PHÒNG NGỪA tội PHẠM THAM NHŨNG từ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT

Tham nhũng là một hiện tượng tiêu cực của xã hội, mang tính lịch sử. Sự hình thành, phát triển của tội phạm về tham nhũng gắn liền với sự hình thành giai cấp và sự ra đời, phát triển của bộ máy nhà nước. Tội phạm về tham nhũng diễn ra ở tất cả các quốc gia trên thế giới, không phân biệt chế độ chính trị, điều kiện và trình độ phát triển kinh tế xã hội. Từ nhiều năm nay, Đảng và Nhà nước ta đã nhận định tội phạm về tham nhũng là một trong những loại tội phạm nguy hiểm cao độ, là một trong những nguyên nhân làm cản trở sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước. Xét về mặt lý luận, tham nhũng là một trong những vấn đề luôn được xã hội quan tâm, chiếm một khối lượng lớn các công trình nghiên cứu, phân tích và đánh giá. Tham nhũng không còn là bài toán của Nhà nước nói riêng mà nó đã trở thành vấn nạn, khi sự bành trướng và biến thái tinh vi của nó khiến Nhà nước thất thoát hàng trăm nghìn tỉ đồng. Phạm vi vấn đề tham nhũng rất rộng lớn, do đó những vấn đề kéo theo như nguyên nhân, thực trạng, giải pháp,… đều mang tầm vĩ mô, cần rất nhiều thời gian và công sức để nghiên cứu, phân tích, bình xét từ những chi tiết nhỏ nhất, những khía cạnh cốt lõi nhất để nhìn nhận tham nhũng dưới cái nhìn toàn diện nhất, khoa học nhất. Nhận thấy nguyên nhân của vấn đề là việc không dễ dàng, nhưng từ nguyên nhân đó, chúng ta xây dựng nên những giải pháp phòng ngừa là việc làm vô cùng quan trọng và cấp thiết. Không thể khẳng định chắc chắn đâu là nguyên nhân chính, đâu là mấu chốt dẫn đến hiện thực đó, bởi lẽ mỗi hiện thực khách quan đều chứa đựng những nguyên nhân chủ quan và khách quan, trực tiếp và gián tiếp,… do đó bài nghiên cứu chỉ đi sâu phân tích và làm rõ một trong những nguyên nhân có tác động lớn tới việc duy trì và bành trướng hiện thực tham nhũng đó là chính sách pháp luật, chính sách pháp luật chính là ý chí, là những quy định của nhà nước xây dựng để điều hành của xã hội, nhưng khi những chính sách đó không còn phù hợp hoặc không được thực thi một cách hiệu quả thì sẽ không đem lại hiệu quả quản lí nhà nước như mong muốn đồng thời làm cho nhiều loại tội phạm phát triển nói chung và tội phạm tham nhũng nói riêng. Nhận thấy được những nguyên nhân, hạn chế từ chính sách pháp luật đối với tội phạm tham nhũng và xã hội nên nhóm sẽ chỉ ra được những biện pháp phòng ngừa loại tội phạm tham nhũng để đầy lùi loại tội phạm này. Vì vậy chúng tôi đã lựa chọn đề tài “ Phòng ngừa tội phạm tham nhũng từ chính sách pháp luật”

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 2

PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỘI PHẠM THAM NHŨNG VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI PHẠM THAM NHŨNG 6

I Lý luận chung về tội phạm tham nhũng 6

1 Khái niệm tội phạm về tham nhũng 6

2 Các đặc điểm của hành vi tham nhũng 7

3 Các hành vi tham nhũng 9

II Nguyên nhân của tội phạm tham nhũng 11

1 Thực trạng tội phạm tham nhũng tại Việt Nam giai đoạn 2014-2017 11

2 Nguyên nhân của tội phạm tham nhũng 16

a Hạn chế trong thực thi chính sách pháp luật 21

b Hạn chế về pháp luật 24

CHƯƠNG 2: GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM THAM NHŨNG TỪ NGUYÊN NHÂN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT 51

I Giải pháp phòng ngừa tội phạm tham nhũng chung 51

1 Phòng ngừa tội phạm tham nhũng ở cấp độ vĩ mô 51

2 Phòng ngừa tội phạm tham nhũng theo phạm vi lãnh thổ 55 II Giải pháp phòng ngừa từ chính sách pháp luật 56

1 Đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật phòng chống tham nhũng 56

2 Nâng cao chính sách pháp luật 59

2.1 Khắc phục sự thiếu hoàn thiện, chồng chéo mâu thuẫn chính sách pháp luật 59

2.2 Tăng sự minh bạch của hệ thống pháp luật 82

2.3 Tăng tính khả thi của các quy định pháp luật 86

PHẦN KẾT LUẬN 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Tham nhũng là một hiện tượng tiêu cực của xã hội, mangtính lịch sử Sự hình thành, phát triển của tội phạm về thamnhũng gắn liền với sự hình thành giai cấp và sự ra đời, pháttriển của bộ máy nhà nước Tội phạm về tham nhũng diễn ra ởtất cả các quốc gia trên thế giới, không phân biệt chế độ chínhtrị, điều kiện và trình độ phát triển kinh tế - xã hội Từ nhiềunăm nay, Đảng và Nhà nước ta đã nhận định tội phạm về thamnhũng là một trong những loại tội phạm nguy hiểm cao độ, làmột trong những nguyên nhân làm cản trở sự nghiệp xây dựngvà đổi mới đất nước Xét về mặt lý luận, tham nhũng là mộttrong những vấn đề luôn được xã hội quan tâm, chiếm một khốilượng lớn các công trình nghiên cứu, phân tích và đánh giá.Tham nhũng không còn là bài toán của Nhà nước nói riêng mà

nó đã trở thành vấn nạn, khi sự bành trướng và biến thái tinh vicủa nó khiến Nhà nước thất thoát hàng trăm nghìn tỉ đồng.Phạm vi vấn đề tham nhũng rất rộng lớn, do đó những vấn đềkéo theo như nguyên nhân, thực trạng, giải pháp,… đều mangtầm vĩ mô, cần rất nhiều thời gian và công sức để nghiên cứu,phân tích, bình xét từ những chi tiết nhỏ nhất, những khía cạnhcốt lõi nhất để nhìn nhận tham nhũng dưới cái nhìn toàn diệnnhất, khoa học nhất Nhận thấy nguyên nhân của vấn đề là việckhông dễ dàng, nhưng từ nguyên nhân đó, chúng ta xây dựngnên những giải pháp phòng ngừa là việc làm vô cùng quantrọng và cấp thiết Không thể khẳng định chắc chắn đâu lànguyên nhân chính, đâu là mấu chốt dẫn đến hiện thực đó, bởi

lẽ mỗi hiện thực khách quan đều chứa đựng những nguyên

nhân chủ quan và khách quan, trực tiếp và gián tiếp,… do đóbài nghiên cứu chỉ đi sâu phân tích và làm rõ một trong nhữngnguyên nhân có tác động lớn tới việc duy trì và bành trướnghiện thực tham nhũng đó là chính sách pháp luật, chính sáchpháp luật chính là ý chí, là những quy định của nhà nước xâydựng để điều hành của xã hội, nhưng khi những chính sách đókhông còn phù hợp hoặc không được thực thi một cách hiệu quảthì sẽ không đem lại hiệu quả quản lí nhà nước như mong muốnđồng thời làm cho nhiều loại tội phạm phát triển nói chung vàtội phạm tham nhũng nói riêng Nhận thấy được những nguyênnhân, hạn chế từ chính sách pháp luật đối với tội phạm thamnhũng và xã hội nên nhóm sẽ chỉ ra được những biện phápphòng ngừa loại tội phạm tham nhũng để đầy lùi loại tội phạm

này Vì vậy chúng tôi đã lựa chọn đề tài “ Phòng ngừa tội

phạm tham nhũng từ chính sách pháp luật”

2 Mục đích nghiên cứu.

Không chỉ đáp ứng được nhu cầu của thời đại là tìm ranhững giải pháp tích cực, có ý nghĩa thực tiễn đối với quá trìnhlàm suy giảm, tiến tới loại trừ vấn nạn tiêu cực, bài nghiên cứucòn hướng tới hoàn thiện chính sách pháp luật sao cho tinh thầnlập pháp luôn hướng tới những điều có lợi nhất, bảo vệ tốt nhấtcho đất nước Tuy nhiên vấn đề quan trọng không phải là đề rachính sách như thế nào? Phát hiện được biểu hiện, bản chất củatham nhũng, nêu lên được nguyên nhân cũng như xây dựnghướng giải quyết đã và đang là mục tiêu của những công trìnhnghiên cứu Trên thực tế đã có những giải pháp được đề ra, tuynhiên quá trình đi từ lý luận đến thực tiễn không phải là conđường bằng phẳng và dễ dàng, mà nó dễ bị chi phối bởi nhữngyếu tố khách quan, bị cản trở bởi hành vi “lách luật” và đại đa

số những vấn đề tham nhũng lớn, quy mô đều có sự “chốnglưng” khiến cho việc phát hiện không dễ dàng, hoặc đã đượcphát hiện nhưng giải quyết gặp nhiều khó khăn, hoặc có giảiquyết nhưng chỉ đáp ứng “bề nổi” mà không đi đến tận cùngtriệt tiêu “tảng băng chìm” Trong những năm gần đây, ViệtNam tồn tại những đại án tham nhũng gây chấn động như: vụ

án “Tham ô tài sản, Rửa tiền” xảy ra tại Công ty TNHH mộtthành viên vận tải Viễn dương Vinashin, vụ án “Cố ý làm tráiquy định của Nhà nước về quản lý kinh tế, gây hậu quả nghiêmtrọng, Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ,

Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chứctín dụng” xảy ra tại Ngân hàng Oceanbank… Nhưng đó chỉ là

bề nổi của loại tội phạm này Tuy đạt được một số bước tiến,nhưng thực tế hiện nay cho thấy tham nhũng nhìn chung vẫndiễn ra với mức độ nghiêm trọng, phức tạp, tinh vi, nhất là tronglĩnh vực tài chính, ngân hàng, quản lý, sử dụng đất đai, quản lý,khai thác tài nguyên, khoáng sản và đầu tư công Công tácphòng chống tham nhũng tại các địa phương còn yếu, chưađồng đều, vẫn còn những hạn chế, yếu kém, tình trạng nhũngnhiễu của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức trong giảiquyết công việc của người dân, doanh nghiệp vẫn đang là vấn

đề gây bức xúc trong xã hội Với tư cách là những sinh viênhọc luật, nhóm chúng tôi đã được nghiên cứu qua các quy địnhpháp luật về tội phạm tham nhũng, nhưng chưa được nghiêncứu các biện pháp phòng ngừa tội phạm tham những để ápdụng vào thực tế chính vì thế nhóm chúng tôi quyết định lựachọn đề tài “Phòng ngừa tội phạm tham nhũng từ nguyên nhânchính sách pháp luật” để giải quyết nhu cầu cấp thiết không

những để nghiên cứu mà còn để có những áp dụng vào thựctiễn xã hội.

Nhận thức được sự tồn tại của tham nhũng là một trongnhững “điểm nóng” của thời đại, bài nghiên cứu không chỉ đisâu vào tìm hiểu nguyên nhân của tội phạm do đâu mà nảysinh? Đâu là nguyên nhân hiện tại gây khó khăn cho công tácphòng chống? Liệu với những giải pháp hiện tại thì tham nhũng

có được triệt tiêu hoàn toàn, hay phải mất một quá trình dài thểnghiệm, hay chúng ta phải tìm ra một hướng đi mới cho sự đấutranh? Do sự tồn tại của tham nhũng gây nên nhiều bình luậntrái chiều từ phía người dân, nhất là những quan điểm bộc lộthiếu tin tưởng vào chế độ, vào sự buông lỏng quản lý của Nhànước, vào những cái làm ngơ của người có chức vụ, quyền hạnkhi vấn đề bị phát giác, tố cáo bởi lẽ họ không muốn bị liên luỵ,hoặc chính bản thân họ cũng có dính líu nên muốn xử lý mộtcách êm đẹp, hoặc do ngại đấu tranh, ngại giải quyết vì đó làvấn đề nhạy cảm có thể liên quan đến nhiều ban ngành, nhiềuchức vụ,… Hơn nữa quá trình đấu tranh, điều tra, tìm kiếmchứng cứ, tài liệu là vô cùng khó khăn nên phần lớn những vụviệc tuy bị phát giác nhưng không được xử lý một cách thấuđáo Vậy nên, việc phát hiện, tố cáo hành vi phạm tội hay quátrình xử lý những đại án mang tên “tham nhũng” đang là vấn đềkhiến sư luận đặc biệt quan tâm

3 Đối tượng nghiên cứu.

Các quy định hiện hành về phòng, chống tham nhũng củaViệt Nam và những lổ hổng của các quy đinh pháp luật haynhững các kẽ hở, sự chồng chéo mâu thuẫn, thiếu hoàn thiện,kém khả thi, thiếu minh bạch của hệ thống pháp luật từ đó cho

thấy nguy cơ xảy ra tội phạm tham nhũng Thực tiễn áp dụngvà thực thi các quy định hiện hành về phòng, chống thamnhũng ở Việt Nam từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa.

4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp luận của tội phạm học chính là phương phápluận triết học Mác – Lênin Phương pháp luận duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử cho phép chúng ta nhận thức một cáchđúng đắn, sâu sắc và đầy đủ nhất những vấn đề cơ bản của tộiphạm tham nhũng như nguồn gốc bản chất xã hội của tội phạmnhân thân người phạm tội, nguyên nhân và điều kiện của tìnhhình tội phạm tham nhũng và các biện pháp phòng chống nótrong xã hội Phương pháp thống kê

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Là phương pháp đượcthực hiện thông qua việc phân tích, đánh giá các luật, chínhsachsh của nhà nước Cũng như việc xem xét tài liệu để có đượcnhững nhận xét, đánh giá đúng

Phương pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm: Là phươngpháp nghiên cứu bằng cách phân tích chúng thành từng bộphận để tìm hiểu sâu sắc về đối tượng Tổng hợp là liên kết từngmặt, từng bộ phận thông tin đã được phân tích tạo ra một hệthông lý thuyết mới đầy đủ và sâu sắc về đối tượng Từ đó xemxét lại những thành quả thực tiễn trong quá khứ để rút ra kếtluận bổ ích cho thực tiễn và khoa học

5 Kết cấu bài nghiên cứu.

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu thamkhảo, nội dung của bài nghiên cứu gồm 2 chương:

Chương 1: Lý luận chung về tội phạm tham nhũng vànguyên nhân của tội phạm tham nhũng

Chương 2: Giải pháp phòng ngừa tội phạm tham nhũng từnguyên nhân chính sách pháp luật

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỘI PHẠM THAM NHŨNG VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI PHẠM THAM NHŨNG

I Lý luận chung về tội phạm tham nhũng.

1 Khái niệm tội phạm về tham nhũng.

Tham nhũng là thuật ngữ được sử dụng trong các văn bảnpháp luật của Nhà nước Việt Nam trong khoảng hai chục nămtrở lại đây Văn bản pháp luật sớm nhất của Nhà nước sử dụngthuật ngữ “tham nhũng”, quy định việc xử lý hành vi thamnhũng là Quyết định Số 240-HĐBT, ngày 26 tháng 6 năm 1990

về đấu tranh chống tham nhũng của Hội đồng Bộ trưởng (nay làChính Phủ) và Nghị quyết của Quốc Hội ngày 30 tháng 12 năm

1993 về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống thamnhũng, chống buôn lậu Tiếp đó các văn bản pháp luật quy địnhtrực tiếp về vấn đề đấu tranh chống tham nhũng lần lượt đượcban hành như: Pháp lệnh chống tham nhũng năm 1998, Pháplệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh chống thamnhũng năm 2000, Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005,Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống tham

Theo Ngân hàng Thế Giới (World Bank), tham nhũng là sự "lạm dụng

quyền lực công cộng nhằm lợi ích cá nhân" Tổ chức Minh bạch Quốc tế

(Transparency International - TI) cho rằng, tham nhũng là hành vi "của người

lạm dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc cố ý làm trái pháp luật để phục vụ cho lợi

1 Tài liệu giảng dạy về phòng, chống tham nhũng dùng cho các trường đại học, cao đẳng chuyên về luật

(Phê duyệt kèm theo Quyết định số 3470/QĐ-BGDĐT

ngày 06 tháng 9 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

ích cá nhân"2

Theo nghĩa rộng, tham nhũng được hiểu là hành vi của bất

kỳ người nào có chức vụ, quyền hạn hoặc được giao nhiệm vụ,quyền hạn và lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc nhiệm vụ đượcgiao để vụ lợi Theo Từ điển Tiếng Việt, tham nhũng là lợi dụng

dẫn của Liên hợp quốc về cuộc đấu tranh quốc tế chống thamnhũng (năm 1969) định nghĩa tham nhũng trong một phạm vihẹp, đó là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng

Theo nghĩa hẹp và là khái niệm được pháp luật Việt Namquy định (tại Luật phòng, chống tham nhũng năm 2012), thamnhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng

chỉ giới hạn ở những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức,đơn vị thuộc hệ thống chính trị, nói cách khác là ở các cơ quan,tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhànước Việc giới hạn như vậy nhằm tập trung đấu tranh chốngnhững hành vi tham nhũng ở khu vực xảy ra phổ biến nhất,chống có trọng tâm, trọng điểm, thích hợp với việc áp dụng cácbiện pháp phòng, chống tham nhũng như: kê khai tài sản, côngkhai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị,

xử lý trách nhiệm của người đứng đầu

Tuy có nhiều cách hiểu nhưng có thể hiểu theo Từ điển

Luật học Việt Nam “Tham nhũng là hành vi lợi dụng chức

vụ quyền hạn hưởng lợi ích vật chất trái pháp luật, gây

2 Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Tại địa chỉ http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh

thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, tập thể, cá nhân, xâm

Tội phạm tham nhũng là hành vi của những người lợi dụngchức vụ quyền hạn được giao trong bộ máy nhà nước, trong cáctổ chức chính trị, xã hội, hay trong các tổ chức, đơn vị kinh tế,tài chính để vụ lợi, xâm hại tới lợi ích của Nhà nước, của tập thểhay cá nhân, được quy định trong Bộ luật hình sự của nước

2 Các đặc điểm của hành vi tham nhũng.

Thứ nhất, tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 1 Luật phòng, chống thamnhũng năm 2012: “Tham nhũng là hành vi của người có chứcvụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” Qua

đó cho thấy chủ thể của hành vi tham nhũng phải là người cóchức vụ, quyền hạn Bởi vì, chỉ khi “có chức vụ, quyền hạn”người ta mới có thể “lợi dụng chức vụ quyền hạn” Đây là dấuhiệu để phân biệt hành vi tham nhũng với những hành vi viphạm pháp luật khác như như hành vi trộm cắp tài sản, lừa đảochiếm đoạt tài sản, buôn lậu… tuy cũng có yếu tố vụ lợi nhưngkhông phải là tham nhũng vì nó được thực hiện bởi những ngườikhông có chức vụ, quyền hạn Chức vụ quyền hạn mà chủ thểcủa hành vi tham nhũng có được có thể do được bầu cử, dođược bổ nhiệm, do hợp đồng… Chức vụ quyền hạn phải gắn vớiquyền lực nhà nước trong các lĩnh vực và các cơ quan khácnhau: cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp,các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế

5 Từ điển Luật học Việt Nam, Nxb Từ điển Bách Khoa – Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2004, tr694.

6 Ths Nguyễn Xuân Trường – Phòng chống tội phạm tham nhũng có yếu tố nước ngoài trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế – Nhà xuất bản chính trị quốc gia, 2012.

Nhà nước hoặc lực lượng vũ trang nhân dân từ trung ương đếnđịa phương.

Thứ hai, tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái pháp luật.

Khi thực hiện hành vi tham nhũng, người có chức vụ,quyền hạn lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình làm trái phápluật để mưu lợi riêng Người có hành vi tham nhũng sử dụngchức vụ, quyền hạn của mình như một phương tiện để thực hiệnhành vi trái pháp luật Nếu không có chức vụ, quyền hạn đó họ

sẽ không thể thực hiện được hoặc khó có thể thực hiện hành vi

vi phạm pháp luật để đáp ứng nhu cầu hưởng lợi (trái pháp luật)của bản thân Như vậy, dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạnlàm trái pháp luật là một dấu hiệu không thể thiếu của hành vitham nhũng

Thứ ba, động cơ của hành vi tham nhũng là vì vụ lợi.

Người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyềnhạn để thực hiện hành vi không xuất phát từ nhu cầu công việchay trách nhiệm của người cán bộ, công chức mà vì mưu cầu lợiích riêng Như vậy, nếu thiếu yếu tố vụ lợi thì hành vi lợi dụngchức vụ quyền hạn, làm trái công vụ của cán bộ công chức cũngkhông bị coi là “tham nhũng” nói chung hay tội phạm về thamnhũng nói riêng

3 Các hành vi tham nhũng

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, đặc biệt là theo môtả của các điều luật (về các tội cụ thể) trong BLHS, các hành vitham nhũng và tội phạm về tham nhũng được hiểu như sau:

Bộ luật hình sự, Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005sửa đổi, bổ sung 2012 đã phân loại tham nhũng theo hành vi.Theo đó, những hành vi sau đây thuộc nhóm hành vi thamnhũng:

- Tham ô tài sản

- Nhận hối lộ

- Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ,công vụ vì vụ lợi

- Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với ngườikhác để trục lợi

- Giả mạo trong công tác vì vụ lợi

- Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người cóchức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổchức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sảncủa Nhà nước vì vụ lợi

- Nhũng nhiễu vì vụ lợi

- Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người cóhành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi, cản trở, can thiệp trái phápluật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố,xét xử, thi hành án vì vụ lợi

Trong 12 hành vi tham nhũng nêu trên, có 7 hành vi đãđược quy định trong Bộ luật hình sự 2015, được sửa đổi, bổsung ngày năm 2017:

- Tham ô tài sản: là lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếmđoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý.

- Nhận hối lộ: là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trựctiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sảnhoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào để làm hoặckhông làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưahối lộ

- Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ,công vụ vì vụ lợi: là việc cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhânkhác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ gây thiệthại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp phápcủa công dân

- Lạm quyền trong khi thi hành công vụ: là cá nhân vì vụlợi hoặc động cơ cá nhân khác mà vượt quá quyền hạn củamình làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước,của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với ngườikhác để trục lợi: là việc cá nhân lợi dụng chức vụ, quyền hạn,trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sảnhoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào, gây hậuquả nghiêm trọng, đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn viphạm, để dùng ảnh hưởng của mình thúc đẩy người có chức vụ,quyền hạn làm hoặc không làm một việc thuộc trách nhiệmhoặc liên quan trực tiếp đến công việc của họ hoặc làm mộtviệc không được phép làm

- Giả mạo trong công tác: là cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ

cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện mộttrong các hành vi sau đây:

+ Sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu,

+ Làm, cấp giấy tờ giả,

+ Giả mạo chữ ký của người có chức vụ, quyền hạn

II Nguyên nhân của tội phạm tham nhũng.

1 Thực trạng tội phạm tham nhũng tại Việt Nam giai đoạn 2014-2017.

Tham nhũng là “quốc nạn” không chỉ đối với Việt Nam màcòn đối với nhiều quốc gia trên thế giới Hiện nay, chúng ta đãnhận thức được rằng tham nhũng là một vấn nạn nghiêm trọng,không chỉ gây ảnh hưởng nguồn tài nguyên kinh tế, làm lung lay

cơ sở ổn định chính trị của đất nước, phá hoại việc thực thi phápluật, cản trở sự phát triển kinh tế, đồng thời còn là nhân tố nguyhiểm gây mất ổn định xã hội, dẫn đến suy thoái một quốc gia.Trong những năm qua, dù rất nỗ lực kiềm chế, xử lý các tộiphạm về tham nhũng nhưng loại tội phạm này vẫn diễn biếnkhó lường với thủ đoạn ngày càng tinh vi, xảo quyệt Theo sốliệu thống kê của Cục thống kê Viện kiểm sát nhân dân trong 04năm từ năm 2014 đến 2017, trên địa bàn cả nước đã xảy ra 917vụ án với 2004 bị can phạm tội về tham nhũng Dưới đây làbảng thống kê số lượng án tham nhũng từ năm 2014 đến năm

2017 xảy ra trong cả nước

Bảng 1: Các vụ án tham nhũng xảy ra trên địa bàn cả nước

2015 218 485

Nguồn: Cục thống kê VKS nhân dân tối cao

Tuy nhiên, cũng như các nước khác, việc thống kê các vụ án

về tham nhũng trên thực tế chỉ là bề nổi, phần tảng băng chìmcủa loại tội phạm này vẫn còn rất khó xác định

Số trung bình các vụ án trong giai đoạn 2014 – 2017 là229.25 Vậy trung bình mỗi năm trên toàn quốc có 229 vụ phạmtội tham nhũng Như vậy có thể ước tính rằng cứ 1.59 ngày sẽ

có 1 vụ án tham nhũng xảy ra ở nước ta, con số này cho thấymột diễn biến vô cùng phức tạp và đáng báo động của loại tộiphạm này trong xã hội

4

201 5

201 6

201 7

Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công

Lợi dụng chức vụ quyền hạn gây ảnh hưởng,…….

3

Về cơ cấu theo tội danh: Qua nghiên cứu cho thấy, các tộiphạm về tham nhũng tập trung chủ yếu ở 07 tội danh quy địnhtại 07 Điều luật tương ứng của Bộ luật hình sự, bao gồm: Tham

ô tài sản, Nhận hối lộ, Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt

tài sản; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ;Lợi dụng chức vụ quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác đểtrục lợi; Lạm dụng quyền trong khi thi hành công vụ; Giả mạotrong công tác Có thể thấy rõ hơn qua bảng sau:

Bảng 2 Cơ cấu tội danh các tội về tham nhũng từ năm 2014 đến năm 2017

Qua bảng số liệu trên có thể thấy tội tham ô tài sản xảy ranhiều nhất với 400 vụ, chiếm 43,6% Tiếp theo là Tội Lợi dụngchức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ xảy ra với 199vụ, chiếm 21,7%; Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạttài sản xảy ra với 153 vụ, chiếm 16,7% Chỉ có tội Lợi dụng chứcvụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi xảy ravới 3 vụ, chiếm 0,33% Như vậy qua phân tích trên có thể thấy,trong 4 năm từ 2014 đến 2017, tội tham ô tài sản là tội xảy ranhiều nhất trong các loại tội về tham nhũng

Lạm dụng quyền trong khi thi hành công vụ

Giả mạo trong công tác Tổng số vụ án

Qua biểu đồ về tổng số vụ án trong thời gian từ

2014-2017 có thể thấy hầu hết các tội thuộc tội phạm tham nhũngđều đang có giảm nhưng đang có xu hướng t ăng trở lại Thể

hiện qua các số liệu như Tội tham ô tài sản năm 2015 giảm 43vụ, năm 2016 giảm 61 vụ so với năm 2015, nhưng năm 2017với số tội phạm tham ô đã tang 17 vụ so với năm 2016 và gầnbằng với 2015 Cho thấy tội phạm thuộc nhóm tội tham ô có xuhướng gia tăng Còn các tội còn lại như tội nhận hối lộ, tội lạmdụng chức vụ,… đều có xu hướng giảm nhẹ không đáng kể.

(nămgốc)

Về cơ cấu độ tuổi: Một trong những yếu tố quan trọng đó làsự thay đổi trong độ tuổi của người phạm tội tham nhũng với 3nhóm độ tuổi: từ 16 tuổi đến 18 tuổi, từ 18 tuổi đến 30 tuổi vàtrên 30 tuổi Chúng ta có thể thấy độ tuổi trên 30 có lúc tănglúc giảm, tăng ở những năm 2012, 2014, 2017 và giảm ở nhữngnăm 2013 và 2015

Đ tuổi của người phạm t i tham nhũng tại Vi t Nam từ năm 2011 đến năm 2017ộ ộ ệ

Từ 16 tuổi đến 18 tuổi Từ 18 tuổi đến 30 tuổi Trên 30 tuổi

- Bên cạnh đó chúng ta sẽ có được sự thay đổi của số vụ ánvà số bị can của tội phạm tham nhũng Tội phạm nhũng là tộiphạm với chủ thể đặc biệt và có sự câu kết chặt chẽ chính vì thếviệc phát hiện giải quyết vô cùng khó khan Chính vì th ế việcthay đổi tổng số vụ án và bị can cũng không “nguy hiểm” bằng sựthay đổi trong phạm vi của một vụ án tham nhũng Qua biểu đồdưới đây cho thấy tổng số vụ án tham nhũng có xu h ướng giảm,tổng số bị khởi tố có lúc tăng lúc giảm, tăng nhẹ vào những năm

2017 so với năm 2016 còn đối với tỉ lệ bị can/vụ án thì t ương đốiổn định

2014 2015 2016 2017 0

BIỂU ĐỒ TỔNG SỐ VỤ ÁN, BỊ CAN, TỈ L BỊ CAN/VỤ ÁN GIAI ĐOẠN 2014 -2017Ệ BỊ CAN/VỤ ÁN GIAI ĐOẠN 2014 -2017

số vụ án số bị can bị khởi tố

tỉ l bị can/vụ án ( tỉ l đã được nhân với 100) ệ ệ

Ngày 22 tháng 2 năm 2018 (giờ Hà Nội), Tổ chức Minhbạch Quốc tế (TI) công bố Chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI)

2017, xếp hạng 180 quốc gia và vùng lãnh thổ dựa trên ý kiếnđánh giá của các chuyên gia và doanh nhân về tham nhũngtrong khu vực công

Việt Nam đạt 35/100 điểm, xếp hạng 107/180 toàn cầu [i].Tổ chức Hướng tới Minh bạch (TT), Cơ quan đầu mối quốc giacủa TI tại Việt Nam, cho rằng việc tăng nhẹ điểm CPI trong hainăm liên tiếp (2016-2017) là chỉ báo tích cực đối với các nỗ lựcphòng, chống tham nhũng (PCTN) trong thời gian qua Tuynhiên, xét trên thang điểm từ 0 -100 của CPI, trong đó 0 là rấttham nhũng và 100 là rất trong sạch, vấn đề tham nhũng trongkhu vực công ở Việt Nam vẫn được cho là rất nghiêm trọng Kếtquả này cũng tái khẳng định đánh giá của Đảng và Nhà nước vềtình trạng tham nhũng tại Việt Nam

Tóm lại, số liệu thống kê khoảng 4 năm trở lại đây (từ 2014đến 2017) cho thấy tình trạng tham nhũng ở nước ta ngày càng

có xu hướng tăng lên Trong xã hội ta hiện nay, việc “bôi trơn”,quà cáp, đã trở thành một thói quen có tính “quy luật” mà hầunhư ai cũng ít nhất một lần nghĩ đến và thực hiện để được thiênvị, ưu tiên, “thuận buồn xuôi gió” Mặc dù Đảng và Nhà nước tađã ban hành nhiều văn bản về phòng, chống tham nhũng,nhưng cho đến nay vẫn chưa đẩy lùi được tham nhũng

2 Nguyên nhân của tội phạm tham nhũng.

II.1 Nguyên nhân khách quan của tội phạm tham nhũng:

chuyển đổi hình thái kinh tế, bước đầu thiết lập thể chế kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Sự chuyển dịch này đãtạo ra sự năng động phát triển kinh tế đất nước, tuy nhiên, nềnkinh tế thị trường của chúng ta còn sơ khai, cơ sở pháp lý chưahoàn thiện Đây là điều kiện để chủ nghĩa cá nhân phát triển,kích thích tâm lý hưởng thụ, làm giàu bằng mọi giá, kể cả viphạm pháp luật Mở cửa hoạt động thương mại quốc tế đónnhận đầu tư và chuyển giao công nghệ nước ngoài đã làm chotốc độ kinh tế tăng trưởng nhanh, đời sống của nhân dân khôngngừng được cải thiện và nâng cao Song, quy định pháp luật, cơchế quản lý và điều phối, trình độ cán bộ làm việc trong bộ máy

cơ quan công quyền chưa đáp ứng được đòi hỏi đã tạo ra nhiều

lỗ hổng, nhiều lĩnh vực bị bỏ ngỏ để các đối tượng tham nhũnglợi dụng thực hiện tội phạm

Chúng ta đang chịu nhiều thách thức từ các thế lực thùđịch, chúng không ngừng chống phá chúng ta về mọi mặt từkinh tế, xã hội đến chính trị Điều này đã làm ảnh hưởng đến lậptrường chính trị, tư duy kinh tế, quan hệ ngoại giao, quan hệ nội

bộ, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, từ đó làm chậm quátrình hội nhập, quá trình hiện đại hóa đất nước Khoét sâu vàomâu thuẫn nội bộ, tạo ra những cản trở sự phát triển, nhũngnhiễu, trì trệ… là những thủ đoạn mà bọn chúng có thể sử dụng

Thứ hai, do lịch sử để lại Những tàn dư lạc hậu, lỗi thời củathời kỳ phong kiến và bao cấp vẫn còn tồn tại nặng nề với quanđiểm, lối sống cổ hủ, quan liêu, ỷ lại của một bộ phận khôngnhỏ cán bộ nhà nước đã làm trì trệ sự phát triển đất nước Chínhnhững quan điểm công tư lẫn lộn, xử lý công việc còn trọng tìnhhơn lý, ngại đấu tranh với sai trái đã làm tiêu cực phát sinh vàtham nhũng phát triển

 Quan hệ giữa người dân và nhà nước.

Tập quán văn hoá của người á Đông nói chung và ngườiViệt Nam nói riêng có rất nhiều điều kiện khiến cho tệ thamnhũng, mà biểu hiện tập trung nhất là nạn quà cáp hối lộ, có cơsở tồn tại và phát triển Chuyện biếu quà được coi là một nétvăn hoá của người Việt Nam nhưng hiện nay nhiều nét văn hoácủa người Việt như “miếng trầu là đầu câu chuyện”, “ăn quảnhớ người trồng cây” đã và đang bị lợi dụng để thực hiện

7 http://thanhtra.gov.vn/ct137/Lists/LTaiLieu/View_Detail.aspx?CatID=-1&ItemId=6&LVID=&CapChaId=4

 Cơ chế xin cho, hành chính hóa các quan hệ xã hội.

Cơ chế “xin - cho” được nhìn nhận là một trong nhữngnguy cơ của tệ tham nhũng, hối lộ mà cho đến nay vẫn chưa cócách khắc phục Chế độ công vụ của cán bộ, công chức mới bắtđầu được quan tâm xây dựng, hiện tại còn thiếu cơ chế kiểmtra, giám sát có hiệu quả Chế độ, trách nhiệm của cán bộ, côngchức chưa rõ ràng, cụ thể, đặc biệt là trách nhiệm của cán bộlãnh đạo đối với những sai phạm, tiêu cực xảy ra trong cơ quan,đơn vị mình Chế độ tiền lương đối với đội ngũ cán bộ, côngchức còn bất hợp lý, chậm được cải cách Lương không đủ đảmbảo nhu cầu của cuộc sống cho cán bộ, công chức dẫn đến tìnhtrạng vì cuộc sống của bản thân và gia đình, cán bộ, công chứcthực hiện hành vi tham nhũng, tiêu cực khi có điều kiện, cơ hội.Công tác quản lý đất đai còn nhiều yếu kém, việc đăng kýquyền sử dụng đất, cấp đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển giaoquyền sử dụng đất, , còn nhiều kẽ hở, tạo điều kiện cho tiêucực, sai phạm nảy sinh Cơ chế quản lý tài chính công, mua sắmcông, quản lý đầu tư xây dựng cơ bản phải trải qua nhiều khâu,

trên thực tế, cơ chế kiểm soát lại rất lỏng lẻo, tạo điều kiện chotiêu cực, tham nhũng, lãng phí, thất thoát Việc đổi mới phươngthức thanh toán còn chậm làm cho việc kiểm soát và phát hiệnđược các giao dịch phi pháp gặp nhiều khó khăn Tình trạng

“xin-cho” là biểu hiện ra bên ngoài của cơ chế tập trung, quanliêu, bao cấp Về bản chất, đây là cơ chế tập trung quyền lực tolớn vào Nhà nước và vào cấp trung ương Khi quyền lực đã tậptrung vào một nơi, thì nơi đó có quyền cho, và những nơi khácbắt buộc phải đi xin Quyền lực của người cho là vô hạn độ, của

8 NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA THAM NHŨNG –

(http://thanhtra.gov.vn/ct137/Lists/LTaiLieu/View_Detail.aspx?CatID=-1&ItemId=10&LVC=6&CapChaId=4)

người xin là rất nhỏ bé - “bắt ở trần, phải ở trần Cho may ô, mớiđược phần may ô”.

Kể từ khi đổi mới, nước ta đã từng bước xóa bỏ cơ chế tậptrung, quan liêu, bao cấp Tuy nhiên, đây là một công việc khókhăn Một mặt, do những ràng buộc về tư tưởng, mặt khác dosự thiếu hụt về kiến thức xây dựng thể chế và kinh nghiệm thựctế, chúng ta chưa khắc phục được hoàn toàn cơ chế nói trên.Đây cũng là lý do giải thích tại sao tình trạng “xin-cho” vẫn còn.Ngoài ra, cũng phải thấy rằng cơ chế “xin- cho” mang lại lợi ích

to lớn cho các cơ quan quản lý, chính vì thế khi dự thảo các vănbản pháp luật, các cơ quan này thường tìm mọi cách để cài cắmquyền lực của mình vào

Về mặt lý thuyết, nếu chúng ta phân quyền cho địaphương nhiều hơn thì địa phương sẽ ít phải xin hơn, nếu chúng

ta dành quyền cho người dân nhiều hơn thì người dân sẽ ít phảixin hơn Như vậy hoạt động lập pháp là rất quan trọng ở đây.Nếu văn bản pháp luật nào cũng đòi hỏi người dân phải xinphép, thì cơ chế “xin-cho” chỉ càng ngày càng được củng cố màthôi Ngoài ra, khi đã dành cho cơ quan nhà nước nào đó quyềncấp phép, thì các nhà lập pháp đồng thời phải thiết kế được một

cơ chế giám sát chặt chẽ và hiệu quả việc thực thi quyền này

Cuối cùng, cũng phải thấy rằng nếu quyền ban hành chínhsách, pháp luật vẫn thuộc về Nhà nước, quyền phân bổ ngânsách và các nguồn lực khác vẫn thuộc về Nhà nước, thì cơ chế

“xin - cho” vẫn sẽ không bao giờ bị xóa bỏ hoàn toàn Trongđiều kiện như vậy, quan trọng là trách nhiệm giải trình của các

cơ quan nhà nước phải được xác lập và vận hành trên thực tế,quy trình ban hành quyết định phải minh bạch tối đa và người

dân, các chủ thể có liên quan phải được tham gia đóng ý kiếntrong quá trình ban hành quyết định.

Tác hại của cơ chế “xin-cho” rất lớn Trước hết, nó rất dễlàm tha hóa hệ thống Càng lắm “xin - cho” càng dễ xảy ratham nhũng và tiêu cực Hệ thống khuyến khích kể cả “xin” và

“cho” đều từng ngày, từng giờ làm phát sinh tham nhũng Hailà, nó làm cho các chi phí của người dân và doanh nghiệp, đặcbiệt là chi phí tài chính, chí phí thời gian và chi phí cơ hội tăngcao Mà như vậy thì công ăn, việc làm trở nên khó khăn, tốnkém Năng lực cạnh tranh của đất nước bị ảnh hưởng nặng nề

Ba là, nó vô hiệu hóa khả năng xác lập ưu tiên của các địaphương Cái cần chưa chắc đã xin được, cái xin được chưa chắcđã cần Đây là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự lãng phí rất lớncác nguồn lực của đất nước

 Còn tồn tại doanh nghiệp nhà nước.

Công tác quản lý tài sản công chưa tốt Thực tế cho thấy,nhiều tổng công ty, tập đoàn kinh tế có nguồn vốn sở hữu nhànước quản lý yếu kém, thiếu trách nhiệm, cố ý làm trái, vụ lợi cánhân dẫn đến sử dụng vốn trái phép, chiếm dụng vốn, tham ô,gây thất thoát tiền và tài sản của Nhà nước Thực hiện cổ phầnhóa là một tất yếu để đẩy nhanh, mạnh quá trình phát triểnkinh tế đất nước, tuy nhiên nếu không có cơ chế minh bạchđánh giá chính xác về nội dung hoạt động sản xuất kinh doanh,đặc biệt là thẩm định, đánh giá tài sản của doanh nghiệp thì dễlàm nảy sinh tham nhũng Thực tế cho thấy, có doanh nghiệpkhi chuẩn bị cổ phần hóa đã làm ăn thua lỗ, giảm đầu tư, máymóc hỏng… để định giá tài sản giảm Nhưng, sau khi đã cổ phầnhóa thì làm ăn có hiệu quả, cổ phần, cổ phiếu tăng và lỗ thật

thuộc về Nhà nước, thậm chí, có tình trạng thông đồng với Hộiđồng định giá tài sản để định giá tài sản thấp hơn nhiều so vớigiá trị thực để vụ lợi cá nhân Cơ chế pháp lý và điều kiện bảođảm thực thi chống tham nhũng chưa được bảo đảm Mặc dùtrong những năm qua, pháp luật của chúng ta đã có sự chuyểnbiến tích cực, nhiều đạo luật liên quan đến đấu tranh chốngtham nhũng đã ban hành, tuy nhiên chưa đầy đủ, rõ ràng vàđặc biệt thiếu quyết tâm đấu tranh chống tham nhũng nên chưahiệu quả trên thực tiễn Chúng ta chưa có luật minh bạch vềthông tin và tiếp cận thông tin nên các cơ quan, tổ chức vàngười dân khó tiếp cận với thông tin về tài chính hay hoạt độngsản xuất, kinh doanh, đầu tư… của các doanh nghiệp, nhữngngười điều hành sản xuất kinh doanh, giám sát chi tiêu ngânsách của Nhà nước nên khó có thể đấu tranh với tình trạngtham nhũng và lãng phí.

II.2 Nguyên nhân chủ quan của tội phạm tham nhũng:

Có rất nhiều nguyên nhân chủ quan dẫn đến việc phát sinh,hình thành các tội phạm tham nhũng Tuy nhiên có thể kể đếncác nguyên nhân như : hạn chế trong chính sách pháp luật ;quản lí và điều hành nền kinh tế còn lỏng lẻo, chưa hiệu quả; doviệc phát hiện và xử lí tham nhũng chưa triệt để; nhận thức và

tư tưởng của cán bộ công chức Tuy nhiên trong đề tài sẽ tậptrung nghiên cứu Nguyên nhân chủ quan của tội phạm thamnhũng từ các hạn chế trong chính sách pháp luật

 Nguyên nhân của tội phạm tham nhũng từ chính sách pháp luật.

Thời gian qua, Đảng và nhà nước đã có nhiều chính sáchphát triển kinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội Những chính sách

này đã thể hiện bản chất tốt đẹp của xã hội ta Tuy nhiên, việcthực thi các chính sách này vẫn còn nhiều hạn chế Thực tếtriển khai các chính sách như đền bù, trợ giá, vay ưu đãi, chínhsách lãi suất, chính sách hỗ trợ cho người nghèo, chính sách táiđịnh cư, … còn nhiều bất cập, chưa rõ ràng, công khai, minhbạch khiến cho những người thuộc đối tượng chính sách khótiếp xúc với các nguồn hỗ trợ của nhà nước, của xã hội, nếukhông có sự “môi giới” của người khác Đây chính là các rào cảnmà muốn vượt qua, các đối tượng cần phải có những “thỏathuận”, “chi phí” nhất định Hơn nữa, nhiều cán bộ, công chức,viên chức đã lợi dụng những kẽ hở trong thực thi các chính sách

để phục vụ cho các lợi ích của bản thân và gia đình Một sốtrường hợp cán bộ còn làm giả hồ sơ, khai khống số lượng thuộcdiện chính sách để tham ô tài sản của Nhà nước

Tham nhũng xuất phát từ chính sách pháp luật được hiểulà những vụ án xảy ra nhờ vào những lỗ hổng pháp luật trongquá trình xây dựng, áp dụng và thực thi mà người phạm tội đãthực hiện hành vi trái pháp luật của mình thể hiện rõ nhất ở hainguyên nhân chủ yếu

 Hạn chế trong việc thực thi chính sách pháp luật

a Hạn chế trong thực thi chính sách pháp luật.

Trong khâu thực thi chính sách bộc lộ những hạn chế, bấtcập, chủ yếu là không bảo đảm tính kịp thời, đồng bộ, nhấtquán trong tổ chức thực hiện, nhất là ở một số chính sách về

kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường trong thời gian gần đây

Bên cạnh việc quy định, xây dựng các quy định thì quátrình áp dụng những quy định đó phải thật sự hiệu quả thì mới

đáp ứng được nhu cầu xã hội Tuy nhiên việc thực thi các quyđịnh, chính sách pháp luật không đạt được hiệu quả như mongmuốn được thể hiện qua một số lĩnh vực cụ thể và nổi bật vớinhững hình thức như:

Trong quản lí kinh tế, việc quản lí không tốt cùng với việc

áp dụng thực thi các quy định của nhà nước mang tính chất cho

có gây nên hàng loạt thất thoát nghiêm trọng Điển hình có thểnói đến tình trạng “nợ xấu” của các ngân hàng với một trong sốcác nguyên nhân là “hệ thống một số các cơ chế chính sách về

xử lý tài sản còn bất cập nên chưa hạn chế đến việc xử lý tàisản cũng như nợ của các tổ chức tín dụng” Thông qua “quyền”xây dựng các chính sách, quy định pháp luật hay thực thi phápluật các chủ thể này thường tạo những kẻ hở tưởng chừng vô ý

để tạo nên lợi ích cho bản thân đây. Và có thể hiểu tham nhũngtrên là tham nhũng kinh tế: là dạng tham nhũng xảy ra tronghoạt động quản lý kinh tế như, sản xuất kinh doanh, dịch vụ,mua sắm tài sản công, quản lý tài sản… được thực hiện bởinhững người có thẩm quyền trong quản lý nhà nước về kinh tế,những người có thẩm quyền trong doanh nghiệp nhà nước Biểuhiện của tham nhũng kinh tế là: chiếm đoạt trái phép các tàisản của nhà nước, công dân nhằm trục lợi cá nhân, ra các quyếtđịnh kinh tế trái pháp luật hoặc thiên vị nhằm trục lợi cá nhân,lợi dụng sơ hở của pháp luật hoặc vi phạm pháp luật để tiếnhành sản xuất, kinh doanh, trục lợi, gây thiệt hại cho xã hội…

Tồn tại hệ thống nhóm độc quyền dẫn đến quá trình quảnlí khó khăn và khó kiểm soát Có thể kể đến ngành điện lực với

tư cách là chủ thể độc quyền, trong khi các dự án, các nhà máyđiện do tư nhân đầu tư có lãi thì Thanh tra Bộ Tài chính mới đâycông bố, tình hình kinh doanh tại Tổng công ty Điện lực thuộc

Tập đoàn Vinacomin lỗ liên tục… tất cả những khoản lỗ củadoanh nghiệp nhà nước khi đầu tư dàn trải và ngoài ngành đều

dễ hiểu và bắt nguồn từ các lý do như: Đầu tư theo kiểu khôngphải tiền của mình nên hiệu quả không cao, quyết định đầu tưthường bị chi phối bởi lợi ích nhóm…

Tham nhũng trong các khoản hỗ trợ, đặc biệt là các khoản

hỗ trợ của nhà nước đối với nhân dân Điển hình phải nói đếnchủ trương hỗ trợ ngư dân đóng tàu sắt khai thác và đánh bắtthủy hải sản xa bờ trong gói hỗ trợ 16.000 tỷ đồng của Chínhphủ mang đến nhiều hi vọng, tin tưởng cho ngư dân tuy nhiên.Nắm bắt cơ hội này, hàng loạt nhà máy đua nhau xin đăng kýđóng tàu cá vỏ thép, trong đó có nhiều công ty mới được thànhlập không hề có chút kinh nghiệm trong việc đóng tàu cá, thậmchí toàn bộ cơ sở vật chất lẫn nhân lực là thuê mượn từ các đơn

khoản tiền chỉnh sửa thiết kế (từ 70-100 triệu), cộng với các chiphí đi lại ra Hà Nội làm hồ sơ, làm các thủ tục đăng ký với Chicục Quản lý Thủy sản, làm thủ tục vay vốn ngân hàng rất tốnkém Nhiều ngư dân đã phải nghỉ đi biển hàng tháng trời để loviệc giấy tờ Nhưng thực tế cho thấy, có không ít ngư dân nhậntàu vỏ thép về chỉ để nằm ụ Sau khi được duyệt mua tàu, nhậnmột số tiền kha khá để tiêu xài (tiền doanh nghiệp “lót tay” vàtiền dầu), có những ngư dân mua tàu vỏ thép về nhưng khôngmàng tới chuyện đánh bắt Tài sản thế chấp cho ngân hàng khivay tiền ngân hàng để mua tàu lại chính là con tàu đó Năm đầungư dân không phải lo đến việc trả lãi vì được hưởng chính sách

ưu đãi theo quy định của nghị định 67/CP Từ năm thứ hai, nếu

lỗ lã thì tàu đó cứ trả lại cho ngân hàng là xong Bên cạnh đó lại

có nhiều ngư dân có nhu cầu nhưng không “tiếp cận” được

khoản hỗ trợ gây bức xúc vì thủ tục quá rườm rà Gây nên tìnhtrạng người cần không có, kẻ có thì không dùng gây thiệt hạicho chính sách của nhà nước.

Ngoài ra, nói đến hạn chế của việc thực thi chính sáchpháp luật không thể không đề cập đến “tham nhũng vặt” Thamnhũng vặt, còn được gọi là tham nhũng hành chính hay thamnhũng quan liêu, là loại tham nhũng diễn ra thường ngày, khicác nhân viên công chức tiếp xúc với quần chúng trực tiếp.Những vụ tham nhũng vặt còn hay xảy ra khi người dân và cáccông ty tìm cách né tránh nghĩa vụ và các khoản thuế và khicác viên chức lạm dụng quy định theo ý của họ bằng cách cốgắng bòn rút tiền từ các công dân và các công ty Đây là nhữnghành vi nhỏ nhưng hậu quả tích lũy của loại tham nhũng này làkhông thể xác định được Được thể hiện qua hạch sách của cán

bộ nhà nước, các chi phí bôi trơn,… để người dân, doanh nghiệptổ chức bỏ tiền ra để có được sự nhanh chóng, tránh làm chocông việc bị gián đoạn vì thủ tục quá rườm rà Có thể kể đếnnhư cán bộ Hải quan vẫn được trả phí bôi trơn để giải quyếtnhanh chóng hoặc bỏ qua các thủ tục thông quan áp dụng vớihoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá Cán bộ Hải quan nhận hối

lộ để làm ngơ trước hoạt động buôn lậu, hàng cấm hoặc khaibáo sai khối lượng và chủng loại hàng hoá đi qua địa bàn củahọ Hay cảnh sát giao thông, người ta thường nghĩ tới Cảnh sátgiao thông vòi vĩnh nhũng nhiễu để nhận tiền hối lộ từ ngườitham gia giao thông Nhưng trên thực tế, tham nhũng trongngành công an chủ yếu là việc lạm dụng quyền lực để trục lợimột cách có hệ thống bởi hiện nay, lực lượng công an được traoquá nhiều quyền hành Cụ thể, việc quy định Cảnh sát giaothông tiếp xúc trực tiếp với người vi phạm và xử lý vi phạm tại

chỗ (thay vì xử lý qua hệ thống giám sát như các nước khác) đãtạo cơ hội cho cảnh sát giao thông nhận mãi lộ Đồng thời,người vi phạm với mong muốn xử lý nhanh gọn, tránh việc thugiữ giấy tờ, đi lại để nộp phạt lên kho bạc nhà nước nên thườnghối lộ cho cảnh sát giao thông Từ đó, càng làm cho hành vinhận hối lộ của cảnh sát giao thông ngày càng nhiều hơn… Ngoài ra còn rất nhiều lĩnh vực có thể kể đến như các hoạt độnghành chính bình thường như xin cấp giấy tờ, giấy chứng nhậnquyền sử dụng đất và tải sản khác gắn liền với đất, đấu thầu,giám sát thi công… Đặc biệt nhất đó chính là các hành vi thamnhũng vặt này còn tác động lên những người cán bộ, công chứcnước ngoài đến làm việc gây sự suy giảm uy tín nghiêm trọngcủa quốc gia.

Tất cả những hành vi trên làm cho việc thực thi pháp luậtkhông được hiệu quả lại gây ra những hậu quả nghiêm trọngkhông những kinh tế mà còn gây ảnh hưởng đến chính trị, vănhóa Chính vì thế việc không loại bỏ những hoạt động gây kémhiệu quả trong việc thực thi chính sách pháp luật này, các chủthể vẫn sẽ tiếp tục lợi dụng và cho rằng những hành vi này làbình thường

b Hạn chế về pháp luật.

Pháp luật chính là công cụ để nhà nước thực hiện quyềnlực của mình, tuy nhiên pháp luật nói chung và phòng chống tộiphạm tham nhũng nói riêng có những hạn chế nhất định trongquá trình thực thi Quá trình thực thi pháp luật chính là quá trình

áp dụng quy phạm pháp luật vào đời sống, nhưng không đạt

hưởng nhiều của cách thức cũ, về cơ bản vẫn mang tính nội bộ,

áp đặt chủ quan của các cơ quan nhà nước Sáng kiến lập phápvà lập quy chủ yếu từ các cơ quan chính phủ, sự tham gia củacác chủ thể khác, nhất là của các doanh nghiệp, các tầng lớpnhân dân, các đối tượng liên quan rất hạn chế Chưa có quyđịnh cụ thể để huy động được trí tuệ của nhân dân, các chuyêngia, các nhà khoa học tham gia vào hoạch định chính sách.

Chất lượng các văn bản còn thấp, chưa có nhiều phương

án hoặc kịch bản để lựa chọn, dẫn đến việc khó đánh giá tínhkhả thi cũng như đánh giá tác động của các giải pháp chínhsách đối với môi trường và xã hội Nghị quyết Trung ương 5khóa XII về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa đã chỉ rõ: “Một số quy định pháp luật, cơ chế,chính sách còn chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu ổn định, nhấtquán; còn có biểu hiện lợi ích cục bộ, chưa tạo được bước độtphá trong huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồnlực phát triển”9

Trong xây dựng chính sách chưa có tầm nhìn chiến lược, tưduy hệ thống, chưa xác định được những lĩnh vực cần ưu tiêndẫn đến đầu tư dàn trải, không hiệu quả Không ít chính sáchcòn bị chi phối bởi các nhóm lợi ích, thiên về tạo sự thuận lợicho các cơ quan nhà nước, gây khó khăn cho các doanh nghiệpvà người dân; hoặc có những kẽ hở, dẫn đến một số công chứcnhà nước lợi dụng để trục lợi, tham nhũng (như chính sách vềđất đai, ưu đãi về vốn, sử dụng các nguồn lực công, về quản lýcác doanh nghiệp nhà nước ) Tình trạng chồng chéo giữa cácchiến lược, chính sách phát triển ngay trong một lĩnh vực vàgiữa các lĩnh vực, dẫn đến việc lấn sân hoặc đùn đẩy, né tránhtrách nhiệm, quan liêu, tham nhũng, phân tán, dàn trải các

9 http://dangcongsan.vn.

nguồn lực, làm giảm tính khả thi của chính sách.Việc phản biệnxã hội và vận động chính sách, đánh giá tác động của chínhsách công trước, trong và sau khi ban hành đang là khâu yếu.Vai trò của các cơ quan thẩm định, phê duyệt chính sách chưađược phát huy nên đã tạo những kẽ hở cho việc ra đời một sốchính sách không phù hợp với thực tiễn, thậm chí lợi dụng chínhsách để trục lợi, dư luận xã hội bất bình10 Và những thiếu sót đó

sẽ được phân tích dưới những mặt như sau:

Thứ nhất, sự thiếu hoàn thiện của pháp luật tham nhũng và các quy phạm pháp luật liên quan.

Sự thiếu hoàn thiện của pháp luật phòng chống thamnhũng được thể hiện qua những khía cạnh như:

Việc thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng,Nhà nước, xây dựng kế hoạch, chương trình triển khai thực hiệncòn chưa kịp thời Tình trạng ban hành văn bản không đồng bộ(luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư ), việc hiểu vàhướng dẫn không thống nhất giữa các bộ, ngành, giữa cơ quanban hành và cơ quan thực hiện, không rõ cơ chế phối hợp vàtrách nhiệm giải trình, bị tác động của lợi ích cục bộ, lợi íchnhóm đã ảnh hưởng đến việc triển khai và thực thi chính sách.Không có quy định điều chỉnh về vấn đề hay hành vi thamnhũng nhất định được thể hiện qua sự thiếu sót của Luật phòngchống tham nhũng, Bộ luật hình sự, các hành vi các quan hệ xãhội mà chưa được các quy phạm pháp luật điều chỉnh Điều nàylàm cho tội phạm tham nhũng sẽ tự do thực hiện các hành vinày vì chưa có các quy định điều chỉnh, xử lí

10 PGS, TS Ngô Ngọc Thắng - Học viện Chính trị khu vực I - Nâng cao chất lượng hoạch định và thực thi chính

sách công ở Việt Nam hiện nay - Vấn đề và giải pháp

( http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/thuc-tien/item/2443-nang-cao-chat-luong-hoach-dinh-va-thuc-thi-chinh

sach-cong-o-viet-nam-hien-nay-van-de-va-giai-phap.html)

Các quy định pháp luật tiếp cận các quan hệ xã hội chưađúng hướng Việc tiếp cận không đúng sẽ dẫn đến tình trạnglàm cho các quan hệ xã hội không những trở nên căng thẳngmà còn là cơ hội cho nhiều cá nhân trục lợi cá nhân Điển hìnhnhất là Luật đất đai 2013 cho thấy, chúng ta còn tăng quyền lựcnhiều hơn cho cơ quan quản lý Đó là sai lầm của cách tiếp cậncủa Luật đất đai 2013 Việc tiếp cận không đúng dẫn đến hàngloạt các tranh chấp đất đai, có thể kể đến như tranh chấp đấtđai tại Tiên Lãng năm 2012, tranh chấp đất đai tại Đồng Tâm,…

Đó chỉ là một trong số ít những vụ án gây bức xúc dư luận,không những thể hiện sự sai phạm của hàng loạt cán bộ địaphương mà còn gây ra sự bất ổn nhiều mặt kinh tế, chính trị xãhội Là cơ hội cho nhiều thành phần xấu trục lợi gây bất ổn, là

cơ hội cho nhiều thế lực thù địch xuyên tạc, chống phá nhànước

Không có sự hướng dẫn thống nhất, có rất nhiều quy địnhđược áp dụng ở các địa phương với cùng một nội dung nhưng lạivới nhiều cách xử lí khác nhau cũng như có sự áp dụng tùy tiệncủa các địa phương, áp dụng mang tính đối phó dẫn đến khôngđạt được hiệu quả

Thứ hai, là sự chồng chéo mâu thuẫn của pháp luật.

Những quy định, thủ tục đề ra trong quá trình tổ chức thựcthi chính sách thường không ổn định Thủ tục hành chính cònrườm rà, phức tạp, gây khó khăn cho việc thực thi chính sách,như thủ tục thẩm định, phê duyệt các chương trình, dự án; thủtục cấp phát, chi tiêu tài chính Chẳng hạn, năm 2016, Bộ Tưpháp kiểm tra hơn 3.000 văn bản do các bộ, ngành, địa phươngban hành, phát hiện 124 văn bản trái luật về nội dung, thẩm

quyền; qua thẩm định 678 thủ tục hành chính đã đề nghị khôngquy định hoặc xem xét tính hợp lý, hợp pháp, trong đó đề xuấtkhông cần thiết ban hành 141 thủ tục và đề nghị sửa đổi 537thủ tục11 Còn được thể hiện qua các nội dung không thốngnhất giữa Luật Đầu tư và Luật Hàng không dân dụng Việt Nam,

Bộ luật Hàng hải Việt Nam, không thống nhất giữa Luật Đầu tưvà Luật Quản lý sử dụng vốn đầu tư sản xuất kinh doanh vàodoanh nghiệp, không thống nhất giữa Bộ luật hình sự và Luậtphòng chống tham nhũng về các hành vi tham nhũng, quá trìnhthực thi Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp 2014 có sự khácnhau, không tương thích, mâu thuẫn giữa hai luật này với quyđịnh của các luật chuyên ngành khác… Và hàng loạt quy địnhpháp luật các quy định có sự chồng chéo nhau gây khó khăntrên thực tế làm “đẻ” ra hàng loạt các rắc rối cho doanh nghiệp,

cá nhân, tổ chức là chủ thể chịu tác động của các luật. Riêng đối với hoạt động doanh nghiệp nhiều ý kiến cho thấy doanh nghiệp vẫn gặpnhiều khó khăn, từ chuyện cán bộ nhũng nhiễu, phần mềm lỗi,mã vạch in ra không quét được, đến thanh tra, kiểm tra quánhiều khi có quá nhiều cơ quan quản lí với hàng loạt quy định,văn bản chồng chéo

Thứ ba, sự thiếu minh bạch của pháp luật.

Thực tế cho thấy người dân thường bị mù mờ với nhữngthông tin về ngân sách, về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ởđịa phương, về quản lý, sử dụng, mua sắm tài sản công, cácthông tin về tuyển dụng và đặc biệt người dân khó biết đượccon số thực của “nợ xấu” hiện nay là bao nhiêu? Sự thiếu minhbạch của pháp luật được thể hiện ở rất nhiều lĩnh vực tác động

11 http://www.nhandan.com.vn.

đến từng cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp gây thiệt hại Có thể

kể đến như:

Sự thiếu minh bạch trong đấu thầu tình trạng quân xanh,quan đỏ gây nhức nhối, gây hậu quả nghiêm trọng cho quátrình đấu thầu và thực thi lâu dài đặc biệt có thể kể đến là đấu

phần hóa, trong kê khai tài sản cá nhân, mua bán nhà đất …Đây chỉ là một trong những phần nhỏ của sự thiếu minh bạchcủa pháp luật gây ra tình trạng tham nhũng

Thứ tư, sự kém khả thi của các quy định pháp luật.

Trên thực tế có rất nhiều quy định pháp luật không thể ápdụng trên thực tế vì sự bất khả thi và khó thực hiện trên thựctiễn Có thể kể đến các quy định liên quan đến kê khai tài sảncủa cán bộ công chức, các quy định này đang gặp rất nhiều khókhăn như không thể xác định được nguồn tài sản, không thểtruy thu toàn bộ tài sản, không thể quản lí tài sản của họ hàngcán bộ công chức,… Chính sự bất khả thi này gây khó khăncho quá trình xử lí và giải quyết hiệu quả các vụ án thamnhũng Hay các quy định liên quan đến nhà ở xã hội, trên thựctế người dân có nhu cầu lại không thể tiếp cận với các ngôi nhànày, đây là một điểm khó khắc phục cũng như gây ra sự bức

nhiều văn bản pháp luật quan trọng như Luật Đất đai, Luật Đầu

tư, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, Luật Kinh doanh bất độngsản Ví dụ như các quy định về quy hoạch sử dụng đất với kỳquy hoạch là 10 năm và kỳ kế hoạch sử dụng đất là 5 nămkhông tương thích với thời hạn giao đất, cho thuê đất là 50năm, làm doanh nghiệp khó chủ động về chiến lược kinh doanh,

12 https://vov.vn/xa-hoi/bat-cap-bot-100-cac-du-an-chi-dinh-thau-thieu-minh-bach-663077.vov

quy định về đấu thầu theo Luật Đấu thầu không thể áp dụngđược cho việc lựa chọn nhà đầu tư theo Luật Đầu tư Thậm chí,một số trường hợp đã có quy định pháp luật nhưng vẫn chưađược thực hiện, ví dụ như một số địa phương chưa thành lậpđược tổ chức phát triển quỹ đất, văn phòng đăng ký quyền sửdụng đất ở cấp huyện theo các quy định của Luật Đất đai.

Một số cơ quan quản lý chưa ban hành kịp thời các biệnpháp, như kiểm tra kế toán quy định trong Luật kế toán, quản lýnhà nước về kế toán Một số quy định của cơ quan quản lý cònthể hiện việc chọn cách tiếp cận, quản lý thuận lợi cho mìnhnhưng gây khó khăn cho DN như quy định về đăng ký nhãn hiệuhàng hóa, thời hạn nộp bản sao ưu tiên xin hưởng quyền ưu tiênkhi nộp đơn đăng ký sở hữu trí tuệ

Sự can thiệp quá sâu của cơ quan Nhà nước vào nền kinhtế thông qua các chính sách “điều tiết” thị trường bằng cáchcấm đoán, hạn chế các chủ thể kinh tế không được hoạt động,kinh doanh trong một số lĩnh vực hoặc chỉ cho phép một số chủthể nhất định được hoạt động đã tạo cơ hội cho tham nhũngphát sinh Ví dụ, trong việc cấp phép xuất, nhập khẩu, chỉnhững công ty được cấp phép mới được xuất, nhập khẩu một sốloại hàng hóa nào đó và chỉ với số lượng cụ thể theo giấy phép.Điều đó đã tạo ra sự khan hiếm trên thị trường Lượng cung, cầukhông được tính toán theo chi phí cận biên của các nhà sảnxuất, nhập khẩu mà được áp đặt bằng mệnh lệnh hành chính.Kết quả là, giá cả bị đẩy lên cao do cung nhỏ hơn cầu Điều nàylàm cho người mua phải trả khi mua hàng hóa sẽ cao hơn nhiều

so với chi phí sản xuất, nhập khẩu Khoản chênh lệch này mộtphần được dùng làm của hối lộ để được cấp phép nhập khẩu,một phần sẽ thuộc về người đưa hối lộ Rõ ràng, nếu không có

các quy định cấp phép xuất, nhập khẩu hoặc các quy định minhbạch, rõ ràng thì sẽ không phát sinh các hành vi đưa, nhận hối

lộ và do vậy sẽ góp phần làm giảm tham nhũng

Tất cả những nguyên nhân xuất phát từ hạn chế pháp luật,

sẽ được chính những người có hành vi tham nhũng lợi dụng đểlách luật thực hiện hành vi trái pháp luật của mình hay sử dụngchính sự phức tạp của pháp luật để “đẻ” ra những quy địnhpháp luật để nhằm trục lợi về bản thân mình Chừng nào những

lỗ hổng pháp luật này còn hở thì tội phạm tham nhũng sẽ vẫn

sẽ diễn ra, và diễn ra một cách tinh vi, đúng quy trình

Và để làm rõ hơn những thiếu sót, sự chồng chéo của cácquy định pháp luật, chúng ta sẽ phân tích những thiếu sót,chồng chéo của các quy định pháp luật thông qua các chế địnhpháp luật liên quan:

 Bộ luật hình sự.

Thứ nhất, tình trạng phổ biến đã và đang hiện hữu nhằm che giấu khốilượng tài sản mà tội phạm tham nhũng có được là tình trạng chuyển sở hữu tàisản Họ hợp thức hóa khối lượng tài sản bằng cách để những người thân cận như

bố, mẹ, vợ con… hoặc anh chị em họ hàng thân cận đứng tên tài sản Việc làmtrên khiến cho chủ sở hữu không bị phát hiện trong quá trình kê khai tài sản,trốn tránh được những chế tài xử lý của pháp luật Hiện nay pháp luật chưa quyđịnh rõ về việc truy tìm, làm rõ nguồn gốc khối lượng tài sản do những ngườithân của người có hành vi tham nhũng quản lý, đồng thời truy cứu trách nhiệmcủa người có vai trò “đồng phạm” trong quản lý, tiêu thụ tài sản do tham nhũng

mà có nhưng đã được hợp thức hóa bằng phương thức này

Thứ hai, vấn đề phát hiện tham nhũng đã tồn tại nhiều khó khăn, thì đếngiai đoạn thu hồi tài sản tham nhũng, pháp luật nước ta tỏ ra còn nhiều lúng túnghơn, bất cập hơn Trong Bộ luật hình sự hiện hành mới chỉ nêu lên những tội

phạm rõ mà thiếu đi những quy định về tội phạm ẩn thân dưới cái bóng như làmgiàu bất chính hoặc nhận quà biếu, tài sản khác có giá trị lớn nhằm vụ lợi.Những người phạm tội thường là người có chức vụ quyền hạn, có trình độ và amhiểu về luật pháp Họ thường tạo nên những mối quan hệ, có “lá chắn” bảo vệcho hành vi phạm tội Khi phần tài sản bị truy thu và điều tra, không chỉ có phầntài sản tham nhũng bị điều tra, mà người ta sẽ áp dụng cả với tài sản có nguồngốc từ tài sản tham nũng Đây là một trong những vấn đề chưa được luật quyđịnh rõ ràng, gây nhiều khó khăn cho việc phải điều tra làm rõ nguồn gốc của tàisản tham nhũng Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành còn thiếu những uy định chophép truy tìm tài sản tham nhũng, đặc biệt là tài sản của người thứ ba Nếu giaoviệc điều tra, truy tìm cho cơ quan thanh tra, kiểm toán xử lý tham nhũng màthiếu khâu điều tra của cơ quan điều tra có thẩm quyền thì cơ hội thu hồi tài sảntham nhũng là không cao.

Thứ ba, hành vi của nhóm tội này vẫn còn có sự chênhlệch so với Luật phòng chống tham nhũng mới chỉ có 7/12 được

Bộ luật hình sự quy định là hành vi tham nhũng

Thứ tư, Cơ quan tiến hành tố tụng không chủ động áp dụngbiện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài sản, tài khoảncủa quan chức tham nhũng dẫn đến khi án có hiệu lực pháp luậtthì quan chức "không còn tài sản" để thi hành án

 Luật phòng chống tham nhũng.

Thứ nhất, việc quy định cơ chế minh bạch, công khai chỉ dừng lại ở quy

định chung chung mà thiếu tính thực chất, thiếu khả năng hiện thực hóa Đối vớinhững nguyên tắc cơ bản cần làm rõ các vấn đề như: Chủ thể công khai, minhbạch là gì? Đối tượng công khai, minh bạch là gì? Công khai, minh bạch về cáigì? Thực hiện công khai, minh bạch như thế nào? Hoàn cảnh nào cần thực hiệncông khai, minh bạch? Khi có vi phạm thì xử lý như thế nào?

Thứ hai, chế định về trách nhiệm giải trình còn hẹp, thiếu tính thực tế đối

với người đứng đầu về những vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước (theo cáccấp độ ngang, dọc, nội bộ; hoặc cấp trên đối với cấp dưới, bên trong cơ quannhà nước với bên ngoài; hoặc giữa cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp trước cơquan lập pháp…); thiếu cơ chế và các hình thức xử lý hành vi vi phạm pháp luậtvề giải trình; việc quy định trình tự, thủ tục và nội dung thực hiện trách nhiệmgiải trình còn chưa rõ ràng, chưa mang tính khả thi, chưa gắn với việc thực hiệncác biện pháp phòng ngừa tham nhũng luật định

Thứ ba, xung đột lợi ích là những hoàn cảnh có vấn đề cụ thể phát sinh

trong hoạt động công vụ của người cán bộ, công chức Họ đưa ra những đưa raquyết định hoặc thực hiện hành vi có lợi cho mình, qua đó làm phát sinh thamnhũng Vì vậy, kiểm soát và hạn chế các tình huống phát sinh xung đột lợi ích cótác dụng giúp ngăn ngừa tham nhũng một cách có hiệu quả Tuy nhiên, Luậtphòng chống tham nhũng và pháp luật hiện hành mới chỉ đưa ra các biện phápđể giải quyết các tình huống xung đột lợi ích cụ thể, (lợi ích vật chất hoặc gâyảnh hưởng) có lợi cho cá nhân hoặc người thân của người thực hiện hành vi, raquyết định; đầu tư và chia sẻ lợi ích với doanh nghiệp và sử dụng lợi thế thôngtin có được từ vị trí công tác Việc thiếu một khái niệm tổng thể làm cho các quyđịnh cụ thể thiếu tính hệ thống, dễ bị sót Hơn thế, quy định của Luật phòngchống tham nhũng và trong các văn bản pháp luật chưa đồng bộ, thiếu cụ thể,thiếu biện pháp đảm bảo để thực thi có hiệu quả Trên thực tế và theo kinhnghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới, kiểm soát xung đột lợi ích không chỉliên quan đến mỗi cá nhân cán bộ, công chức mà cần phải đặt họ trong các mốiquan hệ công vụ, quan hệ gia đình, quan hệ thân thích và các quan hệ xã hội nóichung

Thứ tư, người đứng đầu trong các cơ quan, đơn vị, tổ chức thường phải

chịu trách nhiệm khi để xảy ra hành vi tham nhũng trong cơ quan, đơn vị mìnhquản lý Tuy nhiên nhũng quy định này còn thiếu rõ ràng, chưa mang tính hiện