Nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thu nhập, đánh giá thực trạng thu nhập của người Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thu nhập, đánh giá thực trạng thu nhập của người Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thu nhập, đánh giá thực trạng thu nhập của người

.ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NÂNG CAO THU NHẬP CHO NGƯỜI DÂN

TÁI ĐỊNH CƯ Ở THÀNH PHỐ HUẾ

TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

NGUYỄN THỊ HUYÊN

KHÓA HỌC: 2009 - 2013

Trường Đại học Kinh tế Huế

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NÂNG CAO THU NHẬP CHO NGƯỜI DÂN

TÁI ĐỊNH CƯ Ở THÀNH PHỐ HUẾ

TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

L ờ i C ảm Ơn

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này , lời đầutiên, tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trường Đạihọc Kinh tế Huế, các thầy cô trong khoa Kinh tế chính trị

là những người đã trực tiếp giảng dạy, truyền đạt kiếnthức bổ ích và kinh nghiệm quý báu cho tôi trong suốt thờigian học tập tại trường Đó chính là những nền tảng cơbản, là hành trang vô cùng quý giá, là bước đầu tiên chotôi bước vào sự nghiệp sau này trong tương lai Đặc biệtcảm ơn thầy giáo, Tiến sĩ Hà Xuân Vấn – người đã tận tìnhhướng dẫn, góp ý kiến và truyền đạt kiến thức cho tôi hoànthành tốt đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn đến Giám đốc, các anh chịtrong Ban Đầu tư & Xây dựng thành phố Huế đã tạo cơ hộigiúp tôi có thể tìm hiểu rõ hơn về môi trường làm việcthực tế của một tổ chức mà ngồi trên ghế nhà trường tôichưa được biết và đã giúp đỡ, tận tình chỉ dẫn tôi trongsuốt thời gian thực tập tại cơ quan

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân vàbạn bè đã động viên, đóng góp ý kiến và giúp đỡ tôi trongquá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành bài khóa luậnnày

Cuối cùng, tôi xin kính chúc quý Thầy, Cô và các AnhChị trong Ban Đầu tư & Xây dựng cũng như gia đình, bạn bèdồi dào sức khỏe và thành công trong công việc và cuộcsống

Do kiến thức còn hạn chế và thời gian có hạn nên chắcchắn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được

sự góp ý và chỉ dẫn của Thầy Cô

Huế, tháng 5 năm 2013Sinh viên thực hiệnNguyễn Thị Huyên

Trường Đại học Kinh tế Huế

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Mục lục ii

Danh mục các chữ viết tắt v

Danh mục các bảng và biểu đồ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Ý nghĩa của đề tài 3

7 Kết cấu của đề tài 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ THU NHẬP CHO NGƯỜI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ 4

1.1 Các khái niệm 4

1.1.1 Thu nhập 4

1.1.2 Tái định cư 5

1.2 Vai trò của nâng cao thu nhập với người dân tái định cư 7

1.2.1 Ổn định cuộc sống 7

1.2.2 Xóa đói giảm nghèo và giảm tệ nạn xã hội 8

1.2.3 Tạo nguồn vốn sản xuất 9

1.2.4 Cải thiện đời sống, góp phần thực hiện công bằng xã hội 9

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân tái định cư 10

1.3.1 Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh 10

1.3.2 Sự phát triển của khu vực kinh tế không chính thức 10

1.3.3 Tốc độ gia tăng dân số 11

1.3.4 Cơ chế, chính sách 11

1.3.5 Tuổi tác, phong tục tập quán 12 Trường Đại học Kinh tế Huế

1.4 Kinh nghiệm nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở một số địa

phương 13

1.4.1 Tỉnh Quảng Nam 13

1.4.2 Thành phố Đà Nẵng 14

1.4.3 Thành phố Hà Tĩnh 16

1.4.4 Kinh nghiệm rút ra cho thành phố Huế 17

Chương 2 THỰC TRẠNG THU NHẬP CỦA NGƯỜI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ Ở THÀNH PHỐ HUẾ, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ 19

2.1 Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội của thành phố Huế 19

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 19

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 20

2.2 Các khu tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế 23

2.2.1 Các khu tái định cư 23

2.2.2 Đặc điểm người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế 25

2.2.3 Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế 30

2.3 Thực trạng thu nhập của người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế 36

2.3.1 Thực trạng việc làm của người dân sau khi tái định cư 36

2.3.2 Thu nhập của người dân sau tái định cư 38

2.3.3 Chất lượng cuộc sống của người dân sau khi tái định cư 40

2.4 Đánh giá chung 42

2.4.1 Thành tựu đạt được 42

2.4.2 Hạn chế 46

2.4.3 Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế 47

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO THU NHẬP CHO NGƯỜI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ Ở THÀNH PHỐ HUẾ, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ 49

3.1 Phương hướng, quan điểm của thành phố Huế về nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư 49

Trường Đại học Kinh tế Huế

3.1.1 Nâng cao thu nhập phải trên quan điểm toàn diện, bình đẳng và phát triển

bền vững 49

3.1.2 Nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư cần có sự tham gia của các cấp chính quyền và nơi tiếp nhận người dân tái định cư 50

3.1.3 Nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư nhằm xóa đói giảm nghèo, thực hiện công bằng xã hội 50

3.2 Mục tiêu 51

3.2.1 Mục tiêu chung 51

3.2.2 Mục tiêu cụ thể 51

3.3 Giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế 52

3.3.1 Nhóm giải pháp từ phía người dân tái định cư 52

3.3.2 Nhóm giải pháp từ chính quyền thành phố Huế 54

3.3.3 Nhóm giải pháp từ phía Chính phủ 58

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 61

1 Kết luận 61

2 Kiến nghị 61

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CMKT : Chuyên môn kỹ thuật

CN – TTCN : Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp

CN : Công nghiệpCNH – HĐH : Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

GPMB : Giải phóng mặt bằng

KT – XH : Kinh tế - xã hộiKTTT : Kinh tế thị trường

LĐ & TBXH : Lao động và Thương binh xã hộiTĐC : Tái định cư

THBT : Trung học bổ túcTHCS : Trung học cơ sởTHPT : Trung học phổ thôngUBND : Ủy Ban Nhân Dân

Trường Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Bảng

Bảng 1: Tình hình dân số và lao động thành phố Huế giai đoạn 2008 - 2011 21

Bảng 2: Nguồn gốc nhập cư của dân vạn đò 23

Bảng 3: Nguồn xuất cư trước khi đến định cư tại các phường (% hộ gia đình) 23

Bảng 4: Một số khu tái định cư cho người dân vạn đò 24

Bảng 5: Một số khu tái định cư cho người dân bị thu hồi đất 25

Bảng 6: Trình độ học vấn 27

Bảng 7: Trình độ chuyên môn kỹ thuật 28

Bảng 8: Nghề nghiệp của người dân trước khi tái định cư 29

Bảng 9: Một số dự án đầu tư về văn hóa giáo dục do nước ngoài tài trợ 33

Bảng 10: Biến đổi việc làm của người dân tái định cư 37

Bảng 11: So sánh các điều kiện sinh hoạt trước và sau tái định cư 42

Biểu đồ Biểu đồ 1: Nhóm tuổi của các thành viên trong hộ gia đình 26

Biểu đồ 2: Đời sống kinh tế của các hộ dân sau khi tái định cư 29

Biểu đồ 3: Nguyện vọng của người dân tái định cư để ổn định cuộc sống 34

Biểu đồ 4: Ý kiến của người dân tái định cư về mức thu nhập hiện tại 38

Biểu đồ 5: Cơ cấu thu nhập/tháng của người dân trước và sau tái định cư 39

Trường Đại học Kinh tế Huế

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong lịch sử nhân loại, tái định cư là một hiện tượng mới xuất hiện từ khi nền

đại công nghiệp ra đời cùng với sự xuất hiện của hàng trăm nhà máy, xí nghiệp tại các

thành phố lớn tạo thành một sức hút lực lượng lao động khổng lồ Trước sức hút đó,

hàng ngàn người từ các vùng nông thôn lũ lượt tràn vào các thành phố lớn để tìm kiếm

việc làm và chỗ ở của họ là những khu nhà trọ tạm thời hay những khu ổ chuột lộnxộn Ở những khu dân cư này, môi trường thường bị ô nhiễm nghiêm trọng và chất

lượng cuộc sống của những người dân không được đảm bảo nên rất cần có sự quản lý,điều chỉnh và cải thiện các điều kiện vệ sinh Hơn nữa, những nhu cầu phát triển của

các thành phố lớn như: phát triển thương mại, phát triển đầu tư, nhu cầu chỉnh trang đôthị, cải thiện cơ sở hạ tầng cũng đòi hỏi phải có sự điều chỉnh và di dời một số bộ phận

dân cư có liên quan Đó chính là những nguyên nhân dẫn đến giải tỏa, di dời và táiđịnh cư

Trong quá trình phát triển đi lên của mình, hầu hết các thành phố trên thế giới đềuphải có những chính sách điều chỉnh, quy hoạch lại không gian đô thị cho phù hợp vớitình hình phát triển chung của đất nước Các dự án tái định cư ở các thành phố lớn trênthế giới đã diễn ra từ khi nền đại công nghiệp xuất hiện và đã đạt được một số thànhcông bênh cạnh khá nhiều thất bại Từ những dự án tái định cư đó, con người đã rút ra

được nhiều kinh nghiệm và dần xây dựng được những nguyên tắc, những chính sách táiđịnh cư hợp lý Trong đó, chính sách Tái Định Cư và Phục Hồi của Ngân Hàng Thế

Giới là một trong những chính sách được đánh giá cao với những nguyên tắc thiết thựccho quá trình tái định cư dựa trên quan điểm vì con người như: hạn chế tối đa việc didời, việc di dời chỉ thực hiện đối với những nơi thật cần thiết và không thể tránh khỏi,phải đảm bảo cho người bị di dời được trợ giúp một cách tốt nhất Và các dự án tái định

cư ở các thành phố lớn của Việt Nam cũng đang sử dụng những nguyên tắc căn bản này

làm nền tảng cho công tác giải tỏa, di dời, tái định cư, nhằm giảm đến mức thấp nhấtnhững thiệt hại xảy đến cho người dân, giúp người dân tái định cư có thể phục hồi vànâng cao chất lượng cuộc sống

Trường Đại học Kinh tế Huế

Ở Việt Nam nói chung và thành phố Huế nói riêng, việc giải tỏa, di dời, tái định

cư mới diễn ra cùng với sự phát triển kinh tế, phát triển sản xuất công nghiệp mạnh

mẽ Thành phố Huế được biết đến là một thành phố du lịch với nhiều di tích lịch sử vàdanh lam thắng cảnh, mỗi năm khách du lịch trong và ngoài nước đến Huế ngày mộtnhiều hơn Vì vậy việc chỉnh trang, quy hoạch đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng cũng làmột trong nhiều chiến lược quan trọng để thu hút khách du lịch của chính quyền thànhphố Các hoạt động như: giải tỏa, làm đường và chỉnh trang phần công viên ven sông

Hương; thu hồi đất để giải phòng mặt bằng và xây dựng trường học, điểm công

nghiệp…đã khiến một bộ phận dân cư phải nhường lại đất đai, chỗ ở cũ để đến định cư

ở một địa điểm khác UBND thành phố đã phối hợp với các ban nghành liên quan tiếnhành đền bù bằng tiền, cấp đất, cấp chỗ ở cho người dân Tuy nhiên đa phần cuộc sống

của những người dân tái định cư vẫn còn khó khăn túng thiếu Trước thực trạng đó, tácgiả đã chọn đề tài nghiên cứu: “Nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở thànhphố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế” làm khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

a Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thu nhập, đánh giá thực

trạng thu nhập của người dân tái định cư Từ đó đưa ra những giải pháp chủ yếu nhằmnâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

b Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thu nhập và nâng cao thunhập cho cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

- Khảo sát, đánh giá tình hình thu nhập của người dân tái định cư ở thành phốHuế, tỉnh Thừa Thiên Huế

- Đề ra phương hướng, mục tiêu và giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân

tái định cư

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

a Đối tượng nghiên cứu: Thu nhập của người dân tái định cư ở thành phố Huế

b Phạm vi nghiên cứu:

+ Không gian: thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

+ Thời gian: Từ năm 2007 – 2012 và đưa ra giải pháp đến năm 2020

Trường Đại học Kinh tế Huế

4 Phương pháp nghiên cứu

Để phục vụ cho việc nghiên cứu và thực hiện những nhiệm vụ đã đề ra, tác giả

- Phương pháp thu thập thông tin từ:

+ Tài liệu thứ cấp: Sách tham khảo, văn bản của thành phố…

+ Tài liệu sơ cấp: Chọn ngẫu nhiên 100 hộ gia đình tái định cư, trong đó có 50

hộ từng là người dân vạn đò và 50 hộ từng là người dân bị thu hồi đất để phát phiếu

điều tra

5 Dự kiến đóng góp của đề tài

Đề tài làm rõ tình hình kinh tế, xã hội của địa phương, làm rõ sự cần thiết phải nâng

cao thu nhập cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Đánh giá thực trạng thu nhập, từ đó đưa ra giải pháp nâng cao thu nhập chongười dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế trong thời gian tới

6 Ý nghĩa của đề tài

Về mặt thực tiễn: việc nghiên cứu đề tài này cung cấp cho các nhà hoạch định

chính sách, các cơ quan, ban ngành ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế những ý

kiến đóng góp vào việc thực hiện những giải pháp cần thiết để nâng cao thu nhập cho

người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Đồng thời, khóa luận còn làm tài liệu tham khảo, học tập, nghiên cứu cho sinh

viên và những người quan tâm

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục các bảng và biểu đồ, danhmục các chữ viết tắt, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề thu nhập cho người dân tái định cư.Chương 2: Thực trạng thu nhập của người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh

Thừa Thiên Huế

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân tái định

cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Trường Đại học Kinh tế Huế

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ THU NHẬP

CHO NGƯỜI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ 1.1 Các khái niệm

1.1.1 Thu nh ập

Hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm thu nhập, tuy nhiên vẫn chưa

có một định nghĩa nào đầy đủ và chính xác về khái niệm này Thu nhập không phải làmột quan niệm đơn giản như Joseph E Stiglitz đã nói: “quan niệm thu nhập về lý

dường như khá đơn giản” mà” việc định nghĩa xem cái gì và cái gì không phải là thu

nhập hóa ra là một vấn đề khá khó khăn” [16, 459]

Tùy theo mục đích nghiên cứu mà các nhà kinh tế có các quan niệm khác nhau

về thu nhập Theo từ điển Kinh tế học của tác giả Nguyễn Văn Ngọc: thu nhập làkhoản thu mà các nhân tố sản xuất nhận được như tiền lương, tiền công, phí và hoahồng, lợi nhuận, tiền tô, lợi tức và lãi suất [6, 289], hay : thu nhập là các khoản lợi tức

thu được từ việc sở hữu và cung ứng các nhân tố sản xuất trong một thời kỳ Các

khoản lợi tức thu được từ lao động, tư bản, đất đai và năng lực kinh doanh là tiền

lương, lãi suất, địa tô và lợi nhuận Các doanh nhân (người sở hữu năng lực kinhdoanh) là người kết hợp các nhân tố sản xuất để tạo ra thu nhập cho bản thân mình

Khi sử dụng thuật ngữ thu nhập, chúng ta phải thận trọng, nó có thể có những ý nghĩa

khác nhau: người nhận được tiền từ chương trình phúc lợi gọi đó là thu nhập, nhưng

thực ra đó là một khoản chuyển giao thu nhập, thường gọi là trợ cấp Tuy vậy, trong lýthuyết về nhu cầu, trợ cấp cũng được coi là thu nhập vì nó cũng tham gia quy định giớihạn ngân sách như các khoản thu nhập khác

Theo đại từ điển tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý: “thu nhập là nhận được

tiền nong, của cải từ một công việc nào đó, làm nhiều thu nhập nhiều, thu nhập ngày

càng tăng; hay là khoản tiền bạc, của cải thu nhập được trong khoảng thời gian nhấtđịnh (tháng hoặc năm).[14, 1593] Còn theo từ điển tường giải KTTT xã hội cẩm nang

chính sách kinh tế thì: “thu nhập bao gồm nguồn hàng hóa (hiện vật) hay bằng tiền(thu nhập bằng tiền) do một công nhân, một hộ gia đình hay một doanh nghiệp tạo nên

từ những nguồn khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định” [17, 386]

Trường Đại học Kinh tế Huế

Cũng có quan niệm như trên: Thu nhập là tổng lượng tiền, bao gồm cả hiện vậtquy ra tiền nếu có mà người lao động hoặc các thành viên trong gia đình nhận đượctrong một thời kỳ nhất định ( tháng, quý, năm) , hay diễn đạt cùng ý: thu nhập cá nhân

là tổng lượng tiền và các khoản thu mà một người hay một hộ gia đình nhận đượctrong một thời gian nhất định ( thường là một năm)

Theo Trung tâm Thông tin Tư Liệu – Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trungương cho rằng: Thu nhập có thể hiểu là cơ hội tiêu dùng và tiết kiệm và một đối tượng

có được trong một khung thời gian cụ thể Với đối tượng là hộ gia đình và cá nhân, thì

thu nhập là tổng của tiền lương, tiền công, lợi nhuận, tiền lãi, địa tô và những lợi tứckhác mà họ có được trong một khoảng thời gian nhất định [12, 12]

Từ các định nghĩa trên, có thể đưa ra cách định nghĩa được nhiều người chấp nhậnlà: Thu nhập là tổng các giá trị tài sản và của cải được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ

mà chủ thể nào đó trong nền KT – XH tạo ra và nhận được từ các nguồn lao động , tàisản hay đầu tư thông qua quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốcdân trong một khoảng thời hạn nhất định ( thường là một năm)

Xác định thu nhập của một lao động có ý nghĩa rất quan trọng, thông qua thu

nhập của một lao động ta có thể đánh giá được mức sống của họ trong từng giai đoạn

cụ thể

Về bản chất, theo nghĩa rộng, thu nhập gồm hai bộ phận hợp thành: Thù lao cầnthiết (tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương,…) vàphần có được từ thặng dư SX ( hoặc lợi nhuận)

1.1.2 Tái định cư

Di dân tái định cư được hiểu là quá trình di chuyển chỗ ở của người dân đến lập

cư ở một nơi khác Có hai dạng di dân chính: Dạng thứ nhất là việc di chuyển tự phát

của các cá nhân, gia đình hoặc thậm chí cả toàn bộ cộng đồng nhưng không có kếhoạch và sự trợ giúp của các cơ quan nhà nước; Dạng thứ hai là tái định cư bắt buộc,

đó là hoạt động tái định cư thuộc các chương trình hoặc dự án chính thức có kế hoạchđược nhà nước quản lý và cấp kinh phí [9, 11] Trong thực tế cả hai dạng di dân táiđịnh cư này đều có thể xảy ra nhưng ở đây, trong phạm vi nghiên cứu bài khóa luận,

tác giả chỉ đề cập đến các vấn đề di dân – tái định cư có sự quản lý và quy hoạch của

nhà nước

Trường Đại học Kinh tế Huế

Tái định cư là việc Nhà nước lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu

hồi đất để bồi thường bằng nhà ở cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở

Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải

có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ

Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường

bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khuvực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền

sử dụng đất ở bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi được bồi

thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó

Theo Báo cáo tái định cư của Ban quản lý dự án tỉnh Thừa Thiên Huế đệ trình

cho Ban quản lý dự án quốc gia (tháng 12 năm 2011) thì định nghĩa thuật ngữ tái định

cư như sau: Tái định cư là tất cả các biện pháp được tiến hành để giảm thiểu bất cứ

hoặc tất cả các tác động xấu của dự án đối với tài sản của người bị ảnh hưởng và/ hoặcsinh kế, bao gồm bồi thường, di chuyển chỗ ở (ở nơi tương tự) và khôi phục cuộc sống

theo như yêu cầu [2, 2]

Trong công trình nghiên cứu “Thực trạng đời sống kinh tế xã hội các hộ gia đình sau

tái định cư trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” – Ths Lê Văn Thành, viện kinh tế thành

phố Hồ Chí Minh đã nhận định: “ Việc giải tỏa, di dời, tái định cư không chỉ dừng lại ởviệc đưa bộ phận dân cừ từ nơi ở này sang nơi ở khác, mà tái định cư còn liên quan tới rấtnhiều vấn đề như: Việc làm, học hành, sự tiếp cận các dịch vụ, các quan hệ xã hội…” hay

“ quá trình di dời, tái định cư là một quá trình gây ra những mất mát về nguồn lực cộngđồng, tập quán sinh sống, các địa điểm sinh hoạt văn hóa, và các cơ sở khác như: các

trung tâm cộng đồng, chợ, các trung tâm y tế, các nơi thờ cúng quen thuộc …”[11, 11]

Ngoài ra, tái định cư cũng ảnh hưởng đến việc sử dụng các dịch vụ xã hội liên quan đến

việc cung cấp thực phẩm, thuốc men, quần áo, đồ gia dụng và những nhu yếu phẩm khác Theo tác giả, tái định cư là quá trình di dời một nhóm, một bộ phận dân cư hay toàn

bộ cộng đồng bị ảnh hưởng bởi dự án hay vì lý do nào đó đến ổn định cuộc sống ở một

nơi khác, quá trình này có sự trợ giúp và quản lý của Nhà nước Người dân thuộc diện

phải di dời, dù nhiều hay ít đều chịu những tổn thất về tinh thần và vật chất, như sự thay

đổi về các mối quan hệ hàng xóm, bạn làm ăn lâu năm, các điều kiện sinh hoạt, từ bỏ nghề

nghiệp cũ…Vì thế cần có những chính sách tác động phù hợp và hiệu quả để giúp người

dân tái định cư sớm thích nghi và ổn định cuộc sống

Trường Đại học Kinh tế Huế

Tóm lại, tái định cư cần được nhìn nhận như một quá trình thay đổi về kinh tế, vănhóa, xã hội của một bộ phận dân cư hơn là chỉ dừng lại ở việc xem xét đây là một quátrình thay đổi chỗ ở, để từ đó có những chính sách hỗ trợ, đáp ứng đúng nhu cầu vànguyện vọng của người dân tái định cư.

1.2 Vai trò của nâng cao thu nhập với người dân tái định cư

Vấn đề ổn định và nâng cao thu nhập là điều kiện để nâng cao đời sống cơ bản

cho người dân Vấn đề này càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc ổn định

cuộc sống của người dân khu vực tái định cư

1.2.1 Ổn định cuộc sống

Quá trình TĐC làm cho người dân mất chỗ ở cũ, mất việc làm truyền thống, điều

này đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm và xáo trộn cuộc sống của người dân TĐC Đối

với những hộ bị thu hồi đất nông nghiệp, thì đất đai là tài sản quý giá, là tư liệu sản xuất

để người dân trồng trọt và chăn nuôi… tạo ra thu nhập Khi bị thu hồi đất đồng nghĩa

với việc họ bị mất đi tư liệu sản xuất, mất việc làm, cuộc sống bị xáo trộn (ở Việt Namnhững năm qua, Nhà nước đã thu hồi 1.533 ha đất để xây dựng cơ sở hạ tầng) Đối với

người dân vạn đò, tất cả mọi thứ của cuộc sống, sinh hoạt, ma chay đều diễn ra trên

dòng sông Quá trình chỉnh trang, quy hoạch đô thị, buộc họ phải lên bờ định cư và kiếm

kế sinh nhai với bao nhiêu khó khăn, trở ngại trước mắt

Đa số những người dân TĐC đều có trình độ học vấn thấp, không có tay nghề,

không có vốn để tự tạo việc làm Ngoài ra, những công việc chốn thành thị họ không

dễ dàng thích ứng được Vì vậy, nâng cao thu nhập sẽ giúp họ giải quyết những bức

xúc, khó khăn trước mắt cũng như lâu dài, hướng tới việc nâng cao đời sống vật chất,

tinh thần và giúp họ dễ dàng hòa nhập vào cuộc sống chung trong sự phát triển năng

động và ổn định thành phố

Một ví dụ điển hình, tại các điểm tái định cư thủy điện Sơn La, hàng nghìn hộdân chuyển đến nơi ở mới đang có cuộc sống ngày càng tốt hơn nơi ở cũ, nhờ tậndụng lợi thế mặt nước vùng lòng hồ rộng để làm lồng nuôi cá Sản lượng cá thu được

hàng năm lên đến hơn 200 tấn Những hộ khác chưa có điều kiện cũng đang đánh

bắt, khai thác cá dưới hình thức nhỏ lẻ bằng nhiều phương pháp truyền thống để giảiquyết nhu cầu thực phẩm, có thêm thu nhập và nâng cao đời sống Nhu cầu sử dụngTrường Đại học Kinh tế Huế

thuyền đánh bắt cá tăng khiến các dịch vụ "ăn theo" cũng manh nha phát triển nhưnghề đóng thuyền, đan lưới… Như vậy, "nghề cá" và việc làm từ các dịch vụ phátsinh theo ở nhiều khu vực tái định cư này đã và đang mang lại thu nhập ngày càng

tăng cho người dân quanh các hồ thủy điện ở Lai Châu, giúp đồng bào cải thiện kinh

tế, nâng cao đời sống

Vì vậy, có thể nói ổn định cuộc sống là tiền đề để phát triển nơi tái định cư

1.2.2 Xóa đói giảm nghèo và giảm tệ nạn xã hội

Trình độ học vấn thấp, không có tay nghề, không có vốn để tự tạo việc làm,những công việc chốn thành thị không dễ dàng thích ứng… là những trở ngại lớn đốivới người dân TĐC, những công việc mà họ thường làm là các công việc nặng nhọc,

đòi hỏi phải có sức lao động, không ổn định mà thu nhập lại thấp, trong khi giá cả thịtrường thì ngày càng tăng, các khoản chi tiêu cho cuộc sống bị thu hẹp dần, người dânTĐC rơi vào tình trạng đói nghèo

Chi tiêu hạn hẹp, nhiều gia đình không có đủ điều kiện cho con cái tiếp cận, hưởngthụ những giá trị vật chất và tinh thần mà xã hội mang lại như: ăn uống, giáo dục, chămsóc sức khỏe….(có đến 1/3 trẻ em Việt Nam bị suy dinh dưỡng thể thấp còi tính đến

năm 2013), nhiều tệ nạn xã hội cũng từ đó xuất hiện như: trộm cắp, đánh nhau, ma túy,

mại dâm……(trên cả nước có 128.367 người bị nhiễm HIV/AIDS, 138.118 ngườinghiện ma túy…) Ngoài ra có một số người dân từ bỏ việc làm cũ nhưng không kịpchuyển đổi nghề nghiệp trở thành những người thất nghiệp, họ mất đi phương cách sốngchủ yếu nhất để thể hiện và khẳng định mình nhằm thỏa mãn nhu cầu hết sức cơ bản là

được mọi người và xã hội thừa nhận, họ rơi vào khốn khó, khủng hoảng về tinh thần,

thiếu niềm tin vào cuộc sống, mặc cảm vì nghèo hèn, dễ bị tổn thương, thậm chí bất mãn

về chính trị, vì thế họ cũng tham gia vào các tệ nạn xã hội này

Nâng cao thu nhập cho người dân TĐC để giúp họ thoát nghèo, tránh xa đượccác tệ nạn xã hội Bởi lẽ, đồng tiền đối với họ không chỉ là phương tiện để trang trảicác nhu cầu cơ bản của cuộc sống mà còn có chức năng đại diện cho những giá trịtinh thần của một xã hội tiêu dùng kiểu thành thị, giúp họ xoa dịu những tổn thương

về tinh thần

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.2.3 T ạo nguồn vốn sản xuất

Nguồn vốn sản xuất rất quan trọng với người dân nói chung và người dân TĐCnói riêng Vốn giúp người dân triển khai các hoạt động sản xuất, buôn bán, trồng trọt,

chăn nuôi, tạo việc làm để nâng cao thu nhập….Tuy nhiên, nếu trước khi tái định cư,

cuộc sống của người dân nơi đây đã gặp nhiều khó khăn vì thiếu nguồn vốn sản xuất,

sau tái định cư họ càng gặp nhiều trở ngại hơn khi tiếp cận với nguồn vốn vay vì lý do

Theo báo Lao động, hiện nay, trong số các hộ dân TĐC do ảnh hưởng của công trình

nâng cấp đô thị lưu vực Tân Hóa – Lò Gốm, có 21% hộ mở quán án, 35% hộ mở xưởngsửa chữa ô tô và xe máy, 20% hộ mở shop quần áo, một số cho con cái đi học nghề

1.2.4 C ải thiện đời sống, góp phần thực hiện công bằng xã hội

Thu nhập của người dân TĐC cao sẽ làm cho cá nhân và gia đình sẽ ít bị ảnh

hưởng bởi lạm phát, không bị tổn thương do thiên tai, lũ lụt Thu nhập của người dânTĐC tăng góp phần làm cho thu nhập quốc dân tăng, từ đó phúc lợi xã hội, dịch vụ

công cộng được chú ý hơn, cơ sở vật chất của quốc gia được nâng cấp và tiên tiến hơn,sản xuất phát triển và lại tăng sản lượng lao động việc làm, nâng cao thu nhập cho

người lao động

Đồng thời tạo cơ hội bình đẳng về nơi ở, việc làm, văn hóa, y tế, giáo dục và các

dịch vụ xã hội khác; xóa đi sự cách biệt về điều kiện vật chất và tinh thần, hướng tớiviệc những người dân TĐC hiểu quyền lợi và trách nhiệm của mình mà tự giác thamgia vào quá trình xây dựng phát triển ổn định chung cộng đồng dân cư thành phố

Tóm lại, vấn đề nâng cao thu nhập cho người dân TĐC là vô cùng cần thiết vì nó

không chỉ làm cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển, mà còn góp phần làm ổn định

xã hội, giảm thất nghiệp và các tệ nạn xã hội, đồng thời cũng góp phần chuyển dịch cơcấu lao động theo hướng tăng tỉ trọng trong ngành lao động, dịch vụ, giảm ti trọngtrong ngành nông nghiệp

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân tái định cư

1.3.1 Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

Phát triển KT – XH là quá trình nâng cao điều kiện sống về vật chất và tinh thầncủa con người qua việc sản xuất ra của cải vật chất, cải tiến quan hệ xã hội, nâng caochất lượng văn hoá Các nguồn lực chính để phát triển KT – XH là: vị trí địa lý và tài

nguyên thiên nhiên, dân cư và nguồn lao động, đường lối phát triển KT – XH và cơ sở

vật chất kỹ thuật

Trình độ phát triển KT – XH có ảnh hưởng rất lớn tới thu nhập của người dân nói

chung và người dân TĐC nói riêng Một tỉnh, thành phố có tốc độ phát triển KT – XH

cao sẽ có nguồn ngân sách để hỗ trợ người dân TĐC ổn định cuộc sống, có vốn để xâydựng các xí nghiệp, nhà máy, khu CN… thu hút nhiều lao động, tạo cơ hội tìm kiếm

công ăn việc làm cho những người còn thất nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập chongười dân Tính đến hết tháng 4/2013, thành phố Hà Nội đã giải quyết việc làm cho42.500 lao động, xét duyệt 192 dự án vay vốn từ Quỹ quốc gia giải quyết việc làm;

thành phố Đà Nẵng tạo được việc làm cho 7.550 lao động, trong đó khu vực doanhnghiệp ngoài nhà nước 5.267 lao động và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài 2.406 lao

động Sự hạn chế về trình độ học vấn cũng như trình độ tay nghề của người dân TĐC

sẽ khiến họ gặp nhiều khó khăn trong việc cải thiện cuộc sống nếu nền kinh tế kémphát triển hay phát triển chậm

1.3.2 S ự phát triển của khu vực kinh tế không chính thức

Khu vực kinh tế không chính thức là khu vực hoạt động kinh tế của những hộsản xuất kinh doanh chưa có tư cách pháp nhân, chưa đăng ký kinh doanh hoạt độngtrong lĩnh vực phi nông, lâm nghiệp, thủy sản nhưng vẫn sản xuất các hàng hóa dịch

vụ để bán hoặc trao đổi trên thị trường, không đòi hỏi về trình độ, quy mô kinhdoanh buôn bán nhỏ, những công việc tạm thời là phổ biến Chính vì thế, đây là khuvực kinh tế rất phù hợp với người dân TĐC Hiện nay, khu vực kinh tế không chínhthức chiếm tỷ lệ trên 40% tổng số lao động đang làm việc và đang có xu hướng tăngvới đa dạng ngành nghề, nhiều chỗ làm việc mới, thu hút lao động từ khu vực kinh tếchính thức chuyển sang

Trường Đại học Kinh tế Huế

Với đặc thù linh hoạt, đòi hỏi ít vốn và các nguồn lực khác nhau, khu vực kinh tếkhông chính thức đã đóng góp vai trò quan trọng trong vấn đề giải quyết việc làm, nângcao thu nhập cho người dân TĐC Điều đáng lưu ý là trong khu vực kinh tế này, năngsuất lao động và thu nhập thấp, công việc không ổn định thường xuyên, vì vậy cần hoànthiện hệ thống luật pháp và chính sách hỗ trợ khu vực này để bảo vệ quyền lợi cho

người lao động Ngoài ra, các cấp, chính quyền địa phương cần hỗ trợ về vốn, kỹ thuật

để người lao động có khả năng tự tạo việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp Nếu làm tốt các

vấn đề này, ngươi dân TĐC sẽ có cơ hội nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống

1.3.3 T ốc độ gia tăng dân số

Dân số, nguồn lao động và việc làm có mối quan hệ biện chứng qua lại và là mộtnhân tố quyết định đến sự phát triển của một quốc gia Đảng và Nhà nước ta luôn đặtvấn đề dân số, lao động, việc làm vào vị trí hàng đầu, là yếu tố cơ bản quyết định sựphát triển kinh tế - xã hội

Dân số là nguồn lực quan trọng tác động đến mọi mặt của đất nước, sự bùng nổdân số đang là một thách thức lớn trong sự phát triển của xã hội Không chỉ riêng đốivới nước ta mà cả thế giới đều nhận định rằng vấn đề dân số đang là mối quan tâm

hàng đầu trong sự phát triển Giải quyết vấn đề dân số đang được quan tâm hàng đầu.Con người có thể làm nên sự phát triển của xã hội nhưng rồi con người cũng lại là

nguyên nhân chính của sự nghèo đói, thiếu việc làm, thất nghiệp

Tốc độ tăng dân số ở các khu TĐC có xu hướng tăng lên, nguyên nhân là dotrình độ dân trí thấp, thiếu thông tin và lạc hậu Hiện nay nhờ có chủ trương của Đảng

và Nhà nước, cuộc sống của người dân ở các khu TĐC đã có nhiều thay đổi theohướng đi lên, tuy nhiên, thu nhập từ các việc làm khác nhau thấp khiến họ không đủ

khả năng trang trải cho cuộc sống hiện tại Dân số tăng nhanh là áp lực lớn đối vớiviệc làm, gây ra hiện tương nhiều hộ gia đình di tản đi các nơi khác sống, có hộ về lại

+ Chính sách giáo dục, đào tạo nghề…

Trường Đại học Kinh tế Huế

+ Chính sách hỗ trợ về vốn

+ Chính sách quản lý di dân

Những chính sách này đóng vai trò quan trọng và là yếu tố có tác động mạnh mẽ,bảo đảm sự thành công của chiến lược nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống cho

người dân ở các khu TĐC

Ở Sơn La, để nhường lại quỹ đất xây dựng công trình thủy điện, sau khi di dời vàTĐC cho người dân, tỉnh và các nhà đầu tư đã có sự hỗ trợ về vốn để giúp người dân

sớm ổn định cuộc sống Tuy nhiên, trong mỗi dự án tái định cư, việc phân bổ vốn lạimất cân đối về cơ cấu Cụ thể: 42% chi cho đền bù, 45,8% chi cho phát triển cơ sở hạtầng, 7,4% cho hỗ trợ và còn lại 4,8% đầu tư phát triển sản xuất và ổn định đời sống.Chính vì nguyên nhân này, người dân TĐC đã gặp không ít khó khăn để ổn định cuộcsống, khả năng tạo việc làm để nâng cao thu nhập là rất ít

Vì vậy, có thể nói, chính sách đúng đắn sẽ tạo động lực thúc đẩy người dân sảnxuất, mở rộng kinh doanh… từ đó tạo ra nhiều việc làm, nâng cao thu nhập

1.3.5 Tu ổi tác, phong tục tập quán

Phong tục, tập quán có ảnh hưởng lớn đến việc tìm và lựa chọn việc làm, nângcao thu nhập của người dân các khu TĐC Trước khi định cư, người dân vạn đò đãquen với cuộc sống sông nước, tất cả mọi thứ của cuộc sống từ sinh hoạt đến ma chay

đều diễn ra trên dòng sông Còn đối với người dân bị thu hồi đất thì họ lại quen laođộng và sinh sống theo nếp sống ở nông thôn, với phong tục, tập quán lạc hậu Sau khitái định cư, một số hủ tục vẫn được người dân duy trì, tạo ra rào cản lớn trong việc hòa

nhập cuộc sống mới

Đa số người dân ở các khu tái định cư đã lớn tuổi, phổ biến là ở độ tuổi 35 – 55

tuổi, độ tuổi này rất khó để đào tạo nghề vì lớn tuổi và hạn chế về sức khỏe Vì vậy,

đây cũng là một trong nhiều nhân tố ảnh hưởng lớn đến việc chuyển đổi nghề nghiệp

thích hợp

Tóm lại, nâng cao thu nhập cho người dân TĐC là hết sức cần thiết Cần nhận thứchết những khó khăn và những yếu tố chủ quan và khách quan có ảnh hưởng đến thunhập của người dân khu TĐC để có những giải pháp thích hợp giúp người dân cải thiệncuộc sống hiện tại Bên cạnh đó, tỉnh và thành phố cần có sự quan tâm, hỗ trợ và tạo mọi

điều kiện để bộ phận dân cư này có cơ hội tìm kiếm việc làm, nâng cao thu nhập

Trường Đại học Kinh tế Huế

1.4 Kinh nghiệm nâng cao thu nhập cho người dân tái định cư ở một số địa phương

1.4.1 T ỉnh Quảng Nam

Quảng Nam là tỉnh thuộc vùng duyên hải Nam Trung Bộ, Việt Nam Dân số toàntỉnh tính đến hết năm 2010 là 1.435.629 người Tuy dân số đông nhưng Quảng Nam làtỉnh có tỷ lệ dân số sinh sống ở nông thôn cao hơn tỷ lệ trung bình của cả nước QuảngNam hiện có 22 dự án thủy điện đã và đang được triển khai, có 1.736 hộ dân phải didời, tái định cư nơi ở mới do ngập lòng hồ và xây dựng các hạng mục khác Thủy điệnSông Tranh 2 là công trình có số hộ ảnh hưởng lớn nhất với 1.046 hộ

Để đảm bảo cho người dân TĐC ổn định đời sống và sản xuất sau khi phải rời bỏnơi ở cũ, chính quyền và các ban ngành tỉnh Quảng Nam luôn coi đây là vấn đề quan

trọng và là nhiệm vụ cấp bách của tỉnh

Các hộ TĐC được hỗ trợ khai thác gỗ để làm nhà, được hỗ trợ lương thực bổsung cho các nhân khẩu phát sinh của với tổng kinh phí hơn 3.8 triệu đồng từ nguồnvốn của chủ đầu tư Trong đó, có hơn 3,7 tỉ đồng hỗ trợ trực tiếp, còn lại là chi phíthực hiện công tác giải phóng mặt bằng, thẩm định Mức hỗ trợ là 300.000

đồng/khẩu/tháng trong vòng 3 năm Sau khi san ủi mặt bằng, làm đường, mỗi hộ TĐC

nhận đất ở và vườn rộng 1.000 m2 Trên cơ sở các mô hình đã thiết kế, người dân được

lựa chọn mô hình nhà ở hoặc dân tự làm với điều kiện cam kết bằng văn bản về quy

mô và giá trị xây dựng theo quy định

Để phục vụ nhu cầu sản xuất cho người dân TĐC, tỉnh Quảng Nam đã yêu cầu

các ban ngành liên quan khẩn trương hoàn thành các hồ sơ, thủ tục để sớm giao đất

cho người dân Ngay khi đến ở, mỗi hộ được cấp bình quân 1,5 ha đất rẫy, gần 500 m2

ruộng lúa nước Đối với diện tích đất có gỗ, trước khi tổ chức giao đất, các ngành chức

năng và hạt kiểm lâm đã thống kê số lượng và sản lượng gỗ để xem xét giải quyết cho

phép khai thác tận dụng, tránh tình trạng khai thác gỗ chưa có sự cho phép của cơ quan

có thẩm quyền hoặc lợi dụng để khai thác rừng tự nhiên Ở một số địa điểm, cộng

đồng thôn TĐC được trực tiếp quản lý, bảo vệ rừng trong khu vực sinh sống, với mức

bình quân 8 ha/hộ, giúp người dân phát triển sản xuất dựa vào rừng

Trường Đại học Kinh tế Huế

Để tăng thu nhập cho các hộ dân TĐC, tỉnh Quảng Nam đã chỉ đạo ngành nông

nghiệp hỗ trợ về công tác khuyến nông, khuyến lâm, cử cán bộ đến điểm TĐC hướngdẫn các hộ dân kỹ thuật canh tác cây trồng vật nuôi theo từng mùa vụ, kỹ thuật trồng

cây lâu năm cụ thể trên từng địa bàn

Hệ thống lưới điện tại các khu TĐC đảm bảo cấp điện đến từng hộ dân Cùng với

đó là các công trình nhà văn hóa, lớp học mầm non và tiểu học được đầu tư xây dựngtheo quy định

Về phía chính quyền, Ban di dân tái định cư của tỉnh đã tiến trình tham vấn ý kiến

người dân trong quá trình di dời và TĐC, toàn bộ thông tin được cung cấp công khai,

dễ hiểu tại các nhà sinh hoạt cộng đồng, các chính sách bổ sung để hỗ trợ đào tạo nghềgiải quyết việc làm, vốn cho sản xuất được xem xét thận trọng và kỹ lưỡng Tỉnh cũng

đang chỉ đạo củng cố, kiện toàn bộ máy chính quyền, đoàn thể tại các xã, thôn có khuTĐC với cơ cấu hợp lý để tạo điều kiện cho các hộ nhân dân TĐC hòa nhập toàn diện

với nơi ở mới

Đến nay, các hộ TĐC trên địa bàn tỉnh đã cơ bản ổn định chỗ ở, yên tâm laođộng, hòa nhập với cộng đồng dân cư sở tại Một số khu TĐC như ở huyện NamGiang và Tây Giang… người dân đã hòa nhập tốt và đạt được kỹ năng sản xuất tươngđương với người dân sở tại

1.4.2 Thành ph ố Đà Nẵng

Đà Nẵng là trung tâm kinh tế và là một trong những trung tâm văn hoá, giáo dục,

khoa học và công nghệ lớn của khu vực miền Trung - Tây Nguyên Để đạt được kếtquả như ngày hôm nay, thành phố Đà Nẵng đã thực hiện chương trình đô thị hóa thànhcông trên cả bề rộng lẫn bề sâu

Từ cuối năm 2004, thành phố đã triển khai thực hiện trên 100 dự án có liên quan

đến giải toả di dời dân cư Đồng hành với quá trình giải toả là việc quy hoạch, kiến tạonơi ở mới theo tiêu chuẩn đô thị văn minh, hiện đại Đến nay đã có hơn 100 khu táiđịnh cư, khu chung cư được xây dựng làm chỗ ở cho hàng chục ngàn hộ dân trong

diện di dời, giải toả để chỉnh trang đô thị Nhiều khu nhà chồ, nhà ở tạm bợ của ngư

dân ven sông Hàn được xoá sạch trong một thời gian ngắn Những xóm nghèo nhếch

nhác sống lay lắt bên những vùng đầm hôi thối được thay bằng những khu phố sạch

đẹp, ở những khu tái định cư, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội được nâng cấp và xây

dựng mới một cách khá đồng bộ

Trường Đại học Kinh tế Huế

Để làm được điều đó, thành phố Đà Nẵng đã bố trí nơi ở mới cho hơn 95 ngàn hộ

dân di dời đến ở trong những khu đô thị khang trang, hạ tầng giao thông, điều kiệnsinh hoạt đầy đủ Một con số không hề nhỏ nếu biết rằng số hộ di dời chiếm đến 1/3 số

hộ dân toàn thành phố Trường hợp các hộ giải tỏa không có quỹ đất bố trí tái định cư

mà có nhu cầu TĐC sẽ được hỗ trợ bằng tiền để tự lo TĐC với mức hỗ trợ tối đa/hộkhông quá 80 triệu đồng Đối với những trường hợp đặc biệt, Hội đồng bồi thường hỗtrợ GPMB chịu trách nhiệm kiểm tra, đệ trình UBND thành phố xem xét giải quyếtcho từng trường hợp cụ thể

Vấn đề chuyển đổi ngành nghề lao động, sự phân hóa giàu nghèo cũng diễn ranhanh hơn, vì thế mà công tác an sinh xã hội trong nhiều năm qua được chính quyềnthành phố chú trọng, hàng loạt chính sách về an sinh xã hội được thực hiện như: trợ cấpcho trẻ em mồ côi, người cao tuổi, người tàn tật, người mắc bệnh tâm thần, người bịnhiễm HIV/AIDS…; hỗ trợ đào tạo chuyển đổi ngành nghề cho người lao động; nângmức hỗ trợ học nghề, đào tạo nghề cho các đối tượng thuộc diện chính sách

Đà Nẵng là địa phương duy nhất trên cả nước thành lập Quỹ hoàn lươngvới mụcđích hỗ trợ cho các đối tượng ra tù vay vốn làm ăn, tái hòa nhập cộng đồng Các phạm

nhân phạm tội hình sự mới ra tù được hỗ trợ vay mỗi người không quá 5 triệu đồng,thời hạn trả tối đa ba năm, không có lãi suất.Đến nay quỹ đã giải quyết cho hơn 1 ngàn

người vay vốn Hầu hết các đối tượng được vay sử dụng vốn đúng mục đích, cố gắng

tu chí làm ăn, hòa nhập cộng đồng, nhiều người trả được nợ và có tích lũy để dần ổnđịnh cuộc sống Có thể nói đây là chủ trương đầy tính nhân văn của chính quyền thành

phố, đã góp phần giúp những mảnh đời lầm lỡ thoát khỏi những mặc cảm, tự ti củabản thân để trở về gia đình, cố gắng làm ăn sinh sống để trở thành những công dân tốtcủa một thành phố trẻ đầy năng động, đang trên đường phát triển

Đặc biệt, công tác xóa đói giảm nghèo được thành phố xác định là nhiệm vụ số

một Cùng với sự chung tay góp sức của các doanh nghiệp và các tấm lòng hảo tâm,

đến nay thành phố đã giúp hơn 8 ngàn hộ nghèo thoát nghèo, trong đó có nhiều hộ đã

thoát nghèo bền vững vươn lên làm giàu, góp phần giải quyết việc làm cho người lao

động ở địa phương

Vì số hộ di dời chiếm đến 1/3 dân số toàn thành phố nên có thể nói những chínhsách, giải pháp trên của thành phố Đà Nẵng giúp cho người dân thành phố nói chung

và người dân TĐC nói riêng nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống

Trường Đại học Kinh tế Huế

Tất cả đã góp phần khắc họa nên một bức tranh Đà Nẵng trên đường phát triển

đầy sống động Đó cũng chính là sức mạnh để Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân

thành phố tiếp tục phát truyền thống anh hùng của quê hương, phấn đấu xây dựng một

Đà Nẵng phát triển bền vững, xứng đáng là thành phố động lực, là hạt nhân phát triển

kinh tế, xã hội của cả khu vực miền Trung

1.4.3 Thành ph ố Hà Tĩnh

Tổng diện tích tự nhiên 56.32 km2, thành phố Hà Tĩnh có 10 phường nội đô và 6

xã phụ cận với tổng số dân theo điều tra ngày 01/04/2009 là 87.168 người Thành phố

có 1 bệnh viện đa khoa, 16 trường mầm non, 20 trường tiểu học, 10 THCS, 9 THPT, 1

trường đại học và 4 trường cao đẳng nghề

Để xây dựng công trình Hồ điều hòa và Nạo vét sông Cụt, UBND thành phố đã

tiến hành di dời 43/515 hộ ở phường Tân Giang về định cư ở 2 khu TĐC là khu Namsông Cụt và khu Lò mổ

Nhằm tạo mọi điều kiện tốt nhất cho người dân khi di dời đến khu tái TĐC, thờigian qua, cùng với việc tiến hành áp giá đền bù nhà cửa, ruộng vườn một cách thoả

đáng, các cấp chính quyền thành phố đã ban hành hàng loạt chính sách có tính ưu đãiđặc biệt cho bà con Ví dụ như, đối với nam trên 60 tuổi và nữ trên 50 tuổi thuộc diên

di dân tái định cư trong vùng dự án sẽ được cấp mỗi người 15kg gạo/tháng trong vòng

5 năm Những hộ gia đình nào xung phong di dời đợt đầu sẽ được hỗ trợ tiền vận

chuyển, tiền thưởng… Ngoài ra, các giải pháp mang tính chiến lược như mở trường

đạo tạo nghề cho con em vùng dự án vào học, sau đó về làm việc trong các khu công

nghiệp cũng được thành phố quan tâm hàng đầu

Để giúp các hộ dân di dời an toàn và có hiệu quả, ngoài việc hướng dẫn, hỗ trợ,

giám sát và giao cho các cấp hội chuẩn bị đón tiếp nhân dân và hộ dân tổ chức thựchiện, thành phố còn phân công các thành viên đến từng hộ gia đình, cung cấp cácthông tin, tài liệu liên quan đến công tác đền bù GPMB cho các gia đình, tổ chức họpvới các hộ dân phải di dời để sớm lựa chọn, thống nhất các bước tiến hành, đồng thờithống kê chuẩn xác nguồn nhân lực để cùng với các cấp các ngành có chiến lược đàotạo nghề lâu dài cho người dân thuộc vùng dự án

Trường Đại học Kinh tế Huế

Dẫu khó khăn vất vả, nhưng ngay từ lúc bắt tay vào công tác GPMB, các đồng

chí, các ban ngành đoàn thể đến lãnh đạo thành phố đã đến “từng ngõ, gõ cửa từngnhà” để tuyên truyền, vận động bà con nhân dân di dời nhường đất cho dự án Hiện

tại, thành phố đang tiến hành rà roát quỹ đất trên địa bàn để phân chia cho bà con sảnxuất, kinh doanh

Nhận được sự đồng lòng nhất trí của đại đa số bà con nhân dân vùng bị ảnh hưởngcủa dự án, công tác GPMB cũng được tiến hành một cách công khai, minh bạch, đúng,

đủ kịp thời và các bên cùng chia sẻ lợi ích Đồng thời, thành phố cũng khẳng định vai

trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, sự bàn bạc thống nhất giữa Đảng với chính quyềntrong chỉ đạo điều hành mọi cấp, mọi ngành tham gia bằng nhiều hình thức trongGPMB

Có thể nói, tất thảy những nỗ lực của các cấp ủy chính quyền đã và đang tạo ranhững triển vọng về một sự đổi thay mới của người dân khu TĐC Giờ đây, cuộc sốngcủa người dân TĐC trên địa bàn thành phố Hà Tĩnh đã có những đổi thay lớn, khôngcòn cảnh đói nghèo, lam lũ, con em các hộ dân được đi học đầy đủ, phấn đấu xây dựngthành phố Hà Tĩnh ngày càng mạnh giàu

1.4.4 Kinh nghi ệm rút ra cho thành phố Huế

Trên đây là tình hình thực hiện công tác giải tỏa, di dời và hỗ trợ đối với ngườidân thuộc diện phải tái định cư ở tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng và thành phố

Hà Tĩnh Vì điều kiện thời gian và không gian hạn chế nên những tài liệu mà tác giảthu thập được chủ yếu là các tài liệu trên mạng Internet Tuy nhiên qua những tài liệu

về kinh nghiệm nâng cao thu nhập cho người dân TĐC ở 2 địa phương này, tác giả rút

ra được kinh nghiệm cho thành phố Huế như sau:

Thứ nhất, điều chỉnh tiến độ qui hoạch, chỉnh trang đô thị, xây dựng các khu

TĐC phù hợp với điều kiện và trình độ phát triển KT – XH của thành phố Cơ sở hạ

tầng ở các khu TĐC phải bảo đảm an toàn và vệ sinh Có kế hoạch tổng thể để chỉ đạoviệc di dời, TĐC có trọng điểm, làm đâu xong đấy, xác lập kế hoạch phát triển KT –

XH, mở mang khu công nghiệp, phát triển ngành nghề, thu hút đầu tư, phát triển sảnxuất Trên cơ sở này mà giải quyết việc làm, ổn định đời sống cho người dân

Trường Đại học Kinh tế Huế

Thứ hai, phải tổ chức thực hiện một cách đồng bộ có hệ thống từ khâu đền bù, giải

toả, bố trí nơi ở sau tái định cư đến giải quyết việc làm cho nhân dân Thực hiện dânchủ, công khai từng khoản về lợi ích và quyền lợi được hưởng của đối tượng TĐC Kêugọi sự tham gia của cộng đồng, của các đoàn thể, các tổ chức chính trị - xã hội và nơitiếp nhận người dân TĐC Mục tiêu hàng đầu mà chính quyền thành phố Huế xác địnhkhi thực hiện dự án tái định cư là đảm bảo tính ổn định về việc làm, thu nhập, không làmsuy giảm đi nguồn thu nhập của dân Việc chuẩn bị trước một bước về đất ở hay chung

cư cho các hộ diện giải toả phải được coi là biện pháp cần thiết đầu tiên, giúp người dân

sớm ổn định đời sống, nhanh chóng hoà nhập cộng đòng sau tái định cư

Thứ ba, đặc biệt quan tâm những hộ gia đình có đông thành viên, thuộc diện

nghèo, học vấn thấp, nhiều người lao động phổ thông chưa qua đào tạo nghề Đây lànhững gia đình chuyển cư sau tái định cư đang hết sức lúng túng trong định hướngphát triển, tạo lập vốn, chọn nghề, cân đối cơ cấu chi tiêu, định hướng phát triển chocon cái

Thứ tư, làm tốt công tác an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo, góp phần giúp người

dân TĐC có niềm tin vào chính quyền, tích cực tăng gia sản xuất, nâng cao thu nhập

để ổn định cuộc sống

Trường Đại học Kinh tế Huế

Chương 2 THỰC TRẠNG THU NHẬP CỦA NGƯỜI DÂN TÁI ĐỊNH CƯ

Ở THÀNH PHỐ HUẾ, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ2.1 Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội của thành phố Huế

đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh, thành khác trong cả nước

Là thành phố trực thuộc của tỉnh Thừa Thiên Huế, ranh giới hành chính được xác

định: phía Đông giáp huyện Phú Vang, phía Bắc và phía Tây giáp thị xã Hương Trà,

phía Nam giáp thị xã Hương Thủy Địa hình thành phố Huế tương đối bằng phẳng,

đồng bằng chiếm diện tích lớn

Điều kiện thiên nhiên và hệ sinh thái của thành phố Huế rất đa dạng và phong

phú, có diện mạo riêng để tạo nên một không gian hấp dẫn, thu hút khách du lịch trong

và ngoài nước đến với đất cố đô như: núi Ngự Bình, đồi Thiên An - Vọng Cảnh, chùa

Thiên Mụ, sông Hương, cầu Trường Tiền… Thành phố hội đủ các dạng địa hình: đồi

núi, đồng bằng, sông hồ, tạo thành một không gian cảnh quan thiên nhiên – đô thị –văn hóa lý tưởng để tổ chức các loại hình Festival và các hoạt động du lịch thể thao

khác nhau

Thành phố Huế là địa bàn lý tưởng gắn kết các tài nguyên văn hoá truyền thống

đặc sắc với du lịch mà không một thành phố, địa danh nào ở nước ta có được và là một

trong 5 trung tâm du lịch quốc gia Huế nằm ở vị trí trung tâm của các di sản văn hoáthế giới của Việt Nam (Hội An, Mỹ Sơn, động Phong Nha - Kẻ Bàng) và gần với cácThành phố cố đô của các nước trong khu vực

Trường Đại học Kinh tế Huế

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

2.1.2.1 Tình hình phát triển kinh tế xã hội

 Về nông nghiệp

Bước sang năm 2012, tình hình thời tiết diễn biến thuận lợi đã tạo điều kiện cho cây

lúa và các loại cây trồng khác sinh trưởng và phát triển tốt Năng suất lúa đạt khá cao(bình quân ước đạt 57 tạ/ha, sản lượng 11.000 tấn, tăng so với năm 2011 là 9 tấn) Trong

chăn nuôi, công tác tiêm phòng cho gia súc thực hiện tốt; các loại dịch bệnh được giám sát

chặt chẽ, cho đến nay chưa phát hiện trường hợp nào bị bệnh …Triển khai nạo vét hệthống kênh mương để phục vụ cho sản xuất, đảm bảo nước phục vụ tưới tiêu và chốnghạn mặn, thực hiện tốt công tác chi trả và quyết toán tiền hỗ trợ thuỷ lợi phí cho nông dân

 Về công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

Sản xuất CN – TTCN trên địa bàn thành phố năm 2012 vẫn còn gặp nhiều khó

khăn do giá cả một số vật tư nguyên - nhiên liệu sản xuất tăng ảnh hưởng đến đầu ra

của sản phẩm cũng như sức cạnh tranh của doanh nghiệp Tuy nhiên sản xuất côngnghiệp trên địa bàn thành phố chủ yếu nhỏ lẻ nên ít bị tác động, tốc độ tăng trưởng vẫntiếp tục giữ được ổn định Nhiều mặt hàng xuất khẩu vẫn tiếp tục duy trì mức tiêu thụkhá … Giá trị sản xuất CN – TTCN trên địa bàn ước đạt 4.250 tỷ đồng (giá hiện hành)

tăng 13,2%; giá trị sản xuất công nghiệp thành phố quản lý ước đạt 943,253 tỷ đồng,tăng 13,36% so cùng kỳ

 Về dịch vụ - du lịch - thương mại

Hoạt động du lịch diễn ra sôi nổi, đặc sắc gắn với các sự kiện Năm du lịch Quốcgia duyên hải Bắc Trung Bộ, Festival Huế 2012, đã tổ chức nhiều hoạt động, lễ hộiquy mô, chất lượng thu hút lượng khách du lịch Các khách sạn, cơ sở lưu trú được đầu

tư nâng cấp để phục vụ du khách; các tour, tuyến du lịch tiếp tục được củng cố, tăngcường khai thác có hiệu quả Doanh thu du lich năm 2012 ước đạt 1.215,1 tỷ đồng,tăng 21,1% so cùng kỳ; Tổng lượt khách du lịch đến Huế ước đạt: 1.732 nghìn lượtkhách, tăng 12,1% so với cùng kỳ; tổng ngày khách ước đạt: 3.461 nghìn ngày khách,tăng 10,4% so với cùng kỳ năm trước

Trường Đại học Kinh tế Huế

Thương mại – dịch vụ tiếp tục giữ được mức phát triển ổn định và đạt mức tăngtrưởng khá Tổng mức bán lẻ hàng hoá và dịch vụ năm 2012 ước đạt: 16.400 tỷ đồngtăng 25,1% so với cùng kỳ Hệ thống các siêu thị, chợ trên địa bàn tiếp tục được đầu tư

nâng cấp Công tác xúc tiến thương mại và đầu tư trên địa bàn tiếp tục được quan tâm,quản lý nhà nước về các hoạt động thương mại được tăng cường

Hoạt động xuất khẩu tăng trưởng khá, tổng trị giá xuất khẩu ước đạt trên 60 triệu

USD đạt 100% kế hoạch năm (kể cả xuất khẩu tại chỗ)

Các loại hình dịch vụ bưu chính, viễn thông và thông tin liên lạc liên tục được

đổi mới về công nghệ Hoạt động tín dụng ngân hàng ngày càng phát triển, đáp ứngđược nhu cầu phát triển sản xuất kinh doanh cũng như tiêu dùng

2.1.2.2 Tình hình dân số và lao động

Tính đến ngày 31 - 12 - 2010, tổng dân số của thành phố Huế là 338.944 người,

mật độ dân số là 4762 người/km2, trong đó nữ 175.710 người và nam 163.284 người.Dân số trong độ tuổi lao động là 188.352 người , trong đó số người trong độ tuổi lao

động có khả năng lao động là 186.259 người Số người ngoài độ tuổi lao động thực tế

có tham gia lao động là 12.410 người Nguồn lao động là 200.762 người (bao gồm sốngười trong độ tuổi có khả năng lao động và số người ngoài độ tuổi có tham gia laođộng) được phân bổ như sau:

Bảng 1: Tình hình dân số và lao động thành phố Huế giai đoạn 2008 - 2011

121.374

335.941

161.753174.188335.941-124.394

124.394

338.994

163.284175.710338.994-186.449

126.114

342.556

165.057177.499342.556-188.352

128.172

Nguồn: Niên giám thống kê thành phố Huế năm 2012

Trường Đại học Kinh tế Huế

2.1.2.3 Hệ thống cơ sở hạ tầng

 Giao thông vận tải

+ Đường bộ

Hệ thống đường bộ quốc lộ 1 xuyên Việt là cửa ngõ vào ra chính của thành phố

đã được cải tạo, nâng cấp với 2 tuyến qua thành phố, trong đó đoạn Huế - Phú Bài dài

17km mở rộng cho 6 làn xe Từ những trục đường chính này, Huế kết nối với Lào quacác trục hành lang Đông – Tây bằng quốc lộ 49 và đường 9 cửa khẩu Lao Bảo sangLào, Thái Lan, Mianma và Ấn Độ

+ Đường sắt

Đường sắt đóng vai trò quan trọng không chỉ trong vận chuyển hàng hóa mà

còn cả hành khách, đặc biệt là khách du lịch đến thành phố Tuyến đường sắt xuyênViệt chạy qua địa bàn thành phố dài gần 20km Hiện nay, ga Huế có 10 đường đóngửi, diện tích nhà ga 1.728m2, diện tích sân ga 1.084m2

+ Đường hàng không

Sân bay Phú Bài là sân bay cấp 4E cách thành phố 17km về phía Nam với đườngbang mới dài 3.000m vừa mới được nâng cấp được coi là sân bay nội địa tốt nhất ởViệt Nam

+ Đường thủy

Thành phố Huế có 2 cảng biển là cảng Thuận An và cảng Chân Mây CảngThuận An cách thành phố 13 km về phía Đông, có thể tiếp nhận tàu trọng tải 5.000tấn Cảng Chân Mây cách thành phố 70 km về phía Nam, là điểm đến của các tàu dulịch quốc tế lớn

 Hệ thống cấp điện, cấp nước và thoát nước đô thị

Thành phố tiếp nhận nguồn điện từ nguồn điện quốc gia qua các tuyến 110V

Đồng Hới – Huế và Đà Nẵng – Huế thông qua trạm biến áp Huế 1

Các tuyến đường hạ thế trong thành phố đang được cải tạo.Tuy nhiên, các

đường dây đều nối trên mặt đất, chưa được ngầm hóa

Thành phố Huế có nhà máy nước Gia Viễn, công suất 14.000m3/ngày đêm; nhàmáy nước Quảng Tế công suất 55.000m3/ngày đêm đảm bảo cung cấp nước sạch trên85% Tổng chiều dài đường ống thoát nước là 125.8km, đảm bảo tiêu thoát nướckhoảng 45.000 – 50.000m3/ngày đêm

Trường Đại học Kinh tế Huế

2.2 Các khu tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

2.2.1 Các khu tái định cư

2.2.1.1 Các khu tái định cư cho người dân vạn đò

Theo số liệu điều tra ngày 01/04/2009, cộng đồng dân cư vạn đò sinh sống trênsông của TP Huế là 6.075 người( 791 hộ), sinh sống trên các đoạn sông thuộc địa bàn

7 phường( Phường Đúc, Kim Long, Vĩ Dạ, Phú Hiệp, Phú Bình, Phú Cát, Hương Sơ)

trong TP Huế Nghề nghiệp chủ yếu là đánh bắt thủy sản, khai thác vật liệu xây dựng,vận tải, lao động đơn giản, kinh doanh buôn bán nhỏ… Một phần trong số ấy lànhững hộ chưa có nhà ở, lấy đò làm nhà hoặc trong những căn nhà lụp xụp được dựnglên bằng một vài miếng tôn, tre, mảnh ván… dọc hai bên bờ sông, hay ở chỗ nước cạn

sát bên con đò, như một phần nối dài của con đò còn gọi là Chồ

Người dân vạn đò ở TP Huế có nguồn gốc từ nhiều vùng khác nhau, họ tụ tập lại,đóng thuyền, rủ bạn làm ăn rồi hình thành nên các vạn, mỗi vạn có một nghề riêng,

một sắc thái riêng biệt diễn tả nếp sống sinh hoạt của vạn đó

Bảng 2: Nguồn gốc nhập cư của dân vạn đò Địa điểm sinh sống trước đây Số hộ gia đình %

Phường sở tại 391 47,2

Nguồn: Ban Đầu tư & Xây dựng thành phố Huế

Nguồn xuất cư tính theo các phường định cư hiện nay của dân vạn đò là:

Bảng 3: Nguồn xuất cư trước khi đến định cư tại các phường (% hộ gia đình)

Phường Từ tỉnh khác Trong tỉnh nhưng

huyện thị khác Phường sở tại

Nguồn: Ban Đầu tư & Xây dựng thành phố Huế

Trường Đại học Kinh tế Huế

Trong những năm qua, thực hiện những chủ trương của Trung ương, tỉnh ThừaThiên Huế, thành phố Huế và không ít các tổ chức trong và ngoài nước đã đầu tư các

dự án nhằm nâng cao chất lượng sống, từng bước tiến hành công tác định cư cho dânvạn đò, giảm thiểu ô nhiễm môi trường Các dự án xây dựng khu TĐC trên bờ đượcthể hiện trong bảng sau:

Bảng 4: Một số khu tái định cư cho người dân vạn đò STT Khu tái định cư Số hộ vạn đò sinh sống

mẽ Để đáp ứng nhu cầu trên, thành phố phải tiến hành thu hồi đất, coi đó là một nộidung quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về đất đai

Thành phố đã tiến hành thu hồi hàng nghìn ha đất (chủ yếu là đất ở) để phục vụcho phát triển các công trình công cộng, giao thông, thủy lợi, xây dựng kết cấu hạtầng, khu đô thị, như dự án chỉnh trang sông Ngự Hà, dự án chỉnh trang các tuyến

đường Điện Biên Phủ, đường Đặng Văn Ngữ, đường Đống Đa

Trường Đại học Kinh tế Huế

Bảng 5: Một số khu tái định cư cho người dân bị thu hồi đất

STT

Khu vực dự án

Diện tích thu hồi

Số hộ bị ảnh hưởng

Số hộ phải di dời

Địa điểm tái định cư

Nguồn: Ban Đầu tư & Xây dựng thành phố Huế

2.2.2 Đặc điểm người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Đây là một nội dung rất quan trọng vì nó phác họa chân dung của các hộ tái định

cư với các đặc điểm về KT – XH Những đặc điểm này bao gồm: Quy mô hộ gia đình,

trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật, tình trạng việc làm và lao động chínhtrong từng hộ gia đình Bên cạnh đó, phần này cũng cung cấp một cái nhìn toàn diện

về quá trình tái định cư của các hộ gia đình

2.2.2.1 Quy mô hộ gia đình lớn

Đặc điểm của người dân TĐC ở thành phố Huế là hầu hết các gia đình đều đông

con Bình quân mỗi gia đình có 4 – 5 người con, đa số trẻ em sinh ra được nuôi dưỡngtheo lối tự nhiên “trời sinh voi, trời sinh cỏ”, nhiều bậc cha mẹ không ý thức được

tương lai của con em họ rồi sẽ ra sao Qua kết quả điều tra một số khu TĐC ở thành

phố Huế cho thấy có những hộ gia đình có ba thế hệ cùng chung sống Với quy mô hộ

gia đình lớn, con cái lại đang độ tuổi đến trường không chỉ làm cho cuộc sống củangười dân TĐC gặp nhiều khó khăn mà còn gây nên sức ép nặng nề về KT – XH đối

với thành phố

Trường Đại học Kinh tế Huế

Quy mô hộ gia đình của các hộ dân TĐC cao là do xuất phát từ tính chất côngviệc và cuộc sống trước đây của họ đòi hỏi phải có nhiều lao động chân tay Hơnnữa, ở những vùng tập trung nhóm dân cư này hầu hết vẫn còn tồn tại tư tưởng

“trọng nam khinh nữ”, ai cũng muốn sinh con trai để nối dõi tông đường và gánh vác

công việc nặng nhọc của gia đình Đó là yếu tố làm cho quy mô hộ gia đình của

người dân TĐC lớn

Qua điều tra thực tế 100 hộ thì có 566 nhân khẩu, trong đó số người dưới 15 tuổi

là 123 người, chiếm 21% ; độ tuổi từ 15 đến 59 tuổi là 396 người, chiếm 69 % và có

47 người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 10 % Như vậy tổng số trẻ em và người già, nhữngngười chưa đến tuổi lao động và không còn khả năng lao động, chiếm một tỷ lệ tuychưa cao lắm (31%) nhưng với một số gia đình thì đó cũng là những gánh nặng chi

tiêu Bên cạnh dó, vẫn có một số ít người già làm thêm những công việc thủ công đơngiản như: bán quán tại nhà, làm gia công những mặt hàng như: hàng mã, làm chổi…

nhưng thu nhập thấp, chỉ vừa đủ cho bản thân Trong số các trẻ em trong độ tuổi đi

học (6 – 18 tuổi) thì phần lớn các em vẫn được đến trường, chỉ có một số trường hợp các

em bỏ học giữa chừng và một trong nhiều nguyên nhân là do tái định cư Sự biến động

về nhà ở, những khó khăn do phải đi học xa, những rắc rối trong việc chuyển trường vànhững khó khăn về kinh tế gia đình đã khiến một số em phải bỏ học và đi làm kiếmthêm thu nhập cho gia đình Đây là vấn đề nan giải cho việc thực hiện các chính sáchchuyển đổi nghề nghiệp của Đảng và Nhà nước ta đối với người dân TĐC Điều này

được thể hiện cụ thể trong biểu đồ sau

Biểu đồ 1: Nhóm tuổi của các thành viên trong hộ gia đình

Nguồn: Kết quả điều tra các hộ dân tái định cư vào 4/2013

Trường Đại học Kinh tế Huế

2.2.2.2 Trình độ học vấn và chuyên môn kỹ thuật thấp

Trình độ học vấn của người dân TĐC cũng là một vấn đề cần được quan tâm, vìhọc vấn chính là chiếc chìa khóa đưa con người tiếp cận với những văn minh, tiến bộcủa nhân loại và là cánh cửa giúp con người dễ di vào cuộc sống ổn định

Trình độ dân trí của người dân TĐC ở thành phố Huế vẫn còn thấp, cuộc sống lạchậu, cách sống và sinh hoạt còn tùy tiện Qua điều tra 100 hộ dân ở 3 khu TĐC, baogồm cả khu TĐC cho người dân vạn đò và khu TĐC cho người dân bị thu hồi đất ởthành phố Huế cho thấy, số người học trên đại học chỉ chiếm 1%, học đại học và cao

đẳng chiếm 6%, số người có trình độ trung học phổ thông chiếm 19%, trình độ trung

học cơ sở là 20%, số người có trình độ chỉ ở bậc tiểu học là lớn nhất chiếm 32%, cònlại 22% số người dân bị mù chữ Trình độ học vấn thấp là một hạn chế khiến cho

người dân khó có thể hiểu thấu đáo các thông báo và các chính sách về TĐC, đồng

thời cũng hạn chế họ tính toán, suy nghĩ để lựa chọn những phương án TĐC tốt nhất.Bên cạnh đó, việc đào tạo, dạy nghề cho người dân TĐC cũng gặp một số khó khăn dokhả năng tiếp nhận của họ thấp Điều đó thể hiện cụ thể qua bảng dưới đây

Nguồn: Kết quả điều tra các hộ dân tái định cư vào 4/2013

Giống như trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật của hầu hết các hộ dân

TĐC khá thấp Số người có trình độ Đại học và Cao đẳng chiếm 10%, Trung cấp

chuyên nghiệp chiếm 5%, công nhân kỹ thuật chiếm 9%, số người dân đã qua các lớpbồi dưỡng chiếm 21%, còn chưa qua đào tạo chiếm hơn một nửa số hộ điều tra là 55%

Có thể nói, chất lượng nguồn lao động thấp một trong những nỗi bức xúc không chỉTrường Đại học Kinh tế Huế

trong cộng đồng dân TĐC mà của cả thành phố, họ sẽ ít cơ cơ hội tham gia vào thị

trường lao động và khó tìm được việc làm phù hợp và nếu có thì đó cũng là những công

việc nặng nhọc, đòi hỏi sức lao động nhiều mà thu nhập thì lại thấp Chính vì thế, trongviệc đào tạo nghề nghiệp cho người lao động, bên cạnh việc đào tạo một cách căn bản,lâu dài ở các bậc Đại học, Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp, việc đào tạo nghề ngắnhạn là rất cần thiết, đặc biệt với những người không còn ở độ tuổi thanh niên

Bảng 7: Trình độ chuyên môn kỹ thuật Trình độ chuyên môn kỹ thuật Số người %

4.Đã qua các lớp bồi dưỡng 21 21

Qua điều tra, so với trước TĐC thì số gia đình khá giả không nhiều (27 hộ) ,tăng

9% so với trước; số gia đình có mức đủ sống là 55 hộ, giảm 10% so với trước TĐC;còn số gia đình túng thiếu là 18 hộ, so với trước TĐC thì tăng 1% Hầu hết những gia

đình khá giả là những hộ TĐC do bị thu hồi đất trong quá trình đô thị hóa trước đây,trong đó có một số hộ là công nhân viên chức nhà nước Còn những hộ TĐC trước đây

là người dân vạn đò thì hầu hết là có thu nhập thất thường, mức sống thấp

Trường Đại học Kinh tế Huế

ĐVT: %

Biểu đồ 2: Đời sống kinh tế của các hộ dân sau khi tái định cư

Nguồn: Kết quả điều tra các hộ dân tái định cư vào 4/2013 2.2.2.4 Việc làm không ổn định

Không có việc làm hay có việc làm nhưng không ổn định là một gánh nặng lớn

đối với những người đi làm Đồng tiền kiếm ra ít mà số người sử dụng đồng tiền đó lại

nhiều, chi tiêu bị thu hẹp, cuộc sống của người dân TĐC đã khó khăn nay càng khó

khăn hơn

Trước khi TĐC, phần lớn việc làm của họ là vận chuyển (chạy xe ôm, xích lô

hay lái xe tải thuê), tiếp đến là buôn bán, làm thợ nề, có một số ít hộ làm công việchành chính nghiệp vụ, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp…

Bảng 8: Nghề nghiệp của người dân trước khi tái định cư

1 Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp 7 7

Nguồn: Kết quả điều tra các hộ dân tái định cư vào 4/2013

Trường Đại học Kinh tế Huế

Khi người dân ở tại cộng đồng dân cư cũ họ có việc làm, thu nhập có thể là

không ổn định nhưng họ còn có công việc có thu nhập Khi di dời tới khu TĐC ngườidân phải thay đổi chỗ ở, thay đổi những hoàn cảnh và điều kiện sinh sống Chính vìvậy, nếu không giải quyết tốt vấn đề việc làm, vấn đề tạo thu nhập thì nguy cơ nghèo

đói của người dân là rất cao Đó là chưa kể khi không có việc làm, người dân TĐC

phải khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên môi trường để sinh tồn dẫn tới những hậu quảtai hại cho môi trường

Thực tế cho thấy, khi về nơi ở mới, đa số người lao động vẫn tiếp tục làm cácnghề như thợ nề, buôn bán dạo, chạy xe ôm hay xích lô Đây là những loại hình nghềnghiệp phụ thuộc nhiều vào thời tiết cũng như tình trạng sức khỏe của người lao động.Trong khi Huế là một thành phố nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, lượng mưa trungbình năm lớn và có bão vào các tháng từ tháng 8 đến tháng 12, điều này có ảnh hưởngrất lớn đến tình trạng nghề nghiệp vốn dĩ đã bấp bênh của người dân TĐC

2.2.2.5 Lực lượng lao động nam là chủ yếu

Vì trình độ thấp nên những công việc phổ biến ở các khu TĐC là những côngviệc đòi hỏi sức lao động nhiều, đặc biệt là các nghề như vận chuyển cát sạn, đạp xích

lô, xe thồ nên có sự phân công lao động theo giới tính rất rõ ràng giữa lao động nam và

lao động nữ Vì vậy nam giới trở thành vai trò trụ cột, lao động chính trong gia đình

nên thời gian làm việc và thu nhập của lao động nam cũng cao hơn nhiều so với nữ

2.2.3 Nh ững thuận lợi và khó khăn trong quá trình giải quyết việc làm, nâng

cao thu nh ập cho người dân tái định cư ở thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

2.2.3.1 Thuận lợi

 Về địa bàn nghiên cứu

- Thành phố Huế có vị trí địa lý thuận lợi, hấp dẫn các nhà đầu tư trong và ngoài

nước đến tìm kiếm cơ hội đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho thành phố phát triển KT

-XH theo hướng hiện đại Từ đó giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và phát triển

trình độ tay nghề cho người dân thành phố nói chung và người dân TĐC nói riêng

- Phát huy tốt tiềm năng của một thành phố du lịch, hằng năm thành phố Huếthu hút hàng nghìn lượt khách trong nước và quốc tế đến tham quan, nghỉ dưỡng Điều

này đã giúp thành phố có được khoản thu lớn, nhất là đồng ngoại tệ Đồng thời, các dịch

vụ phục vụ khách du lịch phát triển đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân

Trường Đại học Kinh tế Huế

- Ngoài việc đầu tư phát triển du lịch và thương mại, thành phố cũng chú trọngphát triển nông nghiệp và các nghề tiểu thủ công nghiệp Việc làm trong những ngànhnày phù hợp với trình độ CMKT của người dân TĐC, giúp người dân có thu nhập lâu

dài để ổn định cuộc sống

- Thành phố có lực lượng lao động dồi dào, nhất là lao động trẻ, trình độ

CMKT ngày càng được nâng cao, có truyền thống cần cù lao động và sáng tạo, tiếp

thu nhanh tiến bộ KH – KT Đây là một thế mạnh đảm bảo yêu cầu phát triển bềnvững, đẩy nhanh quá trình hội nhập và mở rộng giao lưu quốc tế

Như vậy, thành phố Huế là nơi hội tụ đầy đủ các tiềm năng cho sự phát triển kinh

tế trên nhiều lĩnh vực Thành phố cần khai thác có hiệu quả các tiềm năng này để thúc đẩy

KT – XH phát triển đi lên, đồng thời tạo ra nhiều việc làm cho người lao động

 Có sự chỉ đạo đúng đắn từ các cấp chính quyền và sự quan tâm hỗ trợ từ người

nước ngoài

Quá trình TĐC đã tác động mạnh mẽ và sâu sắc đến mọi mặt đời sống KT –

XH, đặc biệt là vấn đề việc làm và thu nhập của người dân vạn đò và người dân bị thuhồi đất Sau khi TĐC, các cấp chính quyền thành phố đã có sự chỉ đạo đúng đắn và thểhiện sự quan tâm thông qua các chính sách bồi thường, xây dựng các đề án TĐC, hỗtrợ từ tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân TĐC (bao gồm ngườidân vạn đò và người dân bị thu hồi đất), tạo điều kiện cho họ ổn định cuộc sống như:

- Quyết định số 1230/2007/QĐ – UB ngày 22/08/2007 của UBND TP Huế vềphê duyệt báo cáo Kinh tế kỹ thuật công trình Trung tâm dạy nghề TP Huế

- Quyết định số 1632/2009/QĐ – UB ngày 24/06/2009 của UBND TP Huế vềviệc phê duyệt giá trị bồi thường, hỗ trợ về đất và tài sản cho các tổ chức, hộ gia đình,

cá nhân khi nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án giải tỏa xây dựng khu TĐC Hương

Sơ ( giai đoạn 1) tại phường An Hòa, Hương Sơ, TP Huế

- Quyết định số 2399/2009/QĐ – UB ngày 02/10/2009 của UBND TP Huế vềviệc phê duyệt kế hoạch, phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi giải phóngmặt bằng xây dựng tuyến đường trung tâm mặt cắt 100m, khu đô thị mới An Vân

Dương tại phường An Đông, phường Xuân Phú, TP Huế

Trường Đại học Kinh tế Huế

- Quyết định số 18/2011/QĐ – UBND ngày 01/06/2011 của UBND TP Huế về

Ban hành Quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa

bàn tỉnh

Các ban ngành thành phố còn kêu gọi các nguồn vốn tài trợ và hướng dẫn đầu

tư cho cộng đồng từ những nguồn tài trợ khác Đặc biệt, UBND thành phố Huế dưới

sự chỉ đạo của UBND tỉnh, sự hỗ trợ của Trung ương và sự giúp đỡ của các tổ chức xãhội trong và ngoài nước đã thực hiện được nhiều dự án trên nhiều lĩnh vực xây dựng

cơ bản, môi trường y tế, giáo dục, tín dụng… và đã đạt được các kết quả nhất định như

dự án ENDA, dự án Tầm nhìn thếgiới.

Trường Đại học Kinh tế Huế