Rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại công ty bảo minh lâm đồng

Bên cạnh đó, thị trường bảo hiểm còn góp phần vào công cuộc tái cơ cấu nềnkinh tế, từ đó đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả, khả năngcạnh tranh với việc thực hiện t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH

Kinh doanh vừa là một nghề, vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật làmột vòng xoáy không ngừng nghỉ, là một cuộc chơi dài hạn với nhiều may rủi,trong đó vấn đề đáng quan tâm, lo lắng đó là các “rủi ro”… Trong hoạt động kinhdoanh đó, Bảo hiểm là một lĩnh vực tài chính rất quan trọng đối với các quốc gia nóichung và Việt Nam nói riêng Thị trường bảo hiểm trong những năm gần đây ngàycàng lớn mạnh và diễn ra rất sôi động và phức tạp Cùng với quá trình hội nhậpquốc tế, các công ty bảo hiểm trong nước cũng đua nhau thành lập đã tạo ra sức épcạnh tranh cho các DNBH, điều này làm cho hoạt động KDBH của các công ty bảohiểm ngày càng diễn biến phức tạp và nguy cơ gặp rủi ro là khó tránh khỏi Vì vậy,các công ty bảo hiểm, trong đó có Công ty Bảo Minh Lâm Đồng cần phải nhận thứcđược công tác quản trị rủi ro trong hoạt động KDBH tại công ty là điều rất cần thiếttrong giai đoạn hiện nay, đồng thời công ty cần có sự quan tâm và đầu tư đúng mứccho vấn đề này Dưới mức độ của một luận văn thạc sĩ, tác giả chỉ nghiên cứu vềcông tác quản trị rủi ro tại một công ty bảo hiểm, điển hình là Công ty Bảo MinhLâm Đồng.

Để thực hiện nghiên cứu này, trước tiên tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lýthuyết về rủi ro trong KDBH Sau đó, tác giả đã tìm hiểu thực tế, tổng hợp và phântích dữ liệu thu thập được để có cơ sở đánh giá đúng thực trạng quản trị rủi ro tronghoạt động KDBH tại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng trong giai đoạn nghiên cứu.Đồng thời, chỉ ra những mặt đạt được cũng như các hạn chế đang tồn tại ở công ty

và nguyên nhân của những hạn chế Trên cơ sở đó, nhằm đưa ra các giải pháp hợp

lý đối với các vấn đề phát sinh và những kiến nghị kịp thời đến cơ quan Nhà nước,

cơ quan chức năng có liên quan để góp phần hạn chế rủi ro trong hoạt động KDBHtại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng

Trong nghiên cứu này, tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp phân tích mô tả - giải thích, so sánh - đối chiếu, phân tích - tổng hợp.Trên cơ sở nguồn tư liệu, số liệu thống kê cùng với ý kiến phỏng vấn chuyên gia,

KH tham gia bảo hiểm

Tác giả xin cam đoan đề tài này công trình nghiên cứu của riêng tác giả vàđược thực hiện dựa trên cơ sở lý thuyết, kiến thức chuyên ngành, nghiên cứu tình

hình thực tiễn và dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Lê Đình Hạc.

Các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kỳ tài liệunào và chưa được công bố toàn bộ nội dung này ở bất cứ nơi đâu Các số liệu, bảngbiểu, nguồn trích dẫn trong luận văn được chú thích nguồn gốc rõ ràng và minhbạch

Một lẫn nữa tác giả xin khẳng định về sự trung thực của lời cam đoan trên

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm

Học viên

Nguyễn Tiến Dũng

Lời cảm ơn đầu tiên và chân thành nhất, tác giả xin gửi đến giảng viên hướng

dẫn luận văn TS Lê Đình Hạc Cảm ơn Thầy/Cô đã hướng dẫn và chỉ bảo tận tình,

góp ý cụ thể và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Thay mặt tất cả sinh viên, tác giả xin chân thành cảm ơn quý Thầy CôTrường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh nói chung, nhất là các Thầy Cô trongkhoa Ngân hàng, khoa Tài chính nói riêng đã nhiệt tình truyền đạt những kiến thứcquí báu cho học viên, những phương pháp nghiên cứu căn bản và các công cụ hỗ trợđắc lực cho quá trình làm việc và nghiên cứu hiện tại cũng như trong tương lai chocác thế hệ sau

Xin cảm ơn tất cả!

Trân trọng

Học viên

Nguyễn Tiến Dũng

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1

DANH MỤC BẢNG 3

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH 4

PHẦN MỞ ĐẦU 5

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM 12 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ KINH DOANH BẢO HIỂM 12

1.1.1 Khái niệm kinh doanh bảo hiểm 12

1.1.2 Các sản phẩm bảo hiểm 12

1.1.3 Vai trò của kinh doanh bảo hiểm 13

1.2 RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM 16

1.2.1 Khái niệm rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm 16

1.2.2 Phân loại rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm 17

1.2.3 Các tiêu chí phản ánh rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm 19

1.2.4 Nguyên nhân rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm 21

1.3 QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM 25

1.3.1 Nhận dạng các loại rủi ro và phân tích rủi ro 25

1.3.2 Đo lường rủi ro 27

1.3.3 Thiết lập các chính sách, qui trình hạn chế rủi ro 29

1.3.4 Tổ chức kiểm soát 31

1.3.5 Áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro 32

1.4 KINH NGHIỆM HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH BẢO HIỂM TẠI MỘT SỐ NƯỚC VÀ BÀI HỌC CHO CÁC CÔNG TY BẢO HIỂM VIỆT NAM 33

1.4.1 Kinh nghiệm 33

1.4.2 Bài học 36

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 39

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM TẠI CÔNG TY BẢO MINH LÂM ĐỒNG 40

2.1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY BẢO MINH VÀ BẢO MINH LÂM ĐỒNG 40

2.1.1 Giới thiệu về Bảo Minh 40

2.1.2 Giới thiệu về Bảo minh – Lâm Đồng 41

2.2 THỰC TRẠNG KINH DOANH BẢO HIỂM TẠI CÔNG TY BẢO MINH -CHI NHÁNH LÂM ĐỒNG 43

2.2.1 Một số sản phẩm dịch vụ Bảo Minh Lâm Đồng đang triển khai 43

2.2.2 Kết quả kinh doanh bảo hiểm tại Bảo Minh trong thời gian qua 44

2.3 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM TẠI BẢO MINH LÂM ĐỒNG 49

2.3.1 Thực trạng quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm 49

2.3.2 Một số rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm tại Bảo Minh Lâm Đồng 51

2.3.1 Những mặt được 53

2.3.2 Một số hạn chế 55

2.3.3 Nguyên nhân hạn chế 58

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 63

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM TẠI CÔNG TY BẢO MINH LÂM ĐỒNG 65

3.1 CƠ SỞ ĐỀ RA GIẢI PHÁP 65

3.1.1 Cơ hội thị trường bảo hiểm Việt Nam 65

3.1.2 Chiến lược phát triển của Công ty Bảo Minh 66

3.2 GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH BẢO HIỂM TẠI CÔNG TY BẢO MINH LÂM ĐỒNG 67

3.2.1 Nhóm các giải pháp chung 68

3.2.2 Nhóm các giải pháp cụ thể cho từng nghiệp vụ 75

3.3 KIẾN NGHỊ 82

3.3.1 Kiến nghị đối với Cơ quan Nhà nước 82

3.3.2 Kiến nghị đối với Ngành, Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam và các tổ chức khác có liên quan 85

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 87

KẾT LUẬN CHUNG 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

Chữ viết tắt

AEC

BHNT

BHTM

BHXH

BHYT

CAR

CBNV

CIP

HĐQTIAIS

KHNH

TPP

TTCKTW

DANH MỤC BẢNG

Bảng a.1: Tiến độ thực hiện đề tài

Bảng 1.1: Ma trận đo lường rủi ro

Bảng 2.1: Kết quả hoạt động kinh doanh của Công ty Bảo Minh Lâm Đồng

Bảng 2.2: Kết quả doanh thu theo sản phẩm bảo hiểm

Bảng 2.3: Kết quả doanh thu bảo hiểm xe cơ giới

Bảng 2.4: Doanh thu bảo hiểm tài sản kỹ thuật

Bảng 2.5: Doanh thu bảo hiểm hàng hóa

Bảng 2.6: Doanh thu bảo hiểm tai nạn và con người Bảng 2.7: Bồi thường trong kinh doanh bảo hiểm trách nhiệm dân sự

Bảng 2.8: Rủi ro trong kinh doanh cháy nổ

Bảng 2.9: Rủi ro trong kinh doanh xây dựng lắp đặt Bảng 2.10: Rủi ro bảo hiểm con người

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH

Sơ đồ 1.1: Mô tả chuỗi Domino của Henrich

Hình 2.1: Tổ chức Bảo Minh Lâm Đồng

Hình 2.2: Tổ chức kiểm tra thường xuyên

Hình 2.3: Tổ chức kiểm tra định kỳ

Thị trường bảo hiểm ngày càng thể hiện được vai trò, vị trí trong nền kinh tế

-xã hội, góp phần thực hiện thành công các giải pháp chủ yếu về chỉ đạo, điều hànhthực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Điều này được minh chứng cụ thể:

Thứ nhất, thực hiện chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, củng

cố các cân đối lớn của nền kinh tế và hỗ trợ tái cơ cấu nền kinh tế Thị trường bảohiểm đã góp phần bổ sung nguồn vốn đầu tư dài hạn, ổn định cho nền kinh tế, gópphần củng cố cân đối lớn của nền kinh tế về đầu tư và tiết kiệm với tổng số tiền đầu

tư trở lại nền kinh tế tăng trưởng bình quân 17%/năm trong giai đoạn 2011-2015.Theo thống kê của các DNBH, khoảng 80% các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng,công trình kinh tế lớn của Nhà nước đã được các DNBH bảo vệ về mặt tài chínhtrong trường hợp xảy ra sự kiện bảo hiểm mà không cần phải sử dụng đến nguồn kinhphí hỗ trợ thiệt hại từ ngân sách nhà nước Nhờ đó, góp phần triển khai thành côngchính sách tài khóa thắt chặt, tiết kiệm chi tiêu ngân sách

Bên cạnh đó, thị trường bảo hiểm còn góp phần vào công cuộc tái cơ cấu nềnkinh tế, từ đó đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả, khả năngcạnh tranh với việc thực hiện tái cơ cấu toàn diện các DNBH về bộ máy, tổ chức,mạng lưới kinh doanh, năng lực tài chính, sản phẩm bảo hiểm và năng lực quản trị

DN theo Quyết định 1826/2012/QĐ-TTg

Thứ hai, bổ trợ cho các chính sách an sinh xã hội Cho đến hết năm 2015, thị

trường bảo hiểm đã tạo lập công ăn việc làm cho trên 580.000 lao động với thu nhập

ổn định, được đào tạo về tài chính, bảo hiểm Ngoài ra, hiện nay khoảng 10 triệungười có bảo hiểm y tế, sức khỏe (6 triệu bảo hiểm nhân thọ, 4 triệu bảo hiểm phinhân thọ); Hơn 12 triệu học sinh được bảo hiểm sức khỏe, tai nạn (tỷ lệ thâm nhậpbảo hiểm hơn 60%); 18 triệu lượt khách được bảo hiểm trách nhiệm hàng không (tỷ

lệ thâm nhập 100%); Trên 12 triệu lượt khách được bảo hiểm tai nạn đường sắt (tỷ lệ

thâm nhập 100%); Trên 1.620 triệu lượt khách được bảo hiểm trách nhiệm hànhkhách vận chuyển đường bộ (tỷ lệ thâm nhập khoảng 61%) Những người được bảohiểm nói trên đã có thể tự thu xếp, bảo vệ về mặt tài chính và được bảo hiểm chi trảbồi thường khi không may xảy ra tai nạn, ốm đau, mà không cần tới sự hỗ trợ tàichính từ ngân sách nhà nước.

Thứ ba, bảo vệ tài chính cho các nhà đầu tư Cho đến nay, thị trường bảo hiểm

đã và đang bảo vệ cho hầu hết các loại hình tài sản bao gồm công trình xây dựng, tàisản của mọi thành phần kinh tế từ Nhà nước, tư nhân đến đầu tư nước ngoài; Mọingành kinh tế từ công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ; Với đa dạng loại hình bảo hiểm

từ bảo hiểm tài sản thiệt hại, bảo hiểm hàng hóa vận chuyển, bảo hiểm hàng không,bảo hiểm hàng hải cho đến bảo hiểm bảo lãnh, bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính,gián đoạn kinh doanh, bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm thủy sản

Theo báo cáo của các DNBH, tổng giá trị kinh tế tài sản được bảo hiểm củakhu vực DN thuộc mọi thành phần kinh tế lên tới hơn 10 triệu tỷ đồng Một số tàisản, công trình lớn đã và đang được bảo hiểm bao gồm vệ tinh Vinasat 1 và Vinasat 2(hơn 1.034 triệu USD), Thủy điện Sơn La (hơn 15.066 tỷ đồng), Nhà máy lọc dầuDung Quất (hơn 3.300 triệu USD) Có thể nói, bảo hiểm đã thể hiện vai trò là mộtcông cụ, giải pháp tài chính hữu hiệu giúp cho các nhà đầu tư yên tâm sản xuất kinhdoanh mà không cần sử dụng đến các giải pháp tín dụng và dự phòng tài chính khác

Thứ tư, thúc đẩy hội nhập, hợp tác kinh tế quốc tế Trong quá trình đàm phán

các hiệp định thương mại song phương và đa phương của Việt Nam, bảo hiểm là mộttrong các điều kiện đàm phán quan trọng góp phần vào thành công của tiến trình đàmphán Các cam kết mở cửa thị trường bảo hiểm trong các hiệp định thương mại đãgóp phần thúc đẩy hàng hóa Việt Nam thâm nhập vào các thị trường lớn có mức độbảo hộ cao như: Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản

Thứ năm, thực hiện các chương trình mục tiêu, nhiệm vụ cấp bách của Chính

phủ thông qua các chương trình bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm thủy sản, xây dựngchương trình bảo hiểm thiên tai, bảo hiểm năng lượng nguyên tử

1.2 Tính cấp thiết của đề tài:

Do đặc thù của ngành bảo hiểm, các đơn bảo hiểm có hiệu lực và kết thúc tạicác thời điểm khác nhau, nên nếu chỉ nhìn vào các con số tài chính của một DNBH,

người ta không thể thấy hết được đầy đủ bức tranh hoạt động kinh doanh, hiệu quảnghiệp vụ, cũng như xu thế phát triển của DN đó.

Ví dụ, một tỷ lệ tổn thất của ô tô là 50%, nếu được hiểu theo nghĩa thôngthường, đó là, trong năm tài chính này, giả sử tổng doanh thu phí thu về là 300 tỷđồng thì DN phải trả tiền bồi thường cho KH là 150 tỷ đồng thì vẫn chưa đầy đủ.Thực chất, các con số đó còn phản ánh thêm nhiều điều khác nữa Chẳng hạn, trongcon số 150 tỷ đồng bồi thường, có nhiều vụ đã phát sinh và thuộc các hợp đồng bảohiểm đã cấp và hoạch toán từ năm trước, Đồng thời, ngoài 150 tỷ đồng đã chi trả, cóthể còn nhiều hồ sơ bảo hiểm đã phát sinh nhưng chưa được giải quyết và phải được

dự phòng và tính toán đầy đủ

Bên cạnh đó, con số doanh thu phát sinh trong năm cũng cần được tính toánphí thực hưởng để có thể phản ánh phần doanh thu phù hợp với thời gian hiệu lực củahợp đồng

Ví dụ, hợp đồng bảo hiểm cấp vào tháng 12 của năm thì thực chất, phần lớnxác xuất rủi ro phát sinh theo đơn này sẽ rơi vào năm sau, do vậy, nếu tính doanh thutheo năm nghiệp vụ thì công ty bảo hiểm chỉ được hưởng doanh thu theo tỷ lệ số thờigian còn lại của năm đó

Như vậy, số liệu doanh thu phí cũng như tỷ lệ bồi thường cần phải được thống

kê theo năm nghiệp vụ để phản ánh trung thực hơn bức tranh về hiệu quả khai thác,

từ đó phản ánh trung thực hơn hiệu quả khai thác của DN qua từng giai đoạn, cũngnhư trách nhiệm bồi thường của các DN

Đằng sau mỗi chỉ số tài chính của DN bảo hiểm có thể ẩn chứa rủi ro, chẳnghạn như số liệu về tỷ lệ tổn thất bồi thường … Làm thế nào để soi thấy hết thông tin

từ những con số để kiểm soát rủi ro tiềm ẩn nếu có

Một vấn đề rất đáng quan tâm hiện nay là vấn đề trục lợi bảo hiểm Trong việccấp đơn bảo hiểm, do tính minh bạch chưa cao nên người tham gia bảo hiểm có xuhướng trục lợi bảo hiểm Tình trạng KH tham gia bảo hiểm ở nhiều công ty bảo hiểmtại cùng một thời điểm để trục lợi không phải là hiếm (như vụ ông Nguyễn Văn U ởHải Dương tham gia bảo hiểm nhân thọ tại hai DNBH lớn với tổng số tiền bảo hiểmlên tới trên 1 tỷ đồng Việt Nam trong khi biết mình có căn bệnh nan y không thể chữakhỏi là một ví dụ điển hình đã được nhiều cơ quan báo chí đưa tin)…

Đối với một số lĩnh vực, KH thực hiện hành vi trục lợi như một điều “hiểnnhiên” và có tính “thường xuyên”! Cụ thể: Hàng hóa được yêu cầu bảo hiểm tronghành trình vận chuyển, nhưng chưa đóng phí bảo hiểm; khi biết hàng về đến nơi antoàn rồi KH xin hủy đơn bảo hiểm hoặc hủy hợp đồng bảo hiểm để trốn tránh tráchnhiệm đóng phí Có chủ hàng biết tin hàng hóa của mình bị tổn thất rồi mới đến muabảo hiểm hoặc thông đồng với cán bộ của DNBH để mua bảo hiểm và nhận bồithường cho tổn thất đó Cũng có trường hợp trục lợi bị phát hiện khi hàng hóa đượcmua bảo hiểm vận chuyển trên một con tàu ma tức là con tàu đó không tồn tại thực

tế KH lừa đảo mua bảo hiểm rồi quy cho tàu “mất tích” để trục lợi đòi bồi thườngtoàn bộ…

Trong bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm tàu thuyền, trục lợi bảo hiểm được thựchiện thông qua việc hợp lý hóa ngày và hiệu lực bảo hiểm Còn có việc tạo hiệntrường giả các vụ tai nạn xe cơ giới, cháy hoặc chìm tàu, cố ý gây tai nạn trong bảohiểm tài sản và bảo hiểm trách nhiệm, gian lận đối với người thứ ba (không bồithường cho người thứ ba, mặc dù đã nhận tiền bảo hiểm, hoặc đã đòi người thứ ba cóliên đới bồi thường, song không khai báo với DNBH…) v.v…

Trục lợi bảo hiểm làm giảm lợi nhuận, khiến cho hiệu quả sản xuất kinh doanh

bị hạn chế, thậm chí có những tác động xấu đến uy tín của DNBH Thế nhưng trục lợibảo hiểm đã và đang diễn ra hết sức phức tạp, tinh vi ở nhiều nghiệp vụ bảo hiểm Đócũng là niềm trăn trở của các DNBH hiện nay

Nhằm tìm ra các rủi ro trong KDBH cũng như các nguyên nhân rủi ro tại Công

ty Bảo hiểm Bảo minh – Lâm Đồng Tác giả chọn đề tài “RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH BẢO HIỂM TẠI CÔNG TY BẢO MINH LÂM

ĐỒNG” Qua đó, đề ra các giải pháp nhằm hạn chế các rủi ro, giúp công ty hoạt

động bền vững trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt

2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

2.1 Mục tiêu tổng quát:

Phân tích các rủi ro và nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong hoạt động KDBH tại Công

ty Bảo Minh- Lâm Đồng, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế rủi rotrong hoạt động KDBH tại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng

2.2 Mục tiêu cụ thể:

- Phân tích thực trạng rủi ro và quản trị rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm tại Công tyBảo Minh Lâm Đồng

- Đánh giá những hạn chế trong quản trị rủi ro và nguyên nhân của những hạn chếtrong quản trị rủi ro tại Công ty Bảo Lâm Minh Đồng

- Đề xuất các giải pháp cho Công ty Bảo Minh Lâm Đồng nhằm hạn chế các rủi ro

có thể xảy ra với công ty

3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

1) Tại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng hiện nay có những rủi ro thực tế gì mà công ty gặp phải?

2) Những nhân tố nào là nguyên nhân chính gây nên các rủi ro cho Công ty Bảo Minh Lâm Đồng hiện nay?

3) Giải pháp nào để giúp Công ty Bảo Minh Lâm Đồng hạn chế các rủi ro?

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là rủi ro trong KDBH tại Bảo Minh Lâm Đồng

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn:

Phạm vi không gian: Bao gồm các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ

Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ 2012 đến 2015

5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực hiện đề tài, luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu như: Phươngpháp phân tích mô tả - giải thích, so sánh – đối chiếu, phân tích – tổng hợp Trên cơsở:

- Nguồn tư liệu, số liệu thống kê

- Ý kiến phỏng vấn chuyên gia, KH tham gia bảo hiểm

6 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu các vấn đề lý thuyết về quản trị rủi ro trong hoạt động KDBH.Tổng quan về quy trình quản lý rủi ro trong hoạt động KDBH, từ đó tìm ra cáckhe hở trong quy trình làm cho KH có thể trục lợi bảo hiểm

Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quy trình quản lý rủi ro trong hoạt động KDBH tại Bảo Minh Lâm Đồng

Phân tích đánh giá các số liệu liên quan đến doanh thu với tỷ lệ bồi thường trên từng nhóm nghiệp vụ để phân loại đánh giá đối tượng KH

Phân tích mối quan hệ giữa các phòng bồi thường, kế toán tổng hợp, cácphòng khai thác thực hiện, tuân thủ quy trình quản lý rủi ro.

Đánh giá ý thức, hành vi của KH tham gia bảo hiểm theo khu vực và theo địabàn dựa theo số liệu tổng hợp

Dựa trên cơ sở lý thuyết nghiên cứu, kết quả phân tích thực trạng được minhhọa bằng biểu đồ, từ đó đề xuất một số biện pháp quản trị rủi ro và đề xuất phươngpháp thực hiện

7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

- Tổng hợp lý thuyết liên quan đến rủi ro nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận

- Tìm ra được những giải pháp hữu hiệu giúp công ty hạn chế rủi ro trong hoạt độngKDBH

8 TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU

Lĩnh vực nghiên cứu là rủi ro trong hoạt động KDBH là lĩnh vực được nhiềuDNBH đầu tư nghiên cứu nhằm đưa gia các biện pháp phòng ngừa trục lợi bảo hiểmmột cách tốt nhất đáp ứng tương xứng với mỗi giai đoạn phát triển của xã hội Đề tàinày đang là vấn đề nhức nhối mà các DNBH đang lỗ lực hết sức nhằm tìm ra giảipháp hạn chế rủi ro trục lợi làm thất thoát lợi nhuận của doanh nghiệp

Ngoài ra, đây cũng là vấn đề được nhiều học viên lựa chọn nghiên cứu để thựchiện luận văn tốt nghiệp thạc sỹ chuyên ngành kinh tế, tài chính, NH Tuy nhiên, cácnghiên cứu chủ yếu đánh giá các rủi ro một cách tổng quan không tập trung chi tiết

và các đối tượng KH trục lợi hay là lỗ hổng trong việc phân cấp khai quyền hạn chocác phòng ban và phẩm chất đạo đức của CBNV

- Tác giả Huyền Đỗ Cẩm hà với đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế của Trường Đại họckinh tế và quản trị kinh doanh năm 2014 là: “ Quản lý rủi ro bảo hiểm phi nhân thọtại Công ty Bảo Hiểm PVI Sông Hồng” Trong bài viết này, tác giả đã phân tích thựctrạng quản lý rủi ro trong hoạt động KDBH tại Công ty Bảo hiểm PVI Sông Hồng vàđưa ra giải pháp hạn chế

- Tác giả Nguyễn Tuấn Hoàng với đề tài luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh 2010 :

“Quản trị rủi ro trong kinh doanh tái bảo hiểm tại Việt Nam “; của Trường Đại họcNgoại Thương Hà Nội Mục đích nghiên cứu: Lý luận về các phương pháp tái bảohiểm, các rủi ro trong hoạt động tái bảo hiểm và quy trình quản trị rủi ro, luận văn

nghiên cứu các rủi ro tiềm tàng, mức độ rủi ro, công tác quản lý rủi ro tại một số DNBH tại Hà Nội, từ đó đưa ra giải pháp quản lý rủi ro.

- Tác giả Trần Thị Thanh Thúy với đề tài: “Quản trị rủi ro tại Tổng công ty Bảo Việtnhân thọ ”; Luận văn thạc sỹ tài chính NH của Trường Đại học Kinh tế Hà Nội năm

2012 Luận văn đề cập tới các rủi ro trong hoạt động KDBH nhân thọ, các rủi rotrong lĩnh vực đầu tư tài chính góp phần mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp, cácphương pháp nhằm nâng cao quản trị rủi ro kinh doanh các nghiệp vụ bảo hiểm vàquản trị rủi ro trong hoạt động đầu tư

Như vậy, đã có các luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề rủi ro trong KDBHtại Việt Nam và tại các Công ty bảo hiểm Nhưng các đề tài này đều đánh giá, phântích tổng quan, không đi vào chi tiết

Luận văn “Rủi ro trong hoạt động KDBH tại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng ”ngoài việc hệ thống hóa lại kiến thức các vấn đề lý thuyết về quản trị rủi ro trong hoạtđộng KDBH còn phân tích và đánh giá sự kết hợp giữa các phòng ban trong Công ty,đạo đức nghề nghiệp của cán bộ, nhân viên, phân loại đối tượng KH có rủi ro caotrong từng loại nghiệp vụ, rủi ro từ các quy trình thực hiện quản lý rủi ro, từ đó đề racác biện pháp khắc phục và phương hướng quản trị rủi ro trong điều kiện nên kinh tếhội nhập và đa dạng ngày nay Do vậy, kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ có sự khácbiệt và sẽ có ý nghĩa thực tiễn khi áp dụng tại Công ty Bảo Minh Lâm Đồng

CHƯƠNG 1:

LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ KINH DOANH BẢO HIỂM

1.1.1 Khái niệm kinh doanh bảo hiểm

Trong khi khái niệm “bảo hiểm” có thể được tìm thấy trong rất nhiều nghiêncứu, thì khái niệm “KDBH” lại rất ít được đề cập

Theo Dennis Kessler (1994): “Bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào sựbất hạnh của số ít”

Theo M N Mishra (1995): “Bảo hiểm là hoạt động trong đó một bên (ngườibảo hiểm) cam kết sẽ chi trả cho bên kia (người năm giữ hợp đồng bảo hiểm) một sốtiền nhất định khi xảy ra sự kiện rủi ro được bảo hiểm”

Theo Nguyễn Phong (1988): “Bảo hiểm có thể định nghĩa là một phương sách

hạ giảm rủi ro bằng cách kết hợp một số lượng đầy đủ các đơn vị đối tượng để biếntổn thất cá thể thành tổn thất cộng đồng và có thể dự đoán được”

Theo Luật KDBH Việt Nam (2000): “KDBH là hoạt động của DNBH nhằmmục đích sinh lợi, theo đó DNBH chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ

sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để DNBH trả tiền bảo hiểm cho người thụhưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm”

1.1.2 Các sản phẩm bảo hiểm

Tại Khoản 3 Điều 1 của Luật số 61/2010/QH12 Luật sửa đổi bổ sung một sốđiều của Luật KDBH Việt Nam quy định các nghiệp vụ và sản phẩm bảo hiểm nhưsau:

Bảo hiểm nhân

thọ tử kỳ; Bảo hiểm hỗn

hợp; hiểm hưu trí

bao gồm: Bảo hiểm trọn đời; Bảo hiểm sinh kỳ; Bảo hiểmBảo hiểm trả tiền định kỳ; Bảo hiểm liên kết đầu tư; Bảo

Bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm: Bảo hiểm tài sản và bảo hiểm thiệt hại; Bảo

hiểm hàng hoá vận chuyển đường bộ, đường biển, đường thủy nội địa, đường sắt vàđường hàng không; Bảo hiểm hàng không; Bảo hiểm xe cơ giới; Bảo hiểm cháy, nổ;Bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự của chủ tàu; Bảo hiểm trách nhiệm; Bảohiểm tín dụng và rủi ro tài chính; Bảo hiểm thiệt hại kinh doanh; Bảo hiểm nôngnghiệp

Bảo hiểm sức khoẻ bao gồm: Bảo hiểm tai nạn con người; Bảo hiểm y tế; Bảo

hiểm chăm sóc sức khoẻ

Các nghiệp vụ bảo hiểm khác do Chính phủ quy định.

1.1.3 Vai trò của kinh doanh bảo hiểm

Trong thời đại ngày nay khi nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, ở hầuhết mọi quốc gia trên thế giới, hoạt động KDBH đã trở thành một ngành kinh doanhhấp dẫn, thu hút đươc sự tham gia đông đảo của các DN, các tổ chức và dân cư Bảohiểm đã và đang chứng minh được vai trò quan trọng đối với đời sống của con người.Điều này được thể hiện bởi vai trò quan trọng của bảo hiểm với tư cách là một loạihình dịch vụ tài chính và là một trong những cơ chế giúp đảm bảo an sinh xã hộitrong nền kinh tế quốc dân Hoạt động KDBH không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế

mà còn có ý nghĩa về mặt xã hội, đặc biệt là đối với KH Những lợi ích kinh tế vàcông dụng xã hội của hoạt động KDBH được thể hiện trên các mặt chủ yếu như sau:

Đối với khách hàng

Hoạt động KDBH trước tiên là nhằm khắc phục hậu quả của những rủi ro Bảohiểm vận hành dựa trên như một cơ chế chuyển giao rủi ro Khi tham gia đóng phíbảo hiểm, người được tham gia bảo hiểm đã chuyển giao những hậu quả rủi ro về mặttài chính sang cho công ty bảo hiểm Hậu quả của rủi ro có nhiều dạng và nói chungđều liên quan đến khía cạnh tài chính – phát sinh các khoản chi phí, chi tiêu bấtthường mà người mua bảo hiểm phải gánh chịu Khi ấy sự có mặt của các tổ chứcbảo hiểm là để cung cấp các dịch vụ đặc biệt cho KH đáp ứng nhu cầu đảm bảo vềmặt vật chất, tài chính trước rủi ro đối với họ, tạo cho KH sự an tâm hơn về mặt tinhthần Việc nhận được khoản bồi thường, khoản tiền bảo hiểm được trả từ bên bảohiểm sẽ giúp các tổ chức bảo toàn vốn liếng tài sản, các cá nhân và gia đình khắcphục khó khăn và không phải rơi vào tình trạng kiệt quệ về vật chất lẫn tinh thần.Hơn nữa, khi tham gia bảo hiểm, KH có thể chủ động về mặt chi phí Bằng việc đóngnhững khoản phí bảo hiểm (rất nhỏ so với những thiệt hại, tổn thất khi rủi ro xảy ra),

KH sẽ được đảm bảo an toàn bởi các công ty bảo hiểm

Đối với KH doanh nghiệp: Nếu người giám đốc quan tâm, tham gia bảo hiểmhỏa hoạn, bảo hiểm hỗn hợp cho cán bộ công nhân viên thì không chỉ lãnh đạo đơn vị

mà mọi thành viên sẽ yên tâm làm việc, phát triển sản xuất kinh doanh

Bên cạnh đó, các tổ chức bảo hiểm luôn chú ý đến việc tăng cường áp dụngcác biện pháp phòng tránh cần thiết để bảo vệ đối tượng bảo hiểm, góp phần đảm bảo

an toàn cho tính mạng, sức khỏe con người

Ngoài ra, bảo hiểm đã tạo ra một hình thức tiết kiệm linh hoạt, tác động đến tưduy của mỗi cá nhân, chủ hộ gia đình, chủ DN Bởi vì, họ phải suy nghĩ, tính toán vàdần dã từ đó sẽ có một ý thức, thói quen về việc giành ra một khoản thu nhập để cómột sự an toàn trong tương lai cho chính mình và các bên liên quan (Nguồn: Bảohiểm Bảo Việt, 2016)

Đối với các ngân hàng

Trong thời gian qua và hiện nay, các DNBH đã bắt đầu hợp tác với các NHtrong việc thu phí, điển hình là sự hợp tác giữa Bảo Minh với NH TMCP NgoạiThương Việt Nam, giữa Prudential với NH Á Châu…

Hiện tại, một số NH đã chính thức đi vào hoạt động dịch vụ tư vấn bảo hiểmnhân thọ cùng với các sản phẩm ngày càng đa dạng và phong phú với nhiều hình thứcđóng phí linh hoạt và tạo ra những điều kiện thuận tiện hơn cho KH Từ đó, giúp chothương hiệu của NH được biết đến nhiều hơn, đa dạng hoạt động kinh doanh của NH,

mở rộng danh mục sản phẩm, tăng hiệu quả kinh doanh do tăng doanh thu và có cơhội bán chéo sản phẩm Đồng thời, NH có thể tăng doanh thu từ việc cung cấp cácdịch vụ NH cho KH mua bảo hiểm; Tận dụng cơ sở KH, mối quan hệ dài hạn với

KH, NH sẽ có thêm những KH mới (KH từ công ty bảo hiểm); Tăng năng suất hoạtđộng của nhân viên NH thông qua việc cung cấp thêm các sản phẩm bảo hiểm, dovậy giúp giảm chi phí cố định một cách tương đối cho NH Đồng thời, nhân viên NHcũng có thêm động lực làm việc và có khoản thu nhập cao hơn; Giúp tăng nguồn vốnhuy động của NH từ phía bảo hiểm; Bên cạnh đó, sự gắn kết giữa NH và công ty bảohiểm giúp NH quảng bá thương hiệu, duy trì và phát triển cơ sở KH do KH tin tưởng

và trung thành hơn với NH Từ đó, làm tăng uy tín và vị thế cho các NH (Nguồn:Nguyễn Hữu Hiểu, 2017)

Đối với doanh nghiệp bảo hiểm

Một trong những đặc điểm của hoạt động KDBH là phí nộp trước, việc bồithường, chi trả tiền bảo hiểm chỉ được thực hiện khi có sự kiện quy định trong hợpđồng xảy ra Do vậy, các DNBH có một quỹ tiền tệ tập trung khá lớn và cần phảiquản lý chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm Khi ấy, các

DNBH sẽ tiến hành đầu tư để phát triển kinh tế Lượng vốn này sẽ được các DNBHtính toán đầu tư sao cho có hiệu quả, bởi vì khả năng cạnh tranh của mỗi DNBH phụthuộc rất lớn vào hiệu quả hoạt động đầu tư Trên cơ sở của kết quả đầu tư, các công

ty sẽ có điều kiện giảm phí để từ đó thu hút KH, đóng góp vào sự phát triển của nềnkinh tế Các tổ chức bảo hiểm đầu tư vào nền kinh tế theo nhiều kênh khác nhau,trong đó có thị trường bất động sản, thị trường vốn và đặc biệt là thị trường chứngkhoán

Ví dụ: Bảo Việt hàng năm đã thực hiện đầu tư dưới nhiều hình thức trên thịtrường tài chính Việt Nam: Bảo Việt tham gia đầu tư trên thị trường chứng khoán quacông ty cổ phần chứng khoán Bảo Việt; tham gia góp vốn vào Công ty vui chơi giảitrí Hồ Tây, NH thương mại cổ phần hàng hải, NH thương mại cổ phần Á Châu; muatrái phiếu Kho bạc Nhà nước…(Nguồn: Bảo hiểm Bảo Việt, 2016)

Với nền kinh tế - xã hội

Sự phát triển của kinh tế thị trường đã tạo một môi trường kinh doanh cho cáchoạt động bảo hiểm Đồng thời, chính sự phát triển của ngành bảo hiểm đã khuyếnkhích sự phát triển chung của nền kinh tế với vai trò ổn định tài chính và đảm bảocho các khoản đầu tư

Vai trò ổn định tài chính: Đó là sự ổn định về thu nhập nếu tham gia BHXH,BHNT, BHYT hay BHTM Bởi lẽ, khi rủi ro hay sự kiện bảo hiểm xảy ra với đốitượng bảo hiểm, nếu bị tổn thất, các DNBH sẽ trợ cấp hoặc bồi thường kịp thời đểngười tham gia nhanh chóng khắc phục hậu quả, ổn định cuộc sống và tiếp tục vàoviệc sản xuất làm cho sản xuất kinh doanh hoạt động và phát triển bình thường

Vai trò đảm bảo cho các khoản đầu tư: Trong nền kinh tế hiện đại, bảo hiểm đãtrực tiếp đảm bảo cho các khoản đầu tư Nhà kinh tế học người Pháp Jerome Yeatman

đã viết: “Không phải các kiến trúc sư mà là các nhà bảo hiểm đã xây nên New York,chính là vì không một nhà đầu tư nào dám mạo hiểm hàng tỷ đô la cần thiết để xâydựng những tòa nhà chọc trời ở Manhattan mà lại không có đảm bảo được bồi thườngnếu hỏa hoạn hoặc có sai phạm về xây dựng xảy ra Chỉ có các nhà bảo hiểm mớidám đảm bảo điều đó nhờ cơ chế bảo hiểm” Bởi vậy, bảo hiểm là một hoạt độngkích thích đầu tư, tạo ra một sự an toàn cho nhà đầu tư

Thực tế cho thấy, ở nhiều quốc gia phát triển, các tổ chức bảo hiểm hoạt độngrất mạnh mẽ trên thị trường bất động sản, thị trường chứng khoán đặc biệt là thị

trường vốn Bảo hiểm là một trong những kênh huy động vốn rất hữu hiệu để đầu tưphát triển kinh tế - xã hội Giống như một loại hình trung gian tài chính, các tổ chứcbảo hiểm thu hút vốn, cung ứng vốn, góp phần đáp ứng các nhu cầu về vốn, thúc đẩy

sự tăng nhanh sự luân chuyển vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong nền kinhtế

Bảo hiểm xã hội còn có sự tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của các ngànhkinh tế, khu vực kinh tế đặc biệt (lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, khu vực kinh tế đốingoại); góp phần vào sự đảm bảo xã hội, sự ổn định và tăng thu cho ngân sách Nhànước thông qua việc tổ chức bảo hiểm phải nộp các thuế doanh thu, thuế lợi tức vốn,thuế vốn, tăng tích lũy tiền cho nền kinh tế quốc dân Đồng thời, bảo hiểm thúc đẩyphát triển quan hệ kinh tế đối ngoại giữa các nước trong khu vực và trên cả thế giới

Bên cạnh vai trò kinh tế, vai trò xã hội của bảo hiểm cũng không hề thua kém

gì Điều này thể hiện ở chỗ: Bảo hiểm góp phần ngăn ngừa, đề phòng và hạn chế tổnthất, giúp cho cuộc sống của con người được an toàn hơn, xã hội được ổ định và trật

tự hơn; Các loại hình bảo hiểm phát triển đã tạo thêm công ăn việc làm cho người laođộng, giảm tình trạng thất nghiệp, hạn chế các tệ nạn xã hội, Đồng thời tạo nên mộtnếp sống tiết kiệm trên phạm vi toàn xã hội…(Nguồn: Nguyễn Văn Định, 2012)

1.2 RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM

1.2.1 Khái niệm rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm

Thực tế, trong công việc và cuộc sống hàng ngày, luôn luôn có sự tiềm ẩn củarủi ro ở mọi lĩnh vực và có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, nơi nào mà không loại trừmột ai, một quốc gia hay một dân tộc nào và rủi ro trong KDBH không là ngoại lệ

Có nhiều định nghĩa khác nhau về rủi ro:

Theo Frank Knight (1921) cho rằng: “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lườngđược”

Theo Allan H Willett (1951): "Rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến việc xuấthiện một biến cố không mong đợi", quan điểm này nhận được sự ủng hộ của một số họcgiả như Hardy, Blanchard, Crobough và Redding, Klup, Anghell

Trong một nghiên cứu của JohnHaynes (1895) và được Irving Pfeffer (1956)nhắc lại lần nữa rủi ro là: “Khả năng xảy ra tổn thất, là tổng hợp những sự ngẫu nhiên

có thể đo lường được bằng xác suất”

Ở Việt Nam, tác giả Nguyễn Hữu Thân (1991) đưa ra quan điểm: “Rủi ro là sựbất trắc gây ra mất mát, thiệt hại”.

Như vậy, có thể kết luận: Rủi ro là khả năng xảy ra biến cố bất thường có hậu quảthiệt hại hoặc mang lại kết quả không mong đợi

Rủi ro trong KDBH là gì?

Theo tác giả Đinh Thị Phạm Mai (2013): “Rủi ro trong KDBH là những sựkiện bất ngờ không mong đợi khi xảy ra dẫn đến một sự sai lệch, trái nghịch với kếtquả mong muốn gây lỗ trong KDBH cho DNBH Nó luôn vận động, luôn biến đổitheo môi trường tự nhiên, kinh tế, chính trị xã hội, khả năng làm chủ của DNBH”

Khi đề cấp đến rủi ro trong KDBH là liên quan đến các khái niệm sau:

Nguy cơ rủi ro: Là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra, những tình huống có thể

tạo nên rủi ro bất kỳ lúc nào Như vậy, nguy cơ rủi ro là những biến cố chưa xảy ra

Tổn thất: Là những thiệt hại, mất mát về con người, tài sản do nguyên nhân từ các

rủi ro gây ra, ảnh hưởng đến lợi nhuận của các DNBH Mối quan hệ giữa rủi ro và tổn thất là mối quan hệ nhân quả, rủi ro là những sự kiện bất ngờ xảy ra còn tổn thất

là những hậu quả, những thiệt hại, mất mát được xác định do các rủi ro gây ra

Chi phí rủi ro: Là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ chi phí trong việc phòng ngừa,

hạn chế được phân chia thành chi phí vô hình và chi phí hữu hình Chi phí hữu hình

là những chi phí chi ra cho việc phòng ngừa, hạn chế, bồi thường tổn thất và phục hồisản xuất kinh doanh cho người được bảo hiểm Chi phí vô hình là những thiệt hại,mất mát, lợi nhuận mất hưởng, mất thời cơ, mất uy tín, mất KH và thị trường gây ra.Những chi phí này có khi tốn gấp nhiều lần chi phí hữu hình

Mức độ rủi ro: Rủi ro xảy ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau và mức độ tổn thất

cũng khác nhau Khi nói đến mức độ rủi ro là nói đến hai khái niệm liên quan đến tần

số và mức độ nghiêm trọng

1.2.2 Phân loại rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm

Căn cứ về mặt giá trị, rủi ro trong KDBH được chia thành hai loại:

- Rủi ro tài chính: Là rủi ro mà DN có thể tính toán và xác định được hậu quả bằng tiền;

- Rủi ro phi tài chính: Là rủi ro phi ảnh hưởng chủ yếu về mặt tinh thần và những vấn

đề xã hội vì thế việc tính toán và xác định hậu quả bằng một giá trị tài chính là không

thể thực hiện được Đối với một DNBH thì rủi ro phi tài chính đó có thể là hình ảnh,

uy tín của DN trong mắt KH và trên thị trường bảo hiểm

Căn cứ vào tính chất của rủi ro, rủi ro có thể phân chia thành:

- Rủi ro động là những rủi ro vừa có thể dẫn đến khả năng xảy ra tổn thất vừa có khảnăng kiếm lời Cũng vì khả năng kiếm lời đó mà người ta còn gọi những rủi ro này làrủi ro suy tính hay rủi ro đầu cơ;

- Rủi ro tĩnh là những rủi ro chỉ có khả năng dẫn đến tổn thất hoặc không tổn thất chứkhông có khả năng kiếm lời Do nó luôn luôn và chỉ gắn liền với một khả năng xấu,khả năng tổn thất nên người ta gọi là rủi ro thuần tuý (hay rủi ro thuần) Rủi ro tĩnhphát sinh có thể làm tổn thất xảy ra đối với cả ba đối tượng: Tài sản, con người, tráchnhiệm

Ba điểm khác nhau cơ bản giữa rủi ro động và rủi ro tĩnh là: Rủi ro tĩnh thườngliên quan đến sự huỷ hoại vật chất, còn rủi ro động liên quan đến sự thay đổi giá cả, giátrị; Rủi ro tĩnh tồn tại với cả tổng thể nhưng chỉ phát động ảnh hưởng tới một vài phần

tử, ngược lại, rủi ro động khi phát động sẽ ảnh hưởng đến tất cả các phần tử

trong tổng thể đó; Xét về mặt thời gian, rủi ro tĩnh phổ biến hơn rủi ro động

Căn cứ vào phạm vi tác động, rủi ro được chia thành:

- Rủi ro cơ bản là những rủi ro xuất phát từ những biến cố khách quan và ảnh hưởngđến toàn xã hội như: chiến tranh, khủng bố, khủng hoảng kinh tế, lạm phát, thấtnghiệp, bất ổn về chính trị xã hội Những tổn thất hậu quả do rủi ro cơ bản gây rakhông chỉ do từng cá nhân và ảnh hưởng đến từng nhóm người nào đó trong xã hội;

- Rủi ro riêng biệt là các rủi ro xuất phát từ các biến cố chủ quan, khách quan củatừng cá nhân, tổ chức là KH của DNBH Tác động của các rủi ro không ảnh hưởngtới toàn bộ xã hội mà chỉ có tác động đến một số ít con người

Căn cứ vào nguyên nhân gây ra rủi ro, gồm có:

- Rủi ro thiên tai: Là những hiện tượng do thiên nhiên gây ra như động đất, giôngbão…;

- Rủi ro do tai nạn bất ngờ: Đâm va, lật đổ…;

- Rủi ro do các hiện tượng xã hội: Chiến tranh, đình công, bạo động, nổi loạn,

… Căn cứ vào tác động của môi trường gây ra rủi ro, chia thành:

- Rủi ro kinh tế: Là những rủi ro bắt nguồn từ kinh tế như lạm phát, kinh tế toàn cầu

bị suy thoái, khủng hoảng tài chính… Rủi ro này ảnh hưởng mạnh mẽ đến khâu khaithác của các DNBH;

- Rủi ro về mặt pháp lý liên quan đến sự đầy đủ, rõ ràng, minh bạch của pháp luật vàtính hiện thực của luật pháp Nếu luật pháp không đầy đủ, không rõ ràng, minh bạch… thì các DNBH rất dễ gặp rủi ro trong kinh doanh

- Rủi ro từ môi trường cạnh tranh: Số lượng các DN ngày càng tăng làm gia tăng mức độ cạnh tranh cho các DNBH

- Rủi ro bắt nguồn từ thông tin về môi trường kinh doanh như DN không nhận được thông tin, thông tin chậm, thiếu thông tin hay thông tin sai lệch về KH

Căn cứ theo hoàn cảnh tác động, chia thành:

- Rủi ro bắt nguồn từ nguyên nhân khách quan: Là rủi ro tác động từ môi trường vĩ

mô mà DNBH không kiểm soát được như suy thoái kinh tế, lạm phát…;

- Rủi ro bắt nguồn từ nguyên nhân chủ quan: Là những yếu kém của DNBH trongkinh doanh như thiếu vốn, không cập nhật thông tin trong quản lý, không có kiếnthức và kinh nghiệm…(Nguồn: Vũ Thị Pha, 2006)

1.2.3 Các tiêu chí phản ánh rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm

Rủi ro trong KDBH là các rủi ro liên quan đến khả năng một công ty bảo hiểm

có thể gánh chịu tổn thất do phí bảo hiểm thu được không đủ bù đắp các chi phí bồithường các sự kiện bảo hiểm Những rủi ro này liên quan đến tất cả các quy trìnhtrong một DNBH, mỗi rủi ro có khả năng xảy ra và mức độ ảnh hưởng khác nhau Từrủi ro trong bảo hiểm (khai thác, dự phòng, tái bảo hiểm); Rủi ro tài sản (thị trường,tín dụng, thanh khoản) cho đến rủi ro trong hoạt động (phát triển sản phẩm, bán hàng

và phân phối, khai thác, bồi thường)… Để phản ánh rủi ro trong KDBH, người tadùng hai tiêu chí sau:

Thứ nhất, Tần suất xuất hiện rủi ro: Là số lần có thể xảy ra rủi ro trong một

khoảng thời gian nhất định hay là khoảng cách thời gian trung bình giữa các lần rủi

ro xuất hiện Ví dụ, cứ 30 năm xuất hiện một đợt lũ mấp mé đê sông Hồng tại HàNội Như vậy tần suất xuất hiện rủi ro là cứ 100 năm thì có trên ba lần xuất hiện lũlớn mấp mé đê sông Hồng Nếu khoảng thời gian xem xét càng dài thì rủi ro xảy racàng nhiều

Thứ hai, Mức độ nghiêm trọng của rủi ro hay tính khốc liệt của tổn thất Tổn

thất là hậu quả của rủi ro Đối tượng chịu ảnh hưởng của rủi ro khác nhau thì tổn thấtgây ra cũng khác nhau Ví dụ: Giá lạnh có thể gây tổn thất cho loại cây trồng nàynhưng không gây thiệt hại cho loại cây trồng khác (Nguồn: Nguyễn Tiến Hùng,2013)

Tổn thất có nhiều dạng khác nhau:

- Tổn thất về vật chất, tổn thất về thu nhập: Tổn thất về vật chất và tổn thất về thunhập, có thể đo lường được và có thể bù đắp được, có thể sửa chữa, khôi phục, thaythế Vì vậy, bảo hiểm chỉ bồi thường tổn thất vật chất, tổn thất về thu nhập

- Tổn thất về tinh thần tình cảm: Như mất đi một người ruột thịt, mất đi một tập ảnhcưới là những tổn thất khó đo được giá trị cũng như khó có cách nào bù đắp được

- Tổn thất về tính mạng, sức khoẻ con người: Tổn thất về tính mạng và sức khỏe conngười không có gì đo được và không thể lượng hoá giá trị bằng tiền Tuy nhiên,người ta có thể thoả thuận với nhau số tiền bảo hiểm sẽ trả trong trường hợp chếtngười, mất chân, mất tay v.v Có thể lượng hoá được sức khỏe con người bằng tỷ lệ

% mất khả năng lao động

Ngoài ra, tổn thất có thể không đáng kể hoặc lớn tới mức người ta không thểđánh giá được giá trị thiệt hại của chúng Đối với tổn thất không đáng kể, người đượcbảo hiểm có thể tự khắc phục được bằng khả năng tài chính của mình Họ sẽ tự bảohiểm và chỉ tham gia bảo hiểm những tổn thất lớn hơn Mức độ nghiêm trọng của tổnthất cũng rất khác nhau Có những tổn thất lớn tới mức một DNBH riêng lẻ hoặcnhiều DN phối hợp với nhau cũng không thể bù đắp được Những rủi ro như vậythường bị loại trừ, không nhận bảo hiểm, mà thường được xử lý bằng các biện phápcủa Chính phủ, của toàn xã hội

Mối quan hệ giữa tần suất và tính nghiêm trọng của rủi ro

- Có những rủi ro tần suất xuất hiện thấp và không nghiêm trọng, chẳng hạn nhưngười đi bộ trên vỉa hè ít gặp tai nạn, nếu có vấp ngã thì thiệt hại không đáng kể.Những rủi ro như vậy, người ta thường không có nhu cầu bảo hiểm

- Có những rủi ro tần suất xuất hiện cao nhưng tính khốc liệt thấp Ví dụ, những vụtai nạn giao thông nhỏ xảy ra rất nhiều nhưng thiệt hại về người và tài sản khôngđáng kể Người có lỗi chỉ cần ngỏ lời xin lỗi và xem như xong chuyện

- Ngược lại, có những rủi ro tần suất xuất hiện thấp nhưng tính khốc liệt cao Ví dụnhư tai nạn máy bay có tần suất xuất hiện không cao, nhưng thiệt hại gây ra có thể rấtlớn, bao gồm thiệt hại về máy bay, hành khách chuyên chở trên máy bay và có thể cảngười và tài sản trên mặt đất.

- Mặt khác, có những rủi ro tần suất xuất hiện cao và tính khốc liệt cũng cao.Ví dụnhư các công trình xây dựng nằm cận kề bên dòng suối dễ bị lũ quét tàn phá, câytrồng trên cánh đồng trũng dễ bị mưa làm úng ngập Nhận bảo hiểm loại rủi ro này

là một sự mạo hiểm đối với các DNBH (Nguồn: Bùi Diệu Anh, 2010)

Tóm lại: Đánh giá tần suất xuất hiện và tính nghiêm trọng của rủi ro là cần

thiết để có phương án bảo hiểm thích hợp Điều này không những có ý nghĩa quantrọng đối với KH mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả kinh doanh của DNBH.1.2.4 Nguyên nhân rủi ro trong kinh doanh bảo hiểm

Cho đến nay, thị trường bảo hiểm Việt Nam đã từng bước hội nhập với thịtrường bảo hiểm khu vực và quốc tế thông qua cơ chế hợp tác thương mại, dịch vụ tàichính đa phương hoặc song phương, với các nước ASEAN, Liên minh Châu Âu, Hoa

Kỳ, Nhật Bản, v.v…

Tuy nhiên, thị trường bảo hiểm Việt Nam còn tồn tại nhiều vấn đề bất cập.Ngoài những khó khăn do chính sách bảo hiểm chưa hoàn thiện thì nguy cơ rủi rotrong các DNBH Việt Nam đang là vấn đề rất nhức nhối và được đặc biệt quan tâm.Sau đây là những nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong KDBH:

1.2.4.1 Nguyên nhân từ phía doanh nghiệp

Thứ nhất, rủi ro xuất phát từ nguyên nhân DNBH có vốn nhỏ, rủi ro tiềm ẩn

cao

Các công ty bảo hiểm trước khi phát hành một đơn bảo hiểm đều phải đánhgiá rủi ro được bảo hiểm, xem xét các yếu tố dẫn đến sự tăng giảm rủi ro… Từ đómới đưa ra quyết định chấp nhận hay từ chối rủi ro với phạm vi bảo hiểm như thếnào, tỷ lệ phí bảo hiểm là bao nhiêu cho phù hợp Nhưng các DNBH mới chỉ đánhgiá được rủi ro của đối tượng bảo hiểm, còn nhiều DNBH vẫn chưa xem xét một cáchthấu đáo những rủi ro tiềm ẩn trong chính bản thân DN mình

Ở Việt Nam hiện nay, chưa có một tổ chức nào đánh giá chất lượng hoạt động(xếp loại, xếp hạng) của các công ty bảo hiểm Vì vậy, có tình trạng là khả năng tàichính của DNBH Việt Nam không tương xứng với giá trị tài sản được bảo hiểm mà

vẫn nhận bảo hiểm Từ đó, dẫn đến trách nhiệm và lợi ích của công ty bảo hiểm làkhông tương xứng Thêm vào đó, việc cạnh tranh không lành mạnh về hạ phí bảohiểm dưới mức an toàn, tăng hoa hồng quá mức quy định… càng làm tăng rủi ro chocác DNBH ở Việt Nam Nguy cơ phá sản, làm ăn thua lỗ, không thu xếp được tái bảohiểm, mất uy tín, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh… là khá cao.

Do đặc thù của ngành Bảo hiểm, các đơn bảo hiểm có hiệu lực và kết thúc tạinhiều thời điểm khác nhau, cho nên nếu chỉ nhìn vào các con số tài chính của mộtDNBH, thì khó có thể nhận thấy hết được đầy đủ bức tranh hoạt động kinh doanh,hiệu quả nghiệp vụ cũng như xu thế phát triển của DN đó

Thứ hai, vấn đề thiếu hụt nhân sự được đào tạo và có kinh nghiệm vẫn luôn là

một khó khăn đối với các DNBH Khi thiếu các cơ sở đánh giá rủi ro, thiếu các tínhtoán thống kê đầy đủ trên cơ sở rủi ro phù hợp với từng DN thì việc định phí vẫn chủyếu dựa trên cơ sở kinh nghiệm và áp lực cạnh tranh trên thị trường Đó cũng lý do vìsao, một số nghiệp vụ như bảo hiểm ô tô xe máy, tài sản, thân tàu … DN biết lỗnhưng vẫn làm và cạnh tranh khốc liệt bằng cách giảm phí, tăng chi phí bán hàng…(Nguồn: Đỗ Thu Hằng, 2016)

Thứ ba, rủi ro bắt nguồn từ kênh phân phối sản phẩm bảo hiểm đã bộc lộ

nhiều yếu kém, đầu tư công nghệ thiếu Đồng bộ, kém hiệu quả Hệ thống công nghệthông tin của các DNBH chưa cập nhật được từng hợp đồng bảo hiểm phát sinh, chưaphân loại được KH, rủi ro bảo hiểm, chưa phân tích đánh giá được nguyên nhân, mức

độ rủi ro tổn thất, còn nhiều lỗ hổng để trục lợi bảo hiểm

Thứ tư, rủi ro bắt nguồn từ đại lý: Tình trạng đại lý chạy theo doanh thu,

không làm đúng các quy trình tác nghiệp đang ngày càng phổ biến Thực tế cho thấy,việc làm này đã dẫn đến sự tranh chấp khi giải quyết bồi thường bảo hiểm Đó là: kêkhai giấy yêu cầu bảo hiểm hộ KH, không trực tiếp gặp người tham gia bảo hiểmhoặc người được bảo hiểm để kiểm tra tình trạng tài chính và sức khoẻ của họ, phảnánh sai tình trạng sức khoẻ và khả năng/ tình trạng tài chính của KH trong báo cáođại lý, chuyển về công ty giấy yêu cầu bảo hiểm không đúng chữ ký của KH, khônghướng dẫn KH kê khai đầy đủ, trung thực giấy yêu cầu bảo hiểm Ngoài ra, nhiều đại

lý cũng đã giải thích chưa đầy đủ, không rõ điều khoản của hợp đồng, thậm chí thôngđồng với KH, cố tình làm sai lệch hồ sơ giải quyết quyền lợi bảo hiểm, gây hậu quảxấu, ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của DNBH

Tình trạng các nhân viên bảo hiểm do vô tình hay cố ý ghi sai ngày tham giabảo hiểm trên giấy chứng nhận bảo hiểm, hoặc đại lý bảo hiểm thông đồng với KH,thậm chí, họ có thể vạch “đường đi nước bước” cho KH lợi dụng kẽ hở về giấy tờ,thủ tục giám định để trục lợi… (Nguồn: Trịnh Thanh Hoan, 2015)

Tóm lại: Nguyên nhân dẫn tới các tình trạng trên một phần là do mô hình quảntrị của DNBH hiện nay đang tạo sự mâu thuẫn, tạo sự cạnh tranh giữa các phòng ban,giữa các chi nhánh khi các doanh nghiệp phân cấp không rõ ràng, chặt chẽ Mô hìnhphân tán, việc giao quyền lực cho các chi nhánh tạo ra sự chủ động trong kinh doanh,nhưng cũng tăng rủi ro trục lợi Đặc biệt là còn phụ thuộc vào thái độ của DN đối vớirủi ro, sai lầm trong chiến lược kinh doanh, quản lý DN, hệ thống quản trị rủi ro,kiểm tra, kiểm soát nội bộ mang tính hình thức, chưa thực chất Sự yếu kém của cán

bộ quản lý và nhân viên, thiếu đạo đức và văn hóa kinh doanh, thiếu động cơ làmviệc, thiếu đoàn kết nội bộ

1.2.4.2 Nguyên nhân từ phía người mua bảo hiểm

Trục lợi bảo hiểm vẫn luôn là thách thức, là vấn đề rất đáng quan tâm hiện naycủa các DNBH Trục lợi bảo hiểm làm giảm lợi nhuận, khiến cho hiệu quả sản xuấtkinh doanh bị hạn chế, thậm chí có những tác động xấu đến uy tín của DNBH Thếnhưng trục lợi bảo hiểm đã và đang diễn ra hết sức phức tạp, tinh vi ở nhiều nghiệp

vụ bảo hiểm

Một số hành vi trục lợi bảo hiểm phổ biến từ KH:

- Trong bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm tàu thuyền, trục lợi bảo hiểm được thực hiện thông qua việc hợp lý hóa ngày và hiệu lực bảo hiểm

- Giả mạo hồ sơ để tham gia bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm xảy ra Đây là trườnghợp trước đó, đối tượng bảo hiểm chưa tham gia hợp đồng bảo hiểm Sau khi sự kiệnbảo hiểm xảy ra như: Tai nạn đã xảy ra, người đã bị tử vong, thương tật hoặc tài sản

đã bị hỏng, bị tổn thất mới tham gia bảo hiểm Hành vi này chủ yếu xảy ra do ngườitham gia bảo hiểm thông đồng với nhân viên bảo hiểm, đại lý bảo hiểm;

- KH tự gây thiệt hại, cố ý gây ra tổn thất để được nhận tiền bồi thường bảo hiểm hoặc chi trả quyền lợi bảo hiểm;

- KH cố ý không cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin sai sự thật, các thông tinliên quan đến tình trạng của đối tượng được bảo hiểm như: tình trạng sức khoẻ củabản thân trong hồ sơ yêu cầu bảo hiểm nhằm đạt mục đích được tham gia bảo hiểm

- Hành vi mua bảo hiểm cho nhiều DNBH đối với một tài sản (bảo hiểm trùng).

- Khi đã xảy ra tổn thất thì KH mới chạy “bảo hiểm”: Hình thức này xảy ra khi KH

đã bị tổn thất về tài sản như máy móc, phương tiện di chuyển… rồi mới bắt đầu tham gia bảo hiểm để trục lợi

- KH lập hồ sơ giả, tạo dựng hiện trường giả, thay đổi tình tiết vụ tai nạn;

- Khai tăng hoặc khai khống về số lượng, giá trị tổn thất tài sản trong sự kiện bảo hiểm…(Nguồn: Doãn Hồng Nhung, 2014)

1.2.4.3 Nguyên nhân từ môi trường

Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong KDBH, ngoài xuất phát từ DNBH, từ ngườimua bảo hiểm KH còn do sự ảnh hưởng từ nhân tố môi trường

Thứ nhất, nguyên nhân từ môi trường tự nhiên, như bão, lũ lụt, hạn hán, động

đất, núi lửa, sóng thần, nước biển dâng, trái đất “nóng” lên Các rủi ro này thường

có hai đặc điểm chung: khả năng dự báo, dự đoán thấp, xảy ra bất ngờ, thứ hai là gâythiệt hại trên quy mô lớn; không chỉ cho một vùng miền, một ngành, một cộng đồng

mà cho cả một nền kinh tế, một số quốc gia hoặc cả thế giới

Thứ hai là các rủi ro từ môi trường xã hội, từ cấu trúc xã hội, dân số, dân cư.

Đó là sự thay đổi các chuẩn mực giá trị, hành vi con người, các thang giá trị trong xãhội, Một xã hội bao cấp về kinh tế, bao biện trong quản lý một xã hội, một xã hộivới cộng đồng dân cư đông nhưng không mạnh, chất lượng dân số thấp, sức muakém, tỉ lệ dân số trẻ thấp đều có thể là nguồn gốc rủi ro cho hoạt động KDBH củaDNBH

Thứ ba là các rủi ro đến từ nơi có môi trường thấp kém về văn hóa, tha hóa về

đạo đức Một xã hội mà nơi có dân trí thấp, các chuẩn mực văn hóa thiếu, đạo đứckhông được đề cao, thì làm sao có thể thực thi pháp luật một cách hiệu quả? Một khipháp luật không được thực thi hiệu quả thì ngàn vạn rủi ro có thể xảy ra trongKDBH

Thứ tư là các rủi ro từ môi trường chính trị, nơi thiếu các thiết chế để bảo vệ

quyền tự do, dân chủ, quyền sở hữu tài sản của người dân nói chung, DN nói riêng.Một quốc gia thường xuyên thay đổi chính sách, thường xuyên có đảo chính, chiếntranh, bạo loạn, xung đột sắc tộc, tôn giáo, bãi công đình công, thường xuyên có sựcan thiệp thiếu chuẩn mực vào thị trường, chính sách bị các nhóm lợi ích mờ ám chiphối, phân biệt đối xử, tham ô, hối lộ trầm trọng đều gây nguy cơ rủi ro cho các

DNBH khiến họ thiếu niềm tin kinh doanh, mất động lực đầu tư hoặc tệ hại hơn, kinhdoanh theo kiểu băng đảng maphia, băng hoại nhà nước, gây hại cho cả nền kinh tế,

xã hội

Thứ năm là các rủi ro từ môi trường kinh tế Khi một môi trường kinh tế, nơi

thường xuyên có khủng hoảng, lạm phát triền miên, giá cả thất thường, cung cầu bất

ổn, tỷ giá thay đổi chóng mặt, hàng hóa dịch vụ khan hiếm (thật và giả), độc quyềnkhông kiểm soát được, cạnh tranh công bằng chỉ nằm trên giấy cùng với việc thiếunăng lực kỹ trị hoặc sự công tâm của công quyền đều được coi là những rủi ro lớncho các DNBH

Thứ sáu là các rủi ro có nguyên nhân từ môi trường pháp lý thiếu minh bạch

trong cả ba lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp Đây cũng là hiểm họa của kinhdoanh lành mạnh Nơi pháp luật bất nhất, mâu thuẫn, chồng chéo, thay đổi đột ngột,

mờ ám, thực thi pháp luật thiếu minh bạch, công khai, hiệu quả, việc áp dụng phápluật thiếu công bằng, khách quan, các quyền sở hữu tài sản, quyền bảo vệ hợp đồnghoặc luôn bị xâm hại hoặc chi phí quá cao đều là nguồn gốc rủi ro, gây thiệt hạinặng nề cho DNBH.(Nguồn: Nhà quản lý, 2012)

1.3 QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH BẢO HIỂM

1.3.1 Nhận dạng các loại rủi ro và phân tích rủi ro

1.3.1.1 Nhận dạng rủi ro

Để quản trị rủi ro trước hết phải nhận dạng được rủi ro, nhận dạng rủi ro là quátrình xác định liên tục và có hệ thống các hoạt động kinh doanh của tổ chức Mụcđích của nhận dạng rủi ro là nhằm phát hiện các thông tin về: Nguồn gốc của rủi ro,các yếu tố mạo hiểm, hiểm họa, đối tượng của rủi ro và các loại tổn thất

Nhận dạng rủi ro bao gồm các công việc theo dõi, xem xét các rủi ro, nghiêncứu môi trường hoạt động cụ thể của người được bảo hiểm và toàn bộ hoạt động của

tổ chức nhằm thống kê được tất cả các rủi ro đã và đang xảy ra, đồng thời còn dự báođược những dạng rủi ro mới có thể xảy ra đối với tổ chức, từ đó đề xuất các giải phápkiểm soát và tài trợ rủi ro thích hợp

Rủi ro nhà KDBH gặp phải có thể là một trong các dạng sau đây:

- Những vấn đề của sự lựa chọn bất lợi: Lựa chọn bất lợi trong KDBH là sự cố ý củamột người có khả năng tổn thất ở mức cao tìm cách đạt được bảo hiểm (tại mức trung

bình) và nếu không được kiểm soát chặt chẽ, thì mức tổn thất thực tế mà DNBH phải gánh chịu sẽ cao hơn so với dự kiến ban đầu;

- Không có khả năng chi trả đầy đủ cho các khiếu nại đòi tiền khi xảy ra biến cố phải thanh toán trong bảo hiểm;

- Tổn thất về đầu tư trong việc sử dụng quỹ không hợp lý;

- Một số tình huống khách quan đặc biệt khác: Đó là những rủi ro nghiêm trọng mà nhà bảo hiểm không thể lường trước được

Các phương pháp nhận dạng rủi ro:

- Phương pháp lập bảng câu hỏi nghiên cứu về các rủi ro và tiến hành điều tra: đây là phương pháp thông dụng mà các DNBH dùng để đánh giá rủi ro

Các câu hỏi có thể được sắp xếp theo nguồn gốc rủi ro hoặc môt trường tácđộng…, các câu hỏi thường xoay quanh vấn đề: Người được bảo hiểm là ai? Ngànhnghề kinh doanh là gì? Đối tượng được bảo hiểm là gì? Mô tả đặc tính kỹ thuật? Tổchức đã gặp phải những loại rủi ro nào? Tổn thất là bao nhiêu? Số lần xuất hiện củarủi ro đó trong một khoảng thời gian nhất định? Những biện pháp phòng ngừa, biệnpháp tài trợ rủi ro đã được sử dụng? Kết quả đạt được? Những rủi ro chưa xảy ranhưng có thể xuất hiện? Lý do? Những ý kiến đánh giá, đề xuất về công tác quản trịrủi ro,…

- Phương pháp phân tích báo cáo: DNBH thực hiện phân tích bảng tổng kết tài sản,báo cáo hoạt động sản xuất kinh doanh, tài liệu bổ trợ khác, để có thể xác định đượcmọi nguy cơ rủi ro của KH về tài sản, nguồn nhân lực và trách nhiệm pháp lý Ngoài

ra, bằng cách kết hợp phân tích các số liệu trong kỳ báo cáo có so sánh các số liệu dựbáo cho kỳ kế hoạch, còn có thể phát hiện được các rủi ro có thể phát sinh trongtương lai Phương pháp phân tích báo cáo tài chính không chỉ giúp thấy được các rủi

ro thuần túy, mà còn nhận dạng được các rủi ro suy đoán

- Phương pháp lưu đồ: Là phương pháp quan trọng để nhận dạng rủi ro Để thực hiệnphương pháp này cần xây dựng lưu đồ trình bày tất cả các hoạt động nghiệp vụ ngườiđược bảo hiểm (KH)

- Phương pháp thanh tra hiện trường: Đây là công việc mà DNBH quy định phải thựchiện trước và trong toàn bộ quá trình nhận bảo hiểm Nhờ quan sát theo dõi hiệntrường, DN phân tích đánh giá và nhận dạng các rủi ro mà DN có thể gặp trong tươnglai

- Phương pháp phân tích hợp đồng: Phân tích cụ thể các hợp đồng có thể xảy ra rủi ro

để tìm ra sơ hở, thiếu sót Từ đó, có biện pháp khắc phục kịp thời trong tương lai

- Làm việc với cơ quan nhà nước, cơ quan cấp trên, cơ quan lập pháp để tìm hiểu cácnguyên nhân xảy ra rủi ro cũng như các nhận định của cơ quan cấp trên về rủi ro mà

KH gặp phải

Trên thực tế, để có thể nhận dạng rủi ro một cách hiệu quả nhất, các DNBHthường phải kết hợp tất cả các biện pháp trên, đặc biệt là phương pháp lập câu hỏiđiều tra và phương pháp thanh tra hiện trường.(Nguồn: Võ Xuân Nam, 2010)

1.3.1.2 Phân tích rủi ro

Nhận dạng rủi ro và lập bảng liệt kê tất cả các rủi ro là bước khởi đầu, bướctiếp theo là phải phân tích rủi ro, phải xác định được các nguyên nhân gây ra rủi ro,thường có nhiều nguyên nhân như: nguyên nhân trực tiếp, nguyên nhân gián tiếp,nguyên nhân khách quan, nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân gần, nguyên nhânxa… Trên cơ sở đó, người ta mới có thể tìm ra các biện pháp phòng ngừa

Theo thuyết “Domino” của W.H.Henrich để tìm ra các biện pháp phòng ngừarủi ro một cách hữu hiệu thì cần phải phân tích rủi ro, tìm ra các nguyên nhân, sau đótác động đến nguyên nhân, thay đổi chúng và sẽ phòng ngừa được rủi ro

Sơ đồ 1.1: Mô tả chuỗi Domino của Henrich

Phần lớn các hiện tượng xảy ra là quá trình,

kết quả của một trong những hình thức bình

Môitrường

xã hội

Thay đổi một thành phần

Nguồn: “Risk Management And Insurance”, C Arthur Wiliam, Jr Micheal, Lsmith,

1997.(11,Tr70)1.3.2 Đo lường rủi ro

Bước khởi đầu của quản trị rủi ro đó là nhận dạng rủi ro, nhưng rủi ro lại có rất nhiều loại, một tổ chức không thể cùng một lúc có thể kiểm soát, phòng ngừa

được tất cả rủi ro Do đó, cần có sự phân loại rủi ro, cần biết được đối với tổ chức rủi

ro nào xuất hiện nhiều, loại nào xuất hiện ít, loại nào gây ra hậu quả nghiêm trọng,còn loại nào gây hậu quả ít nghiêm trọng hơn … Từ đó có biện pháp quản trị rủi rothích hợp Để làm việc này, cần tiến đo lường mức độ nghiêm trọng của rủi ro đối với

sự quản lý hiện có Việc quyết định có thể ảnh hưởng bởi thái độ của tố chức quản lýrủi ró đó và các tiêu chuẩn đánh giá rủi ro mà nó đươc thiết lập.(Nguồn: Trương ĐứcHiền, 2012)

Công thức để đo lường rủi ro: Định lượng rủi ro = Xác xuất xuất hiện x Mức

độ nghiêm trọng

- Các phương pháp dùng để xác định rủi ro: Phương pháp thống kê kinh nghiệm;Phương pháp xác suất thống kế; Ứng dụng phân phối xác suất của đại lượng ngẫu nhiên;…

- Để đo lường tổn thất người ta dùng các phương pháp: (1) Phương pháp trực tiếp: làphương pháp xác định tổn thất hàng hóa bằng cân đo, đếm tổn thất, thường dùng đểxác định tổn thất bộ phận, tổn thất toàn bộ; (2) Phương pháp suy diễn: là phươngpháp gián tiếp để xác định các lợi ích mất hưởng, chi phí cơ hội…; (3) Phương phápđiều tra chọn mẫu, để xác định tổn thất trong trường hợp quy mô tổn thất xảy ra rộnglớn; (4) Phương pháp chuyên gia: sử dụng kinh nghiệm để ước lượng tổn thất

Nếu nhận dạng rủi ro là nhằm xác định mặt chất thì đo lường rủi ro là xác định

về mặt lượng Để đo lường rủi ro, cần thu thập số liệu và phân tích, đánh giá theo haikhía cạnh: Tần suất xuất hiện rủi ro và mức độ nghiêm trọng của rủi ro Trên cơ sởkết quả thu thập được, lập ma trận đo lường rủi ro

- Tần suất xuất hiện của rủi ro là số lần xảy ra tổn thất hay khả năng xảy ra biến cốnguy hiểm đối với tổ chức trong một thời gian nhất định

- Mức độ nghiêm trọng của rủi ro đo bằng những tổn thất, mất mát, nguy hiểm …

- Ô II: Tập trung những rủi ro có mức độ nghiêm trọng cao và tần suất xuất hiện thấp;

- Ô III: Tập trung những những rủi ro có mức độ nghiêm trọng thấp, nhưng tần suất xuất hiện cao;

- Ô IV: Tập trung những rủi ro có mức độ nghiêm trọng thấp và tần suất xuất hiện thấp

Để đánh giá mức độ quan trọng của rủi ro đối với tổ chức người ta sử dụng cảhai tiêu chí: Mức độ nghiêm trọng và tần suất xuất hiện, trong đó mức độ nghiêmtrọng đóng vai trò quyết định Vì vậy, sau khi đo lường, phân loại các rủi ro sẽ tậptrung quản trị trước hết những rủi ro thuộc nhóm I, sau đó thứ tự sẽ đến nhóm II, III

và sau cùng là những rủi ro thuộc nhóm IV (Nguồn: Võ Xuân Nam, 2010)

1.3.3 Thiết lập các chính sách, qui trình hạn chế rủi ro

* Thiết lập chính sách quản lý rủi ro:

Để thiết lập hệ thống quản lý rủi ro, DN cần bắt đầu từ việc xây dựng chínhsách quản lý rủi ro Chính sách này sẽ xác định rõ phương pháp tiếp cận đối với rủi ro

và quản lý rủi ro Bên cạnh đó, chính sách quản lý rủi ro cũng qui định rõ trách nhiệmđối với quản lý rủi ro xuyên suốt DN: Ban Giám đốc; Các đơn vị trực thuộc; Phòngban; Bộ phận quản lý rủi ro (nếu có); Bộ phận Kiểm toán nội bộ - kiểm soát nội bộ.Việc triển khai hoạt động quản lý rủi ro cần gắn liền với chiến lược kinh doanh, kếhoạch ngân sách hàng năm và các chu trình nghiệp vụ trong DN

Trong quá trình triển khai hoạt động quản lý rủi ro, DN cần đặc biệt quan tâmđến việc chuẩn bị bố trí và sử dụng hợp lý các nguồn lực Các nguồn lực cần thiết chohoạt động quản lý rủi ro phải được thiết lập tại từng cấp quản lý và trong từng đơn vị.Tại nhiều DN, việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro được đưa vào hệ thốngtiêu chí đánh giá chất lượng thực hiện công việc của nhân viên (KPIs).

* Qui trình quản lý rủi ro:

Ở gốc độ cơ bản, quy trình quản lý rủi ro thường bao gồm các bước công việcchủ yếu như: Xác nhận mục tiêu của DN, xác định rủi ro, mô tả và phân loại rủi ro,đánh giá và xếp hạng rủi ro, xây dựng kế hoạch ứng phó, lập báo cáo cập nhật tìnhhình thực thi, giám sát quá trình thực hiện, rà soát và cải tiến quy trình quản lý rủi ro.Chi tiết về một số bước chính trong quy trình quản lý rủi ro như sau:

- Xác định rủi ro: Có rất nhiều phương thức để xác định rủi ro Tuy nhiên, thôngthường người ta sử dụng các phương thức sau: (1) Tổ chức Hội thảo đánh giá rủi ro;(2) Tổ chức họp "Tấn công trí não"; (3) Thông qua Phiếu điều tra; (4) Thông quaPhân tích các tình huống v.v… Trong số đó, tổ chức Hội thảo đánh giá rủi ro làphương thức xác định rủi ro được sử dụng nhiều nhất

- Mô tả và phân loại rủi ro: Việc tiếp theo cần làm sau khi xác định được các rủi rotiềm ẩn, đó là mô tả một cách ngắn gọn nhưng cụ thể về nguồn gốc, căn nguyên và hệquả, tác động của từng rủi ro đối với DN Tiếp theo, chúng ta sẽ thực hiện việc phânloại rủi ro Thông thường, người ta sẽ phân loại rủi ro thành bốn nhóm: Rủi ro tàichính; Rủi ro chiến lược; Rủi ro hoạt động; Rủi ro nguy hiểm Việc phân loại rủi ronhư trên giúp DN quản lý rủi ro một cách có hệ thống và có cái nhìn tổng thể, toàndiện hơn về rủi ro trong mọi mặt hoạt động

- Đánh giá và xếp hạng rủi ro: Do nguồn lực của DN là có hạn trong khi số lượng cácrủi ro là rất lớn Vì vậy, bước tiếp theo sau khi lập được bản danh sách các rủi ro tiềm

ẩn, chúng ta sẽ tổ chức đánh giá và xếp hạng các rủi ro theo mức độ cần ưu tiên ứngphó Để thực hiện việc xếp hạng rủi ro, DN sẽ phân tích, đánh giá từng rủi ro theo haitiêu chí: khả năng xảy ra của rủi ro và mức độ ảnh hưởng của rủi ro đến DN nếu xảyra

- Xây dựng kế hoạch ứng phó: Xây dựng kế hoạch ứng phó là giai đoạn quan trọngtrong quá trình quản lý rủi ro Theo đó, DN phải đưa ra các biện pháp phòng ngừa,

kiểm soát cụ thể cần thực hiện để phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại nếu rủi ro xảy ra.

- Tổ chức giám sát việc thực hiện các biện pháp: Trong quá trình thực thi các biệnpháp ứng phó, DN cần xây dựng hệ thống báo cáo thường xuyên nhằm đảm bảo kiểmsoát chặt chẽ quá trình thực hiện, mọi thiếu sót trong việc thực hiện các biện phápkiểm soát rủi ro phải được thông tin kịp thời đến cấp quản lý có trách nhiệm Thườngxuyên tổ chức kiểm tra và đánh giá việc tuân thủ chính sách quản lý rủi ro và các tiêuchuẩn liên quan…

Tóm lại, để thiết lập được một hệ thống quản lý rủi ro hoạt động hiệu quả, bêncạnh việc xây dựng chính sách quản lý rủi ro của DN, bản thân lãnh đạo DN phảicam kết ủng hộ việc triển khai, đảm bảo không tồn tại khái niệm "vùng cấm" trong

DN, những khu vực không được tiếp cận đánh giá, kiểm soát (Nguồn: Nhà quản lý,2012)

1.3.4 Tổ chức kiểm soát

Kiểm soát rủi ro là việc sử dụng các biện pháp, kỹ thuật, công cụ, chiến lược,các chương trình hoạt động… để ngăn ngừa, né tránh hoặc giảm thiểu các tổn thất,những ảnh hưởng không mong đợi có thể xảy ra với tổ chức

Hầu hết các công ty, khi xem xét việc lồng ghép qui trình kiểm soát rủi ro vàotrong tổng thể qui trình hoạt động của công ty, việc kiểm soát rủi ro là một qui trìnhđộc lập so với qui trình hoạt động của công ty

Kiểm soát rủi ro được ưu tiên sử dụng trong ba trường hợp: (1) Chi phí tài trợrủi ro lớn hơn chi phí tổn thất; (2) Tổn thất phát sinh gián tiếp hay những chi phí ẩnkhông được phát hiện trong một thời gian dài; (3) Tổn thất gây nên những tác độngbên ngoài ảnh hưởng không tốt đến tổ chức.(Nguồn: Võ Xuân Nam, 2010)

Các biện pháp cơ bản để kiểm soát rủi ro:

- Né tránh rủi ro: Là né tránh những hành động, con người, tài sản làm phát sinh tổnthất có thể có bởi không thừa nhận nó ngay từ đầu hoặc loại bỏ nguyên nhân gây ratổn thất đã được thừa nhận

- Ngăn ngừa tổn thất: Biện pháp này tìm cách giảm bớt số lượng tổn thất xảy ra hoặcloại bỏ chúng hoàn toàn Theo đó, chuỗi rủi ro là rất quan trọng vì các hoạt độngngăn ngừa rủi ro tập trung vào ba mắt xích đầu tiên chuỗi: Sự nguy hiểm, môi trường rủi ro, sự tương tác giữa mối nguy hiểm và môi trường Có nghĩa là các hoạt động

ngăn ngừa tập trung vào: Thay thế hoặc sửa đổi hiểm họa, thay thế hoặc sửa đổi môitrường, thay thế hoặc sửa đổi cơ chế tương tác.

- Giảm thiểu nguy cơ - Giảm thiểu tổn thất: Là hai biện pháp có mối liên hệ chặt chẽvới nhau Các biện pháp giảm thiểu tổn thất tấn công vào các rủi ro bằng cách làmgiảm bớt giá trị hư hại khi tổn thất xảy ra (nghĩa là giảm nhẹ sự nghiêm trọng của tổnthất) Hoạt động giảm thiểu tổn thất là những biện pháp sau khi tổn thất nào đó xuấthiện, những chức năng hoặc mục đích của những biện pháp này là làm giảm thiểu tácđộng của tổn thất một cách hiệu quả nhất Khi đó, các DNBH phải tích cực cứu vớttài sản còn sử dụng được; Chuyển nợ đòi bồi thường cho bên thứ ba; Xây dựng các

kế hoạch phòng ngừa rủi ro; Dự phòng trích lập các quỹ dự phòng bồi thường

- Chuyển giao rủi ro: Đây là công cụ kiểm soát rủi ro, tạo ra nhiều thực thể khác nhauthay vì một thực thể phải gánh chịu rủi ro Cụ thể các DNBH thực hiện ký kết hợpđồng tái bảo hiểm với các công ty tái bảo hiểm hay một công ty bảo hiểm khác Táibảo hiểm và phương pháp chuyển giao bớt rủi ro mà DNBH sử dụng để nhượng mộtphần trách nhiệm trước đối tượng được bảo hiểm cho DNBH khác hoặc công ty táibảo hiểm bằng một hợp đồng tái bảo hiểm

- Đa dạng hóa rủi ro: Là một nỗ lực của các DNBH làm giảm sự tác động của tổn thấtlên toàn bộ DN Để thực hiện tốt biện pháp này đòi hỏi các DN phải đa dạng hóa thịtrường khai thác, sản phẩm bảo hiểm và kênh phân phối sản phẩm

1.3.5 Áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro

Theo Nghị định số 45/2007/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết thi hànhmột số điều của Luật kinh doanh bảo hiểm, tại khoản 2, Điều 25 Chính phủ đã đưa racác biện pháp đề phòng, hạn chế tổn thất bao gồm:

- Tổ chức tuyên truyền, giáo dục;

- Tài trợ, hỗ trợ các phương tiện, vật chất để đề phòng hạn chế rủi ro;

- Hỗ trợ xây dựng các công trình nhằm mục đích đề phòng, giảm nhẹ mức độ rủi ro cho các đối tượng bảo hiểm;

- Thuê các tổ chức, cá nhân khác giám sát, đề phòng, hạn chế tổn thất

Theo đó, chi phí đề phòng hạn chế tổn thất được tính theo tỷ lệ trên phí bảo

hiểm thu được theo hướng dẫn của Bộ Tài chính (Nguồn: Theo quy định tại Khoản

3, Điều 25 của Nghị định trên)

Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro là một nghệ thuật đòi hỏi sựsáng tạo linh hoạt, mềm dẻo của nhà quản trị rủi ro Sau đây là một số biện pháp hạnchế rủi ro phổ biến:

Thứ nhất, Đồng bảo hiểm – Coinsurance: Đây là một phương thức để hạn chế

rủi ro cho công ty bảo hiểm thông qua việc chia sẻ rủi ro của một hợp đồng bảo hiểm

cụ thể nào đó cho nhiều DNBH khác cùng tham gia Khi ấy, DNBH sẽ không mất đi

KH (những người đang có nhu cầu bảo hiểm hiện tại và trong tương lai) mà vẫn cóthể bảo vệ được sự an toàn của mình

Trong hình thức đồng bảo hiểm, mỗi DNBH thành viên có thể tham gia nhậnbảo hiểm theo các tỷ lệ khác nhau, điều này tùy thuộc vào khả năng và tầm vóc củamỗi khách DNBH Theo pháp lý, nghĩa vụ của từng DNBH thành viên là hoàn toànđộc lập với nhau Khi có rủi ro xảy ra, người tham gia bảo hiểm phải thực hiện việckhiếu nại đối với tất cả các công ty bảo hiểm đã tham gia vào hợp đồng “đồng bảohiểm” đã đề cập ở trên

Thứ hai, Tái bảo hiểm – Reinsurance: Là một hình thức chuyển giao rủi ro

(toàn bộ/ một phần) từ một công ty đã nhận bảo hiểm (người mua tái bảo hiểm/ công

ty bảo hiểm gốc) cho một DNBH khác (người tái bảo hiểm)

Biện pháp tái bảo hiểm được sử dụng cho nhiều lý do khác nhau: (1) Tái bảohiểm giúp gia tăng năng lực khai thác bảo hiểm; (2) Tái bảo hiểm giúp ổn định lợinhuận của công ty bảo hiểm; (3) Tái bảo hiểm cung cấp sự bảo vệ chống lại nhữngtổn thất có tính thảm họa; (4) Cuối cùng tái bảo hiểm tạo điều kiện để đạt được sự trợgiúp trong quá trình khai thác bảo hiểm

Trong KDBH, hình thức tái bảo hiểm cố định được áp dụng ngày càng phổbiến Có hai dạng tái bảo hiểm cố định như sau: Tái bảo hiểm cố định theo tỷ lệ và táibảo hiểm cố định số thành/ phân ngạch

1.4 KINH NGHIỆM

DOANH BẢO HIỂM

TY BẢO HIỂM VIỆT