vụ xây dựngvăn hoá nhà trường thì chủ thể quản lý nhiệm vụ này cần phải tổ chức các hoạtđộng cụthể để xây văn hoá ứng xử ở các nhà trường Các nội dung này sẽ đượcphân tích cụ thể dưới đây

Tổ chức xây dựngvăn hoá ứng xử của Hiệu trưởng các nhà trường trung học cơ sở bao gồm những nội dung sau:

- Thành lập ban chỉ đạo xây dựng văn hóa ứng xử của nhà trường

- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên trong ban chỉ đạo thực hiệnviệc xây dựng văn hóa ứng xử của nhà trường

- Huy động tất cả giáo viên và cán bộ nhàtrường tham gia vào việc phát huynhững truyền thống tốt đẹp trongvăn hoá ứng xử của nhà trường

- Huy động các tổ chức chính trị- xã hội trong trường trong việc phát huy những giá trị của văn hoá ứng xử

- Huy động tốiđa sựtham gia của các tổchức xã hội tại địa phương trong việc xây dựng văn hóa ứng xửcủa nhà trường

c Chỉ đạo xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

Hiệu trưởng các nhà trường ra quyết định triển khai các hoạt động xây dựngnhững nội dung củavăn hoá ứng xử

Hiệu trưởng các trường hướng dẫn giáo viên, cán bộ, học sinh nhà trường,các lực lượng liên quan lựa chọn nội dung, phương pháp và hìnhthức xây dựngnhững nội dung củavăn hoá ứng xử

Hiệu trưởng các trường chỉ đạo đổi mới về mục tiêu, nội dung,phương pháp

và hình thức xây dựng những nội dung của văn hoá ứng xử Hướng dẫn giáo viên,cán bộ, học sinh nhà trường, các lực lượng liên quan lựa chọn tài liệu về xây dựngnhững nội dung mới về văn hoá ứng xử ở các nhà trường

Hiệu trưởng chỉ đạo các bộ phận bố trí thời gian hợp lí cho việc xây dựngnhững nội dung mới của văn hoá ứng xử ở các nhà trường.

Hiệu trưởng chỉ đạo chuẩn bị và sử dụng các thiết bị, phương tiện vật chấtphục vụ xây dựng những nội dung mới của văn hoá ứng xử ở các nhà trường

d Kiểm tra đánh giá xây dựng văn hoá ứng xử ở các trường trung học cơ sở

Hoạt động kiểm tra, đánh giá là không thể thiếu được trong quản lý xây dựngvăn hoá ứng xử ở các nhà trường góp phần quan trọng đối với hiệu quả xây dựngvăn hoá ứng xử Khi các hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra, đánh giá giáo viên,học sinh, cán bộ phục vụ của nhà trường trong xây dựng văn hoá ứng xử thì việcxây dựng văn hoá ứng xử ở các nhà trường sẽ đượcthực hiệntốt, đáp ứng đượcmụctiêu đề ra Trái lại, khi Hiệu trưởng thiếu sâu sát, ít kiểm tra thì việc xây dựngvăn hoá ứng xử sẽ không đồng bộ, chất lượng, hiệu quả thấp Hoạt động kiểm tra,đánh giá trong xây dựng văn hoá ứng xử cũng được thể hiện qua hai hình thức:Kiểm tra, đánh giá việc phát huy những nội dung phù hợp và kiểm tra, đánh giáviệc xây dựng những nội dung mới của văn hóa nhà trường

Thực hiện nội dung này, Hiệu trưởng các trường THCS cần tiến hành những công việc sau:

- Kiểm tra tiến độ thực hiện kế hoạch phát huy những truyền thống tốt đẹp trong văn hóa ứng xử của nhà trường

- Kiểm tra việc phối hợp các lực lượng trong phát huy những nội dung phù hợp trong xây dựng văn hoá ứng xử

- Kiểm tra, đánh giá kết quả về phát huy những nội dung phù hợp trong xây dựng văn hoá ứng xử

- Kiểm tra việc sử dụng các nguồn lực nhằm phát huy những nội dung phù hợp trong xây dựng văn hoá ứng xử

- Tổ chức báo cáo kết quả kiểm tra, rút kinh nghiệm trong xây dựng văn hoá ứng xử ở nhà trường

* Kiểm tra, đánh giá nhằm xây dựng những nội dung mới của văn hoá ứng xử

ở các trường THCS

Cùng với việc kiểm tra, đánh giá việc phát huy những nội dung phù hợp trong xây dựng văn hoá ứng xử, Hiệu trưởng các trường thực hiện việc kiểm tra, đánh giá

nhằm xây dựng những nội dung mới của văn hoá ứng xử Hoạt động này thể hiện

Phòng giáo dục Gia đình học sinh

Sự phối hợp đoàn thể

Hình 1.1: Các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng văn hoá ứng xử

Văn hoá ứng xử hình thành và phát triển trong bối cảnh cụ thể Tuy nhiên,nhà trường và văn hoá ứng xử ở nhà trường lại tồn tại trong một bối cảnh lớn hơn,gồm nhiều yếu tố chính sau:

1.5.1 Các yếu tố thuộc về sự lãnh đạo của Hiệu trưởng nhà trường

Lãnh đạo nhà trường, trước hết là Hiệu trưởng có vai trò quyết định đối vớiviệc xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường Hiệu trưởng và Ban Giám hiệu là ngườiđưa ra ý tưởng, quan điểm để xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường, tổ chức triểnkhai các chỉ thị, nghị quyết của cấp trên về xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường,triển khai các kế hoạch của nhà trường về xây dựng văn hóa ứng xử Vai trò cụ thểcủa lãnh đạo nói chung và Hiệu trưởng nói riêng thể hiện ở các khía cạnh sau:

Đề xuất và tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường.Hiệu trưởng là người đưa ra ý tưởng về kế hoạch xây dựng văn hóa hóa ứng xử hoặcquyết định lựa chọn kế hoạch xây dựng văn hóa hóa ứng xử do các bộ phận đề xuất

Khi đã có kế hoạch được thống nhất trong chi bộ và lãnh đạo nhà trường,Hiệu trưởng chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện kế hoạch xây dựng văn hóa ứng xử ởnhà trường, triển khai kế hoạch đến các bộ phận và đến các giáo viên, học sinh

Một yếu tố quan trọng của quản lý xây dựng văn hóa ứng xử là Hiệu trưởngphải vận động, thuyết phục và tập hợp được cán bộ, giáo viên, học sinh trong xâydựng văn hóa ứng xử ở nhà trường Đây là một trong những điều kiện quyết định củathành công trong xây dựng văn hóa ứng xử Bởi lẽ, khi có kế hoạch, chủ trương đúng,nhưng không được giáo viên, cán bộ và học sinh nhà trường ủng hộ và thực hiện thìmọi chủ trương, kế hoạch đều nằm trên giấy tờ, không đi vào thực tiễn

Để quản lý tốt xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường, Hiệu trưởng phảihình thành được các chuẩn mực cụ thể, phù hợp của nhà trường trong xây dựngvăn hóa ứng xử, hình thành ở giáo viên, cán bộ và học sinh của nhà trường các giátrị cốt lõi, niềm tin đối với việc xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường

Hiệu trưởng cũng là người triển khai thực hiện các chính sách, chế độ đãingộ cán bộ, giáo viên của Đảng và Nhà nước, đồng thời Hiệu trưởng cũng làngười quyết định các vấn đề về đãi ngộ của nhà trường đối với cán bộ, giáo viên

1.5.2 Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn

Trong quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường, giáo viên chủ nhiệm

có vai trò không thể thiếu được Ở cấp trung học cơ sở, giáo viên chủ nhiệm cóảnh hưởng lớn và trực tiếp đến học sinh Giáo viên chủ nhiệm là người quản lý vàdạy trực tiếp học sinh Do vậy, giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng trongviệc hình thành nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh trong học tập nói riêng

và trong xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường nói chung

Giáo viên chủ nhiệm cũng là người phổ biến và yêu cầu học sinh thực hiệncác chuẩn mực của nhà trường nói riêng và thực hiện các quy định của pháp luậtnói chung Học sinh là lực lượng chính trong xây dựng văn hóa ứng xử ở nhàtrường, vì học sinh chiếm số lượng chủ yếu của nhà trường Thái độ và hành vihàng ngày của học sinh ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa ứng xử ở nhà trường,phản ánh nhiều nhất văn hóa ứng xử của nhà trường

Cùng với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn cũng có ảnh hưởng lớnđến học sinh Thông qua môn học của mình, giáo viên bộ môn đồng thời vừatruyền đạt đến học sinh tri thức của môn học và vừa giáo dục học sinh các chuẩnmực đạo đức, những hành vi ứng xử mang tính văn hóa

1.5.3 Tập thể học sinh

Như đã phân tích ở trên, học sinh là lực lượng đông đảo nhất, là lực lượngquyết định xây dựng văn hóa nhà trường Do vậy, học sinh có ảnh hưởng trực tiếp,ảnh hưởng lớn đến quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường

Các tập thể học sinh (các lớp, các khối học sinh) có ảnh hưởng nhiều hơnđến xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường là các cá nhân học sinh riêng lẻ Tậpthể lớp tham gia giáo dục các chuẩn mực, hình thành thái độ và hành vi văn hóaứng xử của học sinh

Sự ảnh hưởng của tập thể học sinh đến xây dựng văn hóa ứng xử ở nhàtrường thể hiện rõ qua việc hình thành hành vi văn hóa ứng xử của học sinh.Thông qua các cơ chế tâm lý như bắt chước, đồng nhất, a dua, học sinh có thể hìnhthành thái độ và hành vi có hoặc không có văn hóa của mình Họ sinh bắt chước,làm theo, bị ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp thái độ và hành vi của những họcsinh khác, nhất là những học sinh đóng vai trò thủ lĩnh nhóm không chính thức

1.5.4 Chi đoàn nhà trường

Chi đoàn, tổ chức đoàn thanh niên của nhà trường có ảnh hưởng lớn đếnquản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường Tổ chức này là người tập hợp,giáo dục học sinh về quan điểm, lối sống, hình thành ở học sinh những hành vi cóvăn hóa Chi đoàn cũng là người giúp Hiệu trưởng, chi bộ triển khai kế hoạch xâydựng văn hóa ứng xử ở nhà trường, đánh giá các hành vi của học sinh trong thựchiện các chuẩn mực của nhà trường, cũng như các chuẩn mực pháp luật nói chung.

1.5.5 Các quy định của Nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Trong những năm qua Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chínhsách về giáo dục và đào tạo Bởi lẽ, giáo dục được Đảng và Nhà nước coi là quốcsách hàng đầu của đất nước Các chủ trương, chính sách này trực tiếp hoặc gián tiếpđều liên quan đến xây dựng văn hóa nhà trường nói chung và xây dựng văn hóa ứng

xử ở nhà trường nói riêng Ở đây, luận án chỉ nêu một số chính sách trong thời giangần đây ảnh hưởng nhiều đến xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường

Thứ nhất, Luật giáo dục sửa đổi (2005)1, có nhiều điều quy định tạo điềukiện để xây dựng con người văn hóa trong nhà trường Trong điều về giáo dục phổthông (Điều 27)chỉ rõ:“Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh pháttriển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, pháttriển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách conngười Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân;chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham giaxây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Thứ hai, trong Luật Giáo dục nghề (2014), khi nói về mục đích của đào tạo

nghề đã chỉ rõ “đào tạo nghề nghiệp là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiếnthức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm đượcviệc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình

độ nghề nghiệp” Với mục tiêu này đã góp phần vào đào tạo người học thànhngười có văn hóa

Thứ ba, một văn bản quan trọng khác về xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường

là xây dựng nhân cách của nhà giáo - những người có vai trò quyết định đối với xây

dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường Đó là Quy định về đạo đức nhà giáo tại Quyết định

số 16/2008/QĐ -BGDDT ngày 16/4/2008 của Bộ GD & ĐT Việc quy định

những tiêu chuẩn về đạo đức của nhà giáo nhằm hình thành những cách ứng xử môphạm của người thầy trong không gian của nhà trường, cũng như ngoài nhà trường.Đây là yếu tố quan trọng trong quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường Vìngười thầy có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi ứng xử của học sinh [18].

Thứ tư, hai văn bản có liên quan trực tiếp nhất và được ban hành trong thờigian gần đây nhấtlà ngày 03 tháng 10 năm 2018 thủ tướng chính phủ đã phê duyệt

Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018 - 2025”; Ngày

12 tháng 04 năm 2019Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tưsố:06/2019/TT-BGDĐT Quy định quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ

sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên [21].Trong các công văn nàycũng chỉrõnhững nhiệm vụ, giải pháp về quản lý để xây dựng văn hóa ứng xử ởnhà trường, trong đó nhấn mạnh đến “Bộ quy tắc ứng xử văn hóa” trong trườnghọc; chỉ ra yêu cầu và cách thức xây dựng khẩu hiệu trong trường học Đây là một

cơ sở pháp lý để Hiệu trưởng nhà trường triển khai xây dựng văn hóa nhà trườngtại trường của mình

1.5.6 Sự quan tâm của Sở Giáo dục và Đào tạo và Phòng Giáo dục và Đào tạo

Cùng với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thì sự chỉ đạo, cácchủ trương của Sở Giáo dục & Đào tạo và Phòng Giáo dục & Đào tạo ảnh hưởng trựctiếp đến quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường của Hiệu trưởng trường trunghọc cơ sở, đặc biệt là Phòng Giáo dục & Đào tạo Đây là cơ quan quản lý nhà nướcchỉ đạo trực tiếp các trường trung học cơ sở trong xây dựng văn hóa ứng xử ở nhàtrường.Trong quá trình quản lý xây dựng văn hóa ứng xử Hiệu trưởng phải báo cáotrực tiếp cho Phòng Giáo dục & Đào tạo về kế hoạch, kết quả thực hiện, những khókhăn và thuận lợi của việc xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường Sở Giáo dục

& Đào tạo và Phòng Giáo dục & Đào tạo cũng là cơ quan cung cấp tài chính, các điều kiện vật chất cho nhà trường để xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường

1.5.7 Cơ sở vật chất của nhà trường

Việc xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường, nhất là các giá trị vật chất phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường như kinh phí, phòng học, phòng làm việc, không gian học tập và sinh hoạt của học sinh, cơ sở hạ tầng của nhà trường,

các trang thiết bị, đồ dùng học tập,… Nếu không có những điều kiện cơ sở vậtchất này thì cũng không thể xây dựng được văn hóa ứng xử ở nhà trường.

Khi nhà trường có cơ sở vật chất quy củ, khang trang thì việc xây dựng cácgiá trị tinh thần của văn hóa nhà trường cũng thuận lợi vì mọi người từ giáo viênđến học sinh phải có ý thức học tập, hành vi ứng xử tích cực

Khi nhà trường có cơ sở vật chất quy củ, khang trang thì việc quản lý xâydựng văn hóa ứng xử ở nhà trường của Hiệu trưởng có nhiều thuận lợi Trái lại,khi cơ sở vật chất của nhà trường nghèo nàn, khó khăn thì việc xây dựng nhữnggiá trị của nhà trường gặp nhiều hạn chế, đặc biệt là xây dựng các giá trị vật chấtcủa văn hóa nhà trường như kiến trúc, phòng làm việc, phòng học, điều kiện dạycủa giáo viên và điều kiện học của học sinh

1.5.8 Truyền thống văn hóa của nhà trường

Truyền thống văn hóa có ảnh hưởng lớn đến xây dựng văn hóa nhà ứng xử

ở trường của Hiệu trưởng Bởi vì, truyền thống văn hóa là những giá trị tinh thầnđược các thế hệ thầy và trò trước đó xây dựng, giữa gìn Các thế hệ thầy trò hiệntại kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp này

Hiệu trưởng nhà trường khi xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường cần kếthừa, phát huy các truyền thống văn hóa của nhà trường, coi đó là cơ sở, là điểmtựa để xây dựng các giá trị văn hóa ứng xử của nhà trường trong thời điểm hiệntại Trong quá trình xây dựng văn hóa quản lý xây dựng văn hóa nhà trường Hiệutrưởng cần dựa vào truyền thống văn hóa của nhà trường để quản lý xây dựng vănhóa ứng xử của nhà trường

1.5.9 Gia đình học sinh (Ông bà, cha mẹ)

Gia đình có ảnh hưởng lớn đến hình thành hành vi ứng xử - một khía cạnhvăn hóa ứng xử cơ bản tại nhà trường Thông qua giáo dục, thông qua truyềnthống văn hóa của gia đình, thông qua việc kiểm soát học sinh, gia đình mà trướchết là cha mẹ, ông bà hình thành hành vi ứng xử văn hóa cho trẻ em Đó là cáchứng xử lễ phép, sự trung thực, trách nhiệm của học sinh trong quan hệ với thày côgiáo, với bạn bè và trong học tập hàng ngày

Ngày nay trong bối cảnh của cơ chế thị trường, nhiều cha mẹ không cónhiều thời gian quan tâm chăm sóc và giáo dục con cái, ít có thời gian kiểm soáthành vi của con cái nên những hành vi lệch chuẩn của học sinh gia tăng Điều nàyảnh hưởng đến hành vi ứng xử của học sinh tại nhà trường, gây nhiều khó khăncho quản lý xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường của Hiệu trưởng.

1.5.10 Sự phối hợp của các lực lượng xã hội

Xây dựng văn hóa ứng xử ở nhà trường đòi hỏi phải sử dụng tổng hợp cácgiải pháp từ các lực lượng trong nhà trường (giáo viên, cán bộ và học sinh) đếncác lực lượng xã hội ở địa phương Chính vì vậy, trong xây dựng văn hóa ứng xử

ở nhà trường, Hiệu trưởng cần biết kết hợp được một số lực lượng xã hội, trướchết là các doanh nghiệp, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội cha mẹ họcsinh; Hội phụ nữ địa phương, Hội cựu chiến binh ở địa phương (xã/ phường), Hộingười cao tuổi (xã/phường) Hội khuyến học (xã/phường,…)

Các lượng lượng xã hội này có thể đóng góp cho nhà trường ý tưởng, nhânlực, kinh phí để nhà trường xây dựng cơ sở vật chất, tổ chức các hoạt động giáodục học sinh Ở đâu, Hiệu trưởng nhà trường biết phối hợp và sử dụng các lựclượng xã hội này thì nhà trường sẽ có nhiều thuận lợi trong xây dựng văn hóa ứng

xử ở nhà trường