Mỗi năm thế giới thải ra khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, gần tương đương với trọng lượng của toàn bộ dân số toàn cầu .Như vậy chẳng bao lâu nữa, con người cũng không còn đất để sinh sống bởi khoảng trống đó đã bị lấp đầy bởi số lượng rác thải nhựa khổng lồ đang ngày càng gia tăng. Vậy câu hỏi đặt ra ở đây: số rác thải nhựa từ đâu mà có? Và vì sao chúng ngày càng có xu hướng tăng lên? “Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc năm 2018: mỗi năm thế giới sử dụng 500 tỷ túi nhựa và khoảng 40% nhựa được sản xuất ra để đóng gói“Trong 50 năm qua, lượng nhựa được tiêu dùng đã tăng gấp 20 lần và dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong hai mươi năm tới. Hơn nữa, loại chất dẻo này lại khó phân hủy. Một chiếc túi nylon được sản xuất trong 5 giây, được sử dụng trong 5 phút và chỉ cần 1 giây để vứt bỏ nhưng lại mất đến 500 – 1.000 năm để phân hủy”.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-o0o -ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU
TÊN ĐỀ TÀI:
NÂNG CAO Ý THỨC SỬ DỤNG ĐỒ NHỰA CỦA SINH VIÊN NĂM NHẤT TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN – ĐHQGHN NHẰM GIẢM
GIẢM THIỂU RÁC THẢI NHỰA THẢI RA MÔI
TRƯỜNG.
SINH VIÊN THỰC HIỆN: HOÀNG THÙY ANH THƯ
MÃ SINH VIÊN : 19030029 CHUYÊN NGÀNH : ĐÔNG PHƯƠNG HỌC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-o0o -ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU
TÊN ĐỀ TÀI:
NÂNG CAO Ý THỨC SỬ DỤNG ĐỒ NHỰA CỦA SINH VIÊN NĂM NHẤT TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN – ĐHQGHN NHẰM GIẢM
GIẢM THIỂU RÁC THẢI NHỰA THẢI RA MÔI
TRƯỜNG.
Giáo viên hưỡng dẫn: Phan Hồng Giang Sinh viên thực : Hoàng Thùy Anh Thư
Mã sinh viên : 19030029
Chuyên ngành : Đông phương học
HÀ NỘI - 2020
Trang 3MỤC LỤC
PHẦN 1: KHÁI QUÁT ĐỀ TÀI 1
1 Tên đề tài 1
2 Lý do chọn đề tài 1
3 Lịch sử nghiên cứu 3
4 Mục tiêu nghiên cứu 4
5 Phạm vi nghiên cứu 4
6 Mẫu khảo sát 4
7 Câu hỏi nghiên cứu 4
8 Giả thuyết khoa học 4
9 Phương pháp chứng minh giả thuyết khoa học 5
10 Luận cứ 5
10.1 Luận cứ lý thuyết 5
10.1.1 Khái niệm về nhựa 5
10.1.2 Thành phần của nhựa 5
10.1.3 Tác hại của nhựa với con người và môi trường sống 6
10.1.4 Khái niệm về ý thức 8
10.1.5 Mối quan hệ giữa ý thức và hành động xã hội 8
10.1.6 Sựa tác động qua lại giữa ý thức cá nhân và ý thức cộng đồng 9
10.2 Luận cứ thực tiễn 9
PHẦN 2: DỰ KIẾN DÀN BÀI BÁO CÁO 11
Chương 1: Cơ sở lý luận 11
1.1 Nhựa 11
1.1.1 Khái niệm về nhựa 11
Trang 41.1.3 Tác hại của nhựa gây ra cho con người và môi trường tự nhiên 11
1.2 Ý thức 11
1.2.1 Khái niệm về ý thức 11
1.2.2 Mối quan hệ giữa ý thức và hành động 11
1.2.3 Sự tác động qua lại giữa ý thức cá nhân và ý thức cộng đồng 11
Chương 2: Phân tích thực trạng sử dụng đồ nhựa của sinh viên năm nhất trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN 11
2.1 Tổng quan 11
2.1.1 Phân tích thực trạng sử dụng đồ nhựa trên thế giới 11
2.1.2 Phân tích thực trạng sử dụng đồ nhựa ở Việt Nam 11
2.2 Phân tích thực trạng sử dụng đồ nhựa của sinh viên năm nhất ở trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN 11
Chương 3: Nguyên nhân dẫn đến thực trạng sử dụng đồ nhựa của sinh viên năm nhất trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN 11
3.1 Nguyên nhân khách quan 11
3.2 Nguyên nhân chủ quan 11
Chương 4: Biện pháp nâng cao ý thức sử dụng đồ nhựa của sinh viên năm nhất trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN 11
PHỤ LỤC 12
TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 5PHẦN 1: KHÁI QUÁT ĐỀ TÀI
1 Tên đề tài
Nâng cao ý thức sử dụng đồ nhựa của sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn – ĐHQGHN nhằm hạn chế nhằm giảm thiểu rác thải nhựa thải ra môi
trường
2 Lý do chọn đề tài
Mỗi năm thế giới thải ra khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, gần tương đương với trọng lượng của toàn bộ dân số toàn cầu Như vậy chẳng bao lâu nữa, con người cũng không còn đất để sinh sống bởi khoảng trống đó đã bị lấp đầy bởi số lượng rác thải nhựa khổng lồ đang ngày càng gia tăng Vậy câu hỏi đặt ra ở đây: số rác thải nhựa từ đâu mà có? Và vì sao chúng ngày càng có xu hướng tăng lên? “Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc năm 2018: mỗi năm thế giới sử dụng 500 tỷ túi nhựa và khoảng 40% nhựa được sản xuất ra để đóng gói“Trong 50 năm qua, lượng nhựa được tiêu dùng đã tăng gấp 20 lần và dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong hai mươi năm tới Hơn nữa, loại chất dẻo này lại khó phân hủy Một chiếc túi nylon được sản xuất trong 5 giây, được sử dụng trong 5 phút và chỉ cần 1 giây để vứt bỏ nhưng lại mất đến 500 – 1.000 năm để phân hủy”.[24]
Thế nhưng, gần 1/3 số túi nylon mà con người sử dụng lại không được thu gom và
xử lý một cách hiệu quả, triệt để; và hậu quả là rác thải nhựa và túi nylon phát sinh không ngừng, có mặt khắp nơi “Theo Hiệp hội Thống kê Hoàng gia Anh, nếu sản xuất và quản
lý rác thải như hiện nay, “đại dương” rác thải nhựa ước tính sẽ tăng gần gấp hai lần lên 12.000 triệu tấn vào năm 2050”.[10]
“Trong một báo cáo của UNEP, khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa được ra mỗi năm, trong đó 8 triệu tấn trôi ra các đại dương Khi được xả ra biển, rác thải nhựa phải mất tới hơn 400 năm để có thể phân hủy Theo thống kê, cứ mỗi phút trôi qua lại có hơn 1.000 chiếc túi nylon được xả ra biển” [10] Điều này gây nguy hại trầm trọng cho nguồn nước cũng như các sinh vật biển
Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tại Việt Nam rác thải nhựa chiếm 7% tổng lượng chất thải rắn thải ra môi trường, tương đương gần 2.500 tấn /ngày
Trang 6Theo đó , mỗi năm , Việt Nam xả ra đại dương 0,28 đến 0,73 triệu tấn rác thải nhựa (chiếm 6% toàn thế giới), đứng thứ 4 thế giới – đại diện Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc công bố thông tin này tại hội thảo quôc tế tham vấn xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về quản lí rác thải nhựa đại dương sáng 10/12.” [26]
Tại một số vùng biển ở nước ta, trong mỗi mẻ lưới kéo lên, một số vùng biển ở nước ta, cứ 3 phần cá thì có 1 phần rác thải nhựa Sự việc trên cho thấy, số rác thải nhựa ở Việt Nam được thu gom và tái chế là cực ít, phần nhiều chúng được chôn cùng các rác thải khác hoặc vứt bỏ ở khắp nơi Biển là một trong những điểm đến cuối cùng của túi nylon
Thực tế, hầu như ai cũng biết rằng việc sử dụng sản phẩm bằng nhựa như cốc dùng một lần, túi nylon, ống hút nhựa, … có hại cho môi trường, mất nhiều năm để phân hủy Nhưng dù có nhận thức về điều đó, chúng ta vẫn sử dụng chúng hàng ngày, và sử dụng càng nhiều hơn Và hậu quả là các bãi chôn lấp đều trong tình trạng quá tải Đây quả là một việc báo động tại Việt Nam “Một ví dụ là các khu xử lí rác thải ở các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, Huế đang quá tải; còn các bãi chôn ở thành phố Hạ Long thì đóng cửa vì ô nhiễm.Riêng với Hà Nội, theo báo cáo của Sở Công thương, mỗi ngày, khối lượng rác thải sinh hoạt trên địa bàn thành phố từ 5.500 – 6.000 tấn, trong đó rác thải nhựa chiếm đến 8 – 10%, tương đương 60 tấn”[17].Việc rác thải nhựa tồn đọng và không được xử lí hợp lí, hiệu quả và nhanh chóng đã gây ra hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng: ô nhiễm nguồn đất, nguồn nước, ô nhiễm không khí khi đốt rác thải nhựa,…
Mặc dù nhựa gây ra những hậu quả nguy hại nghiêm trọng cho cả con người lẫn môi trường tự nhiên nhưng tiêu dùng vẫn tiếp tục sử dụng đồ nhựa Minh chứng là trong những năm gần đây số lượng người sử dụng đồ nhựa không những không giảm đi mà còn
có xu hướng tăng lên Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy ý thức của người tiêu dùng đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm thiểu rác thải nhựa thải ra môi trường Từ đó, tôi cho rằng nâng cao được ý thức người tiêu dùng đồng nghĩa với việc ta đã có thể giảm thiểu đáng kể
số lượng rác thải nhựa thải ra môi trường Vậy nên, tôi đã quyết định thực hiện đề tài
nghiên cứu: Nâng cao ý thức sử dụng đồ nhựa của sinh viên năm nhất trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN nhằm hạn chế nhằm giảm thiểu rác thải nhựa thải ra môi trường.
2
Trang 73 Lịch sử nghiên cứu
Hiện nay, trên thế giới, số lượng rác thải nhựa thải ra môi trường ngày càng tăng
và khiến toàn cầu phải đối mặt với một thảm họa mang tên “Thảm họa trắng” Vậy nên vấn đề rác thải nhựa ngày càng được nhiều người quan tâm và đã có rất nhiều các nhóm nghiên cứu, nhà khoa học, tác giả nghiên cứu về đề tài này
Ở nước ngoài,tháng 12 năm 2019, trên tạp chí Advanced Science đã đăng tải một
công trình nghiên cứu “Biến rác thải nhựa thành axit có thể tạo ra điện” của PGS Soo
Han Sen và nhóm nghiên cứu khoa học trường Đại học Công nghệ Nanyang[16] về việc tìm ra giải pháp biến rác thải nhựa trở nên thân thiện với môi trường
Ở Việt Nam, cũng đã diễn ra một số hội thảo quốc gia, quốc tế bàn về đồ nhựa, rác
thải nhựa với các chủ đề như “Ô nhiễm nhựa tại Việt Nam: Nghiên cứu khoa học hỗ trợ xây dựng chính sách” do Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên
nhiên (IUCN) cùng với vụ Pháp chế, Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức vào ngày
10/6/2019[15]; “Kết quả nghiên cứu về chất thải rắn, rác thải nhựa tại Việt Nam và hướng dẫn xây dựng kế hoạch hành động giảm thiểu rác thải nhựa tại địa phương” do WWF tổ chức vào ngày 27/12/2019[27]; “Ô nhiễm rác thải nhựa: Giải pháp quản lý và nghiên cứu khoa học” do Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng Trung tâm Nghiên cứu và chuyển giao công nghệ trủ chì[14]; “Ô nhiễm rác thải nhựa trên biển Việt Nam: Thực trạng và giải pháp.” do Viện Tài nguyên và Môi trường cùng Viện
Nghiên cứu Biển và Hải đảo – Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam và Viện Kỹ thuật Nhiệt đới Viện Hàn lậm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức vào ngày 29
-30/11/2019[18]; …, diễn đàn “Ô nhiễm và rác thải nhựa và giải pháp” do Viện Công
nghệ sinh học của Viện Hàn lâm và Công nghệ Việt Nam tổ chức vào ngày
10/12/2019[11] Một số tác giả có những bài nghiên cứu khoa học liên quan như “Nghiên cứu khảo sát hiện trạng chất thải nhựa tại Việt Nam” của Ths Trần Thu Hương – Cán bộ
kỹ thuật cấp cao, WWF – Việt Nam [3]; “Báo cáo về thực trạng rác thải nhựa tại các vùng biển Việt Nam” của TS Vũ Thị Quỳnh Chi (trung tâm quan trắc môi trường biển,
Bộ tư lệnh Hải quân) [1]; “Nghiên cứu tận dụng rác thải nhựa gia công bê tông làm vật liệu xây dựng” của nhóm nghiên cứu Nguyễn Võ Châu Ngân, Hồ Trung Hiếu, Nguyễn Thanh Hậu, Ngô Vân Ánh (Đại học Cần Thơ)[5] “Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải
Trang 8pháp quản lý chất thải rắn nylon tại thành phố Đà Nẵng” của Trần Thị Kiều Ngân (Đại học Đà Nẵng)[4]; “Thay thế thói quen xã hội trong việc sử dụng túi nylon bằng túi vải” của Bùi Thị Hồng Hạnh và các đồng sự [2]; “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp quản lý nhằm giảm thiểu rác thải nylon cho bãi biển du lịch Hạ Long, Quảng Ninh”
của nhóm nghiên cứu trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội [6],
Trong đề tài này, tác giả thừa kế những kết quả nghiên cứu nói trên và đưa ra một hướng tiếp cận nhằm giảm thiểu rác thải nhựa thải ra môi trường qua phương án nâng cao
ý thức sử dụng đồ nhựa của người tiêu dùng, cụ thể là sinh viên trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN
4 Mục tiêu nghiên cứu
Tìm ra biện pháp nâng cao, cải thiện ý thức sử dụng đồ nhựa của sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN
5 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN
- Phạm vi thời gian: 30/4/2020 – 30/6/2020
- Phạm vi nội dung: xem xét việc nâng cao ý thức của sinh viên nhằm giảm thiểu rác thải nhựa thải ra môi trường
6 Mẫu khảo sát
Ý thức sử dụng đồ nhựa của 100 sinh viên năm nhất trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN
7 Câu hỏi nghiên cứu
- Làm cách nào để nâng cao ý thức sử dụng đồ nhựa của sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN?
8 Giả thuyết khoa học
Để giải quyết những vấn đề trên đây, tác giả đưa ra giả thuyết sau đây:
- Ý thức của sinh viên chính là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến thực trạng
một lượng lớn rác thải nhựa xuất hiện ở trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN Nâng cao ý thức của sinh viên là điều kiện tiên quyết để khắc phục thực trạng
này
4
Trang 99 Phương pháp chứng minh giả thuyết khoa học
- Phương pháp phân tích tài liệu: phân tích các nguồn tài liệu có sẵn về sự độc hại của đồ nhựa và thực trạng sử dụng đồ nhựa ở thế giới và ở Việt Nam
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
10 Luận cứ
10.1 Luận cứ lý thuyết
10.1.1 Khái niệm về nhựa
Nhựa (Plastic) “ là thuật ngữ phổ biến chung cho các loại vật liệu rắn vô định hình tổng hợp cho bán tổng hợp thích hợp cho sản xuất các sản phẩm công nghiệp”, “từ Plastic xuất phát từ tiếng Hy Lạp (plastikos) có ý nghĩa là phù hợp cho đúc, và (plastos) có nghĩa
là đúc Nó đề cập đến tính dẻo dai của chúng, hoặc dẻo trong quá trình sản xuất, cho phép chúng được đúc, ép hoặc ép đùn thành nhiều hình dạng khác nhau” [23]
Hay nói một cách đơn giản hơn nhựa là “các chất cao phân tử” [16], “là bất kỳ polyme hữu cơ tổng hợp hoặc bán tổng hợp”[25], “có khả năng bị biến dạng khi chịu tác động của nhiệt, áp suất và vẫn giữ được sự biến dạng đó khi thôi tác dụng”[28]
10.1.2 Thành phần của nhựa
Thành phần chính của nhựa gồm: polyme hữu cơ và các chất phụ gia:
Polyme hữu cơ: “Phần lớn các polyme này có nguồn gốc từ các chuỗi chỉ có các nguyên tử cacbon hoặc kết hợp với oxi, lưu huỳnh và nito Để tạo ra tính chất đặc trưng của chất dẻo, các nhóm phân tử khác nhau được liên kết với mạch cacbon tại những vị trí thích hợp Cấu trúc của các chuỗi liên kết này quyết định trực tiếp đến tính chất của các polyme Bằng cách lặp lại cấu trúc phân tử tạo thành nhiều tính chất của polymer Tên gọi của nhựa phụ thuộc vào thanh phần các polyme hiện có.” [25]
Các chất phụ gia là thành phần không thể thiếu trong nhựa Đó là “loại chất được pha thêm vào trong quá trình sản xuất, chế biến nhằm làm biến đổi tính chất lý hóa của sản phẩm.” [9], là “những loại hợp chất, đơn chất có nguồn gốc vô cơ hoặc hữu cơ, có nguồn gốc từ tự nhiên hay tổng hợp” [12] Thông thường, “có 7 loại phụ gia nhựa: loại phụ gia nhựa tăng bôi trơn, loại phụ gia có tính hóa dẻo, loại phụ gia tăng tính ổn định cho nhựa, loại phụ gia chống lão hóa cho nhựa, loại phụ gi chống tĩnh điện cho nhựa, lọa phụ gia chống cháy, loại phụ gia giúp khử mùi nhựa” [13]
Trang 1010.1.3 Tác hại của nhựa với con người và môi trường sống
Trong danh sách các chất độc hại gây ô nhiễm mà Cơ quan bảo vệ môi trường Hoa
Kỳ quy định có tới “ít nhất 78% là các chất liên quan đến rác thải từ nhựa”[21], tương tự
ở Liên minh Châu Âu thì “con số này là 61%”[21] Các chất hóa học này bao gồm những chất có trong polyme hữu cơ và đặc biệt là các chất phụ gia trong nhựa
Một bài báo cáo khoa học đã đánh giá tác hại của polyme nhựa dựa trên các thành phần hóa học như sau: “29% trong số 55 loại polymer nghiên cứu được làm một phần hoặc hoàn toàn được tạo ra từ các monome được phân loại là chất gây ung thư, gây đột biến hoặc gây độc cho sinh sản”[21]
Trong thành phần của nhựa không thể thiếu chất phụ gia nhưng cũng chính những chất phụ gia ấy lại góp tạo ra những chất độc hại khôn lường trong nhựa Có rất nhiều tranh cãi đã xảy ra xoay quanh việc kết hợp nhựa và chất phụ gia bởi “các hợp chất gốc hữu cơ đặc biệt độc hại” [28] Người ta thống kê được 3 nhóm chất phụ gia nhựa phổ biến
gây nên bệnh tật cho con người: “BPA hoặc Bisphenol A, Chất hóa dẻo (Phthalates), Chất
chống cháy” “BPA thường được sử dụng trong các hộp đựng thực phẩm hoặc đồ uống,
nó gây loạn cực mạnh nội tiết tố trong cơ thể con người và dễ dàng phát tan ngấm vào môi trường xung quanh Chất hóa dẻo thường được sử dụng trong sản xuất đồ chơi, sàn nhà, quần áo, …; chúng là tác nhân gây ra dị tật thai nhi, rối loạn phát triển, ngộ độc trực tiếp, các bệnh về phổi như hen suyễn hoạc dị ứng Chất chống cháy được sử dụng trong các vật dụng điện hoặc điện tử, bọc và các vật sử dụng liên quan đến an toàn cháy nổ; chất chống cháy đã bị Liên Hợp Quốc cấm do những tác động bất lợi mà chúng gây ra cho môi trường và sức khỏe con người.”.[22]
Khi nhựa bị hư hỏng, chúng giải phóng các hóa chất độc hại như BPA, phthalates
và một loạt các thành phần độc hại khác bao gồm chì, thủy ngân, cadmium và Dioxin ra biển Điều này đồng nghĩa với việc môi trường biển đang bị ô nhiễm một cách nặng nề và các loại vi sinh vật ở biển đang roi vào tình thế nguy hiểm
Ngoài ra, nhựa có tuổi thọ tương đối cao, gấp nhiều lần so với tuổi thọ của con người
6