Tư tưởng triết học kinh tế trong tác phẩm lí thuyết về công lí của john rawls luận án TS CNDVBC CNDVLS 5 01 02

Tuy váy, các nhá kinh té hgc lai khai thác \í thuyét eüa Rawls ó góc dg kinh té, cháng thé má óng duge coi nhu mót táe giá trong Lieh sü các tu tuóng kinh té, lí luán eüa Rawls vé cóng b

^^¡P^^^:xr^7

DÁí HOC QUÓC GSA HÁ N^l

DAI HOC KHOA HOC XÁ HQ\ VÁ NHÁN VÁN

lET HOC KINH T

TRIÉT HOC

''- HOI, HAM 2005

A^J

r.i ' 7 9

DAI HOC QUOC GIA HA NOI

TRUÓNG DAI HOC KHOA HOC XÁ HÓI VÁ NHÁN VÁN

TRAN THAO NGUYÉN

yv^

TÜ TUONG TRIET HOC KINH TE

TRONG TAC PHAM LÍ THUYÉT VE CÓNG LÍ

CÚA JOHN RAWLS

Chuyén nganh : CNDVBC&CNDVLS

Masó: 5.01.02

LUÁN ÁN TIEN SY TRIÉT HOC

Hiróng dan khoa hoc: - (íS TS Lé Hü'u NghTa

_ „ _ - PGS TS Doán Quang Tho

OAI HOC Q u e viA ti.í rooi

TRUNG TÁM THÓNG 'M • ¡nil ; ifw

V-U/ 5?^

Há Nói - Nám 2005

MUC LUC

LÓI CAM DOAN

MÓDAU 1 CHUONG 1 JOHN RAWLS VÁ TAC PHAM LÍ THUYÉT VE CÓNG LÍ 8

L 1 NTiá triét hoc John Rawls vá Lí thuyét vé cóng lí 8

CHLONG 2 CÓNG LÍ NHU LÁ CÓNG BÁNG - QUAN NIÉM NEN TÁNG

TRONG TU TUÓNG TRIÉT HOC KINH TÉ CÜA JOHN RAWLS 46

2.L Triét hoc kinh tévá khái niém cóng báng 46

2.1.1 Vé khái niém triét hoc kinh té 46

2/1.2 Cóng lí nhu lá cóng báng - mót giá tri 59

2.2 Nhürng van dé phuotig pháp luán vá chuán tac cúa Lí thuyét vé cóng lí 83

2.2.1 Cóng lí nhu lá cóng báng- giái pháp cho tinh trang xung dót giüa cóng bang xá

hoi \á hiéu quá kinh te 84

2.2.2 Hai nguyén tac: Tu" do vá cóng lí - nén móng cüa khc uóc xá hói 88

2.2.3 Van dé quyén phán phói lai 95

2.2.4 Vé vai tro cüa nhá nuóc trong viec thuc hién cóng báng xá hói 103

CHUONG 3 MÓT SO GIÁ TRI VÁ HAN CHE CÜA LÍ THUYÉT VÉ CÓNG LÍ 114

3.1 NhCrng dóng góp cúa Lí thuyét vé cóng \i cho su phát trien h' luán 114

3.1.1 Van dé su dói láp cüa cóng báng xá hói vá cóng báng thü tuc 115

3.1.2 Van de cóng báng xá hói trong phán phói 126

3.1.3 Van dé binh dáng vé ccf hói 136

3-1.4 Van dé binh dáng vé thi truang vá các nguón k/c 142

3.2 Mót só han che cüa Lí thuyét vé cóng lí 151

3-2.1 Nhirng han che vé lí luán 151

3.2.2 Su bat luc trong viéc thuc thi Lí thuyét vé cóng lí a phuang Táy hién nay 162

KÉT LUÁN 167 DANH MUC CÁC CÓNG TRINH KHOA HOC CÓ LIEN QUAN DEN NÓI DUNG

LUÁN ÁN DÁ CÓNG BO 171

TAI LIÉU THAM KHÁO 172

PHU LUC 1 CHÚ GIÁI THUÁT NGÜ(GLOSSARY) 178

PHU LUC 2 CÁU CHUYÉN VE VI THAN CÓNG LÍ 182

PHU LUC 3 DANH MUC CÁC CÓNG TRINH CÜA JOHN RAWLS 184

MODAU

1 Tính cap thiét cüa dé tai

Nói vé yéu cáu dói mói cóng tac nghién ciíu h' luán, trong buói lám viéc vói Hoi dóng Lí luán Trung ucfng ngáy 29/1/2002, dóng chí Tóng Bí thu Nóng

Diíc Manh chi ro: ''Dói mói vá náng cao chát lugng cóng tac nghién cúu lí

luán, cóng tac giáng dgy lí luán lá dói hói búc xúc cúa Dáng Cóng tac nghién cúu lí luán phái gán vc/i su hiéu biét thuc tién Viét Nam vá nhüng van dé mói cúa thé'giói; tóng ké't thuc tién vá kinh nghiém nghién cúu khoa hoc cüa ta vci tiép thu có ehgn loe nhüng thánh tiCii nghién cúu khoa hgc cüa nhán logi; Nhán thúc dún,i^ Chú n,^hTa Mác Lénin vá Tu ticóno, Hó Chí Minh, dón^ thói nshién cúu dé hiéu thuc chát các hoc thuxé't nooái mác xít" (trích bái Tóng ké't thirc tién dé phát trien lí luán vá dúng lí luán de huóng dan, cát nghTa nhung van dé do thijc tién dát ra; Bao Nhán dan só ra ngáy 30/1/2002) Nhung hién

nay cóng tac nghién ciíu lí luán ván ''chua coi trgng viéc nghién cúu các tráo

hai khác" liéu "háu quá lá só dóng can bg lí luán thié'u hiéu biét róng rái vé kho táng tri thúc cúa loái ngiú/i, do dó khá náng /;/ han che" (Nghi quyét 01,

ngáy 28-3-1992 ciia Bo Chính tri Ban Cháp hánh Trung uong Dáng Cóng san

Viét Nam khoá VIII) Nhütig quan diém chí dao tren, mót mat da chi ra nhííng

han che' cüa cóng tac nghién ciJu lí luán a nuóc ta, mát khác cüng kháng dinh

viéc nghién ciíu triét hoc phuang Táy lá mót yéu cáu cüa viéc dói mó'i cóng tac nghién ciJu lí luán

Thtic té cho tháy, viéc nghién cúu triét hoc phuüng Táy chua duge dáu tu thíeh dáng nén khi hói nháp vói thé giói chúng ta khóng khói bó ngó, ihiéu tiJ tin Yéu cáu mói dói hói viéc tié'p can trié't hoc phuang Táy trong dó có triét hoc cüa MT can kháeh quan han, manh dan han, dáe biét phái thirc sir cáu thi, coi mó dé có gáng di sáu váo thijc chát các truang phái tu tuó'ng triét hoc eüa

loái nguai Phuang Táy phát trien nhanh hcm chúng ta háng trám nám, chác

chán a dó trí tue náy sinh nhiéu diéu kí diéu má chúng ta phái sóng hoá váo

mói có thé tim hiéu, khám phá duge Nghién cúu triét hoe phuang Táy dói hói chúng ta tu da bó nhijng dinh kién trong tu duy dé có thé tháu hiéu duge nhüng cái khác la dói vói chúng ta Vá tú dó, ta mói mó mang duge kién thúc nhát lá phát trien duge phuang pháp tu duy, cách tiép can nhüng tri thúc mói

la, mó ra cho ta mót thé giói dáy dü vé trí tué loái nguói Dó eüng lá cách suy nghL cách tiép can tíeh eirc dé phát trien nén triét hoe nuóc nhá

Ngáy nay cách mang Khoa hgc vá cóng nghé dang lám cho nhip diéu phát trien eüa thé giói dién ra vói mót toe dó ngáy eáng gia táng Triét hoe phuang Táy hien dai, dac biet lá các hoe thuyét ra dói váo nüa sau thé ki XX,

dá phán ánh duge quá trinh dáy bien dóng dó eüa thé giói hién dai vói nhüng thánh tuu, nhüng máu thuán, nghieh lí, phán ánh euóe dáu tranh xá hói dé tim kié'm nhüng phuang cách ton tai vá phát trien Vi thé viéc nghién cúu triét hoc phuang Táy hien dai mgt cách than trong, eij thé, có phé phán tren ca só quan diém cüa Triét hoe Mác Lénin, sé giúp chúng ta hiéu dáy dü han su phát trien tri thúc nhán loai, khán^ dinh tính dúm^ dan khoa hoc eüa triét hoc mác xít vá nhán thúc ngáy eáng dúng lí luán vé con duóng xáy dung CNXH eüa Dáng Cóng san Viét Nam

Luán án náy chon John Rawls (1921 - 2002) vá táe phám Lí thuyét vé

cóng lí cüa óng lám dói tugng nghién eúu, bói vi nhá triét hgc háng dáu náy

eüa nuóc MT nám 1971 dá cho xuát bán mót cuón sách eó ten "Lí thuyét vé

cóng If. Trong cuón sách náy Rawls dá dé cap den mót ván dé lí luán phúc

tap nhát, cüng lá mót thuc té nhúe nhói nhát eüa xá hói MT dó lá ván dé cóng

háng xá hói truóc tinh trang bát cóng xá hói gia táng Nhüng búc xúc vé cóng báng xá hói lá ván dé khóng riéng cüa nuóc MT, dáy lá ván dé gay go nhát cüa thé giói hién dai, bai vi cái nhán loai can khóng chi lá mót cuóc sóng vát chát thuán tuy vói vai tro chúa té cüa dóng tién má lá si; hái hoá cá vé vát chát vá

tinh thán Cóng báng lá diéu kién tói can thiét dé con nguai duge tir do, hanh phúc néu khóng giái quyét duge cóng báng xá hói thi chính xá hói tu bán, mót xá hgi vón ton tai nhó six bát cóng xá hói, cüng sé khóng thé tiép tue ton tai vá phát trien Han nüa, cóng báng con lá ma uóc, lá luang tri cüa nhán loai

tién bó, vi váy táe phám Lí thuyét vé cóng lí dá gáy tiéng vang lón vá nhüng

ván dé duge Rawls dua ra trong táe phám náy dá gáy tranh luán trong giói trié't

hoe phuang Táy suót han 30 nám qua Chính táe phám Lí thuyét vé cóng lí dá

dua John Rawls lén vi trí háng dáu cüa các nhá triét hgc Mí thé ki XX

*Tim hiéu tu tuóng triét hgc kinh té trong tac pham Lí thuyét vé cóng lí cúa John Rawls' lá chü dé nghién eiJii cüa Luán án, nhüng ké't quá nghién cúu sé góp phán giúp ta hiéu han triét hgc phuang Táy hién dai, hiéu bán chát

lí thuyét eüa J Rawls, tú dó có thé tiép thu nhüng giá tri vá chi ra nhüng han che cüa nó dé vugt qua

2 Tính hinh nghién cúu dé tai

Ra dói dá han 30 nám nay, tren thé giói nguói ta dá có nhiéu cóng trinh

nghién cúu vé John Rawls vá tac phám Lí thuyét vé cóng lí eüa óng Chúng ta

dé dáng tra cúu vé Rawls trong các tú dién triét hoe, hay trong các sách giáo

khoa nhu cuón Nháp món lí thuyét chính tri hien dgi cüa Norman P Barry, táe

giá cüa cuón sách náy dá dánh han mót phán dé bán vé lí thuyét eüa Rawls Tren hitemet chúng ta eó thé dé dáng tim dgc háng nghin bái viét vá nhüng tu liéu vé táe giá vá táe phám náy Trong nghién eúu, nguói ta thuang coi dáy lá hgc thuyét Trié't hgc dao dúc hay Triét hgc chính tri, nhung su tiép can nó ó

góc dó Triét hgc kinh téÚCi con mó nhat Tuy váy, các nhá kinh té hgc lai khai thác \í thuyét eüa Rawls ó góc dg kinh té, cháng thé má óng duge coi nhu mót táe giá trong Lieh sü các tu tuóng kinh té, lí luán eüa Rawls vé cóng báng xá hói duge dua váo phán tíeh trong sách giáo khoa Kinh té Vi nió cüa Robert

S.Pindyck vá Daniel L.Rubinfeld

Dgc giá ó Viét Nam duge biét den John Rawls vá Lí thuyét vé cóng lí cüa óng qua nhüng giói thieu ngán trong các táe phám dich nhu Lieh sü tu tuóng

kinh r^'táp 2 - Các táe gia duang dgi do Giáo su nguói Pháp A.Gélédan chü

bien (sách dich eüa Nhá Xuát bán Khoa hgc Xá hói nám 1996) Báng nhán quan kinh té hgc, táe giá cuón sách náy dá dat J Rawls ó phán cuói eüng eüa lieh sü tu tuóng kinh té eó lé khóng chi vi sir mói mé vá háp dan eüa lí thuyét,

má con vi nhüng tu tuóng dgc dáo cüa Rawls vé cóng lí nhu lá cóng báng sé lá stJ ggi mó cho nhüng suy nghT cüa chúng ta vé óng Giáo su A Gélédan coi Rawls nhu dáu ba chám ( ) tugng trimg cho cái gach nói cho sir tiép tue eüa

tu tuong kinh té trong tuang lai Dáng ehú y nüa lá cuón 'Nám duang dgi" do

NXB Truóng Dáng Trung uang Trung Quóc - Bác Kinh xuát bán nám 2000,

{bán dich cúa Vién Thóng tin khoa hgc - Hgc vién Chính tri Quóc gia Hó Chí Minh - tháng 6/2001), ó dó, nghién cúu vién Hoáng Hié'n Khói dá dánh cho Rawls mót vi trí khá quan trgng khi nói vé Chü nghTa tiJ do mói ó phuang Táy duang dai, óng duge coi lá nguói dá ké thúa tu tuóng cüa các nhá tu tuong lón

nhu John Locke, Montesquieu, J.Rousseau, Thomas Jefferson (A^d/7i duong

dgi lá ten mót trong nhüng sách nghién cúu bát buóe ó các truang dai hgc ó Trung quóc hién nay) Diéu náy cho tháy các nhá nghién eúu lí luán cüa Trung uong Dáng Cóng san Trung Quóc dá nhan tJiáy y nghTa quan trgng eüa

Lí thuyét vé cóng lí cüa J.Rawls

O nuóc ta, chúng ta ván quan tám dé'n viéc nghién eúu vá day cho sinh vién các truóng kinh té vé kinh té chính tri hgc, vé lieh sü các hgc thuyét kinh té', vé kinh té hgc, Trong các giáo trinh eüa các món hgc náy, các tu tuóiig, các hgc thuyét kinh té thuóng duge phán tíeh duói góc dó kinh té hgc, nhimg con cái cót lói cüa nó lá trié't hgc kinh té' thi háu nhu chua duge chú y Cüng phái nói thém ráng, các lí thuyét kinh té hién nay duge giáng day trong các truang dai hgc kinh té déu lá lí thuyét eüa kinh té thi truóng ra dói ó phuang Táy, do

dó khái niém triét hgc kinh té có thé sü diing lám cóng CLI nghién eúu lí luán

kinh té duang dai, nhung rát dáng tié'c lá sinh vién cüa chúng ta chua eó duge cóng cu nhan thúc náy

Tra Clin tú dién trié't hgc Cambridger (The Cambridger dictionary of Philosophy) dang duge sü diing róng rái trong cáe truang dai hgc ó Mí, ta tháy

có muc iii philosophy of economics (Triét hgc kinh té") bén canh các miie tú nhu philosophy of education, philosophy of hiology, philosophy of

history \am náy ra trong tói suy nghT: Phuang Táy nói chung vá nuóc MT nói riéng só dT eó sir phát trien kinh té nhanh chóng vá manh mé eó le phán nao nhó váo nhüng tu tuóng trié't hgc kinh té thám sáu trong thói quen tu duy cüa mgi nguói? bói vi néu xem xét triét hgc MT theo lói truyén thóng thi cháng eó

gi dáng ké, khóng thé so vói triét hgc Dúc, triét hgc Pháp Nhung néu nhin váo

nói dung eüa cáe giáo trinh triét hgc vá tai liéu tham kháo eüa sinh vién các truang dai hgc ó Mi hién nay ta tháy hg quan tám han den triét hgc trong các ITnh vire cu thé nhu tren Nhu váy lá khác vói truyén thóng tu bien cüa phuang Táy (Continental), chi quan tám den lí thuyét, ít chú y dé'n thirc hánh, thi ó Mí, nguói ta dá ehú y dé'n vai tro eüa triét hgc dan dát hoat dóng cüa con nguói trong túng ITnh vire cu thé Phái cháng dáy eüng lá ea só phuang pháp luán can thiét cho sinh vién thuóc các chuyén ngánh khác nhau khién cho hg vüng váng han trong dinh huóng nghién eúu vá trong táe nghiép khi ra truóng?

Nghién cúu vá giáng day vé Triét hgc hién dai ó ta dang lá mgt khó khan

vi chua duge dáu tu dúng múe Dac biét lá triét hgc eüa chính thói dai chúng

ta thi lai rát mó nhat, vi thé khóng thé cap nhát tri thirc nhán loai trong tinh hinh búng nó thóng tin vá toan cáu hoá nhu hién nay

Tóm lai ó nuóc ta cho dé'n nay ván chua có mót cóng trinh trié't hgc nao

nghién cúu vé nhá trié't hgc John Rawls vá Lí thuyét vé cóng lí

3 Muc dích vá nhiém vu

Mtic dích nghién eúu eüa Luán án lá nghién cúu Lí thuyét vé cóng lí cüa

John Rawls, lám ro ngi dung nhüiig tu ttrong triét hgc kinh té cüa nó, dua tren

quan diém mác xít dé dánh giá hgc thuyét náy, chi ra nhútig giá tri vá han ehé cüng nhüng khá náng eó thé van diing ó Viét Nam

NTiiém \Ti:

+ Giói thieu vé John Rawls vá tac phám Lí thuyét vé cóng lí eüa óng

+ Chiíng minh duge khái niém cóng lí nhu lá cóng hang eüa Rawls

(justice as faimess) lá sir thé hien tu tuóng triét hgc kinh té Lám ró mót só

ván dé phuang pháp luán (methodology) vá chuán táe (nonnaltive) trong Lí

thuyét vé cóng lí

+ Dánh giá Lí thuyét vé cóng lí, nhán dang nhüng giá tri, han ehé eüa nó

4 Ca sa lí luán vá phirong pháp nghién cúu

Luán án náy nghién eúu mót lí thuyét triét hgc thuóc Chü nghTa tu do ó

MT, vi thé' dé thiic hién nghién cúu, tói sü dung các khái niém vá các nhóm phuang pháp luán sau:

- Phuang pháp luán duge sü dung trong nghién ciai Luán án:

+ Hé thó'ng phuang pháp luán trié't hgc mác xít: Các phuang pháp luán phó bié'n eüa chü nghTa duy vát bien ehiíng vá duy vát lieh sü, dac biét lá phuong pháp kháeh quan vá bien chúng

+ Ngoái ra Luán án con sü dung mót só phuang pháp khác nhu: Phuang pháp phán tíeh tóng hgp, so sánh, lieh sü vá logie

- Mót só khái niém triét hgc phuang Táy hién dgi dicgc sü dung trong

nghién cihi: Khái niém Triét hgc kinh té (philosophy of economics); Khái niém Cóng báng (Justice); Khái niém Binh dáng (Equality)

5 Dói tugng vá pham vi nghién cúu

Dói tugng nghién cúu cüa Luán án náy lá nhüng tu tuóng triét hgc kinh té

trong táe phám Lí thuyét vé cóng lí cúa John Rawls

Luán án duge giói han trong pham vi nghién eúu lá mói quan hé giüa kinh té vói chính tri vá dao dúc cüa thuc tién xá hói MT vá phuang Táy thé ki

XX - eó chú y den truyén thó'ng vá duang dai Ngoái ra, nghién ciiu cüa Luán

án có hén he vói miic tiéu vá con duóng thiic hién cóng báng xá hói ó nuóc ta

hién nay (giói han trong nhüng luán diém có lien quan den lí thuyét cüa J.Rawls nhu: ván dé phán phói cóng báng, dám bao sir cóng báng vé ca hói, vé khá náng thuc hién cóng báng cüa nhüng nguói ít lgi thé nhát, vai tro eüa Chính phü dé dám bao cóng báng xá hói )

6 Dóng góp mói vé mat khoa hoc

- Néu ra bán chát cüa tu tuóng trié't hgc kinh té trong Lí thuyét vé cóng lí

eüa Rawds vá y nghTa cüa nó

- Giói thieu thém mót táe giá cüa Chü nghTa tu do trong triét hgc phuo'ng Táy hién dai theo quan diém cüa triét hgc Mác- Lénin

- Dira tren lap truang mác xít dé dánh giá nhám chi ra nhüng giá tri vá han che trong Lí thuyét vé cóng lí cüa Rawls

7 Y nghia cüa luán án

- Luán án có thé dúng lám tai lieu tham kháo phue v\i cho viec giáng day

vá nghién ciJu món trié't hgc phircmg Táy hien dai nói chung vá cho sinh vién các truóng kinh té

- Nhüng két quá vé phuang pháp nghién eúu cüa luán án sé góp phán váo viéc dói mói cóng táe nghién cúu lí luán theo tinh thán Nghi quyét 01 eüa Bó Chính tri, Ban Cháp hánh trung uang Dáng khoá VIII

8 Két cáu cüa luán án

Ngoái phán Mó dáu, Két luán, Danh muc tai liéu tham kháo vá Phu lite, luán án góm 3 chuang vói 6 tiét

CHUONG1 JOHN RAWLS VÁ TAC PHAM LÍ THUYÉT VE CÓNG LÍ

Lí thuyét vé cóng lí lá táe phám ra dói dá han 30 nám, nhung dói vói dgc giá Viet Nam thi dé'n nay táe phám náy vá tac giá cüa nó ván con xa la Phuang pháp luán eüa triét hgc mác xít dói hói chúng ta phái tiép can den lí thuyé't náy tú nhüng diéu kién ra dói vá tién dé lí luán eüa nó Nghién cúu vé nhüng diéu kién lieh sü, kinh té', xá hói cüa nuóc MT sé giúp ta hiéu tai sao lí thuyé't náy lai ra dói ó MT vá lán theo cái logie nói tai cüa lieh sü triét hgc ta

tháy Lí thuyét vé cóng lí cüa John Rawls lá su ké thúa trié't hgc cüa I.Kant,

Chü nghTa tu do có dién vói Thuyét Khé iróc xá hói vá Thuyét Vi lgi Dáy lá

su ké thúa có phé phán vá phát trien, do dó, chuang náy cüng sé dánh mót phán dé nghién ciru vé nhüng tién dé lí luán náy

1 1 Nhá triét hoc John Rawls vá Lí thuyét vé cóng lí

1.1.1 Vái nét vé nuóc MT

Nuóc MT duge coi lá mót quóc gia tiéu biéu cho CNTB ó thé ki XX vi ó

dó có mót tóc dó phát trien cao vé kinh té, vé khoa hgc cóng nghé Nuóc MT hién dai, nhung nuóc MT con lá mót thue thé xá hói dáy máu thuán Nuóc MT thé ki XX có nhüng nhu cáu mói vé lí luán, dac biet lá triét hgc Nhüng nghién

cúu cüa phán náy nhám tim ra nhüng can cú kháeh quan cho sir ra dói Lí

thuyét vé cóng lí cüa Rawls

"Nuóc MI rát tré trung", mót nhá lieh sü dá thót lén cáu náy khi mó dáu cho nhüng binh luán vé lieh sü nuóc MT Quá thát, khi ehé dó phong kié'n dá phát trien manh mé ó cháu Au, thi cháu MI ván lá vüng dát chua ai biét den, Mái den nám 1492, Christophe Colomb mói tim ra cháu MT vá bát dáu cho su chinh phue mót luc dia mói SiJ chinh phue muón man náy cüng chính lá su du nháp phuong thúc san xuát TBCN dá có ó cháu Au sang mót vüng dát con

hoang sa vá dáy húa hen, nó cüng có nghia lá bát dáu mót ton tgi xá hói mói

Nhüng nguói Anh, nguói Pháp, nguói Táy Ban NTia, nguói Há Lan, nguói Italia.,, déu tim dé'n cái bó bien phía Dóng hoang vu vói nhüng cüa sóng, nhüng vinh, nhüng dám láy bi chia cát bói dáy núi Alleghanies hiém tro dé tién hánh cuóc chinh phiic vá dáy lüi dan nhüng thó dan nguói Indien vé phía Táy vá tan sát hg, Giüa nhüng ké di xám luge ngáy áy cüng có mót cuóc chay dua vá canh tranh khóng ngai nghi Ban dáu nguói Pháp tháng thé khi chié'm duge cá mót vúng róng lón ó luu vue sóng Mississíppi dé dimg lén ó dó thánh phó New Orléans Nhung den giüa thé ki XVIII thi nguói Anh lai tó ra có iru thé han trong cuóc chay dua vói su chié'm giü vüng Massachuset, Boston vá New York, theo dó cu dan dóng dúc dan lén, hg déu lá nguói nháp cu chü yéu

tü cháu Au nhung vói mót ty le chénh léeh 1/30 (túc la cú 1 nguói Pháp ra di khói qué huong duge so vói 30 nguói Anh), diéu náy dá lám cho ngón ngü vá ván hoá Anh tro thánh thóng tri Lieh sü ván dan trói vá duóng nhu nuóc MT lá mién dát húa cho nhüng con nguói khao khát ttr do muón phá bó nhüng thánh kién xá hgi ván con dé náng ó cháu Au giá coi hay các cháu luc khác lac háu, khao khát thá súc lám giáu Nhüng ngirói dan den tú kháp nai tren thé giói dá lám cho nuóc MI tro thánh mót quóc gia cüa dan nháp cu (Nuóc MI ngáy nay

eó han 260 triéu dan trong dó 1/10 dan duge sinh ra ó nuóc ngoái), lám clio nuóc MI có mgt nén ván hoá da dang vá da nguyén vé chính tri Tlié ki XX, nuóc MI tro thánh nuóc có nén kinh té phát trien sói dgng, vói mót lói sóng

MT dang dua váo súc manh kinh té eüa minh hóng áp dat cho thé giói trong xu thé toan cáu hoá ngáy nay

Hé thó'ng kinh té cüa nuóc MI lá he thóng TBCN, Hién pháp MT duge

sogn tháo mót phán dé bao ve quyén só hüu tu nhán vá dua ca che quán ly thíeh hgp cho nén kinh té ngáy eáng mó róng dita tren só hüu tu nhán vé vón

vá dát dai. Tuy nhién, nén kinh té MI khóng phái lá nén kinh té tu do hoán háo, dé mác cho tu nhán kinh doanh Tú thé ki XIX dé'n nay, các chính quyén

lien bang dá luón luón dua ra các chính sách, luát lé quy dinh hoat dóng kinh doanh Chính phü MT rát chuóng cáe quy dinh buón bán kinh doanh duge dé xuát bói các hói dóng, các nhóm chuyén gia, trong khi lai cho phép các phuang tién san xuát nám trong tay tu nhán chú khóng quóc hüu hoá truc tiép

nhu ó các nuóc cháu Au Thuc tién cüa nuóc MI cho tháy, su can thiép cüa

Chính phü lien bang váo nén kinh té táng ró rét váo nhüng nám 1930 (hgc thuyét Keynes) Nhung sau dó, váo thói eüa Tóng thóng F D Roosevelt (1933-1945), thát nghiép tren quy mó lón vá su giám sút trong san xuát dá

buóe óng ta phái dua ra các chính sách kinh té xá hói mói "new deal" nhám

lám giám bót nhüng ánh huóng cüa cuóc dai suy thoái Chính phü MI ngáy eáng quan tám han den viec quán ly kinh té', thám chí Tóng thóng Richard Nixon, nguói cüa Dáng Cóng hoá váo dáu nhüng nám 1970, dá dtra ra mót loat các bien pháp quán ly giá cá tién luong dé rói ó ntróc MI lai dáy lén mgt lán sóng phán líng chóng lai su can thiép dang ngáy eáng mó róng cüa chính quyén lien bang váo nhüng nám 1980, duói thói Tóng thóng Ronald Reagan,

dü các quy dinh dtra ra déu lá nhüng ván dé chung lien quan dé'n viec bao vé mói truang, an toan cho nguói tiéu dúng, quyén cóng dan má theo dó, chính quyén lien bang tiép tuc chi nhüng khoán tién trg cap rát lón cho các ngánh cóng nghiép dáe biét Váo nüa sau cüa thé ki XX, su can thiép váo kinh té cüa chính quyén lien bang thé hién ró trong su thay dói cáe khoán chi tiéu cüa chính phü trong dó có mót phán dáng ké düng dé dám bao cho các chuang trinh phúc lgi nhu bao hiém xá hói, tién huu trí, chám sóc súc khoé Chính sách cüa Chính phü MT cho dú dá mót mat cho phép nén kinh té thi trtróng phát huy hét các nguón luc cüa nuóc Mí, tao ra su thinh vugng cho nuóc MT vá mót múe sóng cao han cho dan Mí so vói các khu vue khác tren thé giói, mat khác, dua ra nhüng quy dinh dé quán ly hoat dóng kinh doanh chát che, nhung ván chua dáp úng duge lgi ích cüa cá cóng dóng vé tóng thé Vi thé chính phü

MT luón gáp phái su phé phán, chi trích gay gát tú du luán Tú sau cuóc khüng

hoáng dáu lüa nám 1973-1974, eáng ngáy nguói ta eáng nhán tháy ró han su phii thuóc cüa nén kinh té Mi váo phán con lai cüa thé giói Dó lá su phu thuóc váo lugng dáu nháp kháu, lá su bien dóng thát thuóng cüa dóng Dóla, vé thi phán thuang mai cüa MT tren thi truóng thé giói Diéu náy dá lám xói món lóng tin cüa nguói MT váo khá náng tiép tijc mó róng cüa nén kinh té Mi NTiu váy, mót mát hg duge chúng kién su phón vinh cüa dát nuóc do két quá táng truang kinh té manh mé vói múe lam phát tháp vá só viéc lám táng thém, mát khác, hg cüng phái chúng kién sir thám hut ngán sách vá iháni hiJt thuang mai ngáy eáng táng, náng suát cüa các ngánh cóng nghiép Mi dá suy giám tuang dói so vói các nuóc cóng nghiép khác

Theo dánh giá cüa các nhá nghién cúu, thói ki 1945-1978 cüa thé giói TBCN nói chung vá nuóc MT nói riéng lá "biróc nháy vgt cüa CNTB" vá lá

"mót strphón vinh dac biét" [1, tr.318] Thát váy, dáy lá thói ki má su gia táng

vé san xuát cóng nghiép vá thirang mai có mót tóc dó chua túng có trong lieh

sü Vói dac trung lá su mó róng viéc huy dóng nguói lao dóng váo san xuát, lá

su he thó'ng hoá các phuang pháp tó chúc lao dóng, nén kinh té MT dá có tóc

dó táng truang chung ó ly lé cao trong nhiéu nám lien tuc (ty lé táng truang vé san xuát cóng nghiép dat 5,6% mói nám, vé trao dói thuang mai dat 7,3% mói

nám) Nhung trong sir van dóng táng truóng chung áy thi su bát binh dáng xá

hói cüng gia táng nhanh chóng tren quy mó quóc gia vá quóc té Bói vi, trong thói ki náy táng triróng kinh té chü yéu dtJa váo ké't quá cüa viéc táng náng suát lao dóng Dáy lá su táng náng suát dirgc thuc hién qua cách cirong búc quá múe lao dóng vói nhiéu hinh thúc khác nhau dan den háu quá: dó lá nhiüng nguói nóng dan, nguói thg thü cóng, tiéu thuang eáng ngáy eáng phái phue tüng tu bán mót cách gián tiép vi hg bi kep giüa giá mua vát tu nóng nghiép, san phám cóng nghiép vá giá bán nóng san San xuát nóng nghiép táng nhimg di cüng vói nó lá gánh náng ng nán chóng chát eüa nóng dan; dó

lá lao dóng nü, lao dgng nháp cu, lao dóng da máu ó trinh dó tháp phái lám

11

viéc theo lói cü, hg phái vát kiét súc má ván khóng thoát khói cánh nghéo, viec lám có nhung báp bénh, luang tháp, lám thém gió quá múe tát cá nhüng tién bg eüa xá hói ván khóng dem lai cho hg eó mót vi trí binh dáng trong xá hói dan chü áy; dó lá các doanh nghiép nhó ngáy eáng phii thuóc váo doanh nghiép lón vá cáe cóng ty da quóc gia trong hinh thúc gia cóng san phám hay chi tié't san phám nhüng háu quá tren dá nói lén ráng canh tranh tu do khóng phái lá cách dé phán phói cóng báng vá hiéu quá các nguón liJc

Nhiüng buóe tién vé tií dóng hoá dá lám thay dói tính chát cüa lao dóng Thay vi mét mói vé thé chát lá nhüng eáng tháng vé thán kinh, lá su dan diéu cüa nhüng thao táe bám nút vá dáng sau dó lá nguy ca thát nghiép luón rinh ráp nguói cóng nhán Váy lá viéc giái phóng con nguói khói su náng nhgc cüa lao dóng ca báp lai quáng váo hg su náng nhgc khác con khüng khiép hon vá thé lá con ngtrói ván tiép tuc bi tha hoá trong diéu kién phát trien cüa khoa hgc

vá cóng nghé san xuát hién dai Thém váo dó lá su phu thuóc cüa nguói tiéu dúng váo tu bán do su táng nhanh cüa xá hói tiéu düng dua tren tin dimg; ó nhiém mói truóng do táng nhanh san xuát cóng nghiép má nguói dáu tién phái chiu thiét hai lá nóng dan vá ngu dan- nhüng nguói má san xuát cüa hg truc tiép gán vói mói truóng tu nhién Tliém nüa lá cuóc chién tranh xám luge Viét Nam dá lám cho nuóc MT bi sa láy vá phong tráo phán dói chién tranh dién ra róng kháp váo nhüng nám dáu tháp ki 70

Mót só dan chúng tren dáy cho tháy, nhüng bát cóng xá hói dang gám nhám nuóc MI túng ngáy, túng gió Su háo nhoáng cüa xá hói phón vinli vói nhüng vát dung dát tién, nhá ó mua báng tién trá góp, nhüng chuyén du lieh xa khóng giái thíeh duge tai sao mgt cóng nhán luyen thép ó MI dá búc xúc

tu hói "Dám váo móm ai mói duge chú? Nguói ta khóng thé dám va móm mót

he thóng!" [1, tr 323] Quá lá bát cóng nhu mót can bénh trám kha cüa xá hói, lúe ám i, lúe búng lén báng các cuóc dáu tranh chóng nghéo dói, dáu tranh dói chính phü bao hg nóng san, dáu tranh cüa phu nü, cüa nhüng nguói MT da den

dói quyén binh dáng, biéu tinh chóng chién tranh Trong sir phát trien vugt bác cüa chü nghia tu bán thé giói váo nhüng nám 70 thé ki XX thi dúng dáu lá

Mí Nguói ta tính duge san lugng cóng nghiép cüa Hoa Ki chié'm 1/3 san lugng cüa thé giói, nhung ó dó có 30 triéu nguói nghéo chiém 1/5 dan só vá 10% nguói giáu nhát nuóc MI có thu nháp gáp 29 lán thu nháp cüa 10% só nguói nghéo nhát Nhu váy su phát trien kinh té tu bán chü nghia dá dé ra vá duy tri su bát binh dáng truóc hét vá can bán nhát lá bát binh dáng vé kinh té, kéo theo dó lá sir bát binh dáng trong các táng lóp dan cu - str phán biét giáu nghéo, bát binh dáng giói, phán biét chüng t ó c trong xá hói Hoa Ki có su phán táng hét súc sáu sác Táng lóp tren cüng cüa xá hói lá bgn dáu só tai chính lien he triic tiép vói giai cap lánh dao chi phói toan bó xá hói MI vá thé

lá nhüng bát cóng xá hgi duge bao vé báng luát pháp lám cho xá hgi MT nhán

dan Mi eáng khao khát cóng báng Lí thuyét vé cóng lí cüa Rawls dá ra dói

trong hoán cánh dó vá nhu lá su phán ánh nhu cáu cüa xá hói tu bán hién dai trong quá trinh toan cáu hoá Su phát trien cüa xá hói áy dang dói hói giai eá'p

tu san nám chính quyén phái duy tri ó mót liéu lugng thíeh hgp phúc lgi xá hói Tren thtrc té, xá hói tu bán dü lá xá hói dan chü hay nén kinh té xá hói má dién hinh lá các nuóc Bác Au truóc khi "chién tranh lanh" két thúc hoac lá các

mó hinh xá hói ó Pháp, Anh thi nguói ta dá déu tính den viéc can vá có thé duy tri ó mót múe dó nao dó phúc lgi vá cóng báng xá hói, Song thói ki phát trien phón thinh cüa CNTB gán 35 nám (45-70) dá khóng con nüa, ca cáu kinh té xá hói, ca cáu chính tri, dia chính dang tren dá chuyén tiép dói thay, khüng hoáng kinh té to, nhó, dái ngán dang quay tro lai, phát trien kinh té tro nén báp bénh, táng truóng kinh té có phán giám sút Do dó, dáy cüng lá thói

ki các nhá nghién cúu, các ca quan chuyén món, các trtróng dai hgc ó các nuóc tién tién dac biét lá MI táp trung nghién cúu dé tim ra nhüng khái niém mói, phuang pháp mói, chién luge mói, duóng lói chính sách mói hóng cúu chüa, chuyén dich ca cáu nhám mó duóng cho các nhá tu bán lón bé, cáe cóng

13

ty xuyén quóc gia, cóng ty tám ca vúa vá nhó tié'p tiic lám án, duy tri tíeh lüy TBCN vó'n lá muc tiéu sóng con cüa CNTB

Cóng báng vá bát cóng, binh dáng, ttr do lá ván dé eüa quá khú, hién tai

vá tuang lai Cüng vói thói gian, nó dá túng lá nói trán tro cüa cáe nhá triét hgc trong lieh sü vá ngáy nay nó ván dang lám dau dáu nhá lí luán phuang Táy Bói vi, dú nhüng có gáng cüa "cáe nhá kinh té hgc nghién cúu str táng truóng vá xáy dtmg thánh mó hinh, hoac theo quan diém cüa Keynes báng cách chuyén sir can báng giüa tiét kiém vá dáu tu thánh can báng dóng; hoac theo quan diém Tan Có dién báng cách he thó'ng hoá nhüng lien he giüa san phám vá các nhán tó cüa san xuát ; hay nhu P Samuelson tuyén bó nám 1971 ráng: Ki nguyén Háu Keynes dem lai nhüng phuang tién cho mót dirong lói tién te vá thué, cho phép tao súc mua can thiét dé tránh khói khüng hoáng " [1, tr.325], tlii thuc té den cuói nhüng nám 1970, khüng hoáng cüa CNTB vá nuóc Mí nói riéng dá xáy ra vói mót chuói he quá khóng thé kiém soát, khóng thé diéu khién nói: Khüng hoáng cüa dóng dóla khién nó phái tách khói váng lám cho Hiép uóc Bretton Woods bi phá san (1971); khüng hoáng dáu lüa 1973 Nuóc MT cüa giai cap tu san muón lám bá chü thé giói, nhtmg bi sa láy trong chién tranh Viét Nam, trong khüng hoáng vé kinh té- xá hgi dang bói rói

lo áu Nuóc MI vói khát vgng ttr do vá cóng báng cüa nhán dan yéu hoá binh

vá tién bó dáy búc xúc vá phán nó Trong Lí thuyét vé cóng lí, John Rawls

muón di tim mót phuang cách giái thíeh bán chát xá hói vá dua ra co só lí luán cho các giái pháp dé giái quyét nhüng búc bói dó Táe phám cüa óng truóc hét

lá sir phán ánh sáu xa eái thue té khóng thé che dáu nói eüa xá hgi Mi duang thói dó lá bát cóng, bát binh dáng ngáy eáng gia táng, sii phát trien xá hói luón

di kém vói vói su gia táng cüa bát cóng, bát binh dáng Vói nhüng phán tíeh sáu sác, Rawls cüng chi ra ráng máu thuán giüa chính tri vá kinh té trong nén dan chü tu san dang lá tro ngai lón nhát cho sir phát trien cüa chính ehé dg tu

bán Mat khác, vé lí luán, xáy dimg Lí thuyé't vé cóng lí, Rawls muón di tim

cái chung nhát dé giái quyét nhüng máu thuán cüa xá hói duang thói, tao ra sir dóng thuán xá hgi vá huóng cá nhán vuan tói tu do Dáy lá diéu má duóng nhu các lí thuyé't kinh té hgc dá tó ra bát liJc

Nhá trié't hgc John Rawls dá sóm nám bát duge máu thuán vó'n có cüa xá hói Mí nói riéng vá cüng lá cüa chü nghia tu bán hién dai, dó lá máu thuán giüa giai eá'p vói cá nhán, giüa cá nhán vói nhau, giüa quyén só Ihích vá lira ehgn cá nhán trong các loai kinh té thi truóng ó cáe nuóc tu bán phát trien; máu thuán giüa lgi ích cá nhán vá lgi ích cóng cóng trong diéu kién khu vue nhá nuóc vá cóng cóng ngáy eáng thu hep lai ó MT vá các nuóc Táy Áu (nay lá EU) dang trong quá trinh tu do hoá vá quóc té hoá tü cuói nhüng nám 1960 tro

di Chính vi thé, nám 1971, khi John Rawls hoán thánh vá cho ra mát cuón sách náy ó MI, chi \ái nám sau nó tro thánh cuón sách nói tiéng nhát ó phuong Táy vé triét hgc chính tri Chü dé cüa cuón sách náy dá duge tháo luán

ó nhiéu eugc hói tháo khoa hgc trong vá ngoái nuóc MI vá cüng dé lai nhüng dáu án sáu sác trong tám trí ban dgc xa gán

1.1.2 Vé cuóc doi cúa John Rawls

John Rawls (1921-2002), óng lá con trai thú cüa mót gia dinh trí thúc giáu có, theo Thanh giáo vá rát eó né nép Gia dinh óng dá dinh cu láu dói ó Baltimore, Maryland, Hoa Ki

Cha óng, óng William Lee Rawls, mae dú khóng duge theo hgc ngánh luát nhung vói náng luc vá tri thúc cüa minh óng ta dá tro thánh luát su khá nói tié'ng vé tai chính - thué dóng thói lá chuyén gia vé pháp luát Vé thái dó chính tri, óng con lá nguói üng hó cho thü linh Dáng Dan chü ó Maryland khi

dó lá óng Albert Ritchie

Me eüa Rawls lá mót phir nü trí thúc Bá tham gia tíeh cuc váo hoat dóng cüa thé ehé chính tri dan chü ó dia phuang, üng hó phong tráo dáu tranh dói các quyén, nhát lá quyén báu cü cüa phu nü dang lén cao ó thói ki nhüng nám

dáu thé ki XX Nhán cách cao thugng vá t&i lóng nhán háu eüa bá dá ánh huóng sáu sác dé'n nguói con trai thú hai cüa minh lá John Rawls

Thüa thié'u thói Rawls duge hgc ó truang Kent, dáy lá mót nhánh cüa truóng dai hgc tóng hgp Princeton, New Jersey Chién tranh thé giói lán thú hai búng nó khi óng dang lá sinh vién nám thú nhát Hói dó nhüng xung dót

vá khóng khi xá hói duóng nhu bao truóc tát cá, tuói tré say mé vá nhiét tinh khién Rawls háo húng tham gia hoat dóng chính tri chung vá dac biét lá cüng

tü dó óng bát dáu quan tám den các nguyén táe eüa cóng lí quóc té dé lí giái nhüng bié'n dóng xá hói duang thói

Sau khi hgc xong nám thú nhát, nám 1943, Rawls tham gia quán dói Hoa

Ki Ong tijng lá lính bó binh dóng ó New Guinea, rói ó Philippines Khi MT ném hai quá bom nguyén tü xuóng Hiroshima vá Nagazaki - Nhát Bán váo tháng 8 nám 1945 thi óng dang ó Thái Binh Duong, su kién náy dá dé lai dáu

án sáu sác trong tám trí eüa óng, dé 50 nám sau, óng có viét mót doan lén án hánh dóng náy, dó lá lán duy nhát cüa Rawls có thái dó chóng lai mót su kién chính tri cu thé, con phán lón óng giü vüng quan diém chính tri eüa minh trong nhüng phé phán mang tính lí luán trúu tugng

Sau chién tranh, Rawls tro vé Princeton tiép tuc hgc dai hgc Tót nghiép dai hgc óng duge giü lai truóng O Princeton, óng vúa da)' hgc vüa lám nghién

eúu sinh, nám 1950 óng dá bao vé thánh cóng luán án nhan dé "Su nghién ciru

nhüng nén táng cúa nhán thüe dgo dúc" (A Study in the Grounds of Ethical Knowledge) vá duge nhán hgc vi Tién si Triét hgc Trong luán án, óng dá có y

tuóng vé phuang pháp Can bang suy nghT (reflective equilibrium), nhung khi

dó ó Princeton, nguói ta khóng dé y den tu tuong mói mé náy Mái den nám

1955, cüng ó MI, cuón sách "Su kién, Hu cáu vá Tién doán" (Fact, Fiction and Foreeast)cüa Nelson Goodman, óng náy cüng néu ra thuát ngü reflective equilibrium vá nguói ta coi dáy lá siJ lí giái khó hiéu vé phuang pháp quy nap

Nám 1971, Lí thuyét vé cóng lí cüa Rawls ra dói mói lám ró ráng quan niém

náy nhu mót phuang pháp triét hgc Cüng vi thé trong các tú dién triét hgc,

miic tú náy có thé cho Goodman lá nguói dáu tién dua ra quan niém Can bang

suy nghT

Sau mót thói gian day hgc ó Princeton, Rawls den Oxford, chí mót thói

gian rát ngán lá mót nám, nhung ó dáy óng duge gáp ga H L.A Hart

(1907-1992) nhá triét hgc phán tíeh, Isaiah Berlin (1909-) vá Stuart Newton Hampshire (1914-), tu tuóng cüa nhüng giáo su náy dá có ánh huóng lón den Rawls vá trong cuóc sóng hg eung dá khích le, giúp da Rawls rát nhiéu trong viéc tiép tiic sáng tao

Nguói MT thíeh di chuyén, trong mót xá hói náng dóng, dó lá nhu cáu chung, Rawls cüng váy Nám 1953 óng chuyén den Dai hgc Tóng hgp Comell thuóc bang New York dé giáng day trié't hgc duói qu}én Max Black vá Nomian Malcolm tai mót khoa tót nhát vé phán tíeh phuang Dóng ó NTi lúe báy gió Mói truang mói dá tao diéu kién cho Rawls \'üng váng han trong nghé day hgc vá tiép tuc phát trien nghién cúu cüa minh

Tú ngáy ó Oxford, Rawls dá bát dáu hinh thánh quan niém vé Vi thé khai

thuy, nhung y tuóng dó chi thuc su dinh hinh khi óng nghl ra Büe man khóng

biét vá sau dó các ké't quá nghién cúu duge trinh báy trong mót bái bao có ánh

huóng lón nhan dé Cóng lí nhu lá cóng báng váo nám 1957 Cho den khi 37

tuói Rawls cüng mói chi có vái ba bái bao dáng rái rác tren các tap chí nghién cúu Vói bán tính riit ré, thán trgng, lai ít nói cho nén den dáu nám 1960, háu nhu óng ván chua ló dién trong giói triét hgc MT

Nám 1960, 39 tuói, óng duge bó nhiém Giáo su ó Hgc vién Cóng nghé Massachusetts (MIT) rói hai nám sau (1962) óng vé lám viéc ó Havard, 1970 óng duge bó nhiém lá giáo su cüa Dai hgc Havard vá Comell Tú dáy Rawls bát dáu duge thúa nhan nhu mót cá nhán uu tú vói nhüng danh hiéu vá vi trí vé hgc thúc, óng eáng duge kinh trgng han bói phong cách cüa "Mót con nguói hoá nhá, diu dáng, khiém ton, dúc dó, gián di"- theo lói nhán xét eüa các giáo

17

OAI HOC GUOr GiA HA NOI TRUNG TÁM THÓNG ^IN IHU VIÉN

V-U/5'?^

su, các dóng nghiép vé óng; con các sinh \dén có may man duge hgc óng thi nói ráng, dó lá "Mót nguói tháy cao thugng, uyén bác, su eó mat cüa óng trong các giáng duóng dai hgc dá lám sáng ngói ánh mát cüa cáe sinh vién ",

Váo nám 1971, óng cho xuát bán Lí thuyét vé cóng lí, cuón sách dá thirc sir gáy bát ngó cho giói \i luán MT vá phuang Táy nói chung Hg binh luán ráng "Rawls lá nguái dá lám hói sinh triét hgc dgo dúc vá lám tré lgi Chú

nglúa tu do". Mac dú cuón sách dá gáy nhiéu tranh luán vói nhiéu y kié'n trái

ngugc nhau, nhung ngáy nay, Lí thuyé't vé cóng lí dá tro thánh cuón sách gói

dáu cüa các sinh vién ngánh trié't hgc, chính tri vá luát ó phuang Táy Cüng vi thé, tu tuong cüa John Rawls dá eó ánh huóng dé'n nhiéu théhé, dac biét lá thé

he tré lón lén sau cuóc khüng hoáng dáu lüa nám 1973, sau chién tranh Viét Nam - mót thé hé má nguói ta ván nghl ráng hg thó a vói chính tri, chi chay theo nhüng muc dích vát chát tám thuóng, nhung con só 300.000 bán dá bán duge (chi riéng ó MI) cüa mót cuón sách trié't hgc dá nói lén tát cá Nám 1971 cuón sách duge xuát bán lán dáu, vá lien tié'p các nám sau dó 1972, 1973 nó

duge tai bán vá tú dó den nay ván á\xac in di in lai rát nhiéu lán dé dáp úng

nhu cáu eüa dgc giá Mi

Vói táe phám Lí thuyé't vé cóng lí, chính Rawls cüng rát ngae nhién truóc thánh cóng cüa nó, Thuc váy, khóng ai có khá náng du bao truóc táe dóng cüa

mót cuón sách 10 nám sau khi ra dói, váy má dói vói táe phám náy 30 nám sau ván duge tai bán Ngoái ra nhüng án phám dac biet vói thu miie John

Rawls dá có han 2000 bái, nhüng tranh luán vé Cóng lí nhu lá cóng háng, vé

Vi thé khói thuy, vé Can bang suy nghT, vé Phán phói cóng bang han 30 nám

dá trói qua nhung dáy ván lá nhüng chü dé thu hút dóng dáo cáe nhá lí luán thé giói quan tám Tren Internet háng ngáy ván xuát hién nhüng bái viét vé các ván dé tren Tú sau ngáy óng mát, 24/11/2002 den nay, trang web mang lén óng, muc tú John Rawls ván tiép tiic dáy lén vi nhüng nghién eúu, nhüng bái binh luán mói., Ó phuang Táy hién nay, chúng ta khó tim tháy mót cuón sách

nao vé trié't hgc chính tri lai khóng nói den ten John Rawls, ngay cá các giáo

su triét hgc nuóc ngoái dé'n Viét Nam, má tói dá duge tiép xúc ó khoa Trié't hgc Dai hgc Khoa hgc xá hói vá Nhán ván nhu Trán Ván Doán (Dái Loan);

Áu Duang Kha (Trung Quóc); Thám Thanh Tóng (Canadá) khi duge hói vé John Rawls cüng nói ngay den tac phám nói tiéng eüa óng vá hg déu báy tó su khám phiic, kinh trgng

Trong khoa hgc J, Rawls tó ra lá nguói kién dinh vá eó láp truóng rát ró ráng, các dóng nghiép cüa óng dá nói ráng "Tói tim tháy, tói cám tháy ó John (Jack) cái gi dó rát cúng rán vá rát ró ráng"; ráng "Ong lá con nguói ó mót tám phát trien han nguói vé dao dúc vá xá hói, vá mót su té nhi cüng han nguói"; hay "Dó lá mót nhán sT ó bác cao", Dáng chú y lá có rát nhiéu hgc tro xuát sác cüa Rawds lá phii nü, trong só hgc có Christine Korsgaard ó Harvard, Onora ONeill, Hiéu truóng Truang Newnham CoUege, Cambridge; Reith giáng vién dai hgc Duóng nhu nhüng nguói phu nü vón chiu nhiéu bát cóng xá hói nhát nén hg tim tháy trong lí thuyét eüa Rawls sir chia sé, su dóng cám vá khát khao duge giái phóng cüa minh!

Nói den John Rawls, nguói ta con khám phiic óng bói nhán cách vá bán linh cüa mót nguói lám khoa hgc chán chính Sinh thói óng phái húng chiu nhüng trán bút chién khóng ngai nghi trong suót máy chiie nám, ngay tú khi

bái bao dáu tién (1957) eüa óng vói nhüng y tuóng ban dáu Cóng lí nhu lá

cóng bang cho dé'n mái sau náy Tren các sách bao nói den quan diém eüa Rawls thi luón có su dói chiéu vói Noziek, Brian Barry, Dworkin , hg vúa lá ban, NÚa lá dóng nghiép eüa nhau ó Havard, cúng lá nhüng nhá triét hgc nói tié'ng nhung có quan diém dói láp nhau vá Rawls dá kién quyét bao vé láp truang cüa minh, nhung vói mót thái dó khiém nhuong tiép thu nhüng phé phán dó mót cách chán thánh Trong lói tira cho lán xuát bán dáu tién 1971 ón2 viét:

19

Tói dá nhán duge nhiéu nhán xét quy giá cüng nhu nhüng ggi y dánh cho nhüng süa dói dói vói bán tháo náy tüphía Lessnoffvá Noziek; nhiúig dóng góp náy dá giúp tói tiét kiém rát nhiéu thói gian vá lám cho cuón sách hoán thién han Tói dgc biét biét an Noziek vi su giúp da, vá

eó vü bát tan váo nhícng giai dogn cuói Thát dáng tié'c tói dá khóng thé giái quyét duge hét nhüng phé phán má tói nhán duge vá tói rát y thúc vé nhüng sai sót con ton tai, nhung trü nhüng khoáng cách vé khóng gian, lóng bié't an cüa tói lá vó han dói vói tát cá nhüng su giúp dá má tói dá nhán duge tü truóc déh gió.136, tr.xxi]

Bá't cháp nhüng khó khan vá su cóng kích, khóng thoá man vói thánh

cóng cüa Lí thuyé't vé cóng lí, Rawls tiép tiic lám nhüng diéu tót dep nhát cho

lí luán cüa Chü nghia tu do vá cho viéc truyén bá nó thóng qua giáng day cho các thé' he sinh vién

Rawls cháng bao gió nói vé minh vá háu nhu khóng bao gió óng dóng y cho nguói ta phóng van minh, nhung váo giüa nám 1990, Patrick Nuttgens, mót dóng nghiép vi lóng kinh trgng Rawls vá eüng vi su dé nghi cüa rát nhiéu

bé ban, hgc tro cüa Rawls, dá có gáng viét duge tiéu sü cüa John Rawls, dáy lá tai liéu quan trgng cho nhüng nguói nghién cúu vé óng sau náy,

Nám 1993, óng cho xuát bán cuón sách thú hai: Chú nglúa tu do chính

tri, dáy lá tap hgp nhüng nghién cúu, nhüng suy ngám lai cüa óng tú sau cuón

Lí thuxé't vé cóng lí. Chü dé chính cüa táe phám náy lien quan den viéc chi ra

su khác biét cüa chú nghTa tuda vói tu cách lá triét hgc cüa cuóc sóng vói chú

nglúa tu do nhu lá niém tin han hep vé chính tri Chú nglúa tu do có ca só

truyén thó'ng cüa nó lá siJ bao vé cho quyén tir do vá binh dáng dua tren mót

só tién dé vé quyén tu nhién cüa con nguói vá mót cuóc sóng tót dep - John

StuartMill lá mót vi du, láp luán ráng, chi eó su kháo sát cuóc sóng lá nhüng

dánh giá smh dóng vá su bien hg cho quyén tu do lá có y nghia góp phán bao dám nhüng diéu kién cüa chính cuóc sóng Truóc su de dga vé hinh thúc náy

cüa Chü nghia tir do, Rawls cho ráng, nhüng ai muón loai bó tu do vé quyén tu nhién eüa con nguói, vé cuóc sóng tót dep chính lá sir loai bó nhüng nguyén táe tir do chính tri

Trong nhüng bái vié't cuói dói, Rawls dá dua ra mót só luu y mói trong

lieh sü tu tuóng tu do, trong khuón khó cüa chú nghTa tu do nhu lá nhüng tin

diéu chính tri há khác- mót lói kéu ggi trong dó khóng phái lá nhüng tranh cái

vé Chúa, dao dúc hay con nguói, nhung sé lám mát dan di su nhán nhugng, sir

vó tu, tính luang thién, tính mmh bach, su ton trgng lán nhau Vói cách náy, óng mong muón quan niém vé cóng báng dá bén ré váo nhüng giá tri tu do eüa

su luang thién, vó tu, thoá dáng vá trong quyén tu do, nó có thé tro thánh chuán muc eüa xá hói hien dai ó MI, nai má dá eó chut ít su dóng tinh vói nhüng van dé dao dúc co bán, ca só cho cái duge óng ggi lá su dóng thuán

Có mót diém dáng chú y lá, nhüng thay dói trong nhán thúc cúa Rawls

vé xu huóng phát trien xá hói ngáy eáng ro nét han Trong lói tira viét cho lán tai bán thú ba nám 1990, óng vié't:

Mgt phán khác má tói dá süa lá phán biét ro ráng han y tuang vé mót nén dan chü só hüu tai san vói y tuang vé mót quóc gia thinh vugng Nhüng y tuóng náy hoán toan khác nhau, nhung vi cá hai déu cho phép tai san cá nhán trong tai san san xuát nén chúng ta có thé nhám lán chúng lá mgt Sukhác biét chính lá ó các thé che ca han cüa nén dan chü

só hüu tai san, vói hé thóng các thi truóng canh tranh (có thé hogt dóng duge) cüa nó, dá có'gáng phán tan quyén só hüu cúa cái vá vó'n, vá do váy ngán ngüa duge mót bó phán nhó trong xá hói khóng che, tháu tóm, kié'm soát nén kinh tévá dai sóng chính tri cúa nó mót cách gián tiép Nén dan chü só hüu tai san tránh duge diéu náy, khóng phái hang cách phán phói lgi thu nháp cho nhüng nguói có thu nháp tháp han váo cuói mói ky, má tót han lá phái dám bao duge ngay tü dáu ky quyén só hüu tai san san xuát vá vón nhán lue (khá náng vá ky náng dá duge dáo tgo)

21

duge phán tan róng kháp, duge chia nhó; nhirng diéu náy di ngugc vói nén táng vé các quyén tU do binh dang ca bán vá su binh dáng vé ea hói

Y tuóng náy khóng dan gián lá giúp nhítng nguói bi thiét hgi do tai ngn hoac rüi ro (mác dáu le ra phái thé), má thay váo dó lá dát tát cá các cóng dan váo vi trí dé quán ly viéc kinh doanh cúa minh vá tham gia váo viec hgj? táe xá hói tren ca só ton trgng lán nhau theo nhirng diéu kién cóng bang thíeh hgp 134, tr xviii]

O dáy chúng ta nhán ra su bien chuyén lón trong nhán thúc cüa Rawls vé sir can thié't phái xáe lap vi thé lám chü cüa nguói lao dóng trong viéc tó chúc quán lí san xuát

Nám 1999, Rawls cho xuát bán mót só bái tiéu luán, bái giáng cüa minh,

trong cuón sách có ten lá Luát pháp cüa nhán dan (The Law of Peoples

-1999) Trong cuón sách náy, óng dá thü mó róng y tuóng eüa minh vé cóng báng ra pham vi quóc té Nhüng diéu lám kinh ngae nguói dgc lá bái viét cüa óng lá su lien két tu do trong mót cum tú má óng thán trgng ggi iá "khuón phép có ton ti trát tu cüa con nguói", trong dó, chi thúa nhan nhüng quyén tu

do tói thiéu truyén thó'ng nhu tu do suy nghl, tu do tin nguang Cuón sách dá chi ró quan diém mói cüa óng, manh mé han vi óng dá dua ra nhüng lí lé chóng lai viéc ném bom xuóng Hiroshima vá Nagasaki, dé nghi lén án hoat dóng cüa nguói lánh dao chính tri duang thói,

Sau dó, Vói "Cóng lí nhu lá cóng bang, su trinh báy lgi" (2001), lá su

tóm tát nhüng y tuóng chính cüa minh, óng dá tóm tát dua tren nhüng bái giáng duge ghi chép lai Táe phám náy khóng dé dgc nhung trong dó ló ró tu

tuóng cüa Rawls dá nghiéng vé phía cánh tá Néu trong cuón Lí thuyét vé cóng

lí, óng dá cho ráng súc manh cüa nhüng nguyén táe cóng báng tu do la viéc hien thuc hoá "nhá nuóc phúc lgi tu san", dé'n nay óng cho ráng súc manh cüa

nhüng nguyén tac cóng báng tu do có thé dat duge ó mót trong hai, hoac lá

trong "mót nén dan chü só hüu tu nhán" duge dáe trung báng mót trinh dó cao cüa giáo due phó cap vá "sir phó bié'n quyén só hüu nhüng tu héu san xuát"; hoac lá trong ca che thi truóng XHCN

Rawls tin ó tuang lai cüa nén dan chü tu hüu han thi truóng XHCN Nhung eáng cuói doi óng eáng thát vgng dói vói nhá nuóc phúc lgi tu san, vi óng nhán ra ráng, nhüng bát cóng xá hói táng lén kinh khüng trong nhüng nám 1980-1990 Trong khi Rawls ngá sang phía cánh tá thi rát nhiéu nhá tu tuóng cüa thé giói Anh Mi cánh tá nghiéng dan vé phía cánh hüu Diéu dó trong chúng muc nhát dinh dá lí giái duge tai sao Tony Crosland, Roy Hattersley vá các nhá tu tuong cüa Dáng Lao dóng dóng tinh ca nggi Rawls, mae dú óng khóng lá thánh vién cüa dáng lao dóng mói

John Rawls nghi huu nám 1990, nhung sau khi nghi hiru óng ván lá giáo

su danh dir (Emeritus) eüa dai hgc Harvard vá Cornell Ong chi ngixng han cóng viéc cüa minh vi bi dót quy váo nám 1995 Ngáy 24 tháng 11 nám 2002, nuóc MT dá phái chúng kién su ra di cüa giáo su John Rawls, nhá triét hgc nói tié'ng Tin buón náy duge dua tren rát nhiéu tó bao lón, các trang web , nhiéu bái bao, bái binh luán viét ra trong cám xúc tráo dáng dé chia tay vói táe giá cüa Lí thuyét vé cóng lí

Dé vinh biét John Rawls váo tháng 11/2002, trong dié'u ván, óng Chü tich

truang Dai hgc Harvard dá nói "a tié'n sTRawls có mót trí tue uyén bác vá tính

nhán ván sáu sac, eüng phái nhán mgnh ráng rát ít, hoac lá khóng có nhá trié't hgc hién dgi nao eó ánh huóng dé'n cách chúng ta suy nghT vé cóng báng nhu Rawls, các hgc giá cüa nhiéu ITnh vuc khác nhau vá các théhé sau se ván tiép tuc duge hgc hói rát nhiéu ti( óng"

1.1.3 Tac phám Lí thuyét vé cóng lí

Cuón sách Lí thuyét vé cóng lí xuát bán lán dáu tién nám 1971 tai MI

Dáy lá két quá cüa cá mót quá trinh nghién cúu vá lá tóng hgp cüa nhiéu bái

23

viét, bái giáng cüa John Rawls Chi sau dó vái nám cuón sách náy duge coi lá mgt cóng trinh quan trgng nhát cüa nén trié't hgc Hoa Ki thé ki XX

Tú khi xuát bán dé'n nay, tac phám náy dá duge tai bán nhiéu lán vá duge dich ra 30 thú tié'ng tren thé giói Cüng bói thé má các cuón tü dién triét hgc ra dói sau nhüng nám 1980 déu dá có muc tú Rawls, John(1921- 2002), vá cáe muc tú nhu justice, ethics, equality déu dan luán diém cüa Rawls, phuang

pháp Uiét hgc cüa Rawls nhu Can báng suy nghT {reflective equilibrium) cüng

lá mire tú mói trong nhiéu tú dién trié't hgc Các hgc giá ó nhiéu nuóc dá tiép

can "Lí thuyé't vé cóng lí" cüa Rawls ó nhüng phuang dién khác nhau nhu:

Kinh té hgc, Dao dúc hgc, Trié't hgc chính tri, vá giá tri cüa nó ngáy eáng duge kháng dinh

Pham trü trung tám cüa lí thuyét lá Cóng lí nhu lá cóng háng (Justice as

faimess). Rawls dá dánh cá chuong 1 vói 9 muc dé lám ró nói dung pham trü náy Ong dá mó dáu báng viéc mó tá vé vai tro cüa cóng lí trong xá hói vá dói tugng chü yéu cüa cóng lí lá cáu truc nén táng cüa xá hói (basic structure of

society) Sau dó óng trinh báy nhüng y tuóng chính cüa ly thuyét ''cóng lí nhu

lá cóng háng'\ Lí thuyé't vé cóng lí lá su khái quát hoá dé dua ra mót quan niém trúu tugng han vé bán chát cüa cáe ráng buóe tát yé'u cüa xá hói so vói nhüng quan diém truyén thó'ng Mó hinh xá hói duge thay báng mót giá dinh tinh huóng chí bao góm vái yé'u tó can thiét dé láp luán, nhám chi ra cách má các nguyén táe cóng báng duge thóng qua Tú viéc trinh báy nhüng nhán thúc

có dién vé cóng ly cüa nhüng nguói theo Chü nghia vi lgi vá Tliuyé't Truc giáe, Rawls dem so sánh, dói láp chúng vói quan diém eüa minh dé chi ra su khác biét vá nhüng giá tri má óng ké thúa dé xáy dung nén lí thuyét cüa minh Óng

nói ró "Muc dích cúa tói lá dua ra mgt Lí thuyé't vé cóng lí có thé thay thé

nhüng quan diém cü dá thó'ng tri quá láu trong nén triét hgc."[36, tr.3] má theo óng, nó khóng thé dáp úng \'ói yéu cáu cüa nén dan chü hién dai nüa

Lí thuyét vé cóng lí lá mót hé thó'ng cáe quan niém nhu Vi thé khói thuy (The original position), Büe man khóng bié't (veil of ignorance), Hai nguyén

tac cúa cóng lí (Two principies of justieej, Can báng suy nghT (reflective equilibrium) Só di chúng duge coi lá nhüng khái niém ca bán cüa Lí thuyé't vé

cóng lí lá vi nguói dgc có thé bát gáp chúng trong toan bó cuón sách vá ta hiéu duge ráng, Rawls dá dúng nó nhu nhüng yéu tó cáu thánh lí thuyét vá nhu phuang pháp tiép can dé giái quyé't nhüng ván dé duge néu ra

Vói Cóng lí nhu lá cóng báng vá cái logie xuyén suót lá trong Vi thé'khói

thuy, vói Can báng suy nghT, nguói ta sé tu nguyén thóng nhát lua ehgn Hai

nguyén tac cúa cóng lí dé xü sir vói nhau klii tham gia váo hgp tac xá hói vói nhüng du dinh, nhüng mong muón vá sé phán chia mót cách cóng báng các quyén, các nghia vu vá cáe lgi ích Hai nguyén táe cüa cóng báng cüng lá co

só cho các thié't ehé xá hói, nhám dám bao cóng báng vá tu do

Tac phám Lí thuyét vé cóng lí vá quan diém dgc dáo vé Cóng báng

-justice as fairness- eüa J Rawls lá mót buóe phát trien cüa Chü nghia tu do ó

MI thé ki XX Nói dung cót lói cüa lí thuyét náy lá bao vé quyén tu do cá nhán trong sir phát trien cao cüa nén kinh té xá hói dua tren che dó tu hüu, láy ván

dé cóng báng lá giái pháp cho nhüng máu thuán xá hói vá chúng minh cho vai

tro tát yé'u cüa nhá nuóc trong nén kinh té thi truóng tu do Vói y nghia dó, Lí

thuyét vé cóng lí duge xá hói don nhán vá coi dáy lá co só lí luán dé diéu hoá nhüng máu thuán nói tai, duy tri nhá nuóc trong CNTB hién dai

1.2 Nhüng tién dé h' luán cüa Lí thuyét vé cóng lí

1.2.1 Chü nghia tu do

Chü nghia tu do lá mgt thuát ngü duge sü dung khá phó bié'n trong trié't hgc, kinh té hgc vá chính tri hgc nhung vói nhüng y nghia khóng hoán toan nhu nhau

25

Trong kinh té hgc, vé nhüng tu tuóng vé tir do kinh doanh, nguói ta có thé tim tháy tü Chü nghia tir do vá cách lí giái nó trong các táe phám cüa F.Quesney (1694-1774), cüa A.Smith (1723-1790) Trong Thuyé't vé trát tir tir nhién, F.Quesney néu quan niém: Con nguói phái sü dung nhüng cüa cái tu nhién dé sinh sóng, dó lá quy luát vé tiéu thii Muón có cüa cái con nguói phái lám viéc, dó lá quy luát vé lao dóng Su lao dóng náy chi eó thé duge thirc hién né'u con nguói duge tu do hánh dóng, túc lá hánh dóng vé quyén tu híAi bán thán Con nguói nhán duge phán thuóng tú két quá lao dóng cüa minh, dó

lá luát vé quyén tu hüu dgng san vá chiém giü cáe san nghiép, túc lá quyén tu híru bát dóng san Quyén tu hüu sé duge bao vé nhó chúc náng an ninh cüa nhá nuóc "Tu hüu -An ninh -Tu do" lá nén táng cüa mót trát tu xá hói dáy dü

Khi A.Smith xáy dung Lí thuyét vé bán tay vó hinh vá coi "nhá nuóc lá nguói

lính gác dém" cho ehé dó tu hüu vá tu do kinh doanh thi h thuyét tu do kinh té duge dinh hinh vá tro thánh tu tuóng thóng tri trong kinh té hgc tu san dáu thé

ki XX Tu tuóng ca bán cüa Lí thuyé't tu do kinh tela coi nén kinh té TBCN

lá mót hé thóng tu diéu chinh nhó hoat dóng cüa các quy luát thi truóng, trong

dó cáe chü thé thi truóng tu do hoat dóng kinh doanh, tu do tham gia váo thi truóng Hg coi nhá nuóc nám ngoái quá trinh san xuát kinh doanh, có vai tro giü gin trát tu an ninh xá hói vá bao vé ehé dg tu hüu Nhung su xuát hién các

tó chúc tu bán dgc quyén vá ngáy eáng phó bié'n dá lám nén kinh té phuong Táy lám váo khüng hoáng, dó lá tinh Irang thát nghiép kéo dái, san xuát dinh don, bát cóng xá hói dac biét lá trong phán phói ngáy eáng trám trgng các quy luát thi truóng bi bié'n dang, co ehé thi truóng dói khi bát lue truóc su táp

trung tíeh tu tu bán cao dó Lí thuyé't tu do kinh té'lam váo khüng hoáng Khi

dó có hai truang phái mói xuát hién lá Tan Có dién (chü truang cái bié'n Lí thuyé't Tu do kinh té cho phü hgp vói hoán cánh) vá Truang phái Keynes (phü

nhan thi truóng, dé cao vai tro kinh té cüa nhá nuóc) Ban dáu lí luán cüa truóng phái Keynes tháng thé vi nó dá dua ra duge nhüng giái pháp cúu ván

tinh thé báng vai tro quán lí kinh té cüa nhá nuóc Nhung sau mót thói gian úng dung váo thue tién, hgc thuyét Keynes dá gáp phái máu thuán cüa chính thi truóng vá dan dan rai váo bé táe Tren thuc té, nguói ta váp phái khó khan

lá lua ehgn lí thuyét kinh té nao dáy? phuang pháp luán nao sé giúp cho su lua

ehgn áy ?

Trong trié't hgc, nguói ta cho ráng, chü nglúa tu do ra dói ó Anh thé ki

XVII sau dó tié'p tue phát trien manh mé ó thé ki XX vói nhiéu hinh thúc khác nhau Các tü dién triét hgc eüa phuang Táy hién dai thuang trinh báy vé Chü

nghia tir do báng muc tú liberalism, Chü nghia tu do thói ki dáu có các dai

biéu nói tiéng nhu John Locke (1632- 1704), Jean Jaeques Roussau 1778); Thomas Jefferson (1743-1826) Vón lá san phám cüa cuóc dáu tranh chóng ehé dó phong kié'n chuyén che cüa giai cap tu san phuang Táy khi con

(1712-lá giai cap tié'n bó cüa lieh sü, Chü nghia tu do (1712-láy ca só (1712-lá quyén tu nhién cüa con nguói vá theo dó nhá nuóc xuát hién Nhüng tu tuóng náy dá túng lá co só

lí luán cho cuóc cách mang tu san Pháp, Anh vá cho cuóc dáu tranh giánh dgc láp ó MT Diéu luát quyén lgi cüa Anh (1689); Tuyén ngón dgc láp (1776) vá Hién pháp lien bang (1787) cüa MT; Tuyén ngón nhán quyén vá quyén cóng dan eüa Pháp (1789) lá siJ kháng dinh nhüng tinh thán ca bán eüa Chü nghia til do báng luát pháp vá cuang linh chính tri Chü nghia tu do có nhüng dac diém chính sau:

* Tir do, tính mang, tai san lá quyén lgi tu nhién cüa con nguói, khóng thé chuyén nhugng, cuóp doat hay xám pham

* Vi muc dích bao vé quyén tu nhién cüa con nguói vá tai san cá nhán nén con nguói mói thóng qua phuong thúc ehé dinh khé uóc xá hói dé láp ra chính phü vá nhá nuóc; y kié'n eüa nhán dan lá nén táng cüa chính phü

* Quyén luc cüa chính phü lá có giói han, chi eó quyén lirc cüa nhán dan

lá tói thugng vá truóng ton

27

* Dé ngán ngüa chuyén che phái thuc hién pháp tri, xáy dung ca ehé

phán chia quyén luc

* Né'u xáy ra truang hgp chính phü xám pham quyén tiJ do, tính mang vá tai san cüa cá nhán thi con nguói eó quyén lát dó ehé dó thóng tri, xáy dung chính phü mói có khá náng bao vé lgi ích cho minh

Cuói thé ki XVIII dáu thé ki XIX, CNTB phuang Táy buóe váo thói ki tir

do canh tranh Chü nghia tir do chuyén sang giai doan mói duge ggi lá giai doan giái phóng quyén lire tir do Các dai biéu cho thói ki náy lá Jeremy Bentham (1723-1790); John Stual Mili (1806-1873); A Smith (1723-1790);

D Ricardo (1772-1823) , có rihüng quan diém chính:

"^ Coi hiéu suát lá ca só lí luán, theo duói lgi ích vá tránh thiét hai lá bán tính cüa con nguói, xá hói chi lá hu cáu Lgi ích xá hói lá tóng hoá cüa lgi ích

cá nhán, lám cho lgi ích cá nhán táng thém lá dem lai su phón thinh clio xá

hói (John Smal Mili); Trong nén kinh té thi truóng canh tranh, mói nguói déu theo duói lgi ích cüa bán thán minh vá khi lám nhu váy "bán tay vó hinh" diéu khién hg lám lgi cho xá hói (A.Smith)

"^ Coi tu do cá nhán lá coi nsuón cüa tién bó xá hói, dó lá tu do nsón luán, tu do so thíeh, tu do íín nguang, tu do buón bán, tu do phát trien cá tính, ttJ do miru cáu hanh p h ú c

"^ Khi xü h mói quan he vé quyén tu do cá nhán, nhá nuóc khóng duge can thiép váo quyén tir do con nguói, vi mgi hánh vi can tro quyén íir do con nguói déu dan dé'n háu quá dinh don xá hói

Ké thúa truyén thóng, Chü nghia tu do ó Anh - MI cüng dá trái qua nhiéu giai doan tuang úng vói su phát trien cüa xá hói tu bán Chü nghia tu do cuói théki XIX dáu théki XX vói cáe dai dién nhu Thomas Hill Green 1836-1882 (Anh); Leonard Trelawney Hobhouse 1864-1929 (Anh) vá John Rawls (1921-2002) Chü nghia tu do thói ki náy bát dáu có mói lien hé vói kinh té hgc, kinh té chính tri hgc, dao dúc hgc do dó ta tháy xuát hién cáe tráo luu nhu

Chü nghia tir do eó dién trong kinh té hgc nhu Adam Smith (17231790) nguói duge coi lá cha dé cüa kinh té chính tri hgc

-Trong tu tuóng chính tri, chúng ta con bát gáp tú Chü nghia tir do mói (Neo- liberalism) Cách phán biét náy lá dé chi ra su khác biét giüa tu tuóng tir

do kinh doanh trong kinh té hgc vói tir do vé chính tri Vói y nghia náy Chü nghia tu do mói có quan diém chung lá: dé eó sir cóng báng can phái diéu chinh thi truang nhám dám bao binh dáng vé ca hói vá eüa cái cho con nguói,

vi thé can thiét phái duy tri quyén lue nhá nuóc Dáy lá lí luán mang tính cái luong vói mong muón dua ra nhiíng phuong cách diéu chinh máu thuán cüa CNTB ehú khóng phái lá giái quyé't máu thuán vá lá lí luán bien hó cho vai tro cüa Nhá nuóc trong viéc diéu chinh cáe máu thuán kinh té xá hói Vói các pham trü tu do binh dáng, cóng báng Chü nghia tu do duge dé cap dé'n cá ó góc dó kinh té chính tri, triét hgc vá xoay quanh khói \'án dé Con nguói, tu

do, dao dúc,

Ngáy nay Chü nghia tir do ó MT có 2 xu huóng chính: Mgt lá bao vé thi truóng tu do (free market) vói các dai biéu nhu Friedrieh Hayek, Robert

Noziek, nguói ta ggi dáy lá truóng phái tuda có dién Hai lá, truang phái chú

truang binh quán tu do (libertarians), trong dó có John Rawls, Dworkin

Lí thuyét vé cóng lí cüa Rawls lá hé thóng lí luán duge thúa huóng nhüng giá tri cüa Chü nghia tir do truyén thóng, nó thé hién dáy dü tát cá nhüng dac diém cüa Chü nghia tu do nói chung dóng thói eüng thé hién cá các mói quan

he tren cho nén lí thuyét cüa óng duge xem xét ó các góc dó khác nhau Trong kinh té hgc, mót só nguói coi óng lá dai biéu cüa Chü nghia tu do mói, con trong triét hgc thi nguói ta ggi Rawls lá mót dai biéu cüa Chü nghia tu do cüa

MT thé ki XX Các sách xuát bán déu in ó trang bia doan viét nói tiéng cüa óng :

Mói nguói déu có quyén bá't khá xám pham dua tren cóng lí, má cóng lí thi khóng thé vi pham dü cho nguói ta có bien minh lá vi quyén

29

lgi eúa toan xá hói di cháng nüa Vi váy, trong mót xá hói cóng bang thi

su binh dang vé các quyén cóng dan vá các quyén tu do cho mgi nguói lá bát di bát dich, nhüng quyén má cóng lí dám bao thi khóng thé dem ra dé mác cá chính tri hoac lá tính toan tren ca só nhüng lgi ích xá hói 136, tr.3-41

Ké'thúa chú nghTa tu do thói khai sáng, Khé uóc xá hói lá lí luán vé su

xuát hién nhá nuóc vá pháp quyén lá do mót bán giao kéo duge kí két mót cách tu giáe giüa các thánh vién xá hói vói nhau Theo quan diém náy thi truóc khi có Nhá nuóc dá ton tai mót tinh trang vó chính phü hoán toan vá

"chién tranh cüa tát cá chóng lai tát cá"(Hobbes); hoac lá, dá túng ton tai mót trang thái tu nhién - Trang thái tii nhién má loái nguói dá trái qua trong mót thói gian dái có dac diém lá su tu do cá nhán vó bó bén vá binh dáng Nhung nguói ta dá tu giáe quyét dinh nhugng bó su tu do áy cho Nhá nuóc dé dám bao an ninh cüa minh, dám bao quyén tu hüu vá nhüng quyén cá nhán khác Quan niém dáu tién vé khé uóc xá hói dá xuá't hién ngay tú thói eó dai (Socrat, Epiquya) vá dá tro thánh hgc thuyét hoán chính ó thé ki XVII- XVIII (Hobbes, Lock, Rouseau, Kant ) Den Rawls, óng viét:

Diéu tói có gáng lám ó dáy lá khái quát lióa vá dem lgi mót müe dó trüu tugng hoá cao han hgc thuyé't truyén thó'ng vé khé uóc xá hgi dá duge Locke, Rousseau, vá Kant trinh báy Theo dó tói hy vgng ráng lí thuyé't náy có thé duge phát trié)! dé cho nó khóng con bi düng dé phán bác lgi chính nó nüa Han nüa, nhu ly thuyét náy duang nhu sé' dua ra mót cách lua ehgn tính toan có hé thóng vé cóng hang khá han so vói Chú nghTa Vi lgi truyén thó'ng dang chié'm lai thé Két quá lá hgc thuyé't

dó vé bán chát lá theo kié'n eúa Kant Thát váy, tói phái khóng nhán bá't

cü su sáng tgo nao trong nhüng quan diém má tói dua ra ó tren Các y tuang nói trói déu lá cúa kinh dién vá rát nói tié'ng Y dinh cúa tói lá tó

chüc chúng váo mót kliung chung báng cách sü dung cáe bien pháp dan gián hoá nhát dinh dé nguói ta có thé dánh giá Iié't duae súc mgnh eüa chúng Nhüng tham vgng eúa tói dánh cho cuón sách se duae nhán tháy rát ró né'u nhu cuón sách náy cho phép mgi nguai nhin tháy ró han nhüng dgc diém cáu truc chính cüa khái niém khác vé cóng ly án trong giao uóc truyén thóng vá nó chi ra con duóng di tói su phán tíeh sáu han Theo quan diém truyén thó'ng, tói tin ráng chính khái niém náy tuang xúng nhát vói nhüng dánh giá dá duge can nliac cüa chúng ta vé cóng báng vá tgo thánh ea só dgo ly phú hgp nhá} cho mót xá hói dan chü

¿36, tr.xviiij

Nhu váy Lí thuyé't vé cóng lí lá mót lí luán cüa chú nghia lir do ó Mi thé

ki XX, nó lá su ké thüa lí luán vé khé uóc xá hói nhu Rawls dá thúa nhán, vi

nó lám sáng ró nhüng can cú cho viéc cá nhán tham gia váo các quá trinh xá hói báng nhüng thoá uóc, Nhung óng dá khóng dúng lai ó dó, thuc té xá hói cho tháy cái ggi lá su thoá uóc, lgi ích chung lá can cú cüa khé uóc xá hói ván khóng lám diu di nhüng máu thuán vó'n có giüa cá nhán vói cá nhán, giüa cóng dan vói nhá nuóc Ong phát hién ra ráng can phái có mót chuán muc, mót he thó'ng các nguyén tac chung dám bao cho sir thoá uóc cüa con nguai truóc khi kí ké't khé uóc xá hói Theo óng, cái chung han dé coi nhu mgt chuán muc giá tri má theo dó con nguói hay các tac nhán tham gia váo quá trinh hgp tac xá hgi có thé diéu chinh hay phán xét hánh vi cüa minh Cái

chung han á'y lá quan niém Cóng lí nliu lá cóng báng - khái niém tmng tám cüa Lí thuyét vé cóng lí (sé phán tíeh kl ó chuang 2) Óng mong muón "Lí

thuyét vé cóng lí phái tra thánh mót giái pháp thay thé cho nhüng quan diém truyén thóng dá thó'ng tri tü láu trong lieh sü trié't hgc" ¿36, XT.3J

1.2.2 Dao dúc hoc cüa LKant

Lí thuyé't vé cóng lí eüa Rawls "vé bán chát lá theo kiéu Kant", nó dua

chü yé'u váo dao dúc hgc cüa hgc cüa Immanuel Kant (1724-1804), dé'n múe rát nhiéu nhá nghién cúu dá nhán dinh ráng, Rawls lá nguói dá ké thúa Kant

vá Rousseau dé phát trien Chü nghia tu do ó giai doan sau náy

Immanuel Kant lá nhá trié't hgc cüa thói dai phé phán lí trí hay con ggi lá thói ki khai sáng, ánh sáng ó dáy lá muón nói dé'n ánh sáng cüa lí trí vá thói khai sáng lá mót thói dai phé phán dói vói mót lí trí bi giáng xé giüa hai ctre cüa tir nhién vá tir do Có thé nói ráng su nghiép phé phán eüa Kant dá dem lai vinh quang cho óng vá dé lai cho nhüng thói dai sau mót cuóc cách mang

trong nhán thúc Cáu hói " Tói có thé bié't cái gi ? tói phái lám gi? Tói có thé

lü vgng cái gi ? dá nhu lá su nhác nhó, su thúa nhán ráng muc dích cuói cúng cüa su nghiép phé phán á'y thuóc vé dao dúc Con nguói, chúng ta lá ai? y nghia ton tai cüa ta lá gi ? tren thirc té tính nguói quyé't dinh só phán cüa hg

chú khóng phái lá nhüng tri thúc tu bien Vi thé trong Phé phán lí tính thuán

tuy (1781), Kant dá thüa nhán "tói dá phái xoá bó tri thúc dé nhiróng chó cho lóng tin" (lóng tin thuán tuy cüa lí trí thuán tuy váo viéc úng dung nó váo dao dúc) Menh dé nói tiéng náy có nghia lá viéc néu ró nhüng diéu kién dé có thé

có mgi nhan thúc phái cho phép chúng ta dóng thói vach ra nhüng giói han

eüa tu do Tu tri (autonomy) gán hén vói sir táng truang cüa tri thúc, lá cái xáe

dinh tu do hánh dóng, tir do tu thán muón có hiéu quá

Theo Kant, can có siJ phán biét con nguói dao dúc tu do vá con nguói le thuóc Bói vi dan dát hánh dóng cüa con nguói có hai loai lí tính, néu hoat

dóng cüa con nguói duae dan dát báng lí tính thuán tuy sé dan den nhüng

hánh dóng phi dao dúc vi trong dó có str tính toan, vti lgi do dó con nguói bi

le thuóc Con né'u hánh dóng con nguói duge dan dát báng lí tính thuc tién sé

lá hánh dóng có dao dúc Má con ngirói dé lá Nguói phái lá nguói tu do, túc lá phái có dao dúc, do dó lí tính thue tién lá bán chát con nguói Sü dung lí tính

thirc tién dé san sinh ra nhüng nguyén táe sóng duge Kant ggi lá tính tu tri cúa

y chí. Kant láp luán ráng, y chí thire sir tir tri khi nhüng nguyén tac cüa chúng

ta mong mói có khá náng tro thánh nhüng luát phó quát, tú dó lám náy sinh nhüng menh lénh tuyet dói hay nhüng bón phán có su ráng buóe con nguói mót cách vó diéu kién nhám tói mót miic tiéu nao dó - tính phó quát hoá Theo lap luán cüa Kant, chính vi eó y chí tu tri má con nguói eó mót phám hanh (vitue) Phói hgp y chí tu tri vói tính phó quát néu tren, Kant di tói y tuóng vé mót vuang quóc cüa nhüng miic dích tir tai, cüa nhüng cóng dóng nguói ton trgng y chí phó quát cüa nhau Theo Kant, nhá nuóc lá sir lien két cüa mgi nguói trong khuón khó luát pháp nhám giám sát vá dám bao binh dáng cho mgi cóng dan Nhu váy, óng vúa thúa nhán khé uóc xá hói vúa nhán manh tính tát yé'u cüa sir hinh thánh nhá nuóc do nhu cáu nói tai cüa xá hói, su hoán thién eüa nhá nuóc lá vi lgi ích con nguói, con nguói thóng qua nhá nuóc má

tu kháng dinh minh, tó ró súc sáng tao vá tính tíeh circ cüa minh

Trong Lí thuyét vé cóng lí cüa Rawls, vói Vi thé khói thuy (Tlie original

position), Búc man khóng bié't (The veil of Ignorance), vá Hai nguyén tac vé

cóng lí (Two Principies of justice) nguói ta nhán ra ráng Rawls dá lám cho các khái niém Lí tính thuc tién (Practical Reason); Lí tính thuán tuy (Puré Reason), Tính tu tri cüa y chí (The autonomy of the will); Ménh lénh tuyét dói

(Categorical imperatives) cüa Kant sóng lai vá mang mót dién mao cüa lí luán thói hién dai Dgc táe phám ta tháy Rawls dá dién giái rát thánh cóng lí thuyét cüa minh theo kiéu Kant ó miie 40 chuong IV (The Kantian interpretation of jusstice as faimess)

Vé tính tu tri cüa y chí (the autonomy of the will), thúa nhán dáy lá phám

chát háng dáu cüa con nguói có dao dúc, Rawls dá dua váo lí luán náy cüa

Kant dé dua ra quan niém vé tiJ" quyé't trong dao dúc thuc hánh (autonomy in

applied ethics), óng cho ráng con nguói lá nhüng tac nhán iu quyé't, do dó hg

có thé di dé'n nhüng thoá thuán nhát trí vé nhüng nguyén tac cúa cóng lí Theo

Kant, lí tính thue tién mách bao nguói ta hánh dóng, khóng bi ráng buóe bói

33

nhüng tính toan vi ki cho nén hánh dóng dó gán vói dao dúc, lá cái thién

(good) con \í tính lí luán gán vói cái dúng (right), nhüng tính toan rach rói

truóc khi hánh dóng có thé lá phi dao dúc vá dói vói Kant thi cái thién vá cái dúng lá tách rói nhau Den Rawls, óng cho ráng cái dúng (right) phái duge xép truóc cái thién (good) trong mót trát tu xáe dinh, mót nguói duge coi lá hánh dóng theo y chí tu do khi các nguyén táe chi phói hánh dóng cüa anh ta

dá duge chính anh ta lira ehgn nhu lá mgt sir thé hién thíeh hgp nhát có thé có, cho nén vé bán chát anh ta dü tu cách lá mót cá thé tu do vá có ly trí binh dáng Nhüng nguyén táe má anh ta dira váo dó dé hánh dóng, lá tu anh ta lira ehgn chú khóng phái duge thóng qua vi vi trí xá hói cüa anh ta hay nhüng tai

náng tu nhién, cüng nhu theo quan diém cüa mót dang xá hói nhát dinh má

anh ta sóng trong dó hay nhíüng thú cu thé nao dó má anh ta ngáu nhién mong muón Hánh dóng dua tren nhüng nguyén tac náy lá hánh dóng mót cách dgc

lap, tu chü Rawls cho ráng, búc man khóng bié't dá che khuát hay dá láy di

cüa nhirng cá nhán ó Vi thé khói thuy nhiJng hiéu biét duy lí vá diéu dó có thé giúp hg lua ehgn nhüng nguyén táe mang tính di tri (heteronomous) Các bén tham gia di dé'n su lua ehgn chung nhu lá nhüng nguói tu do vá có ly trí binh dáng, chi bié't ráng nhüng tinh huóng dó lám táng thém nhu cáu vé nhüng nguyén táe cóng ly

Lí thuyét dao dúc cüa Kant tap trung quanh ván dé "ménh lénh tuyét dói" (categorical imperatives), quy luát luán lí hgc hinh thúc trong dao dúc hgc cüa Kant dira tren lí trí Nó dói láp vói cáe ménh lénh giá dinh, nhüng ménh lénh tuy thuóc váo nhüng uóc muón Con nguói hay hánh dóng theo chám ngón má dóng thói anh ta muón nó tro thánh phó quát Vi thé má các cáu chám ngón lá nhüng nguyén tac thuóc dang: Trong tinh huóng S, ta có hánh dóng A dé dat duge cúu cánh E Ménh lénh tuyét dói thü nghiém các chám ngón báng viéc chi dinh mót thü nghiém y chí trong dó nguói ta tir van xem có thé bien chám ngón dó thánh luát phó quát - lá luát má dua váo dó mgi nguói sé chon cho

hánh dóng cüa minh hay khóng Váy lá lí tính thuc tién lénh truyén khién con nguói hánh dóng có dao dúc vá lénh tmyén á'y lá mang tính phó quát nó tát nhién duge mgi nguói thüa nhán Dói vói Kant luán lí khóng chi lá quy luát, lá

su tu tri cüa y chí má con lá cúu cánh Dién giái lí thuyé't Cóng lí nhu lá cóng

báng theo kiéu Kant, Rawls viét:

Các nguyén tac cóng báng cüng tuang tu nhu ménh lénh tuyét dói Bai vi mót ménh lénh tuyét dói duge Kant hiéu lá gán vái han chát con nguói, nó dem lgi cho hg thuóc tính tu do vá có lí trí binh dang Giá tri eúa nguyén táe náy khóng dát diéu kién lá con nguói phái có mót muc dích hoac khát vgng cu thé Trong khi mót ménh lénh giá dinh thi ngUgc lgi, giá dinh nhu váy: nó huóng dan chúng ta thuc hién mót vái buóe nhát dinh nhu lá nhüng cóng cu hüu hiéu dé dat duge mót muc dích cu thé Dü mong muón náy lá vé mót vát cu thé hay lá vé mót cái gi dó mang tính khái quát han, nhu lá nhüng logi cám giáe dé chin hay vui suóng, nhu cáu tuang úng lá mang tính giá thuyét Khá náng áp dung cúa nó phu thuóc váo muc dích cüa con nguái, má viéc náy khóng nhát thié't phái có nhu lá mót diéu kién dé cho mót con nguái lá có ly trí Láp luán úng hó hai nguyén táe cóng báng eüng khóng giá dinh ráng các bén tham gia có nhüng muc dích cu thé, má chi lá hg mong muón có mót só tai san chính yé'u Dó lá cái viéc muón có nó lá hgp ly cho dü nguai khác con muón han nüa Do dó, vói han chát cúa con ngUcri, viéc mong nuión có chúng

lá mót phán ly trí; vá trong khi mói nguói déu có mót quan niém vé cái thién, hg khóng có y thúc gi vé muc tiéu cuói cüng thi su un tién phái dánh cho nhüng tai san chính yé'u, do dó, chi bát nguón tü nlnatg giá dinh khái quát nhát vé khá náng duy lí vá nhüng diéu kién cüa cuóc sóng con nguai Hánh dóng xuá't phát tü nguyén táe cóng báng lá hánh dóng xuát phát tü nhüng nhu cáu chán thuc theo nglúa lá chúng áp dung cho

35

chúng ta bát ké muc tiéu cu thé cüa chúng ta lá gi Diéu náy dan gián phán ánh su thát lá khóng có nhüng yéu tó ngáu nhién nhu váy xuát hién mang tính tién dé trong nguón góc cúa chúng. [36, tr.222-223]

Nhüng ménh lénh mang tính giá dinh có lien quan dé'n quan niém vé tu

do y chí eüa Kant Vá Rawls vién dan vé giá dinh náy dé lám ró han quan

niém vé Vi thé khói thuy eüa óng Rawls viét: "Nhu váy, Vi thé khói thuy có

thé duge xem nhu mót cách dién giái chính thüe quan niém vé su tu tri cúa y chí vá ménh lénh tuyét dói cúa Kant trong khuón khó mót lí luán kinh nghiém"

[36, tr.226]

Ké thúa Kant nhung Lí thuyét vé cóng lí eüa Rawls có su khác biét vói

Kant ó chó: Rawls quan niém ngay tú dáu lá các bén tham gia váo quá trinh hgp táe xá hói luón bi ráng buóe bói diéu kién sóng cüa minh Do dó sir tu do cüa con nguói eüng eó nhüng giói han nhát dinh, su lira ehgn duy lí cüa hg cüng váy, trong khi ó Kant thi nhüng cá nhán duy lí khóng bi táe dgng bói

hoán cánh Dáy chính lá su khác biét giüa Cóng lí nhu lá cóng báng vói dao

dúc hgc cüa Kant

Vé su lua ehgn cüa con nguói Rawls vié't:

Su lua ehgn cüa con nguái dua tren ''cái vát tu nó" tói dá giá dinh lá mót

su lira ehgn mang tính táp thé Táe dung eúa viéc các cá nhán binh dang nglúa lá các nguyén tac duge lua chon phái cháp thuán duge vói các cá nhán khác Bai vi tát cá các cá nhán déu tu do vá duy lí nhu nhau, mói cá nhán phái có tiéng nói ngang bang trong viéc lua ehgn nhüng nguyén tac chung cho táp hgj) nhüng nguyén tac xü thé.[36, tr.2261

Vói cách dién giái theo kiéu cüa Kant vé Cóng lí nhu lá cóng báng Rawls mót mat dá chi ra nhüng quan diém cüa Kant duge dánh dáu bói mót loat nhüng cap nhi nguyén dói láp sáu sác, dáe biét lá su dói láp giüa cái tát nhién vá cái ngáu nhién, giüa nói dung vá hinh thúc, giüa hién tugng vá lí trí Mat khác phü dinh nhüng cap nhi nguyén náy Rawls cho ráng, quan niém dao

dúc cüa Kant có mót cáu truc dáe trung dé nhán tháy ró ráng han trong khi nhijng cap nhi nguyén khóng duge dúng theo nghia má óng gán cho chúng má duge chuyén thé vá y nghia dao dúc cüa chúng duge phát biéu lai trong pham

vi cüa mgt lí luán kinh nghiém cüa minh

Né'u theo Kant lí tính thirc tién khóng phát sinh nhüng nguyén táe hánh dóng tú su phán ánh do các giáe quan dem lai, nó tim tháy các nguyén táe hánh dóng trong chính bán chát lí trí cüa nó Khá náng sü dung lí tính thirc

tién dé san sinh ra nguyén táe sóng duge Kant ggi lá "su tu tri cüa y chí" vá theo láp luán cüa Kant thi chính vi có tif do y chí má con nguói có mót phám cách hay muc tiéu cho chính minh vá do tu do y chí có tính phó quát, cho nén

sé ton tai nhüng muc dích tu tai hay nhüng cóng dóng nguói ton trgng y chí tir

do phó quát cüa nhau, thi háu thé cüa Kant lá Raw Is, óng ton trgng vá vói cám

húng tú nhüng khái niém dó cüa Kant dé xáy dung Lí thuyé't vé cóng lí cüa minh Theo óng, vói Cóng ly nhu lá cóng bang, con nguói dá thoá thuán truóc

mót nguyén tac tu do binh dáng, lúe thoá thuán hg khóng bié't gi vé nhüng lgi ích eii thé hon cüa bán thán minh Vi thé hg hoán toan tan thánh vá dóng nhát quan niém vé cái tót cüa hg vói nhüng gi má nguyén tac cóng báng yéu cáu, hay ít nhát cüng khóng có nhüng dói hói vi pham trirc tiép nhüng nguyén táe náy Do dó, né'u mót cá nhán tháy hái lóng hay thíeh thú trong sir thié'u tu do cüa nguói khác thi phái hiéu ráng anh ta khóng có quyén dói hói siJ thoá man

dó Vi bán thán siJ thoá man có duge tú su thua thiét cüa nguói khác dá lá sai,

vá viéc dáp úng nó sé vi pham nhüng nguyén táe má chúih anh ta dá lán thánh

ó vi trí ban dáu Nguyén táe vé cái dúng cüng nhu nguyén táe cóng báng dát ra giói han dé xem xét giá tri cüa su thoá man, eüng nhu áp dát cái lí cüa quan niém thé nao lá cái thién Khi dua ra nhüng diJ kién vá trong nhüng quyét dinh

vé nhüng mong muón con nguói phái kiém ehé dé di dé'n su tính toan náy Vi

thé Cóng ly nhu lá cóng háng lá mót cách dé dáp úng nhüng mong muón cüa

con nguói, nhung khóng phái mgi thién huóng vá xu thé cüa con nguói déu

37