Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại ngân hàng TMCP đầu tư và phát triển việt nam chi nhánh long an

68CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH LONG AN THÔNG QUA CÁC NHÂN TỐ ẢNH H

TRƯƠNG THỊ THANH THÚY

PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - CHI NHÁNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Tp Hồ Chí Minh - Năm 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

-TRƯƠNG THỊ THANH THÚY

PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH

HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY

CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - CHI NHÁNH LONG AN

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS TRẦN THỊ MỘNG TUYẾT

Tp Hồ Chí Minh - Năm 2015

số liệu trong đề tài này được thu thập và sử dụng một cách trung thực Kết quả

nghiên cứu được trình bày trong luận văn này không sao chép của bất cứ luận vănnào khác và cũng chưa được trình bày hay công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứunào khác trước đây

Tác giả luận văn

Trương Thị Thanh Thúy

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1.1Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu

1.2Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

1.3Câu hỏi nghiên cứu

1.4Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

1.5Phương pháp nghiên cứu

1.5.1 Phương pháp nghiên cứu định tính

1.5.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng

1.5.2.1 Phương pháp thu thập số liệu

1.5.2.2 Phương pháp chọn mẫu

1.5.2.3 Phương pháp xử lý số liệu

1.6Kết cấu đề tài

1.7Ý nghĩa khoa học của đề tài

CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

2.1 Tổng quan về tín dụng và rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân 6

2.1.3 Khái niệm rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với khách hàng

cá nhân 12

2.1.4 Tác động và hậu quả của rủi ro tín dụng khoản vay cá nhân 14

2.2 Khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân 16

2.2.1 Khái niệm khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân 16

2.2.2 Mối quan hệ giữa khả năng trả nợ vay và rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân 17

2.2.3 Sự cần thiết đo lường khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân 19

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân 20 2.3.1 Nhân tố từ phía khách hàng 20

2.3.2 Nhân tố liên quan đến đặc điểm sản phẩm vay 21

2.3.3 Nhân tố từ phía ngân hàng 22

2.3.4 Nhân tố từ nền kinh tế 23

2.4 Nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân 23

2.5 Mô hình, phương pháp đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân 28

2.5.1 Mô hình định tính 28

2.5.2 Mô hình định lượng 29

2.5.3 Mô hình nghiên cứu tác giả lựa chọn 32

2.6 Đóng góp mới của đề tài 33

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 34 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH LONG AN 35

3.1 Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát

triển Việt Nam – Chi nhánh Long An

3.1.1 Tổng quan về Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Long An

3.1.2 Tình hình kết quả hoạt động kinh doanh

3.2 Tình hình hoạt động cho vay

3.3 Thực trạng về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Long An

3.3.1 Cơ cấu dư nợ vay và nợ xấu

3.3.2 Tình hình nợ quá hạn

3.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Long An 47 3.3.3.1 Nhân tố từ phía khách hàng

3.3.3.2 Nhân tố liên quan đến đặc điểm sản phẩm vay

3.3.3.3 Nhân tố từ phía ngân hàng

3.3.3.4 Nhân tố từ nền kinh tế

TÓM TẮT CHƯƠNG 3

CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP, DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH LONG AN

4.1Mô hình nghiên cứu

4.2Phương pháp nghiên cứu

4.3Thu thập và xử lý dữ liệu nghiên cứu

4.3.1Chọn mẫu

4.3.2Thu thập dữ liệu

4.3.3Thống kê mô tả dữ liệu

4.4Phân tích biến, hồi quy Binary Logistic

TÓM TẮT CHƯƠNG 4 68

CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH LONG AN THÔNG QUA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY 69

5.1 Chiến lược phát triển hoạt động cho vay khách hàng cá nhân đến năm 2020 69 5.1.1 Đối với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam 69

5.1.2 Đối với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Long An 70

5.2 Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong cho vay đối với KHCN tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Long An thông qua vận dụng tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay 71

5.2.1 Nhóm giải pháp liên quan đến đặc điểm khách hàng 71

5.2.2 Nhóm giải pháp liên quan đến đặc điểm sản phẩm vay 74

5.2.3 Nhóm giải pháp liên quan đến ngân hàng 75

5.2.4 Nhóm giải pháp liên quan đến đến nền kinh tế 79

TÓM TẮT CHƯƠNG 5 79

KẾT LUẬN 80 TÀI LIỆU THAM KHẢO

CÁC PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Mối quan hệ giữa KNTN vay và kết quả phân loại nợ KHCN 17

Bảng 2.2: Tổng hợp các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay của KHCN 26

Bảng 2.3: Cấu trúc dữ liệu các biến trong mô hình hồi quy Binary Logistics 31

Bảng 2.4: So sánh mô hình hồi quy binary logistic và hồi quy tuyến tính 33

Bảng 3.1: Kết quả hoạt động kinh doanh của BIDV Long An 37

Bảng 3.2: Dư nợ vay và thị phần của BIDV Long An 39

Bảng 3.3: Cơ cấu dư nợ vay tại BIDV Long An 40

Bảng 3.4: Cơ cấu dư nợ vay KHCN tại BIDV Long An 43

Bảng 3.5: Nợ quá hạn của KHCN tại BIDV Long An 46

Bảng 3.6: Số lượng KHCN không có KNTN tại BIDV Long An phân theo giới tính 48

Bảng 3.7 : KHCN không có KNTN vay tại BIDV Long An theo độ tuổi 48

Bảng 3.8: Số lượng KHCN không có KNTN vay tại BIDV Long An phân theo khoảng cách 50

Bảng 3.9: Cơ cấu dư nợ vay không có KNTN vay của KHCN tại BIDV Long An phân theo hình thức vay 52

Bảng 3.10: Số lượng KHCN không có KNTN vay tại BIDV Long An phân theo hình thức vay 53

Bảng 3.11: Cơ cấu dư nợ vay không có KNTN vay của KHCN tại BIDV Long An phân theo mục đích vay 54

Bảng 3.12: Số lượng KHCN không có KNTN vay tại BIDV Long An phân theo mục đích vay 55

Bảng 4.1: Giá trị của biến phụ thuộc 59

Bảng 4.2: Biến độc lập sử dụng trong đề tài 59

Bảng 4.3: Dữ liệu thu thập theo KNTN vay và sản phẩm vay 62

Bảng 4.4: Thống kê mô tả các biến 63

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Trong nền kinh tế thị trường phát triển như hiện nay, sự cạnh tranh gay gắt vàmôi trường kinh doanh thường xuyên biến động làm cho các cá nhân, tổ chức khikinh doanh đều phải đối mặt với rủi ro Vì vậy, trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ cácngân hàng thương mại (NHTM) luôn đối mặt với rủi ro và nguy cơ thất thoát tàisản Khủng hoảng tài chính năm 2008 làm cho hệ thống NHTM các nước trong đó

có Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức nổi bật nhất là sự gia tăng nợxấu, nợ quá hạn làm cho hiệu quả, lợi nhuận của các ngân hàng (NH) sụt giảm vàtiềm ẩn rủi ro Trước tình hình đó, yêu cầu đặt ra đối với các NHTM ngoài mục tiêutăng trưởng tín dụng phải đặt trọng tâm kiểm soát rủi ro tín dụng, hạn chế nợ quáhạn, nợ xấu mới phát sinh Do đó, việc nhận diện và đo lường khả năng trả nợ(KNTN) vay của khách hàng trở thành yếu tố then chốt trong quyết định cho vaygiúp các NHTM có biện pháp ứng xử phù hợp với từng khách hàng và góp phầngiảm thiểu, hạn chế tổn thất khi rủi ro xảy ra

1.1 Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu

Đề án 254/QĐ-TTg ngày 01/03/2012 của Thủ tướng chính phủ về vấn đề “Cơcấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 – 2015” đã được NH nhà nướcViệt Nam triển khai thực hiện Với xu thế đó, hệ thống NH TMCP Đầu tư và Pháttriển Việt Nam (BIDV) đã xây dựng đề án tái cơ cấu hệ thống phù hợp với xu thếchung của ngành và có những đặc trưng riêng của BIDV Theo đó, BIDV tập trunghướng đến phát triển phân khúc khách hàng cá nhân (KHCN) nhằm đa dạng hóa rủi

ro, và tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh Với định hướng đó, BIDV cũng đối mặtvới rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay khi mà hệ thống xếp hạng tín dụng nội

bộ đối với KHCN mới được xây dựng còn nhiều bất cập Đồng thời, tại NH TMCPĐầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Long An (BIDV Long An) nợ quá hạn

và nợ xấu của các khoản vay KHCN không ngừng tăng cao làm ảnh hưởng đến hiệuquả hoạt động kinh doanh, cũng như nguy cơ gây tổn thất cho NH Do đó, songsong với việc thực hiện Đề án tái cơ cấu của NH nhà nước và hệ thống BIDV, tạiBIDV Long An cần phải đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay của

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở nền tảng các lý thuyết về đánh giá KNTN vay của KHCN, tác giảphân tích thực trạng và kiểm chứng các nhân tố có ảnh hưởng đến KNTN vay củaKHCN tại BIDV Long An

Đề tài cũng phân tích tác động của từng nhân tố đến KNTN vay của KHCN tạiBIDV Long An, để từ đó đưa ra các giải pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng trong hoạtđộng cho vay tại BIDV Long An

- Đề ra các giải pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với KHCN tại BIDV Long An thông qua các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

- KNTN vay có quan hệ với rủi ro tín dụng như thế nào?

- Nhân tố nào ảnh hưởng đến KNTN vay của KHCN tại NHTM nói chung, và BIDV Long An nói riêng?

- Mức độ tác động, ảnh hưởng của từng nhân tố đến KNTN vay của KHCN tạiBIDV Long An như thế nào?

- Giải pháp nào có thể vận dụng tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến

KNTN vay nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng trong cho vay đối với KHCN tại BIDV Long An?

1.4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay của KHCN tại BIDV Long An trong giai đoạn từ 2012 – 30/06/2015

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: tại NH TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Long An

- Về thời gian: từ 2012 – 30/06/2015

1.5 Phương pháp nghiên cứu

1.5.1 Phương pháp nghiên cứu định tính

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê, mô tả, tổng hợp phân tích trên cơ

sở dữ liệu, thông tin thu thập được

1.5.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng

1.5.2.1 Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu được thu thập từ các báo cáo kết quả kinh doanh, bảng cân đối tài khoản,báo cáo phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng qua các năm của BIDVLong An, dữ liệu quản lý khách hàng của cán bộ quản lý khách hàng cá nhân tại chinhánh, dữ liệu từ chương trình SIBS của BIDV, báo cáo hoạt động NH của NH nhànước tỉnh Long An,…

1.5.2.2 Phương pháp chọn mẫu

Cỡ mẫu: gồm 770 khách hàng, đáp ứng tiêu chuẩn có thời gian quan hệ tíndụng trên 1 năm, tương ứng 15% số lượng khách hàng vay tại BIDV Long An thờiđiểm 30/06/2015

Phương pháp chọn mẫu: chọn mẫu ngẫu nhiên các khách hàng có KNTN theotừng sản phẩm vay: nhà ở, ô tô, sản xuất kinh doanh, tiêu dùng có tài sản bảo đảmkhác và tiêu dùng không có tài sản bảo đảm bằng hàm rand() trong excel Thu thập

- Dùng các đại lượng như tần số, giá trị trung bình để thống kê mô tả mẫu.

- Phân tích nhân tố khám phá EFA để xem xét các yếu tố tác động đến KNTN vay của KHCN tại BIDV Long An

- Trước khi đưa vào phân tích, tiến hành kiểm tra độ tin cậy của thang đo Cronbach’s Alpha

- Tiến hành đưa biến phụ thuộc và các biến độc lập kỳ vọng vào phân tích hồiquy binary logistic, từng bước một loại bỏ dần các biến độc lập không có ý nghĩathống kê đối với biến phụ thuộc cho tới khi thu được mô hình tối ưu (ở mức ý nghĩalựa chọn, các biến độc lập trong mô hình đều có tác động tới biến phụ thuộc Y)

Mô hình binary logistic về KNTN vay của KHCN trong luận văn này có dạng:

βi: Hệ số ước lượng của biến Xi, cho biết khi Xi tăng 1 đơn vị thì log của tỷ

lệ (Pi/1-Pi) tăng βi đơn vị

Mô hình sẽ tính ra xác suất xảy ra theo nguyên tắc nếu xác suất >0,5 thì kháchhàng có KNTN vay (Y=1); nếu xác suất xảy ra < 0,5 thì khách hàng không cóKNTN vay (Y=0)

1.6 Kết cấu đề tài

Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu

Chương 2: Lý luận tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợvay của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng thương mại

Chương 3: Thực trạng về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay củakhách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chinhánh Long An

Chương 4: Phương pháp, dữ liệu và kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởngđến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư vàPhát triển Việt Nam – Chi nhánh Long An

Chương 5: Giải pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng trong cho vay đối với kháchhàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánhLong An thông qua các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay

1.7 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Kết quả nghiên cứu sẽ đúc kết lại các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay củaKHCN tại các NHTM nói chung, BIDV Long An nói riêng và cho thấy thực trạngKNTN vay của KHCN tại BIDV Long An tạo tiền đề để xây dựng giải pháp giảmthiểu rủi ro tín dụng trong hoạt động cho đối với KHCN tại BIDV Long An

CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG

CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Sự phát triển nền kinh tế của các quốc gia gắn liền với sự hình thành và pháttriển của hệ thống NHTM Các NHTM với chức năng trung gian tín dụng, trunggian thanh toán, và tạo tiền đã tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển Trong

ba chức năng chính thì chức năng trung gian tín dụng luôn được các NHTM quantâm trên hết do lợi nhuận của NHTM chủ yếu đến từ hoạt động tín dụng Tuy nhiên,hoạt động tín dụng tạo ra nhiều lợi nhuận, cũng mang đến nhiều rủi ro, trong đó tổnthất do rủi ro tín dụng gây ra luôn lớn hơn so với các rủi ro khác Rủi ro tín dụngtrong hoạt động cho vay xuất phát từ nhiều nguyên nhân, nhưng nguồn gốc chính làKNTN vay của khách hàng Chương này tập trung vào các nội dung chính sau:

+ Tổng quan về tín dụng, rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay và KNTN vay của KHCN;

+ Mối quan hệ giữa KNTN vay và rủi ro tín dụng trong cho vay, các tác động

và hậu quả của rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với KHCN;

+ Các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay của KHCN;

+ Các phương pháp, mô hình đo lường KNTN vay của KHCN

2.1 Tổng quan về tín dụng và rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân

2.1.1 Khái niệm tín dụng và các hình thức cấp tín dụng

2.1.1.1 Khái niệm tín dụng

Theo tiếng la tinh: “Tín dụng - Credittum” - nghĩa là tin tưởng, tín nhiệm, hay

là sự vay mượn vật tư, tiền mặt, hàng hoá

Theo Wikipedia “Tín dụng là một phạm trù kinh tế và nó cũng là sản phẩm

của nền kinh tế hàng hóa ” Theo đó, tín dụng xuất hiện và tồn tại qua nhiều hình

thái kinh tế - xã hội, bắt đầu hình thành khi chế độ công xã nguyên thủy tan rã, chế

độ tư hữu về tư liệu sản xuất và quan hệ trao đổi hàng hóa xuất hiện Khi mới hìnhthành, tín dụng được thực hiện dưới hình thức vay mượn bằng hiện vật - hàng hóa

và về sau cùng với sự phát triển của xã hội và nền kinh tế tín dụng đã chuyển sanghình thức vay mượn bằng tiền tệ.

Nguyễn Minh Nhàn (2012) đã diễn giải quan điểm tín dụng theo Kmax như

sau: “Tín dụng là quá trình chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu đến người sử dụng sau một thời gian nhất định thu hồi một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu”.

Từ các khái niệm trên ta có thể thấy: tín dụng ra đời và tồn tại xuất phát từ đòihỏi khách quan của quá trình tuần hoàn vốn để giải quyết hiện tượng dư thừa, thiếuhụt vốn diễn ra thường xuyên giữa các chủ thể trong nền kinh tế Tín dụng chứađựng ba yếu tố:

+ Có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang người sửdụng;

+ Sự chuyển nhượng có một thời hạn nhất định được thống nhất khi thực hiện giao dịch;

+ Ngoài trả vốn, người nhận chuyển nhượng còn phải trả lãi hoặc phí

2.1.1.2 Các hình thức cấp tín dụng

NH cung cấp rất nhiều loại tín dụng cho nhiều đối tượng khách hàng khácnhau, việc phân loại tín dụng dựa trên một số tiêu chí nhất định tùy theo mục tiêuquản lý của NH, cụ thể gồm:



Căn cứ vào thời hạn

+ Tín dụng ngắn hạn: là loại tín dụng có thời hạn không quá 12 tháng (1 năm)

+ Tín dụng trung hạn: là loại tín dụng có thời hạn từ trên 1 năm đến 5 năm

+ Tín dụng dài hạn: là loại tín dụng có thời hạn trên 5 năm



Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn

+ Tín dụng cho sản xuất, lưu thông hàng hóa: là loại tín dụng được cung cấp nhằm phục vụ sản xuất và kinh doanh hàng hóa Với hình thức này KH thường chỉ trả lãi hàng tháng, nợ gốc được trả khi kết thúc thời hạn vay

+ Tín dụng tiêu dùng: là loại tín dụng được sử dụng để đáp ứng nhu cầu vốnphục vụ đời sống và thường được thu hồi dần từ nguồn thu nhập của cá nhân vayvốn Đây còn được xem là hình thức cho vay trả góp

 Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng

+ Tín dụng có bảo đảm: nghĩa vụ trả nợ của chủ thể vay vốn được bảo đảm bằng tài sản hoặc bảo đảm bằng uy tín

+ Tín dụng không có bảo đảm: theo đó NH chủ động lựa chọn khách hàng đểcho vay trên cơ sở độ tín nhiệm, năng lực tài chính và KNTN vay

 Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn

+ Tín dụng vốn lưu động: được cung cấp để bổ sung vốn lưu động cho các thành phần kinh tế có quan hệ tín dụng với NH

+ Tín dụng vốn cố định: hỗ trợ để hình thành nên tài sản cố định

 Căn cứ theo phương thức cấp tín dụng

+ Cho vay: là việc NH đưa tiền cho KH với cam kết KH phải hoàn trả cả gốc

và lãi trong khoảng thời gian đã xác định

+ Chiết khấu thương phiếu: là việc NHTM sẽ đứng ra trả tiền trước cho KH

+ Bao thanh toán: là hình thức cấp tín dụng cho bên bán hàng thông qua việcmua lại các khoản phải thu phát sinh từ việc mua, bán hàng hóa đã được bên bán vàbên mua hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa

+ Bảo lãnh (tái bảo lãnh): là cam kết của NH dưới hình thức thư bảo lãnh vềviệc sẽ thực hiện các nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng của NH khi kháchhàng không thực hiện đúng nghĩa vụ đã cam kết

+ Cho thuê tài chính: là việc NH bỏ tiền mua sắm tài sản cho KH thuê Saumột thời gian nhất định KH phải trả cả gốc lẫn lãi cho NH Khi kết thúc thời hạnthuê, KH được chuyển quyền sở hữu, mua lại hoặc tiếp tục thuê lại tài sản đó theocác điều kiện hai bên đã thỏa thuận

 Căn cứ theo đối tượng khách hàng

+ Cấp tín dụng cho doanh nghiệp: là cấp tín dụng cho doanh nghiệp để sử dụng vào mục đích kinh doanh

+ Cấp tín dụng cho cá nhân: là cấp tín dụng cho đối tượng KNCN phục vụ haimục đích chủ yếu là phục vụ đời sống, tiêu dùng và bổ sung vốn cho hoạt độngbuôn bán, sản xuất.

Như vậy tín dụng NH rất đa đạng về hình thức và phương thức Cho vay làphương thức cấp tín dụng chính của NH vì doanh thu và lợi nhuận từ hoạt động chovay chiếm tỷ trọng lớn nhất trong trong hoạt động mỗi NH Thông qua hoạt độngcho vay NH thực hiện chức năng huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tếphân phối lại cho người cần vốn; cho vay phản ánh mối quan hệ ràng buộc giữa bêncho vay - và bên vay thông qua các thỏa thuận về số tiền vay, thời hạn vay, lãi suấtvay,

Tại Khoản 1, Điều 3, Quy chế cho vay 1627/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 thì

“Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho kháchhàng sử dụng một khoản tiền vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuậnvới nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”

Từ việc phân loại trên, để giới hạn nghiên cứu, tín dụng trong luận văn này tácgiả tập trung vào hình thức cho vay đối với đối tượng khách hàng cá nhân, hộ giađình (gọi chung là KHCN) để đáp ứng các nhu cầu vốn: nhu cầu mua, sửa chữa, xâydựng nhà ở; mua sắm tiện nghi: ô tô, xe máy ; nhu cầu chi tiêu đào tạo, y tế, giáodục và nhu cầu phát triển sản xuất kinh doanh

2.1.2 Đặc điểm hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân

Cho vay đối với KHCN là một loại hình tín dụng, do đó nó mang ba đặc điểmchung của tín dụng:

- Dựa trên cơ sở lòng tin: là yếu tố tiên quyết trong quyết định cho vay của

NH NH chỉ cho vay khi có lòng tin khách hàng sẽ sử dụng vốn vay hợp pháp,phương án kinh doanh khả thi, hiệu quả và có khả năng tài chính đảm bảo trả nợtrong thời hạn cam kết

- Đảm bảo tính hoàn trả về thời gian và giá trị: Nguồn vốn cho vay của NH

chủ yếu từ nguồn vốn huy động do đó tất cả các khoản vay của NH cấp cho khách hàng đều phải có thời hạn, đảm bảo cho NH có thể hoàn trả lại vốn huy động Để

xác định thời hạn cho vay hợp lý, NH căn cứ vào tính chất thời hạn nguồn vốn củamình và chu kỳ luân chuyển vốn của khách hàng Khi nguồn vốn ổn định thì NH cóthể cho vay với thời hạn dài và ngược lại chỉ có thể cho vay với thời hạn ngắn Vềphía khách hàng, nếu thời hạn cho vay nhỏ hơn chu kỳ luân chuyển vốn của kháchhàng thì khi đến kỳ trả nợ khách hàng chưa có nguồn để trả nợ, gây khó khăn chokhách hàng và việc thu hồi nợ đúng hạn cho NH, ngược lại thời hạn cho vay lớnhơn chu kỳ luân chuyển vốn khách hàng rất có thể sử dụng vốn sai mục đích, gâynhiều rủi ro cho NH

- Cho vay là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị trên nguyên tắc

có hoàn trả cả gốc và lãi: Đây là thuộc tính riêng của cho vay, phân biệt cho vay

với cho mượn Theo đó, trong thời gian vay hoặc kết thúc thời hạn vay người đi vayphải trả gốc và một khoản lãi theo lãi suất đã thỏa thuận khi ký kết hợp đồng tíndụng Khoản lãi này đối với người vay là chi phí của việc sử dụng vốn vay, đối với

NH là nguồn để trả lãi cho người gửi tiền, bù đắp chi phí hoạt động, cũng như tạo ralợi nhuận cho NH

Ngoài các đặc điểm chung của cho vay thông thường, cho vay đối với KHCN còn có các đặc điểm riêng như sau:

- Quy mô khoản vay nhỏ nhưng số lượng vay lớn: Không chỉ tài trợ cho mục

đích vay sản xuất kinh doanh, đầu tư như đối với khách hàng doanh nghiệp, cho vay

cá nhân đa dạng hơn còn tài trợ cho nhu cầu tiêu dùng (nhà ở, ô tô, giáo dục, y tế,mua sắm tiện nghi, ) Giá trị mỗi khoản vay cá nhân không lớn do giá trị hàng hoádịch vụ tiêu dùng ở mức vừa phải, nhưng tổng quy mô cho vay KHCN của NH lạirất lớn, do số lượng khách hàng có nhu cầu vay vốn lớn

- Lãi suất vay của các khoản vay KHCN có trường hợp có tính linh hoạt thấp: Đối với các khoản vay tiêu dúng trả góp do giá trị khoản vay nhỏ, cùng với

tâm lý muốn biết chính xác số tiền phải đóng hàng tháng ngay khi ký kết hợp đồngtín dụng của KH , và khả năng tính toán mức lãi suất thực sự phải chịu của KHCNcòn hạn chế; do đó, một số NH cho vay trung dài hạn nhưng ấn định lãi suất vayngay thời điểm ban đầu và cố định trong suốt thời gian vay

- Cho vay KHCN thường có chi phí và lợi nhuận cao hơn cho vay khách hàng doanh nghiệp: quy mô của mỗi khoản vay cá nhân thường nhỏ thậm chí

không đáng kể, trong khi NH cũng phải thực hiện các bước trong quy trình thu thậpcác thông tin liên quan đến quyết định cho vay bao gồm: tiếp nhận hồ sơ, thẩm định

KH, giải ngân cho đến lúc thu hồi nợ Do đó, chi phí trong cho vay đối với KHCNcao hơn đối với KH doanh nghiệp

Chi phí và rủi ro của khoản cho vay cá nhân cao hơn khoản cho vay doanhnghiệp nên nguyên tắc chung trong ấn định lãi suất của các NH là lãi suất đối vớicác khoản cho vay cá nhân cao hơn các khoản cho vay doanh nghiệp Mức lợinhuận trên mỗi khoản cho vay cá nhân cao, số lượng lớn, vì vậy toàn bộ lợi nhuậnthu về từ hoạt động này là đáng kể trong tổng thu nhập của NHTM

- Trong một khoản cho vay cá nhân mức độ rủi ro có thể cao hơn cho vay doanh nghiệp: Điều này xuất phát từ 2 nguyên nhân sau:

+ Rủi ro về lãi suất: Đối với các khoản cho vay tiêu dùng trung dài hạn đối vớiKHCN một số NH cố định lãi suất vay, không thả nổi hoặc điều chỉnh khi lãi suấtthị trường biến động trong suốt thời hạn vay Do đó, khi lãi suất huy động tăng cao

NH sẽ thu được lãi suất thực âm (lãi suất thực = lãi suất danh nghĩa – tỷ lệ lạmphát), tức là lãi thu về không đủ bù đắp lạm phát

+ Rủi ro đạo đức: xuất phát từ sự bất cân xứng thông tin Người vay có thôngtin về KNTN của mình hơn là người cho vay, trong khi rủi ro tín dụng trong cho vayđối với KHCN có thể do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan Nguyên nhânchủ quan do khách hàng hiểu rõ sức khỏe tài chính của mình không có KNTN

vay nhưng do có mong muốn tiêu dùng nên vẫn cứ đi vay hay biết chuẩn bị luânchuyển công tác, nghĩ việc nhưng vẫn muốn vay Các nhân tố khách quan như hạnhán, mất mùa, sự suy thoái của nền kinh tế, sức khỏe của người vay… cũng là nguy

cơ ảnh hưởng đến KNTN của KH

- Tổn thất khi xảy ra rủi ro: số tiền NH không thu được so với số tiền vay ban

đầu khi rủi ro tín dụng xảy ra trong hoạt động cho vay cá nhân có thể cao hơn hoặcthấp hơn so với cho vay doanh nghiệp

+ Đối với các khoản cho vay tín chấp đối với KHCN: nguồn trả nợ của kháchhàng đôi khi phải dùng đến nguồn trả nợ từ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.Tuy nhiên, nguồn thu từ bảo hiểm trong nhiều trường hợp không đủ để thanh toán

nợ vay Hơn nữa do giá trị khoản vay nhỏ nên các NH thường chỉ tạo áp lực chongười vay trả nợ chứ không dùng các biện pháp như khởi kiện thu hồi nợ do chi phícủa biện pháp cao, mất nhiều thời gian

+ Đối với các khoản cho vay có tài sản bảo đảm (TSBĐ): các NH yêu cầu tỷ lệTSBĐ sau quy đổi trên dư nợ vay đối với khoản vay cá nhân phải đảm bảo tối thiểu100%, trong khi đối với các doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm cao thì tỷ lệTSBĐ trên dư nợ vay không nhất thiết 100%, một số trường hợp chỉ cần 20% Đồngthời TSBĐ khoản vay KHCN thường NH chỉ chấp nhận bất động sản, xe ô tô,

phương tiện vận tải trong khi đó cho vay doanh nghiệp NH có thể chấp nhận TSBĐ

là hàng tồn kho luân chuyển, quyền đòi nợ, Hơn nữa, giá trị khoản cho vay doanhnghiệp lớn hơn cho vay cá nhân

Như vậy, đối với các khoản cho vay tín chấp tổn thất tín dụng đối với cho vayKHCN cao hơn KH doanh nghiệp Đối với khoản vay có TSBĐ tổn thất tín dụngđối với cho vay KHCN là thấp hơn so với KH doanh nghiệp

2.1.3 Khái niệm rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân

Hoạt động cho vay là hoạt động chủ yếu của NH thương mại, chiếm một tỷtrọng lớn trong tổng nguồn thu nghiệp vụ và đem lại phần lớn lợi nhuận cho NH.Tuy nhiên, hoạt động cho vay lại là hoạt động có nhiều rủi ro và phức tạp nhất trongcác nghiệp vụ NH do hoạt động này có liên quan chặt chẽ đến mọi lĩnh vực của nềnkinh tế và rủi ro trong các lĩnh vực này dẫn đến rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động củaNHTM

Trong từ điển Oxford (2010) “Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị thiệthại trong tương lai”

Theo Frank H.Knight (1964) “Rủi ro là một sự không chắc chắn hay một tìnhtrạng bất ổn có thể đo lường được”

Theo Ngô Quang Huân (2007) diễn giải rủi ro theo C.Arthur William,Jr.Micheal, L.Smith (1995) “Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở kết quả Rủi ro có thểxuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con người Khi có rủi ro người ta khôngthể dự đoán được chính xác kết quả Sự hiện diện của rủi ro gây ra sự bất định.Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặcmất không thể đoán trước được” Như vậy, cách lập luận này cho rằng rủi ro là sựkhác biệt giữa giá trị thực tế và giá trị kỳ vọng, lập luận này tạo ra cơ sở để đolường rủi ro.

Theo Christian Bluhm, Ludger Overbeck, Christoph Wagner (2010), các tácgiả cho rằng “Rủi ro là sự không chắc chắn gây ra sự mất mát, tổn thất Rủi ro =nguy cơ bất ổn + thiệt hại”

Từ các khái niệm trên tác giả nhận thấy “Rủi ro là sự không chắc chắn có thể

đo lường được, gây ra các thiệt hại, tổn thất”

Rủi ro trong kinh doanh NH mang các đặc trưng chung của rủi ro, đặc trưngriêng của NH, được hiểu là những biến cố không mong đợi, có thể đo lường được

mà khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của NH, giảm sút lợi nhuận thực tế sovới dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành được mộtnghiệp vụ tài chính nhất định

Rủi ro trong hoạt động kinh doanh NH gồm nhiều loại: rủi ro tín dụng, rủi ro

tỷ giá, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản, rủi ro tác nghiệp Tuy nhiên, trong luận vănnày tác giả chỉ quan tâm đến rủi ro tín dụng trong cho vay đối với KHCN

Trong tài liệu “Financial Instittutions Management – A Modern Perpective” –

A.Saunder và H.Lange (1995) định nghĩa “Rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm tàng khi

NH cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là khả năng các luồng thu nhập dự tính mang lại từ khoản cho vay của NH không thể được thực hiện đầy đủ về cả số lượng và thời hạn”.

Trong tài liệu “Analyzing Banking Risk” - Henie Van Grenning & Sonja

Brajovic Bratanovic (2009) “Rủi ro tín dụng được định nghĩa là nguy cơ mà người

đi vay không thể chi trả tiền lãi hoặc hoàn trả vốn gốc so với thời hạn đã ấn định

trong hợp đồng tín dụng” Rủi ro tín dụng tức là việc chi trả bị trì hoãn hoặc tồi tệ

hơn là không chi trả được toàn bộ, điều này gây ra sự cố đối với dòng chu chuyểntiền tệ và ảnh hưởng tới khả năng thanh toán của NH (The World bank)

Theo Darrell Duffie Kenneth J.Singleton (2003) “Rủi ro tín dụng là rủi ro do

sự thay đổi trong giá trị kết hợp với sự thay đổi không được mong đợi trong chất lượng tín dụng”.

Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Ngân hàng nhà nướcViệt Nam quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dựphòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức

tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì “Rủi ro tín dụng trong hoạt động NH

là tổn thất có khả năng xảy ra đối với NHTM do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”.

Từ các khái niệm trên cho thấy “Rủi ro tín dụng là những rủi ro có thể phátsinh khi NH cấp tín dụng nhưng khách hàng thực hiện không đúng nghĩa vụ Cụ thể,khi NH cho vay là “khách hàng không trả được nợ hoặc không trả được một phần

nợ gốc hoặc một phần nợ lãi”

Từ các khái niệm trên, tác giả nhận thấy“Rủi ro tín dụng trong cho vay đối với KHCN là khả năng xảy ra những tổn thất mà NH phải chịu do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết.”

2.1.4 Tác động và hậu quả của rủi ro tín dụng khoản vay cá nhân

 Đối với hoạt động kinh doanh NH

Hoạt động chủ yếu của NHTM là huy động vốn để cho vay Khi huy động vốn,các NHTM phải trả lãi và gốc đúng hạn cho khách hàng Khi rủi ro tín dụng tronghoạt động cho vay KHCN xảy ra NH không thu được hoặc thu chậm vốn tín dụng

đã cấp thì NH có thể mất cân đối trong việc thu chi, đọng vốn, kinh doanh khônghiệu quả Nếu một khoản vay bị mất khả năng thu hồi thì các nguồn vốn khác được

NH sử dụng để trả cho người gửi tiền, khi đến một giới hạn NH không còn đủ vốn

để trả cho người gửi tiền thì NH sẽ rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán,

nguy cơ gặp rủi ro thanh khoản, năng lực tài chính giảm sút, uy tín, sức cạnh tranhgiảm dẫn đến NH thua lỗ và hậu quả nghiêm trọng nhất là đi đến phá sản nếu không

có biện pháp xử lý, khắc phục kịp thời

 Đối với nền kinh tế xã hội

NHTM với chức năng của một tổ chức trung gian tài chính, khi rủi ro tín dụngtrong cho vay KHCN xảy ra NH sẽ thiếu vốn để cho vay hoặc dè dặt hơn trong chovay dẫn đến NH hạn chế cho vay làm ảnh hưởng đến tình hình sản xuất kinh doanhcủa người vay Trường hợp rủi ro tín dụng làm một NH bị phá sản người gửi tiền cótâm lý sợ mất tiền sẽ đồng loạt rút tiền tại các NHTM, tác động dây chuyền ảnhhưởng xấu đến các NH khác, khi đó nền kinh tế bị rối loạn hoạt động kinh tế mất ổnđịnh và ngưng trệ, quan hệ cung cầu, lạm phát, thất nghiệp, tệ nạn xã hội gia tăng,tình hình an ninh chính trị bất ổn

Ngoài ra, rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay KHCN cũng ảnh hưởng đếnnền kinh tế thế giới vì ngày nay các quốc gia đều có mối liên hệ về tiền tệ, đầu tưnên rủi ro tín dụng tại một nước sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế các nướcliên quan

Hệ thống NH giữ vai trò huyết mạch trong nền kinh tế, do đó khi rủi ro tíndụng trong hoạt động cho vay KHCN trong hệ thống NH gia tăng sẽ làm ảnh hưởngđến vị thế và hình ảnh của hệ thống NH – tài chính quốc gia cũng như toàn bộ nềnkinh tế của quốc gia đó

Như vậy, mức độ ảnh hưởng của rủi ro tín dụng trong cho vay KHCN là khácnhau: nhẹ nhất là NH bị sụt giảm lợi nhuận khi phải trích lập dự phòng, không thuhồi được lãi cho vay, nặng nhất khi NH không thu được vốn gốc và lãi vay, nợ thấtthu với tỷ lệ cao làm cho NH bị lỗ và mất vốn Nếu tình trạng kéo dài không khắcphục được NH sẽ bị phá sản, gây hiệu ứng dây chuyền tác động xấu đến hệ thống

NH nói chung và nền kinh tế nói riêng Do đó đòi hỏi các nhà quản trị NH phải hếtsức thận trọng và có những biện pháp thích hợp nhằm giảm thiểu rủi ro trong chovay đối với KHCN

2.2 Khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân

2.2.1 Khái niệm khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân

Trong quá trình thẩm định và xét duyệt khoản vay của KHCN thì đánh giáKNTN vay của khách hàng là việc đánh giá khách hàng có khả năng thực hiện đầy

đủ và đúng hạn nghĩa vụ nợ của mình khi đến hạn hoặc trong một khoảng thời gianxác định

Trên thế giới và tại Việt Nam chưa có khái niệm thống nhất về “KNTN vaycủa khách hàng” mà chỉ tập trung vào các biểu hiện đánh giá khách hàng không cóKNTN (hoặc “vỡ nợ”, “mất KNTN”, “xác suất không trả nợ cao”) Biểu hiện của

khách hàng không có KNTN vay theo Basel là “default - không có KNTN” và theo Nhóm chuyên gia tư vấn của Liên hợp quốc AEG là “ nonperfoming loan – nợ xấu”

Trong Basel Committee on Banking Supervison - 2006 tại Điều 452, Ủy banBasel cho rằng “default – không có KNTN vay” là những khách hàng có một hoặc

cả hai biểu hiện sau:

“- NH nhận thấy rằng khách hàng không có khả năng thực hiện nghĩa vụ thanh toán đầy đủ khi đến hạn, chưa tính đến việc NH bán tài sản (nếu có) để thu hồi nợ;

- Khách hàng có các khoản nợ vay đã quá hạn trên 90 ngày”

Ủy ban giám sát Basel đã nhấn mạnh tới khái niệm “mất mát có thể xảy ratrong tương lai” để giúp các NH định hướng nợ xấu Tuy nhiên, các NH thường dựavào biểu hiện thứ 2 “khách hàng có các khoản nợ vay quá hạn trên 90 ngày” vì vớibiểu hiện thứ nhất (như khách hàng bị khởi kiện, vướng vòng lao lý) nhưng ngườinhà khách hàng trả nợ thay thì NH thường không coi là khoản nợ xấu Do đó, biểuhiện thứ hai định lượng số ngày trả nợ được NH ưu tiên lựa chọn

Nhóm chuyên gia tư vấn của liên hợp quốc AEG (Advising Expert Group

Meeting 2004) định nghĩa nợ xấu như sau “về cơ bản, một khoản nợ được coi là xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày; hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận; hoặc

các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ” Hay nói cách khác: nợ

xấu được xác định dựa trên 2 yếu tố: (i) quá hạn trên 90 ngày; và (ii) khả năng thanhtoán bị nghi ngờ

Như vậy, khái niệm KNTN vay của KHCN không có định nghĩa cụ thể Tuynhiên, qua các khái niệm của Basel và của nhóm chuyên gia tư vấn AEG thì nợ xấu

và không có KNTN vay của KHCN được đánh giá thông qua hai biểu hiện :

(i) Khả năng thanh toán bị nghi ngờ (do khách hàng gặp rủi ro trong kinh doanh,khách hàng được gia hạn nợ, khách hàng bị khởi kiện )

(ii) Khách hàng có khoản vay bị quá hạn trên 90 ngày (gốc/lãi)

Bảng 2.1 cho thấy mối quan hệ giữa KNTN vay của khách hàng với quy định

về phân loại nợ đối với KHCN tại thông tư 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013

Bảng 2.1: Mối quan hệ giữa KNTN và kết quả phân loại nợ KHCN

ST KNTN của khách

Khách hàng không có 2

KNTN

(Nguồn: Thiết kế dựa trên tài liệu của Basel, AEG, và TT 02/TT-NHNN)

Trong luận văn này, tác giả đánh giá KNTN vay của KHCN dựa trên biểu hiệnthứ 2 “khách hàng có khoản vay bị quá hạn gốc/lãi trên 90 ngày”, do biểu hiện thứnhất khách hàng bị nợ xấu do nguyên nhân khách quan và xác suất xảy ra thấp,đồng thời khi NH nhận thấy biểu hiện thứ nhất của khách hàng thì thông thườngbiểu hiện thứ 2 đã xuất hiện kèm theo

2.2.2 Mối quan hệ giữa khả năng trả nợ vay và rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân

Về định tính, xuất phát từ khái niệm rủi ro tín dụng một phần nguyên nhân xảy

ra là do khách hàng “không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ

của mình theo cam kết” Do đó, KNTN vay của khách hàng là nguồn gốc, nguyênnhân dẫn đến rủi ro tín dụng.

Về định lượng, Theo quy định của Basel II, tổn thất tín dụng của một danhmục tín dụng có thể phân thành 02 loại: (i) Khoản tổn thất dự tính được (tổn thấttrong dự tính) – EL và (ii) Khoản tổn thất không dự tính được (Tổn thất ngoài dựtính) – UL

Trong đó, Tổn thất dự tính được (EL) là mức tổn thất trung bình có thể tínhđược từ các số liệu trong quá khứ NH có thể sử dụng chỉ tiêu tổn thất trong dự tínhlàm chuẩn để ra quyết định cho vay, nếu tổn thất trong dự tính của một khách hàngvượt quá một tỷ lệ theo quy định của NH, NH tự động từ chối cho vay với kháchhàng đó

Đối với mỗi khoản vay hay mỗi khách hàng:

+ Tỷ lệ tổn thất dự tính: EL = LGD* PD

+ Giá trị tổn thất dự kiến sẽ bằng: LGD*PD*EDA = EL*EDA

* LGD: Tỷ trọng tổn thất của NH trong trường hợp khách hàng không trả

được nợ Đây là tỷ trọng phần vốn bị tổn thất trên tổng dư nợ tại thời điểm kháchhàng không trả được nợ LGD không chỉ bao gồm tổn thất về khoản vay mà còn baogồm các tổn thất khác phát sinh khi khách hàng không trả được nợ, đó là lãi suấtđến hạn nhưng không được thanh toán và các chi phí có thể phát sinh như: chi phí

xử lý tài sản thế chấp, các chi phí cho dịch vụ pháp lý và một số chi phí liên quan.LGD có thể được tính bằng công thức: LGD=(EDA – Số tiền có thể thu

LGD cũng có thể được coi là: 100% - tỷ lệ vốn có thể thu hồi được Theo

thống kê của ủy ban Basel, tỷ lệ thu hồi vốn thường mang giá trị rất cao (70%

80%) hoặc rất thấp (20% - 30%) Theo nghiên cứu của Ủy ban Basel, yếu tố giữ vaitrò quan trọng nhất quyết định khả năng thu hồi vốn của NH khi khách hàng khôngtrả được nợ là TSBĐ của khoản vay và cơ cấu TSBĐ

* PD: Xác suất không trả được nợ của khách hàng

* EDA: Dư nợ của khách hàng tại thời điểm khách hàng không trả được nợ

Như vậy, xét cả hai khía cạnh định tính và định lượng thì xác suất khách hàngkhông trả được nợ (KNTN vay của khách hàng) có mối quan hệ chặt chẽ đối với rủi

ro tín dụng và xác định mức độ tổn thất tín dụng

2.2.3 Sự cần thiết đo lường khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân

- Thứ nhất, tính hấp dẫn của phân khúc cho vay cá nhân: Đây là phân khúc

hấp dẫn do chênh lệch lãi suất giữa huy động và cho vay cao hơn khách hàng doanhnghiệp

Quy mô mỗi khoản vay nhỏ nhưng tổng quy mô các khoản vay cá nhân cũngkhá lớn do tài trợ các nhu cầu vốn đa dạng của cá nhân, hộ gia đình trong xã hội.Tuy nhiên, các khoản vay cá nhân thường có độ rủi ro cao hơn đối với doanh nghiệp

do chất lượng thông tin do khách hàng cung cấp thường không cao và việc thu thậpthông tin không dễ dàng Tư cách khách hàng là yếu tố quan trọng, quyết định sựhoàn trả của khoản vay, song nó lại là yếu tố định tính, rất khó xác định Nguồn trả

nợ của KHCN chủ yếu từ thu nhập của người vay, có thể gặp những biến động lớnphụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của khách hàng, đặc biệt nếu người vay chết, NH

sẽ khó có khả năng thu hồi nợ

- Thứ hai, yêu cầu quy định pháp lý trong lĩnh vực NH:

Các quốc gia trên thế giới đều yêu cầu các NH phải thực hiện phân loại tài sản

có KNTN trong danh mục kinh doanh của mình Tuy nhiên, có sự khác biệt trongquy định tiếp cận phân loại nợ: phân loại nợ là trách nhiệm của nhà quản lý hoặc chỉ

là vấn đề báo cáo giám sát Tại một số quốc gia như Mỹ, Đức, cơ quan quản lý nhànước trong lĩnh vực NH đưa ra các tiêu chuẩn phân loại nợ, các NHTM thực hiệnphân loại nợ theo quy định Trong khi đó, tại một số quốc gia như Anh, Hà Lan,Pháp, Italy thì các nhà quản lý NH có trách nhiệm phát triển các quy định và phân

loại nợ nội bộ, các cơ quan giám sát NH chỉ giới hạn ở việc đưa ra ý kiến xem cácquy định đã đầy đủ và có được thực hiện phù hợp, thống nhất hay chưa?

Tại Việt Nam, việc đánh giá khách hàng có KNTN là yêu cầu bắt buộc đối vớicác tổ chức tín dụng và hiện tại việc thực hiện phân loại nợ tại các tổ chức tín dụngđược thực hiện thống nhất theo hướng dẫn tại Thông tư 02/TT-NHNN ngày21/01/2013

- Thứ ba, đo lường KNTN vay của khách hàng đồng thời với việc đo lường

rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay Hậu quả của rủi ro tín dụng như đã trình

bày ở trên cho thấy khi rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay KHCN xảy ra sẽ gây

ra những tổn thất to lớn ảnh hưởng đến lợi nhuận, hoạt động kinh doanh của NH.Thời gian xử lý, giải quyết một khoản nợ xấu trong nhiều trường hợp mất nhiềunăm, NH phải phân công cán bộ xử lý khoản nợ xấu làm giảm nguồn lực hoạt độngcủa NH Đồng thời, không phải khoản nợ nào cũng thu được đầy đủ gốc và lãi,nhiều trường hợp khi xử lý TSBĐ xong phần còn lại không đủ để thanh toán đầy đủnghĩa vụ nợ gốc và lãi tại NH; NH phải xem xét miễn, giảm lãi

Do đó, để hạn chế rủi ro tín dụng phải làm tốt từ khâu phòng ngừa cho đếnkhâu giải quyết hậu quả do rủi ro gây ra, cụ thể như: dự báo, phát hiện rủi ro tiềm

ẩn, phát hiện những biến cố không có lợi, ngăn chặn các tình huống không có lợi đã

và đang xảy ra và có thể lan ra phạm vi rộng Trong đó, cụ thể nhất là đo lườngKNTN vay của khách hàng

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân

Nhân tố ảnh hưởng đến KNTN của KHCN rất đa dạng, tập trung vào 04nhóm nhân tố chính: nhân tố từ phía khách hàng, nhân tố liên quan đến đặc điểmsản phẩm vay, nhân tố từ phía ngân hàng và nhân tố từ nền kinh tế

2.3.1 Nhân tố từ phía khách hàng

Các nhân tố thuộc về đặc điểm của khách hàng có ảnh hưởng đến KNTN vay:

 Nhân tố nhân thân: phản ánh các điều kiện cơ bản, nội tại ảnh hưởng đến

khả năng giải quyết khó khăn và thực hiện cam kết trả nợ của khách hàng Nhân tốnhân thân bao gồm: tuổi tác, giới tính, dân tộc, tình trạng hôn nhân, trình độ học

vấn, ý thức trả nợ, hành vi vi phạm, gian lận trước đây của khách hàng, tình hìnhsức khỏe …



Nhân tố nghề nghiệp: các nhân tố liên quan đến nghề nghiệp của khách hàng

và người đồng trả nợ phản ánh tính ổn định trong công việc và nguồn thu nhập trả

nợ của khách hàng Các nhân tố liên quan yếu tố nghề nghiệp khách hàng bao gồm:thời gian công tác/số năm trong nghề, chức vụ hiện tại trong công việc, ngành nghềkhách hàng đang làm việc, kinh doanh

 Nhân tố về điều kiện sống của khách hàng: có tác động, chi phối đến

nguồn tài chính thanh toán nợ vay của khách hàng Các nhân tố liên quan bao gồm:quy mô hộ gia đình, số người phụ thuộc, khách hàng có sở hữu nhà, các tài sảnkhách hàng đang sở hữu (xe, bất động sản, tiền gửi tiết kiệm ), hình thức cư trú củakhách hàng tại tỉnh, thành phố chi nhánh cho vay

 Nhân tố về tình hình tài chính khách hàng: Các thông tin tài chính, các

mối liên hệ tài chính của khách hàng là cơ sở quan trọng nhất cho thấy KNTN vaycủa KHCN Các nhân tố ảnh hưởng bao gồm: thu nhập ròng hàng tháng tổng, nợphải trả hàng tháng, tổng dư nợ hiện tại, số lần vay nợ mới trong năm, khách hàng

có sử dụng vốn vay đúng mục đích,…

2.3.2 Nhân tố liên quan đến đặc điểm sản phẩm vay

- Lãi suất vay: là cái giá khách hàng phải trả cho NH khi sử dụng vốn vay Lãi suất vay càng cao thì khả năng khách hàng sắp xếp được nguồn trả nợ càng giảm

- Số tiền vay: có liên quan trực tiếp đến nguồn thu nhập trả nợ, thời gian côngtác/số năm trong nghề, quy mô hoạt động kinh doanh của khách hàng hoặc mốiquan hệ giữa khách hàng và NH, có thể là một chỉ báo cho rủi ro tín dụng Cáckhoản vay nhỏ thường liên quan đến khách hàng có thu nhập thấp, quy mô kinhdoanh nhỏ nên có rủi ro lớn hơn, KNTN kém hơn Ngược lại các khoản vay có quy

mô lớn liên quan đến khách hàng có thu nhập cao, quy mô kinh doanh lớn nên tàichính đa số là bền vững, đồng thời NH giám sát nghiêm ngặt hơn nên rủi ro không trả được nợ thấp hơn

- TSBĐ nợ vay: giúp giải quyết một phần trường hợp rủi ro đạo đức của kháchhàng do sự bất cân xứng thông tin giữa khách hàng và NH Một số sản phẩm vay cánhân, NH yêu cầu khách hàng phải có TSBĐ để đảm bảo khách hàng thực hiệnđúng cam kết trả nợ trong hợp đồng.

2.3.3 Nhân tố từ phía ngân hàng

- Kỳ hạn vay: Từ áp lực về nguồn vốn và lợi nhuận, NH hướng khách hàngvay sản xuất kinh doanh đến kỳ hạn vay ngắn, lãi suất thấp, dẫn đến kỳ hạn vayngắn hơn với chu kỳ sản xuất kinh doanh và dòng tiền của khách hàng dẫn đếnkhách hàng quá hạn Trường hợp NH áp dụng kỳ hạn vay dài hơn chu kỳ sản xuấtkinh doanh của khách hàng thì khách hàng có thể sử dụng vốn sai mục đích, hoặcbắt đầu vào chu kỳ sản xuất kinh doanh mới thay vì trả nợ NH Khách hàng mấtKNTN vay do nhân tố này còn do NH luôn ấn định phí trả nợ trước hạn, hay thu hồilãi suất ưu đãi trong trường hợp khách hàng trả nợ trước hạn

- Năng lực và phẩm chất đạo đức của CBTD: ảnh hưởng đến quyết định lựachọn đúng khách hàng có KNTN để cho vay Nếu CBTD có năng lực và phẩm chấtđạo đức tốt thì khả năng ra quyết định cho vay đối với khách hàng không có KNTN

sẽ thấp hơn so với CBTD không có năng lực và phẩm chất đạo đức

- Chính sách, quy trình, quy định cho vay đối với KHCN: nếu chính sách, quytrình, quy định cho vay của NH chặt chẽ thì CBTD có nhiều căn cứ để đánh giáKNTN vay của khách hàng, từ đó có quyết định cho vay đúng khách hàng cóKNTN Đồng thời với quy trình, quy định cho vay chặt chẽ lãnh đạo NH dễ dàngphát hiện ra các trường hợp CBTD cho vay đối với KH không đủ điều kiện vay,hoặc không có KNTN vay Ngược lại, nếu chính sách, quy định, quy trình cho vaykhông chặt chẽ, sơ hở thì CBTD dễ sai lầm cho vay khách hàng không có KNTN,hoặc CBTD có điều kiện lợi dụng sơ hở trong quy định, quy trình cho vay để chovay đối với khách hàng không có KNTN nhằm thu lợi ích riêng cho bản thân

- Sự cạnh tranh giành giật thị phần giữa các NH: với mục tiêu gia tăng thịphần, tăng trưởng dư nợ vay, các NH giao các chỉ tiêu tăng trưởng dư nợ cho vay và

cả nể, cho qua các sai phạm dẫn đến rủi ro không phát hiện các khách hàng không

có KNTN hoặc không đáp ứng các điều kiện vay nhưng vẫn được cho vay

2.3.4 Nhân tố từ nền kinh tế

- Các yếu tố: thiên tai, dịch bệnh, sự thay đổi trong chính sách kinh tế, lạmphát, lãi suất, gia tăng trong giá nguyên vật liệu đầu vào có thể ảnh hưởng đến kếtquả kinh doanh của khách hàng dẫn đến khó khăn về tài chính và mất KNTN vayNH

- Nếu như nền kinh tế suy thoái, bị đình trệ có thể dẫn đến hoạt động kinhdoanh của khách hàng không ổn định, người lao động trong các cơ quan, doanhnghiệp bị giảm lương, sa thải, giảm nguồn trả nợ NH

- Tình hình chính trị bất ổn định có thể dẫn tới sự bất ổn trong xã hội, KNTN vay của khách hàng sẽ bị ảnh hưởng theo

2.4 Nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng cá nhân

Hệ thống điểm tín dụng đối với khoản vay KHCN đã được sử dụng rộng rãibởi nhiều tổ chức tín dụng trên thế giới do hệ thống này giúp dự đoán khả năng xảy

ra rủi ro tín dụng khi khách hàng đề nghị cấp tín dụng Hệ thống điểm tín dụng về

cơ bản được xây dựng dựa trên những nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay củaKHCN

Tuy nhiên trên thế giới vẫn có một vài nghiên cứu sử dụng các mô hình toánhọc ước tính được một cách hiệu quả KNTN của khách hàng vay, các biến được lựachọn và trọng số của từng biến trong các nghiên cứu này chủ yếu dựa vào kinhnghiệm và phán đoán mà không có bất kỳ lý thuyết nào hỗ trợ Một số nghiên cứuđiển hình cụ thể như sau:

- Trong nghiên cứu của Sullivan and Fisher (1988), các tác giả đã ước tính

mối quan hệ giữa những biến kinh tế - xã hội và rủi ro tín dụng tiêu dùng bằng cách

sử dụng phương pháp phân tích đơn biến và đa biến của mẫu gồm 3.824 khách hàngtrong khảo sát vào năm 1983 tại Mỹ Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng: việc chậm trả

nợ của khách hàng có mối quan hệ nghịch biến với sự gia tăng trong thu nhập vàtuổi tác của khách hàng Tỷ lệ khách hàng gặp khó khăn trong trả nợ rất cao (37%)đối với nhóm có thu nhập thấp, dưới 10,000 USD và rất thấp (7%) đối với nhóm cóthu nhập cao từ 50,000 USD trở lên Khi tuổi tác của chủ hộ càng lớn thì khả nănggặp khó khăn trong trả nợ càng thấp Đồng thời, bất kể ở mức thu nhập nào, kháchhàng không có hoặc có ít các tài sản có tính thanh khoản cao sẽ có khuynh hướnggặp khó khăn trong trả nợ

Trong nghiên cứu này, những người ở nhà thuê sẽ gặp khó khăn trong trả nợ sovới người sở hữu nhà riêng Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc chậm trả nợ thườngxảy ra đối với khách hàng: là người da màu hoặc gốc Tây Ban Nha, người có trình

độ học vấn thấp, người có tỷ số tổng nợ phải trả/tổng thu nhập cao Có tồn tại mốiquan hệ giữa KNTN vay đúng hạn với loại hình tổ chức tín dụng khách hàng quan

hệ, cụ thể trong lịch sử khách hàng có quan hệ tín dụng NH có xác suất chậm trả nợthấp hơn khách hàng có quan hệ với các các công ty tài chính

- Canner and Luckett (1990) đã dùng phương pháp phân tích logit đa nhân tố

để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay của KHCN trong mẫu gồm1.534 khách hàng nghiên cứu từ năm 1990 - 1991 Kết quả cho thấy: lịch sử bị từchối cấp tín dụng là dự đoán có ý nghĩa quan trọng nhất về việc khách hàng có khókhăn trong việc trả nợ, quy mô gia đình, chủng tộc có mối quan hệ khẳng định đốivới việc khó khăn trong trả nợ Mặt khác, thu nhập của chủ nhà không có ý nghĩathống kê đối với KNTN vay của khách hàng

- Nghiên cứu của Tongxiao (Catherine)Zhang and Sharon A.DeVaney (1999) sử dụng mô hình hồi quy logistic với dữ liệu nghiên cứu tại Mỹ vào năm

1995, mẫu dữ liệu gồm 2.715 hộ gia đình cho thấy rằng những người trẻ tuổi, thu nhập hàng năm thấp, có nhiều người phụ thuộc, ở nhà thuê, có tỷ số tổng nợ/tổng tài

sản lớn thì hầu như khó khăn trong thanh toán nợ Các nhân tố: thái độ đối vớikhoản vay, trình độ học vấn, chức vụ trong công việc, tỷ số tổng tài sản có tínhthanh khoản/tổng nợ thì không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu của tác giả

- Nghiên cứu của Deborah D.Godwin (1999) về việc dự đoán khó khăn trong

trả nợ vay của KHCN tại Mỹ giai đoạn 1989 – 1993 với mẫu dữ liệu gồm 1.479 hộgia đình Với phương pháp phân tích đa biến, kết quả nghiên cứu cho thấy nhữngngười có khó khăn trong trả nợ thường là khách hàng trẻ tuổi, người da trắng, sởhữu nhà lớn, có thái độ tích cực đối với tín dụng và đã từng có khoản vay quá hạntrước đây, có tài sản thế chấp, có khoản nợ mua sắm tài sản dài hạn, có sự hỗ trợ tàichính từ người thân thuộc, bạn bè và có bất động sản giao dịch trong khoảng thờigian từ 1986 - 1989

- Vương Hoàng Quân và ctg (2006) đã sử dụng phương pháp thống kê, và

mô hình hồi quy logit để đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến KNTN vay củaKHCN tại NH Techcombank Mẫu dữ liệu nghiên cứu gồm 1.727 khách hàng Kếtquả nghiên cứu:

+ Các nhân tố có quan hệ đồng biến với KNTN vay của khách hàng: Mức thu nhập hàng tháng, chênh lệch thu nhập và chi tiêu, giá trị tài sản khách hàng

+ Các nhân tố có quan hệ nghịch biến với KNTN vay của khách hàng: trình độhọc vấn, loại hình công việc, thời gian công tác, tình trạng hôn nhân, nơi cư trú, thờigian cư trú, số người phụ thuộc, phương tiện đi lại, phương tiện thông tin, giá trị cáckhoản nợ, quan hệ với Techcombank, uy tín trong giao dịch

- Nghiên cứu Dinh Thi Huyen Thanh and Stefanie (2006) sử dụng dữ liệu

thu thập từ một NHTM tại Việt Nam vào năm 2005 đưa vào mô hình hồi quy logitmục tiêu xây dựng mô hình điểm tín dụng trong cho vay cá nhân, góp phần hỗ trợcho quyết định cho vay của NH Thông qua xây dựng thang điểm cho từng nhân tố,tác giả cũng cho thấy các nhân tố có ảnh hưởng đến KNTN vay của KHCN tại ViệtNam Kết quả tìm thấy của tác giả như sau:

+ Các nhân tố ảnh hưởng có ý nghĩa đến KNTN vay của KHCN bao gồm: thờigian quan hệ tín dụng với NH, giới tính, số lượng khoản vay, thời hạn khoản vay,

tài khoản tiền gửi tiết kiệm, vùng cư trú, tình trạng nhà ở, có tài khoản thanh toán,giá trị TSBĐ, số người phụ thuộc, thời gian cư trú ở chổ ở hiện tại, tình trạng hônnhân, loại TSBĐ, có số điện thoại nhà – số điện thoại cố định, trình độ học vấn, mụcđích vay.

+ Các nhân tố không có ý nghĩa đến KNTN vay của KHCN bao gồm: thunhập, nghề nghiệp, loại hình tổ chức làm việc, thâm niên công tác, tuổi tác, số điệnthoại di động

Như vậy, qua các nghiên cứu cho thấy một số nhân tố sau có ảnh hưởng đếnKNTN của KHCN:

Bảng 2.2: Tổng hợp các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến