Mặc dù tôi là một giáo viên mới về trường giảng dạy trong một thời gian khônglâu từ tháng 2/2013 đến nay và nhận nhiệm vụ giảng dạy môn lịch sử các lớp họcchương trình cơ bản nhưng trong
Trang 1MỤC LỤC
1 Lời giới thiệu 3
2 Tên sáng kiến 4
3 Tác giả sáng kiến: 4
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: 4
5.Lĩnh vực áp dụng sáng kiến 4
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử 4
7 Mô tả bản chất của sáng kiến 4
7.1 Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu 4
7.1.1 Mục đích nghiên cứu 4
7.1.2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5
7.1.3 Phương pháp nghiên cứu 5
7.2 Nội dung của sáng kiến 5
7.2.1 Thực trạng giảng dạy lịch sử Việt Nam trong chương trình lớp 10 trong nhà trường 5
7.2.2 Nội dung kiến thức tích hợp trong bài 20 6
7.2.3 Phương pháp, hình thức tổ chức, kĩ thuật dạy học tích hợp liên môn trong bài 20 13
7.2.4 Các bước thực hiện sáng kiến 13
7.3 Điểm khác biệt và tính mới của đề tài 14
7.4 Về khả năng áp dụng của sáng kiến 14
8 Những thông tin cần được bảo mật: 14
9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: 15
10 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả 15
11 Danh sách những tổ chức cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu 18
MỘT SỐ HÌNH ẢNH SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 26
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu
Lịch sử là một trong những bộ môn khoa học xã hội quan trọng ở bậc trung họcphổ thông Bởi dạy và học Lịch sử không chỉ đơn giản là trang bị vốn kiến thức cơ bản
để học sinh hiểu, biết về những sự kiện, sự việc đã xảy ra trong quá khứ mà còn giáodục truyền thống yêu nước, góp phần hoàn thiện nhân cách, bản lĩnh của con ngườiViệt Nam Từ xa xưa, ông cha ta đã rất coi trọng vấn đề lấy lịch sử để giáo dục thế hệtrẻ để thế hệ này cần và có trách nhiệm với quê hương, đất nước Chủ tịch Hồ ChíMinh cũng đã từng nói:
“Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Tuy nhiên, trong những năm gần đây thì chất lượng dạy và học lịch sử đang là mộtvấn đề bức xúc của xã hội Đa số học sinh không thích học lịch sử vì phải học thuộcnhiều coi đây là môn phụ, hoặc thiếu hiểu biết về lịch sử, kiến thức về lịch sử cònthiếu và yếu Đối với học sinh trường Trung học phổ thông Yên Lạc 2, nhìn chungchất lượng các môn văn hóa đạt kết quả tốt nhưng đa số học sinh ít có hứng thú đối vớimôn Lịch sử Đặc biệt số lượng học sinh học khối C (Văn-Sử-Địa) là rất ít Cụ thểtrong ba năm học gần đây 2017-2018, 2018-2019 và 2019 - 2020: khối 12 và khối11,10 chỉ có 1 lớp học khối C Đặc biệt, trước đó các em là học sinh các lớp khối A,khối D sau đó đến lớp 12 mới chuyển sang học khối C Đối với khối 10, trong kì thituyển sinh lớp 10 vừa qua, đa số học sinh đăng kí khối D và A1, A
Mặc dù tôi là một giáo viên mới về trường giảng dạy trong một thời gian khônglâu (từ tháng 2/2013 đến nay) và nhận nhiệm vụ giảng dạy môn lịch sử các lớp họcchương trình cơ bản nhưng trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy đa số học sinh ít cóhứng thú với môn Lịch sử Hơn nữa, khi giáo viên hỏi các kiến thức liên quan tới cácmôn học khác thì học sinh không trả lời được hoặc thường bị nhầm lẫn trong khi cáckiến thức này các em đã được học từ trước Đặc biệt môn học Lịch sử đối với các emrất nặng nề, các em thường chỉ biết học thuộc lòng như một con vẹt, tính tích cực chủđộng, khả năng tư duy, khái quát kiến thức còn hạn chế nên đa số học sinh không hiểubài hoặc học xong rồi mau quên Qua tìm hiểu thực tế, tôi nhận thấy không phải họcsinh không thích học môn Lịch sử mà là do môn Lịch sử có đặc thù kiến thức khôkhan, ít liên hệ và các tiết học Lịch Sử ít có sự đổi mới thường là thầy cô giảng dạy,sau đó thầy đọc-học sinh chép bài Trong chương trình “Trường Teen” với chủ đề
“Học sinh không có lỗi khi điểm sử thấp”, tôi rất ấn tượng với phần hùng biện của emhọc sinh Minh Anh: “khẳng định rằng học sinh chỉ chán học lịch sử ở trên trường chứkhông chán học lịch sử dân tộc, cách dạy môn Lịch sử chưa đáp ứng nhu cầu cần liên
hệ thực tế, chưa dạy học sinh cách tư duy” Có lẽ đây cũng chính là thực tế của tìnhtrạng học sinh không thích học Lịch sử
Hiện nay, công cuộc cải cách giáo dục đang được triển khai rộng rãi ở bậc trunghọc phổ thông mà trọng tâm là đổi mới về phương pháp dạy học, chương trình và sách
Trang 3giáo khoa Trong đó, dạy học tích hợp liên môn là một phương pháp đang được triểnkhai thực hiện
Trước thực trạng trên, tôi quyết định tìm hiểu và đưa ra sáng kiến kinh nghiệm
“Dạy học tích hợp liên môn trong tiết 26: bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc thế kỉ X-XV” Mặc dù, chủ đề dạy học tích hợp liên môn không phải là một
nội dung mới mẻ trong quá trình dạy học nhưng với chủ đề trên tôi đã áp dụng mộtphương pháp, cách tiếp cận mới nhằm tạo hứng thú học tập, niềm đam mê với bộ mônLịch sử Đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học Lịch
Sáng kiến “Dạy học tích hợp liên môn trong bài 20: Xây dựng và phát triển
văn hóa dân tộc thế kỉ X-XV” được áp dụng giảng dạy trong chương trình Lịch sử
lớp 10, ban Cơ bản
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử
Lần 1: Ngày 28/12/2016
Lần 2: Ngày 12/1/2019
7 Mô tả bản chất của sáng kiến
7.1 Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu.
7.1.1 Mục đích nghiên cứu
Qua đề tài này tôi muốn giúp học sinh:
Góp phần khắc phục tình trạng kiến thức khô cứng, đơn lẻ làm cho các tiết họcLịch Sử trở nên nặng nề, nhàm chán đối với học sinh
Góp phần tạo hứng thú, say mê cho học sinh từ đó phát huy tính tích cực, chủđộng tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức của học sinh
Góp phần giúp học sinh củng cố thêm những hiểu biết của mình trong nhữngmôn học khác; thiết lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học trong cùng một mônhọc và giữa các môn học khác nhau
Bên cạnh đó, dạy học tích hợp liên môn trong Lịch sử góp phần nâng cao nănglực và phẩm chất của học sinh Đó là việc sử dụng kĩ năng liên hệ, tổng hợp, đánh giá,nhận xét, so sánh, tư duy và suy luận… để giải quyết các vấn đề cụ thể trong thựctiễn
7.1.2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng: học sinh lớp 10, ban Cơ bản bậc THPT.
Trang 4Phạm vi: tìm hiểu về tầm quan trọng và cách tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Tiết 26: Bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỉ X-
XV
7.1.3 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu lí luận chung về dạy học tích hợp ở trường trung học phổ thông.Tìm hiểu đặc thù bộ môn Lịch sử đặc biệt là phần văn hóa Việt Nam trong cácthế kỉ X-XV
Phương pháp đối chiếu, so sánh, liên hệ thực tế và đúc rút kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử lớp 10
7.2 Nội dung của sáng kiến
7.2.1 Thực trạng giảng dạy lịch sử Việt Nam trong chương trình lớp 10 trong nhà trường
Chương trình lớp 10 cơ bản gồm hai phần Trong đó phần một là lịch sử thế giớibao gồm: lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại, lịch sử thế giới cận đại.Phần hai là lịch sử Việt Nam: bao quát tiến trình lịch sử dân tộc từ nguồn gốc đến giữathế kỉ XIX Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy và dự giờ các tiết lịch sử lớp 10, bản thântôi nhận thấy một số vấn đề thực tiễn sau:
Thứ nhất, kiến thức lịch sử chương trình lớp 10 tương đối dài mặc dù các nhà viết
sách đã cố gắng trình bày một cách ngắn gọn, dễ hiểu nhất
Thứ hai, học sinh lớp 10 với độ tuổi 15,16 nên đặc điểm tâm sinh lý vẫn chưa
hoàn chỉnh, khả năng tư duy chưa khái quát, sự tự giác học tập còn thấp so với khốilượng kiến thức chương trình
Thứ ba, giờ học lịch sử phân bố không nhiều, rải rác Kì I chỉ có 1 tiết một tuần, kì
II gồm 2 tiết trong một tuần có vẻ là quá ít so với số giờ học của một số môn khoa họckhác
Thứ tư, thực tế đa số giáo viên sử dụng phương pháp dạy học truyền thống Họ
bám theo nội dung kiến thức trong chương trình mà giảng dạy một cách cứng nhắc(lên lớp đầy đủ 5 bước, truyền đạt kiến thức chạy theo thời gian tiết học, thầy đọc – tròghi chép, kiểm tra bài cũ của học sinh qua hình thức học thuộc lòng nội dung kiến thứctrong vở…) khiến cho tiết học khô khan, thiếu sức sống và buồn tẻ.Bên cạnh đó, một
số thầy cô đã áp dụng phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực của họcsinh như: tổ chức trò chơi, thuyết trình… nhưng rất ít giáo viên áp dụng phương phápdạy học tích hợp liên môn Bởi vì với phương pháp này đòi hỏi giáo viên cần phải tìmhiểu kiến thức của nhiều môn học khác nhau, không thuộc chuyên môn được đào tạo
Do đó, đa số học sinh khi học các bộ môn chỉ tiếp nhận các kiến thức đơn lẻ, chưa có
sự sâu chuỗi, kết nối với nhau Trong khi những kiến thức đó có liên quan tới các mônhọc các em đã học rồi
Cụ thể, khi học về bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế
kỉ X-XV, học sinh thường lúng túng không hiểu khái niệm văn hóa là gì? Vì vậy không
biết thành tựu văn hóa Việt Nam giai đoạn này gồm có những nội dung và chủ đề nào,
Trang 5nghĩa, cách hiểu khác nhau về văn hóa nhưng theo từ điển tiếng việt thì “Văn hóa làkhái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọimặt đời sống vật chất và tinh thần của con người” Vì vậy, khi tìm hiểu về chủ đề vănhóa nói chung và văn hóa dân tộc Việt Nam từ thế kỉ X-XV nói riêng học sinh cầnphải có sự hiểu biết và liên hệ với nhiều bộ môn khác nhau và nhiều vấn đề trong cuộcsống hiện tại
Với những yếu tố khách quan và chủ quan nêu trên, chúng ta cũng có thể dự đoánđược tình hình, trạng thái tâm lý của người học Vậy làm thế nào để giúp cho học sinhyêu thích giờ học Lịch sử và học tập tốt bộ môn? Làm sao để học sinh có sự hiểu biết,liên hệ giữa môn Lịch sử với các môn học khác trong cấp học Đây là một vấn đề làmtôi suy nghĩ, trăn trở suốt trong quá trình giảng dạy
Theo tôi, giáo viên cần phải có nhận thức sâu sắc, phải có tâm huyết, lòng yêunghề, mến trẻ, sự nhiệt tình… Từ đó mới có thể đầu tư kĩ càng vào bài dạy, có sự tìmtòi, học hỏi ở tài liệu, sách báo và từ đồng nghiệp để nâng cao trình độ chuyên môn,nghiệp vụ Sử dụng các phương pháp dạy học phải linh hoạt, khéo léo, phù hợp với cácnội dung kiến thức liên môn giữa môn lịch sử với các môn học khác.Đồng thời, phải
có sự phân tích kĩ lưỡng nội dung bài học, lựa chọn những phần kiến thức tích hợp phùhợp với nội dung bài học Từ đó, rèn luyện cho học sinh khả năng tự học, tự tìm tòi,đặt kiến thức môn Lịch sử trong mối liên hệ với các kiến thức khác
7.2.2 Nội dung kiến thức tích hợp trong bài 20
a Tích hợp kiến thức liên môn Giáo dục công dân
Chương trình Giáo dục công dân lớp 10 - sách giáo khoa cơ bản
Vận dụng kiến thức bài 9: Con người là chủ thể của Lịch sử và là mục tiêu phát triển của xã hộigiúp học sinh hiểu nhu cầu về cuộc sống tốt đẹp hơn là động lực
thúc đẩy con người không ngừng đấu tranh để cải tạo xã hội Con người là chủ thểcủa lịch sử, sáng tạo ra lịch sử, con người là mục tiêu của sự phát triển xã hội, mọi giátrị vật chất và tinh thần của xã hội là do con người tạo ra Qua bài học, giáo dục các
em nhận thức và đề cao giá trị con người Đồng thời, giáo dục học sinh tinh thần cốgắng, không ngừng vươn lên trong học tập đóng góp một phần công sức vào côngcuộc xây dựng và phát triển đất nước
Vận dụng kiến thức bài 10: Quan niệm về đạo đứcgiúp học sinh hiểu được đạo
đức là hệ thống các quy tắc chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnhhành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội.Những quanđiểm,tư tưởng của Nho giáo đã quy định một trật tự kỷ cương,đạo đức phong kiến rấtquy củ Nó là công cụ đắc lực để duy trì và bảo vệ chế độ phong kiến Trên bướcđường phát triển của chế độ phong kiến và sự phát triển của giáo dục Nho học, giaicấp thống trị dần lấy Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chủ đạo của chế độ phong kiếnViệt Nam Từ đó, giúp học sinh liên hệ đến hiện nay, nhân dân ta đang kế thừa vàphát huy các chuẩn mực đạo đức: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín, cần, kiệm, liêm, chính, chícông vô tư
Vận dụng kiến thức Bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ
Trang 6thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam Lòng yêu nước bắt nguồn từ: tình yêu thươngnhững người ruột thịt và những người xung quanh mình; yêu những thành quả laođộng do mình tạo ra Tình yêu quê hương - nơi mình đã sinh ra, lớn lên, gắn bó với những
kỷ niệm của thời thơ ấu Người Việt Nam luôn hiểu rằng: “nước mất, nhà tan”, nên yêunhà bao nhiêu thì yêu nước càng đậm sâu bấy nhiêu và càng quyết tâm bảo vệ đấtnước bằng mọi giá Đây là một trong những nội dung chủ yếu trong các tác phẩm vănhọc Việt Nam thế kỉ X-XV
Chương trình Giáo dục công dân lớp 11
Từ kiến thức Bài 13: Chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn hóa giúp học sinh hiểu được văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu
và là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội Đồng thời, văn hoá khơi dậy tiềmnăng, phát huy sức sáng tạo của con người, tạo ra sự phát triển hài hoà giữa giá trị vậtchất và tinh thần Vì vậy, cần xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc,phát huy những giá trị tinh hoa của văn hoá dân tộc Việt như: lòng yêu nước, ý chí tựlực tự cường, ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, sáng tạo, cần cù, giản dị trong cuộcsống
b Tích hợp kiến thức liên môn môn Văn học
Hai môn học Lịch sử và Văn học có mối quan hệ mật thiết với nhau Cụ thểtrong quá trình giảng dạy môn Lịch sử, giáo viên có thể trích dẫn những đoạn thơ, văn
để minh họa, cụ thể hóa sự kiện Đặc biệt với những vần thơ, văn có nhịp điệu sẽ làmgiờ học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn giúp học sinh dễ nhớ và hào hứng học tập hơn
Trong quá trình giảng dạy bài 20 tôi sử dụng những tác phẩm văn học tiêu biểu thế
kỉ X-XV như:
Thứ nhất, bài Nam Quốc Sơn Hà – Lý Thường Kiệt
“Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư”
Bài thơ được sáng tác 1077 của Lí Thường Kiệt được viết theo thể thất ngôn tứtuyệt.Trong đó các câu 1,2 hoặc chỉ các câu 2,4 hiệp vần với nhau ở chữ cuối Bài thơđược coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta được viết bằng thơ Nó khẳngđịnh một chân lí : sông núi nước Nam là của người Việt Nam,không ai được xâmphạm Bằng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt giọng thơ dõng dạc,đanh thép, “sông núi nướcNam” là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên khẳng định chủ quyền lãnh thổ của đất nước
và nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược
Thứ hai, bài Hịch tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn
Hịch tướng sĩ là bài văn nghị luận do chủ tướng Trần Quốc Tuấn viết, nhằm khơi dậylòng yêu nước, thuyết phục tướng sĩ học tập Binh thư yếu lượcsẵn sàng đối phó với âmmưu của giặc Mông - Nguyên xâm lược nước ta lần thứ 2.(1285)
Thứ ba, bài Bình Ngô Đại Cáo-Nguyễn Trãi
Trang 7Sau khi quân Minh bị đánh đuổi khỏi nước ta, đầu năm 1428, Nguyễn Trãi vânglệnh Lê Lợi viết bài cáo này để công bố trước toàn dân Bài cáo tổng kết mười nămcuộc khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi Tuyên bố khai sinh nhà nước Đại Việt Lập luậnchặt chẽ, hợp lí, lời lẽ hùng hồn, tác phẩm xứng đáng là áng thiên cổ hùng văn.
Qua vận dụng kiến thức: Bài 5:Nam quốc sơn hà trong SGK Ngữ Văn lớp 7 ; Tiết 93; Bài Hịch tướng sĩ (SGK Văn học lớp 8-Kì II) ; Tiết 59-60: Bài Bình Ngô Đại cáo (SGK Ngữ Văn 10 ban Cơ bản) … học sinh hiểu được nội dung văn học
trong thế kỉ X-XV là nói về niềm tự hào dân tộc và lòng yêu nước sâu sắc của nhândân Việt Nam
c Tích hợp kiến thức liên môn Mỹ thuật
Đa số học sinh đều rất thích quan sát những hình ảnh đẹp Trong đó, môn Mỹthuật với những tác phẩm về kiến trúc, điêu khắc…sẽ giúp học sinh tiếp nhận kiếnthức sâu sắc hơn và tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Ngày nay, vớicác thiết bị công nghệ thông tin hiện đại, qua màn máy chiếu những hình ảnh trựcquan có kích thước lớn, màu sắc sinh động sẽ tạo ấn tượng tốt đối với học sinh
Cụ thể trong bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỉ
X-XV, tôi sử dụng một số hình ảnh về các công trình kiến trúc, điêu khắc được xây dựng
trong thời kì này giúp học sinh được cảm nhận, đánh giá về nét đẹp mỹ thuật ViệtNam
Kiến trúc:
T
ông cho khởi công xây dựng vào mùa đông tháng mười (âm lịch) năm Kỷ Sửu 1049 Vua Lý Thái Tông (1028 - 1054) chiêm bao thấy Phật Quan Âm trên toà sen đưa tay dắt Vua lên toà Khi tỉnh dậy Vua nói với bề tôi và nhà sư Thiền Tuệ khuyên Vua làm
HÌNH 1: CHÙA MỘT CỘT
Trang 8chùa, dựng cột đá ở giữa đất, với đỉnh cột là tượng Phật Quan Âm ngồi trên tòa
sen Chùa Một Cột là một trong những biểu tượng của thủ đô Hà Nội Chùa có kiến trúc độc đáo, được tạo dáng như một bông sen cách điệu từ dưới nước vươn lên.[7]
Trang 9Thành hình vuông, mỗi cạnh 500m, cổng thành hình vòm, xây bằng những khối
đá lớn, có khối dài 7m, cao 1,5m dày 1m, nặng khoảng 15 tấn.Thành đắp bằng đất cókhối lượng khoảng 80.000m3, có hào sâu, cống ngầm thông trong - ngoài, phía trong
là dinh thự các quan [7]
HÌNH 3: THÀNH NHÀ HỒ (THANH HÓA)
HÌNH 4: THÁP CHĂM
Trang 10Tháp Chăm, hay còn gọi là tháp Chàm, là một dạng công trình thuộc thể
loại kiến trúc đền tháp Champa, thuộc kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng của dân tộc Chàm(còn gọi là dân tộc Chăm, sinh sống ở miền Nam Trung Bộ Việt Nam ngày nay Cáctháp Chăm là một khối kiến trúc xây dựng bằng gạch nung màu đỏ sẫm lấy từ đất địaphương, phía trên mở rộng và thon vút hình bông hoa Mặt bằng tháp đa số là hìnhvuông có không gian bên trong chật hẹp thường có cửa duy nhất mở về hướng Đông(hướng Mặt Trời mọc) Trần được cấu tạo vòm cuốn, trong lòng tháp đặt một bệ thờthần bằng đá Nghệ thuật chạm khắc, đẽo gọt công phu hình hoa lá, chim muông, vũ
nữ, thần thánh thể hiện trên mặt tường ngoài của tháp Các viên gạch liên kết với nhaurất rắn chắc, bền vững tới hàng chục thế kỷ.[7]
Các công trình kiến trúc trong thế kỉ X-XV thể hiện sức lao động và tài năngsáng tạo của người Việt
- Điêu khắc
HÌNH 5: BỆ CHÂN CỘT HÌNH HOA SEN NỞ
Trang 11“Bệ chân cột bằng đá thời Lý có hình vuông Trên bề mặt, ở giữa có hình tròn,
chính là vị trí đỡ chân cột Xung quanh vòng tròn trung tâm ấy là một lớp cánh sen.Bởi vậy, nhìn tổng thể, bệ chân cột thời Lý trông giống một đài sen, ôm trọn chân cột.Hoa sen là một trong những biểu tượng của nhà Phật Dưới thời Lý, đạo Phật được coi
là quốc giáo Đó cũng là thời kỳ sư sãi có vị thế rất cao trong xã hội, được trọng vọng
và có thể tham gia chính sự Chính vì thế, hình tượng đài sen, bông sen và cánh senxuất hiện rất nhiều trong các công trình xây dựng, cũng như được trang trí nhiều trên
đồ dùng thời Lý.” [8]
Qua việc tích hợp môn Mỹ thuật trong các công trình kiến trúc, điêu khắc giúp
học sinh hiểu được giá trị nghệ thuật, từ đó thấy được khả năng sáng tạo trong laođộngcủa ông cha ta Các em sẽ có ý thức trân trọng, giữ gìn những thành tựu đó
d Tích hợp liên môn Âm nhạc:
Trong thế kỉ X-XV, dân tộc ta có một số hình thức sân khấu như:
o Múa rối nước ra đời cùng nền văn minh lúa nước nhưng được hình thành và
phát triển vào triều đại nhà Lý (1010 - 1225) Đây là một loại hình nghệ thuật sânkhấu dân gian truyền thống độc đáo, ra đời từ nền văn hóa lúa nước Từ một nghệthuật mang yếutố dân gian, múa rối nước đã trở thành một nghệ thuật truyền thống,một sáng tạo đặc biệt của người Việt [9]
HÌNH 6: BỨC PHÙ ĐIÊU CÔ
Trang 12o Nghệ thuật sân khấu tuồng là một loại hình nghệ thuật cổ truyền tiêu biểu của
Việt Nam Qua những ghi chép của tiền nhân còn lưu lại trong các bộ sử sách, văn bia,thư tịch cổ chứng tỏ rằng ở Việt Nam nghệ thuật ca, múa, nhạc xuất hiện từ rất sớm.Thế kỷ X dưới triều đại phong kiến nhà Đinh, nghệ thuật ca, múa, nhạc đã phát triểnmột cách khá phổ biến trong dân gian.[10]
o Chèo là loại hình nghệ thuật sân khấu cổ truyền Việt Nam Chèo có lịch sử hình
thành từ thế kỷ 10, dưới thời nhà Đinh Chèo phản ánh đầy đủ mọi góc độ của bản sắcdân tộc Việt Nam: lạc quan, nhân ái, yêu cuộc sống yên lành, bình dị, nhưng tràn đầy tựhào dân tộc, kiên cường đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ tổ quốc [11]
Bên cạnh đó, đây cũng là thời kì có các nhạc cụ như: trống cơm, tiêu, sáo, đàncầm…
Vận dụng dạy học tích hợp môn Âm nhạc giúp học sinh hiểu về lịch sử hình thành
và tác dụng của các loại hình nghệ thuật và nhạc cụ truyền thống ở Việt Nam Đây làmột trong những yếu tố tạo nên nét đặc sắc trong văn hóa Việt Nam Với sự phát triểnkhoa học công nghệ ngày này, các em cần bảo tồn và duy trì những loại hình âm nhạctruyền thống, góp phần xây dựng một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc
e Tích hợp liên môn Địa lý:
Lịch sử và Địa lý là hai môn học có mối liên hệ gắn bó, bổ sung cho nhau Cụ
thể, trong bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa truyền thống dân tộc thế kỉ X-XV, tôi
sử dụng dạy học tích hợp liên môn Lịch sử - Địa lý thông qua giới thiệu tác phẩm “Dưđịa chí” của Nguyễn Trãi
“Dư địa chí” do Nguyễn Trãi, danh thần của nhà Hậu Lê, biên soạn vào
năm 1435 Cuốn sách viết bằng chữ Hán Nội dung trình bày về vị trí địa lý, hình thếsông núi, lịch sử, thổ nhưỡng, đặc sản, một số nghề thủ công truyền thống và tập quáncủa cư dân các đạo Một số mục kèm theo tên gọi (địa danh) và một số đơn vị hành
chính như: phủ, huyện, xã, thôn thuộc các đạo “ Hồng Đức bản đồ” được xem là bản
đồ địa lý và hành chính đầu tiên do nhà nước phong kiến ở Việt Nam thực hiện và vẽtrên giấy một cách hoàn chỉnh và khoa học Thế nhưng, bản đồ đầu tiên có thể nói đến
là Nam Bắc phân giới địa đồ dưới thời vua Lý Anh Tông năm 1172.[7]
f Tích hợp liên môn Toán học:
Bài học Lịch sử có đề cập đến việc tìm hiểu tiểu sử, cuộc đời của các nhà báchọc Do đó, việc vận dụng dụng kiến thức toán họctrongmôn Lịch sử sẽ giúp học sinh hiểu cụ thể hơn những thành tựu của họ, qua đó thấy được đóng góp to lớn của các nhà khoa học đối với toàn nhân loại
Trong bài 20, với tác phẩm “Đại thành toán pháp” một cuốn sách toán học cổ
của Việt Nam, tác giả là Lương Thế Vinh biên soạn vào giữa Thế kỉ XV “Đại thànhtoán pháp có bao gồm các bài toán, thuật giải, và kết quả số.Các bài toán 1-35 nói về
Trang 13vấn đề phân chia Thí dụ, bài toán 1-2 có thể diễn đạt theo ngôn ngữ đại số như sau:cho y=ax, z=bx, x+y+z = n, tìm x, y, z.Các bài toán 36-42 nói về việc tính diện tíchcác hình phẳng, bao gồm hình vuông, hình chữ nhật, hình xấp xỉ hình thang, và hìnhtròn Số pi, tỉ lệ giữa chu vi và đường kình hình tròn, được lấy là 3:1.Nhóm bài toán43-69 dành cho các vấn đề về tỉ lệ, có nói về phương pháp tính chiều cao của một vậtkhi chiều cao của một vật khác và độ dài bóng nắng của hai vật đã biết Cũng liên quanđến tỉ lệ, có bài toán tính số đồ vật có thể mua với một khoản tiền khi biết giá củachúng Bài toán 70-85 nói về vấn đề khai căn số, các thuật giải để chuyển đổi các đơn
vị tiền tệ.Nhóm bài toán 86-93 nói về nhân, chia, và các bài toán tính thể tích (của cácthuyền) Ngoài ra cũng có các thuật bói toán Các bài toán 94-131 nói về vấn đề tínhhình phẳng, bao gồm hình chữ nhật, đoạn tròn, hình sừng trâu, hình trống, hình ellipse,vành khăn, và hình mắt (giao của hai hình tròn), hình tam giác cân, hình đa giác gồmnhiều hình thang ghép lại, tứ giác Ngoài ra có bài toán về tính căn bậc hai, thể tích cáckhối thẳng, và đổi đơn vị.Sách cũng có riêng một phần về việc tính thuế đất Phần cuốisách nói về vấn đề "bói toán", tính độ cao của cây khi biết độ dài của bóng nắng Sáchcũng có một số bài toán trích trong Tôn tử toán kinh”.[7]
7.2.3 Phương pháp, hình thức tổ chức, kĩ thuật dạy học tích hợp liên môn trong bài 20
Trong giới hạn của đề tài này, tôi áp dụng một vài phương pháp dạy học khi lồngghép kiến thức các môn học như: giáo dục công dân, văn học, mỹ thuật, âm nhạc, địa
lí, toán học Ngoài ra, một số phương pháp đặt và giải quyết vấn đề, phương pháp quansát trực quan, phương pháp đàm thoại… được sử dụng trong phần giới thiệu bài mới,nội dung bài học, củng cố kiến thức
Những phương pháp mới trên góp phần gây hứng thú đối với học sinh
