Các tục lệ hôn nhân của người kinh ở xã xuân đỉnh huyện từ liêm thành phố hà nội và sự biến đổi của nó

Giới thiệu khái quát về xã Xuân Đỉnh .... Các tục lệ hôn nhân cổ truyền .... Một vài so sánh bước đầu giữa hôn nhân của người Việt vói ngưòi H à n ..... NGUỔN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGH

BỘ GIÁ O DỤC V À ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LEE MEE SUN

CÁC TỤC LỆ HÔN NHÂN CỦA NGƯÒI KINH Ỏ XÃ XUÂN ĐỈNH HUYỆN TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ sự BIẾN Đ ổ l CỦA NÓ

Luận văn : Thạc sĩ khoa học Lịch sử Chuyên ngành : Dân tộc học

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Sỹ Giáo

ĐAI HỌC QUÔC GIA HÀ NỌ! i

TRƯNG TÂM THÔNG T IN -TH U 'V Ọ i :

-— -J

HẢ NỘI - 2000

Jtlue ỉụo

Mở đáu 1

I T ín h cấ p th iết củ a đ ề tài 1

II L ịc h sử n g h iê n cứ u vấn đ ề 3

III N g u ồ n tài liệ u và p h ư ơ n g p háp n g h iê n c ứ u 4

IV Đ ó n g g ó p củ a lu ận án 6

V B ố c ụ c lu ận văn ố Chương 1 Giới thiệu khái quát về xã Xuân Đỉnh 8

1.1 T ên g ọ i và lịc h sử h ìn h t h à n h - 8

1 2 Đ ặ c đ iể m tự n h i ê n 9

1.3 Dân c ư 11

1 4 Đ ặ c đ iể m k in h lế - văn h o á - xã h ộ i 12

1 5 T iểu k ết ch ư ơ n g 1 2 5 Chương 2 Các tục lệ hôn nhân cổ truyền 26

2 1 Q u an n iệ m v ề h ô n n h â n 2 6 2 2 C ác tụ c lệ tron g h ô n n h â n 4 4 2 3 T iểu k ết ch ư ơ n g 2 7 0 Chương 3 Sự biến đổi của các tục lệ hôn nhân từ sau năm 1945 đến nay 72 3 1 Sự b iế n đ ổ i tụ c lệ h ô n n h ân thời k ỳ từ 1 9 4 5 đ ến n ă m 1 9 8 6 73

3 2 Sự b iế n đ ổ i củ a c á c tụ c lệ h ô n n hân tron g thời k ỳ đ ổ i m ớ i (từ 1 9 8 6 đ ế n n a y ) 9 4 3 3 T iể u k ế t ch ư ơ n g 3 10 4 Chươn 2 4 Một vài so sánh bước đầu giữa hôn nhân của người Việt vói ngưòi H à n 106

4 1 V à i n é t v ề h ô n n h ân tru yền th ố n g củ a n g ư ờ i H à n 10 6 4 2 V à i n ét v ề h ô n n hân h iệ n n a y 12 2 4 3 T h ử s o sá n h g iữ a h ô n nhân n g ư ờ i V iệ t và n g ư ờ i H à n 125

4 4 T iể u k ế t c h ư ơ n g 4 13 2 K ết luủn 134

Tài liêu tham khảo 138

Danh sách những người cung cấp tài liê u 143

J íầ ítíìli

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỂ t à i

1 T ụ c lệ h ô n n h ân là m ộ t h iện lư ợ n g quan trọn g tron g văn h o á củ a

n gư ờ i V iệ t N ế u n h ư m ộ t s ố p h o n g tụ c, tập q u án , n ếp số n g văn h o á củ a ngư ờ i V iệ t c ó th ể m a i m ộ t th eo thời g ia n , c ó th ể đ ư ợ c ch ấ p n h ận ở ih ể

c h ế xã h ộ i n à y m à k h ô n g đ ư ợ c ch ấ p nhận củ a thể c h ế x ã h ộ i k h á c , đ ư ợ c

g ia i tầ n g n à y thự c h ành n h ư n g lạ i bị g ia i tần g k h á c c h ố i b ỏ thì n g ư ợ c lại hầu n h ư k h ô n g c ó m ộ t cá n h ân n à o , m ộ t g ia đ ìn h n à o , m ộ l c ộ n g đ ồ n g

n à o , m ộ t x ã h ộ i n ào k h ô n g thực h àn h c á c n g h i thứ c h ô n n h ân N g ư ờ i V iệ t quan n iệ m ỏ đ ờ i c ó 3 v iệ c lớn "tậu trâu, lấy vợ, làm nhà", tron g đ ó v iệ c

"dựng vợ , g ả ch ồn g" dù ở g ia i cấ p n ào, ở x ã h ộ i n à o c ũ n g đ ề u c ù n g

m ộ t m ụ c đ ích là "sinh co n đ ẻ c á i, n ố i d õ i tô n g đường" là h iế u đ ạ o củ a

c o n c á i, là n g h ĩa vụ củ a ch a m ẹ C ó ih ể n ó i tập tục h ô n n h â n n h ư m ộ t

h ằ n g s ố củ a tru yền th ố n g văn h o á củ a n gư ờ i V iệ t, ở đ ó n g ư ờ i ta k h ô n g

ch ỉ n hận ra sắ c thái củ a tập tụ c h ô n n hân d iễ n ra Irong tiế n trình lịc h sử ,

m à c ò n so i th ấy n h iề u k h ía cạn h củ a d iệ n m ạ o văn h o á V ì v ậ y đ ể n h ận

d iện tiến trình văn h o á n g ư ờ i V iệ t, k h ô n g th ể k h ô n g n g h iê n cứ u lĩn h vự c

h ô n n h ân , g ia đ ìn h L à m ộ t n g ư ờ i n ư ớ c n g o à i, k h i tiế p câ n văn h o á V iệ t

N a m , c h ú n g tô i q u an tâm đ ến lĩn h v ự c h ô n n h ân g ia đ ìn h , th ô n g q u a đ ó

đ ể m ở rộ n g sự h iể u b iế t bứ c tranh ch u n g v ề d iệ n m ạ o văn h o á củ a n gư ờ i

V iệ t.

2 N ế u n h ìn h ìn h thức b ề n g o à i thì tụ c lệ h ô n n h ân c ó vẻ n h ư

k h ô n g c ó g ì k h á c b iệ t g iữ a c á c v ù n g văn h o á , c á c g ia i lầ n g Irong x ã h ộ i,

n h ư n g thự c t ế thì k h ô n g phải n h ư v ậ y N g ư ờ i V iệ t th ư ờ n g n ó i "Đ ất q u ê lề thói" đ ể th ể h iệ n rằn g, tụ c lệ ở c á c đ ịa p h ư ơ n g là k h ô n g g iố n g n h au V ì

v ậ y , v iệ c c h ỉ ra đ ư ợ c n h ữ n g n ét liê n g b iệ t tron g tụ c lệ h ô n n h ân c h ín h là

th ấy đ ư ợ c tín h đa d ạ n g tron g văn h o á c ủ a n g ư ờ i V iệ t T iế p x ú c c á c c ô n g trình n g h iê n cứ u v ề h ô n nhân củ a n gư ờ i V iệ t đ ã c ô n g b ố th ấ y c á c c ô n g trình đ ó th ư ờ n g c h ỉ đ ề cậ p đ ến c á i c h u n g m à ít đ ề c ậ p đ ến s ắ c th ái đ ịa

p h ư ơ n g V iệ c n g h iê n cứ u tụ c lệ h ô n n h ân ở m ộ t đ ịa p h ư ơ n g c ụ th ể là

c h ú n g tô i m u ố n h ư ớ n g tới tín h đa d ạ n g tron g tập tụ c h ô n n h â n củ a n g ư ờ i

V iệ t từ x ư a đ ế n n a y

3 C ác tập tụ c h ô n n hân củ a n g ư ờ i V iệ t c ó sự b iế n đ ộ n g n h iều tron g thời k ỳ từ sau 1 9 5 4 đ ến n ay (ch ủ y ế u là ở m iề n B ắ c V iệ t N a m )

Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, Nhà nước V iệl Nam mong

m u ố n đưa ra đ ư ợ c m ộ t k h u ô n m ẫu văn h o á m ớ i, k ể cả tron g lĩn h vự c h ô n

n hân th eo đ ịn h h ư ớ n g "khoa h ọ c tiê n tiế n n h ư n g đ âm đà bản sắ c dân tộc" N h iề u m ô h ìn h h ô n n h ân m ớ i đã và đ a n g đ ư ợ c thử n g h iệ m v à lựa

c h ọ n G iả i q u y ế t h à i h o à m ố i q u an h ệ g iữ a "truyền ih ố n g và h iệ n đại",

"truyền th ố n g và đ ổ i m ớ i " tron g lĩn h v ự c văn h o á , p h o n g tụ c, tập q u án ,

n ếp số n g là b ài toán chư a c ó đáp số N g h iê n cứ u củ a c h ú n g tô i c ó lẽ m ộ t

k h ía cạ n h n ào đ ó c ũ n g k h ô n g nằm n g o à i m ụ c tiêu n à y

4 V iệ t N a m và H àn Q u ố c là hai dân tộ c vớ i hai n ền văn h o á k h á c

nh au T u y n h iê n , g iữ a h ai dân tộ c c ũ n g c ó n h iề u đ iể m tư ơ n g đ ồ n g , đ ặ c

b iệ t là tron g lĩn h v ự c h ô n nhân và g ia đ ìn h H ai dân tộ c đ ều lấ y "nông

n g h iệ p trồn g lú a nước" là n g h ề số n g ch ín h ; v ớ i m ộ t c ơ tần g x ã h ộ i là tổ

ch ứ c là n g x ã Đ ặ c b iệ t cả hai n ư ớ c đ ều ch ịu ảnh h ư ở n g sâ u sắ c văn h o á

T run g H o a và h ệ lư tư ởn g N h o g iá o D o đ ó , tập tụ c h ô n n h ân g ia đ ìn h

củ a n g ư ờ i V iệ t và n g ư ờ i H àn Q u ố c c ó n h iề u n ét tư ơn g đ ồ n g v ề q u an

n iệ m h ô n n hân lẫ n c á c lễ thức tiến h àn h Sự tư ơn g đ ồ n g tron g văn h o á tru yền th ố n g là tiền đ ề lịc h sử đ ể lă n g cư ờ n g sự h ợ p tác g iữ a hai d ân tộ c

L à m ộ t n gư ờ i H à n Q u ố c h ọ c tập và n g h iê n cứ u ở V iệ t N a m c h ú n g tôi c o i

v iệ c n g h iê n cứ u n à y là m ộ t n h iệ m vụ tron g q u á trình h ọ c tập củ a m ìn h ,

đ ó c ũ n g là m ộ t tron g n h ữ n g đ ộ n g c ơ Ihúc đ ẩ y tô i c h ọ n lĩn h v ự c n g h iê n

cứ u sâu v ề văn h o á V iệ t N a m là lĩn h v ự c "hôn n hân và g ia đ ình".

5 Đ ể tiế n h àn h n g h iê n cứ u c á c tập tụ c tron g h ô n nhân củ a n g ư ờ i

V iệ t c h ú n g tô i c h ọ n đ ịa bàn x ã X u â n Đ ỉn h x u ấ t p h át từ n h ữ n g n g u y ê n

V ấ n đ ề h ô n nhân củ a n gư ờ i V iệ t đã đ ư ợ c n g h iê n cứ u k h á n h iều và

cũ n g đ ạt đ ư ợ c n h iều k ết quả.

T rư ớc đ â y , c á c h ọ c g iả Irong k h i đ ề cậ p đ ến văn h o á V iệ t N a m h ay

n g h iê n cứ u p h o n g h o á V iệ t N a m đã quan tâm đ ến tập tụ c liê n q u an đ ến

h ô n n h â n Đ ạ i d iệ n c h o đ ộ i n g ũ n ày c ó h ọ c g iả Đ à o D u y A n h v ớ i " V iệt

N a m văn h o á sử cư ơ n g " ( N X B B ốn P h ư ơ n g - 1 9 3 8 ), P h an K ế B ín h vớ i

"P hon g tụ c V iệ t N am " ( NXB Đ ồ n g Tháp - 1 9 9 0 ), T ơan Á n h với "Hội h è đình đám ", "V iệt N a m p h on g tục"( N X B Đ ồ n g T háp - 1 9 9 8 ) C á c c ô n g trình n g h iê n cứ u củ a c á c h ọ c g iả trên ch ủ y ế u m iê u th u ật c á c n g h i lễ h ô n

n h ân tru yền th ố n g T h ô n g qua đ ó , n gư ờ i đ ọ c c ó th ể h ìn h d u n g "diện

m ạo" k h ái q u á t củ a lụ c lệ h ô n nhân Iruyền ih ố n g củ a n gư ờ i V iệ t.

T ừ sau k h i m iề n B ắ c V iệ t N a m đ ư ợ c g iả i p h ó n g ( n ăm 1 9 5 4 ) c h o

đ ến n a y , lĩn h v ự c h ô n nhân g ia đ ìn h đã thu h ú l đ ư ợ c n h iều g iớ i k h o a h ọ c

q u an tâm và n ó đ ư ợ c x e m x é t dư ới n h iều g ó c đ ộ N h iề u c ô n g trình

c h u y ê n k h ả o v ề h ô n n h ân g ia đ ìn h dư ới g ó c đ ộ văn h ó a tộ c n g ư ờ i, dư ới

g ó c đ ộ p h o n g tụ c tập q u án , dư ới g ó c đ ộ x ã h ộ i h ọ c , dư ới g ó c đ ộ c ủ a c á c nhà x â y d ự n g c h ín h sá ch C ác c ô n g trình n à y m ộ t m ặ t tíc h c ự c b ổ su n g

g iớ i th iệu c á c tục lệ h ô n n h â n c ổ tru yền , m ộ t m ặ l x e m x é l b iế n đ ổ i củ a

n ó d iễ n ra tron g m ô i trường k in h tế, văn h o á , x ã h ộ i đã th ay đ ổ i M ộ t n ộ i

d u n g q u an trọn g k h á c là g iớ i th iệu sự x u ấ t h iệ n c á c m ô h ìn h h ô n n h ân

m ớ i đ ư ợ c thử n g h iệ m tron g thời k ỳ lừ 1 9 5 4 đ ến n a y C á c c ô n g trình đ ó

tu y đ ể cậ p ở c á c g ó c đ ộ k h á c n h au n h ư n g đ ã c h o ih ấ y đ ư ợ c đ ặ c In ín g củ a

h ô n n h ân n g ư ờ i V iệ t tru yền Ih ố n g , c h o th ấy sự c h u y ể n đ ổ i c ủ a n ó tron g

m ô i trư ờng m ớ i ra sa o , c ũ n g n h ư c h o th ấy d iệ n m ạ o h ô n n hân n g ư ờ i V iệ t

đ ư ơ n g đ ạ i C ó th ể đ ơ n cử ra đ â y m ộ t s ố c ô n g trình tiê u b iể u củ a thời k ỳ

n à y T rư ớ c h ế t p h ải k ể đ ến c á c c ô n g trình củ a h ọ c g iả P h a m c ỏ n S ơ n

ch u y ô n g ia n g h iê n cứ u v ề lĩn h vự c n à y vớ i 2 tá c p h ẩm c h ín h đ ề c ậ p trực

tiếp đến hôn lễ là "Hôn lễ và nghi thức"( NXB Thanh niên - 1987) và

c u ố n " gia lẻ x ư a và n ay" ( N X B T h an h n iê n 1 9 9 9 ) T á c g iả L ê N h ư H o a

c h ủ b ịê n c u ố n "H ôn lễ xư a v à n a y ở V iệ t N am " ( N X B V ă n h o á T h ô n g tin H à N ộ i - 1 9 9 8 ) L ê T ru n g V ũ (ch ủ b iê n ) v ớ i tác p h ẩm " N g h i lễ v ò n g

II LỊCH SỬ NGHIÊN c ứ u VÂN ĐỂ:

đ ờ i ngư ời" ( N X B V ă n h ó a dân tộ c 1 9 9 9 ) H ọ c g iả K h u ất T h u H ổ n g với

c ô n g trình"C ác m ô h ìn h h ô n nhân ở đ ồ n g b ằn g B ắ c B ộ - từ tru y ền th ố n g

đ ến h iệ n đại" ( V iệ n xã h ộ i h ọ c H -1 9 9 7 ); N h à n g h iê n cư ú B ùi T ấn N iê n

v ớ i c u ố n "G ia lễ" ( N X B T P H ồ C h í M in h , 1 9 9 7 ) T á c g iả T h o C ao vớ i bài " Đ ám cư ớ i n g ư ờ i H à N ộ i xưa" (T ạp c h í H à N ộ i n g à y n a y s ố

1 /1 9 9 5 ) v v N g o à i c á c tác p h ẩm c h u y ê n k h ả o trên c ò n n h iề u c ô n g trình

k h o a h ọ c n g h iê n cứ u c á c k h ía cạ n h củ a h ô n n h ân đ ă n g ở c á c tạp c h í

c h u y ê n n g à n h (x e m ih êm p hần tài liệ u th am k h ả o ).

N h ư v ậ y , trên p h ư ơ n g d iệ n n g h iê n cứ u ch u n g v ề h ô n n h â n củ a

n g ư ờ i V iệ t c ó th ể n ó i là k h á p h o n g p h ú T u y v ậ y , tại đ ịa bàn m à ch ú n g

tô i c h ọ n n g h iê n cứ u thì k h ô n g th ấy c ó tác g iả và c ô n g trình n à o đ ề cậ p

đ ến , k ể cả n h ữ n g c ô n g trình đã n êu ở trên C h ú n g tôi đ ã tiến h àn h khai

th ác c á c n g u ồ n tư liệ u h iệ n c ó ở c á c trung tâm lư liệ u và Ihư v iệ n ở H à

N ộ i, n h ư n g k h ô n g c ó tác g iả , lá c p h ẩm n à o đ ề cậ p đ ến h ô n n h ân g ia đ ìn h

ở đ â y C ó c h ă n g c h ỉ đ ô i ba tác p h ẩm c ó đ ề cậ p đ ến là n g x ã X u â n Đ ỉn h v ề

m ặ t lịc h sử , n h ư B ù i T h iết vớ i "làng xã n g o ạ i thành H à N ội" (N X B H à

N ộ i 1 9 8 5 ), Đ ỗ T h ỉn h v ớ i " V ù n g v en s ô n g N h ị" (N X B H à n ộ i 1 9 7 9 ).

Đ iể m q u a lịc h sử n g h iê n cứ u đ ể th ấy đ ư ợ c là n g sự lựa c h ọ n củ a

ch ú n g tô i sẽ b ổ su n g c h o sự th iếu hụt m à c á c c ô n g trình trên c ò n th iế u , ở

m ứ c đ ộ k h iế m tốn h ơ n là đ ể g iớ i th iệu tập tụ c h ô n n h ân củ a n g ư ờ i V iệ t ở

một địa bàn cụ thể.

III NGUỔN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1 Nguồn tài liệu:

- Luận v ă n đ ư ợ c dựa v à o 2 n g u ồ n tài liệ u N g u ồ n thứ n h ất là các

c ô n g trình n g h iê n cứ u từ trước đ ến n a y v ề lĩn h v ự c h ô n n h ân c ủ a n gư ờ i

V iệ t Đ â y k h ô n g p h ải là n g u ồ n tài liệ u trực tiế p củ a lu ậ n v ă n m à là n g u ồ n tài liệ u đ ể c h ú n g tôi th am k h ả o và đ ố i c h iế u đ ể h iể u đ ư ợ c c á i c h u n g và

c á i r iê n g v ề tụ c lệ h ô n nhân củ a n g ư ờ i V iệ t ở là n g X u â n Đ ỉn h

- Nguồn lài liệu chính yếu và cơ bản nhất của luận án này là tài

liệ u đ iề u tra k h ả o sá t thự c t ế tại đ ịa b àn x ã X u â n Đ ỉn h từ th á n g 2 /2 0 0 0

đ ế n th á n g 5 /2 0 0 0 C h ú n g tôi đ ã trực tiế p đ iề u tra tại 5 th ô n c ủ a X u â n

Đ ỉn h là c á c th ô n C áo Đ ỉn h (K ẻ G ià n ), th ôn T ru n g, th ôn Đ ô n g , thôn

N h a n g , th ôn L ộ c T ài liệ u ch ủ y ếu th ô n g q u a sự c u n g cấ p trực tiếp củ a

c á c đ ố i tư ợn g Đ ể k iể m ch ứ n g lài liệ u c h ú n g lô i c ó k iể m tra n h iề u đ ố i

tư ợn g r iê n g , c ó toạ đ àm n h ó m và c ó đ ố i c h iế u v ớ i c á c n g h iê n cứ u đã

đ ư ợ c c ô n g b ố N h ữ n g tài liệ u n à o chư a k iể m ch ứ n g c h ú n g tô i k h ô n g sử dụng.

2 Phương pháp nghiên cứu:

v ù n g k h á c ch ỉ đ ể đ ố i c h iế u so sán h và k iể m c h ứ n g m à th ô i.

- V iệ c x e m x é t c á c lụ c lệ h ô n nhân dưới q u an đ iể m toàn d iệ n , lịc h

sử và cụ th ể T ứ c là k h i tiếp cậ n n g h iê n cứ u ch ú n g tô i tiếp cậ n liê n n g à n h

và đạ n g à n h V ì tụ c lệ h ô n n h ân liê n q u an m ật th iế t vớ i n h iề u h iệ n tư ợn g văn h o á k h á c .

* P hương pháp thu thập tà i liệu (phương pháp nghiên cứ u):

D o n g u ồ n tài liệ u củ a lu ận án c h ủ y ế u là tài liệ u tại đ ịa p h ư ơ n g , vì

v ậ y p h ư ơ n g p h áp thu thập d ữ liệ u đ ư ợ c tiế n h àn h th e o p h ư ơ n g p háp

" Đ iền dã d ân tộ c h ọc" T ron g quá trình đ iề u tra k h ả o sá t, n g o à i v iệ c áp

d ụ n g c á c n g u y ê n lắ c lự a c h ọ n đ iể m và lựa c h ọ n n h ữ n g n g ư ờ i c u n g cấ p

th ô n g tin (đ ố i tư ợ n g n g h iê n cứ u ) ch ú n g tô i ch ủ y ế u vân đ ụ n g c á c p h ư ơ n g

p háp sau

- P h ư ơ n g p h áp "p h ỏn g vấn": Đ â y đ ư ợ c c o i là p h ư ơ n g p háp c ơ bản

n h ất B ở i v ì k h i n g h iê n cứ u tụ c lệ h ô n nhân c h ú n g lô i ít c ó d ịp và k h ó

th ự c h iệ n v iệ c "quan sát" h a y "quan sá t th am dự" đ ố i v ớ i c á c đ á m cư ớ i đã

X

đ ư ợ c th ự c h iệ n D o v ậ y ch ủ y ế u vẫn là dựa v à o sự "hồi cố" c ủ a đ ố i tư ợn g

đ ư ợ c p h ỏ n g v ấ n C h ú n g tôi triệt đ ể th ự c h iệ n c á c k ỹ th u ật th a o tác v ề

p h ư ơ p g p h áp p h ỏ n g vấn

- M ộ t p h ư ơ n g pháp k h á c cũ n g đ ư ợ c sử dụn g là "quan sát" và "quan

sá t th am dự" đ ư ợ c ih ự c h iệ n khi n g h iê n cứ u c á c đ ám cư ớ i đ ư ơ n g đại

C h ú n g tôi đã c ố g ắ n g tham dự m ộ t s ố đ ám cư ớ i d iễ n ra tại đ ịa p h ư ơ n g tron g thời g ia n đ iề n dã ở đ â y T h ô n g q u a c á c đ ám cư ớ i n à y đ ể ch ú n g tôi

c ó d ịp q u an sá t trực tiếp c á c lụ c lệ h ô n n h ân tru yền th ố n g và sự b iế n đ ổ i

củ a n ó , n h ữ n g tập tụ c h ô n n h ân m ớ i đã và đ a n g n ả y sin h ỏ đ ịa p h ư ơ n g.

n h ân tru yền th ố n g củ a n gư ờ i V iệ t tại m ộ t đ ịa p h ư ơ n g cụ th ể C á c tài liệ u

sử dụn g tron g lu ận văn là h o à n toàn trung thự c.

L u ận v ă n c ũ n g đã ch ỉ ra n h ữ n g th ay đ ổ i củ a h ô n n h ân tru yền th ố n g tron g m ô i trường c h u y ể n đ ổ i, n h ữ n g că n n g u y ê n tạo n ên sự th ay đ ổ i đ ó

L u ận v ă n c ũ n g g iớ i th iệ c c á c m ô h ìn h lổ ch ứ c cư ớ i x in tron g x ã h ộ i

đ ư ơ n g đ ạ i, m ặ c dù đ ó là n h ữ n g m ô h ìn h c ò n đ a n g thử n g h iệ m , lự a c h ọ n

3 L u ận văn đã đặt ra v iệ c so sá n h sự tư ơn g đ ồ n g và k h á c b iệ l g iữ a

c á c tụ c lệ h ô n n h ân củ a n g ư ờ i V iệ t và n g ư ờ i H à n Q u ố c Đ â y là lầ n đầu tiên c ó m ộ t c ô n g trình g iớ i th iệ u v ề tập tụ c h ô n n h ân củ a n g ư ờ i H àn

Q u ố c đ ố i v ớ i đ ộ c g iả V iệ t N a m S o sá n h sự tư ơn g đ ồ n g tron g c á c tập tục

h ô n n h ân g iữ a hai d ân lộ c củ a h ai Q u ố c g ia c ó n ền văn h o á r iên g k h ô n g

c h ỉ c ó ỷ n g h ĩa k h o a h ọ c , m à c ò n là m c h o hai dân tộ c h iể u b iế t lẫ n n h au , tăn g c ư ờ n g sự g ia o lư u h ợ p tác trên n h iều lĩn h vự c.

V BỐ CỤC LUẬN VÃN:

L u ậ n v ă n g ồ m c á c n ộ i d u n g sau:

Chương 1

GIÓI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ XÃ XUÂN ĐỈNH

1.1 TÊN GỌI VÀ LỊCH s ử HÌNH TIIẢNH

X ã X u â n Đ ỉn h n g à y n a y g ồ m h ai x ã cũ là X u â n T ả o (tên N ô m là làn g C á o ) và C á o Đ ỉn h (tên N ô m là là n g G iàn )hợp n h ất lạ i lừ năm 1 9 4 8

C áo Đ ỉn h c ó lên n ô m là k ẻ G ià n , đã từ lâu k c G iàn n ổ i liế n g là m ộ t

là n g c ó th ế đ ất đ ẹp , trên cán h đ ồ n g b ằ n g p h ẳn g củ a là n g n ổ i lên n h iề u g ò đất m à m ọ i n g ư ờ i q u en g ọ i là núi "như n ú i C h iê n g , n ú i T rố n g , n ú i Đ ạ o ,

T ả o trước n ă m 1 9 4 5 , tổ n g n ày g ồ m ba x ã B ái  n , Đ ô n g N g ạ c và X u â n

T ảo th u ộ c p h ủ H o à i Đ ứ c; c ò n từ thời L ê, g ọ i là tổ n g M in h C á o , g ồ m 8 x ã

th ô n là X u y ê n C h âu , Đ ô n g N g ạ c , M in h c ả o x ã, M in h C áo sở , T a m B ả o Châu N g o ạ i th ôn , T am B ảo C hâu n ộ i thôn, T am B ảo s ố v à V ạn B ảo C hâu.

T h e o tru y ền th u y ế t thì xư a k ia ở p h ía H ồ T â y c ó rừ ng rậm , ở đ ó c ó

m ộ t c o n c á o c h ín đ u ô i c h u y ê n hại n g ư ờ i Sau đ ó b ị L ạ c L o n g Q u â n g iế t

v ề sa u c á c là n g ở đ â y c ó tên là là n g C áo.

X ã X u â n Đ ỉn h , p h ía B ắc g iá p x ã Đ ô n g N g ạ c , p h ía N a m g iá p

ph ư ờ n g N g h ĩa T â n ( quận C ầu G iấ y ), p h ía Đ ô n g g iá p p h ư ờ n g X u â n L a (quận T â y H ồ ); p h ía T ây g iá p xã c ổ N h u ế

P h ía B ắ c củ a x ã c ó tu y ến đ ê b a o q u an h c h ạ y từ x ã T h ụ y P h ư ơ n g

đ ến p h ư ờ n g X u â n L a, q u ận T ây H ồ C ó trục đ ư ờ n g liê n x ã c h ạ y d ọ c th eo giữ a xã, đ ây cũ n g là co n đường g ia o ih ô n g h u y ết m ạ ch quan trọng củ a xã.

X u â n Đ ỉn h n ằm g iữ a m ộ t cán h đ ồ n g lúa rộ n g , x u n g q u a n h c ó c á c

đ ư ờ n g g ia o th ô n g lớ n P h ía B ắ c g iá p P hú T h ư ợ n g , Đ ô n g N g ạ c , T h u ỵ

P h ư ơ n g, c ó đ ư ờ n g 2 3 đ ồ n g thời là đê sô n g H ồ n g và c ó c á c b ến đ ò c ố n ổ i tiế n g n h ư b ến C h èm , b ến Sù c ó thể sa n g Đ ô n g A n h d ễ d à n g P h ía T â y

g iá p x ã C ổ N h u ế , c ó đ ư ờ n g 6 9 từ D ịc h V ọ n g đ i C h èm P h ía đ ô n g g iá p xã

X u â n L a c ó đ ư ờ n g đ i N h ậ t T ân P h ía N a m g iá p x ã N g h ĩa Đ ô c ó co n

Q u á trình k h ai phá và cả i tạo n h ữ n g cán h đ ồ n g p h ì n h iê u c ấ y trồn g

2 v ụ , tư ơn g lai c ó th ể là m 3 vụ Đ ú n g n h ư c á c cụ th ư ờ n g g ọ i đ ồ n g ru ộn g

ở X u â n Đ ỉn h là "ruộng tiên " B ìn h q u ân đất n ô n g n g h iệ p 4 5 3 m 2/n g ư ờ i

So v ớ i m ộ t s ố là n g n ô n g n g h iệ p k h á c ih ì b ìn h quân đ ất ca n h tác củ a xã

X u ân Đ ỉn h c ũ n g v à o lo ạ i lư ơn g đ ố i ca o

N h ư n g x u h ư ớ n g tron g tư ơn g la i, v iệ c sử d ụ n g đ ất n ô n g n g h iệ p sẽ

g iả m dần , n ên k h u y ến k h íc h c h u y ể n đ ổ i c â y trồn g đ ể n â n g c a o h iệ u quả

N guồn: Sô'liệu do phòng địa chính x ã Xuân Đ ỉnh cung cấp

D iệ n tích đ ất c h u y ê n d ù n g b ằn g 2 0 ,5 % d iệ n tích đ ất tự n h iê n

k h ẩ u là la o đ ộ n g p h ổ th ô n g , h ọ c sin h th u ê n h à cư trú tại x ã Sự p hân bô'

d â n cư ở c á c th ô n n h ư sau:

N guồn: Điều tra dân số 11411999.

T ỷ lệ g ia tăng dân s ố củ a x ã X u â n Đ ỉn h m ấ y n ăm gần đ â y c h o Ihấy

s ố n g ư ờ i du n h ập v à o xã n h iề u (1 ,6 2 % ), g â y k h ô n g ít k h ó k h ăn c h o c ô n g tác q u ản lý x ã h ộ i an n in h tron g xã, g â y ảnh h ư ở n g c h o v iệ c ăn ở đ iều

k iện sin h h o ạ t và m ô i trường.

Nguồn: Đ iều tra dân số 11411999

T ỷ lệ tăn g dân s ố trung b ìn h h à n g năm là 2 ,9 2 % /n ă m D â n cư x ã

X u â n Đ ỉn h cư trú ở khu vự c ch ín h là th ôn Đ ô n g , th ôn N h a n g , th ô n L ộ c ,

th ôn T ru n g, th ôn C áo Đ ỉn h , th ôn T ân X u â n T h ự c tế, x u h ư ớ n g p h át triển

Sự tă n g d ân s ố c ó ảnh h ư ở n g đ ến vấn đ ề g iá o d ụ c T rư ờ n g cấ p 1 và

cấ p 2 X u â n Đ ỉn h tăn g g ấ p đ ô i T rư ớc đ â y và o thời đ iể m c a o n h ất cả hai

cấ p c ó 1 5 1 0 h ọ c sin h m à đ ến n a y riên g cấ p 1 k h o ả n g 1 8 0 0 v à cấ p 2 trên

3 0 0 0 h ọ c sin h , n ê n n g â n sá c h đầu tư rất lớn

Đ ấ t là n h c h im đậu , v ù n g X u â n Đ ỉn h đã sớ m c ó d ân cư đ ến sin h

s ố n g , c ũ n g là m ộ t tron g n h ữ n g đ iể m tụ cư đầu tiê n củ a n g ư ờ i V iệ t c ổ ở

đ ồ n g b ằ n g c h â u th ổ B ắ c B ộ N h ữ n g d ữ liệ u k h ả o c ổ h ọ c đ ã c h ứ n g m in h

c h o đ iề u đ ó

1.4 ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - VÃN HOÁ - XÃ HỘI.

X u â n Đ ỉn h c ò n trồn g c á c c â y rau m àu , v ớ i n h ữ n g c â y khá n ổ i tiế n g như

bầu b í, cà p h á o C ác n g h ề phụ ở đ â y k ém phát triển , trước đ â y c h ỉ c ó

n g h ề là m " liềm s e o giấy" c h o vù n g B ư ở i X u â n Đ ỉn h k h ô n g p h ải là là n g

1.4.1.3 Kinh tê Xuân Đỉnh trong thời kỳ đổi mới sau 1986 (hiện trạng kinh tế):

T ừ n h ữ n g nãm 1 9 8 6 trở đi nằm trong xu hư ớ n g b iế n đ ổ i ch u n g vồ

"nông n g h iệ p sa n g c ô n g n g h iệp , d ịch vụ , thư ơng n g h iệp " T h eo k ết quả

đ iều tra dân s ố th án g 4 /1 9 9 9 c h o th ấy trong tổ n g s ố 4 0 4 8 h ộ (1 8 2 3 3

ch ăn n u ô i lớ n th eo k iể u trang trại sản x u ấ t h à n g h oá n h ư lợn và g à , v ị t

T ron g k h i đ i k h ả o sát ở đ â y c h ú n g tôi đã c ó d ịp đ ến thăm m ộ t s ố g ia đ ìn h

n à y và đ ư ợ c b iế t h iệ u q ủ a k in h tế tốt.

+ C á c h o ạ t đ ộ n g phi n ô n g n g h iệ p ở X u â n Đ ỉn h n g à y c à n g phát triển c á c n g h ề phụ g ia đ ìn h phát triển th eo m ô h ìn h k in h d o a n h (c á c

+ v ề p h ư ơ n g d iện ăn m ặ c, ngư ờ i dân ở đ ây k h ô n g quá lo lắn g đ ến

v iệ c là m th ế n à o đ ể đ ủ ăn đủ m ặ c m à h ọ đ a n g thực h iệ n ăn như th ế n ào,

m ặ c n h ư th ế n à o .

C ó th ể n ó i v ề ph ư ơ n g d iệ n k in h tế và đ ờ i số n g k in h tế X u â n Đ ỉn h

là m ộ t v ù n g n ô n g th ôn phát triển ih e o h ư ớ n g đ ô th ị Q u á trình và tố c đ ộ

đ ô thị h o á củ a X u â n Đ ỉn h n g à y cà n g nhan h c h ó n g và đ ư ợ c c o i là m ộ t tron g n h ữ n g v ù n g n h an h nhất ở T ừ L iê m và H à N ộ i.

1.4.2 Sinh hoạt xã hội (sinh hoạt cộng đồng làng xã, họ tộc và phong tục tập quán):

1.4.2.1 Đời sống làng xã và quá trình phát triển:

- V ề mặt hành chính xã X u â n Đ ỉn h tron g thời k ỳ trước g iả i p h ó n g (1 9 5 4 ) b ao g ồ m 2 là n g "Làng G iàn" (C á o Đ ỉn h ) và là n g C á o (X u â n T ả o )

X u â n T ả o (là n g C á o ) th u ộ c lổ n g X u â n T ảo, c ò n là n g G iàn (C á o Đ ỉn h ) lại

th u ộ c tổ n g CỔ N h u ế.

- L à n g C áo (X u â n T ả o ) g ồ m c ó 4 th ôn Đ ô n g , T run g, L ộ c ,

- L à n g G ià n (C áo Đ ỉn h ) ch ia là m 7 th ôn (x ó m ): Đ ìn h T h ư ợ n g,

Đ ìn h H ạ , G iế n g , X ố i, G iữ a, T ránh, X a n h

T u y 2 là n g th u ộ c 2 tổ n g k h á c nhau v à c ó b ộ m á y tổ ch ứ c riên g

n h ư n g v ề c ơ cấ u tổ ch ứ c, h ìn h thức vận h àn h thì g iố n g n h au , tổ ch ứ c th eo

h ệ th ố n g N h à n ư ớ c p h o n g k iế n V iệ t N a m

B ộ m á y tổ ch ứ c, quản lý là n g x ã p h o n g k iế n ih ự c dân n h ư trên ở

xã X u â n Đ ỉn h đã b ị b ãi b ỏ từ sau năm 1 9 5 4

.T ừ sa u n ám 1 9 5 4 c ù n g vớ i sự th ay đ ổ i c h u n g củ a m iề n B ắc c h ế đ ộ

xã h ộ i p h o n g k iế n th ự c d ân bị đ ánh đ ổ h o à n to à n , th ay th ế v à o đ ó là c h ế

đ ộ m ớ i x ã h ộ i ch ủ n g h ĩa B ộ m á y hành c h ín h m ớ i củ a N h à n ư ớ c V iệ t

N a m d ân c h ủ c ộ n g h o à (sa u n ày là C ộ n g h o à xã h ộ i ch ủ n g h ĩa V iệ t N a m )

đ ư ợ c th iế t lậ p th ố n g n h ấ t từ T run g ư ơ n g x u ố n g đ ịa p h ư ơ n g.

H a i là n g X u â n T ả o và cá o Đ ỉn h (là n g G ià n ) đ ư ợ c h ợ p n h ất lại

th àn h m ộ t x ã c h u n g g ọ i là x ã X u â n Đ ỉn h

T ổ ch ứ c h àn h c h ín h vừa quản lý th eo h ệ th ố n g ch ín h q u y ề n , vừa

q uản lý th eo h ìn h thứ c h ợ p tác xã v ề h ành ch ín h , X u â n Đ ỉn h c ơ bản c ó

5 th ôn (4 th ôn củ a là n g X u â n T ảo: Đ ô n g , T run g, L ộ c , N h a n g ) và C áo

Đ ỉn h (là n g G ià n ) T ừ n h ữ n g n ăm 9 0 c ó th êm 1 th ôn m ớ i (d o dãn dân và

cá c h ộ c ơ q u a n ) là th ôn T ân X u ân N h ư vậ y h iện n a y X u â n Đ ỉn h c ó 6

th ôn V ề b ộ m á y tổ ch ứ c đ iều h ành th ôn g iố n g n h ư c á c n ơ i k h ác.

B ên cạ n h b ộ m á y q u ản lý h ành ch ín h , trong thời b ao cấ p c ò n c ó tổ

ch ứ c q u ản lý th eo hợp tác x ã T rước k h i lên h ợ p tác x ã c a o cấ p toàn x ã thì tổ ch ứ c c á c th ôn trùng v ớ i tên g ọ i c á c h ợ p tác x ã cấ p th ô n V ì v ậ y thời

k ỳ n à y X u â n Đ ỉn h đ ư ợ c c h ia thành 5 h ợ p tác x ã tư ơn g ứng v ớ i 5 th ôn

N h ư n g từ k h i c h u y ể n lên h ợ p tác x ã toàn x ã thì n gư ờ i ta k h ô n g ch ia th eo

th ôn nữa m à ch ia th eo đ ộ i sản xu ất T o à n b ộ 5 th ôn củ a x ã đ ư ợ c ch ia thành đ ộ i sả n x u ấ t, c á c h oạt đ ộ n g k in h tế, văn h o á x ã h ộ i đ ều th eo tổ

tron g th ô n Đ ó là c á c d ò n g h ọ đ ư ợ c g ọ i là "tiền h iền k h ai căn" h a y d ò n g

h ọ c ó c ô n g la o đ ố i v ớ i N h à n ư ớ c p h o n g k iến

T ro n g n h iề u d ò n g h ọ ở X u â n Đ ỉn h thì c ó c á c h ọ sau đ â y g ọ i là h ọ

g ố c: D ư ơ n g , Đ ặ n g , N g u y ễ n , Đ ỗ , P h ạm .Đ â y là n h ữ n g h ọ lâu đ ờ i, có tru yền th ố n g văn h o á , k h o a cử , c ó n h iều n gư ờ i đ ỗ đạt, c ó đ ó n g g ó p c h o nhân d ân đ ịa p h ư ơ n g và ch o triều đ ìn h p h o n g k iến

- H ọ D ư ơ n g là d ò n g h ọ đ i từ N g h ệ A n ra đầu tiên và c ũ n g là d ò n g

h ọ lớ n (n h ất là ở là n g G ià n ) H ọ D ư ơ n g c ó 2 n gư ờ i c ó c ô n g th e o v u a L ê

T h án h T ô n g đ án h nhà M ạ c T ron g đ ó c ó ô n g D ư ơ n g C ô n g u ẩ n đ ư ợ c vu a

p h o n g "Thái B ảo", n ên tron g n h à thờ h ọ D ư ơ n g c ó bứ c H o à n h phi đ ề

"Thái B ảọ từ đường" và c ó đ ô i câu đ ố i "Sự n g h iệ p huân can h lưu Q u ố c

sử, T h i thư lễ n h ạ c thụ g ia p h on g" , m ộ t đ ô i k h á c c ó v ế "Thái h o à cản h

tư ợng k h a n g c á o p h ư ơ n g vi" N g ư ờ i thứ hai là D ư ơ n g H u y K iề u đ ỗ tiến

sỹ k h o a Đ in h M ã o (1 8 6 7 ), th ấy dân là n g n g h è o quá k h ô n g đ ó n g đư ợc sưu th u ế ô n g đã b ỏ tiền ra đ ó n g ch o cả dân là n g 1 n ăm

Đ ứ c (1 8 5 0 ) v ề vận đ ộ n g n h ân dân q u y h o ạ ch lại đ ồ n g ru ộ n g , đ à o m ư ơ n g đắp b ờ k h iế n c h o là n g X u â n T ảo ca n h tác th u ận lợ i Ồ n g Đ ỗ C ao M ạ i, cử nhân k h o a T ân T ỵ ( 1 8 2 1 ) là m phủ D o ã n T hừ a T h iê n , là n g ư ờ i thanh liê m

ch ín h trực.

- H ọ P h ạ m c ó P h ạm K im T h an h đ ư ợ c v à o g iả n g d ạ y c h o c o n vu a

T ự Đ ứ c ( 1 8 4 3 ) n h ư n g sa u đ ó ô n g từ ch ứ c v ề nhà d ạ y h ọ c đ à o tạo h à n g trăm h ọ c trò đ ỗ đạt.

C á c d ò n g h ọ ở đ â y đ ều c ó nhà thờ, h à n g n ăm đ ề u c ó sin h h o ạ t

d ò n g h ọ đ ịn h k ỳ th e o n g à y g iỗ tổ p -77 - -—

ĐA! HOC GUỎC GIA HÀ NỌI

TRUNG TÂM THŨNG T IN THƯ* VIỂN

N g o à i c á c sin h h oạt tín n g ư ỡ n g , c á c d ò n g h ọ cò n tham g ia g iả i

q u y ết c á c c ô n g v iệ c liê n quan đ ến n ộ i tộ c và c á c v iệ c c ô n g củ a là n g khi

liê n q u an đ ến d ò n g h ọ N h ư là v iệ c tế lễ h à n g năm ở đ ìn h ở ch ù a , c á c

v iệ c lớ n củ a là n g , k h i tron g h ọ c ó n gư ờ i p h ạm lu ật (g á i chử a h o a n g , trộm

c ó thảo ra q u y ư ớ c riên g củ a m ìn h đ ể c h o m ọ i thành v iê n củ a d ò n g h ọ

căn cứ v à o đ ó m à là m N h iề u q u y ư ớ c củ a d ò n g h ọ c ò n đ ư ợ c m ặ c n h iên

sử d ụ n g c h u n g tron g c ộ n g đ ồ n g N h ữ n g c ô n g v iệ c lớ n củ a từ ng g ia đ ìn h

như cư ớ i x in , m a ch a y , là m nhà m ớ i đ ều c ó sự tham g ia củ a d ò n g h ọ

cả v ề vật ch ất, tinh thần và c ô n g sứ c.

C ó th ể n ó i c ũ n g n h ư n h iều là n g q u ê k h á c, d ò n g h ọ c ó v ị trí rất

q uan trọn g tron g th iết c h ế là n g x ã c ổ tru yền T ron g thời k ỳ b a o cấp , do

n h iều n g u y ê n n h ân k h á c n hau n gư ờ i ta k h ô n g ch ú trọn g đ ến h ọ tộ c

1 *4.2.3 P hong tụcf tập quán, nếp sống và những biến đổi của nó.

X u â n Đ ỉn h là m ộ t m ản h đất c ổ k ín h và tiêu b iểu c h o n ô n g thôn

cù n g ch â u th ổ s ô n g H ồ n g Ở đ â y tồn tại và b ảo lưu n h iề u g iá trị văn h oá

cổ tru yền củ a n g ư ờ i V iệ t C ác g iá trị văn h o á tru yền th ố n g trên c á c lĩn h

vự c sin h đ ẻ, n u ô i d ạ y c o n cá i, cư ớ i x in , m a ch a y là m nhà làm cử a, h ộ i h è đìn h đ ám đ ư ợ c b ả o lư u k h á b ền v ữ n g C ác p h o n g tụ c n à y ở X u â n Đ ỉn h

cũ n g g iữ đ ư ợ c g ầ n n h ư n g u y ê n vẹn c h o đ ến trước cá ch m ạ n g th án g T ám

T h ậm c h í, c ó n h iề u n g ư ờ i c h o rằng ở X u â n Đ ỉn h n ặ n g n ề c ổ tụ c h ơ n c á c

x ã x u n g q u an h , đ ặ c b iệt là tron g cư ớ i x in và m a c h a y (ch ú n g tô i k h ô n g

đi v à o m iê u tả c h i tiết).

-T ừ n h ữ n g n ă m 2 0 củ a th ế k ỷ X X , X u â n Đ ỉn h n ằm tron g v ù n g thực

h iệ n ch ư ơ n g trình "cải lư ơn g h ư ơ n g chính" d o ch ín h q u y ề n p h o n g k iến thực d ân thự c h iệ n C h ư ơn g trình n à y "đả phá hủ tụ c, tiếp thu văn m in h

m ới" tu y k h ô n g toàn d iệ n sâu sắ c n h ư n g n ó cũ n g đã là m c h o c á c hủ tục

k h ô n g c ò n n ặ n g n ề n h ư trước Đ iề u đ ó dỗ n hận th ấy ở 2 là n g X u â n T ảo

và C áo Đ ỉn h , đ ặ c b iệt là ở là n g X u â n T ảo ( đ iề u đ ó sẽ đ ư ợ ic th ể h iệ n tron g phần ch ín h củ a lu ận văn ) V ì thố, h iộn n ay k h i h ỏ i n h ữ n g c ổ tục,

củ a n g ư ờ i V iệ t thì n h iề u cụ g ià 7 0 - 8 0 tu ổi ở đ â y h ọ c ũ n g k h ô n g b iế t nữa, h ọ trả lờ i là h ọ k h ô n g th ấy c ó ở X u â n Đ ỉn h T ron g lú c c á c tụ c đ ó vẫn h iệ n d iệ n ở n h iề u v ù n g k h á c.

- T ừ sau 1 9 5 4 c á c p h o n g tụ c tập q u án cũ bị m a i m ộ t đ i rất n h iều ,

k h ô n g c h ỉ c ó n h ữ n g hủ tụ c (tiê u cự c lạ c h ậ u ) m à cả n h ữ n g g iá trị văn

h o á c ổ tru y ền Đ ư ợ c th ay v à o đ ó là n h ữ n g p h o n g tụ c, lố i số n g và n ếp

s ố n g v ă n h o á m ớ i x ã h ộ i ch ủ n g h ĩa , đ ơ n g iả n v ề n g h i thứ c, là n h m ạn h , tiết k iệ m

- T ro n g n h ữ n g n ăm đ ổ i m ớ i, k h i đ ờ i sống kinh tế đ ư ợ c đ ảm b ảo,

q u an đ iể m v à c h ín h sá c h đ ố i v ớ i c á c g iá trị văn h o á tru y ền th ố n g c ó c á c h

n h ìn m ớ i n h ữ n g th u ần p h o n g m ỹ tụ c củ a d ân tộ c đ ư ợ c k h ô i p h ụ c, b ảo tồn và p h át triển X u â n Đ ỉn h n g à y n a y k h ô n g ch ỉ c ó văn h o á m ớ i m à văn

h o á c ổ tru y ền c ũ n g đ a n g h iệ n d iệ n và c ó vai trò n h ất đ ịn h tron g c u ộ c

số n g

1.4.3 Đời sống văn hoá.

1.4.3.1 Các di tích lịch sử - văn hoá .

X u â n Đ ỉn h là v ù n g đất c ổ k ín h g ià u tru yền th ố n g vãn h o á , vì vậ y

đã từ lâu trên m ản h đ ất n ày c ó n h iều di tích lịc h sử vãn h ó a N h iề u di tích lịc h sử văn h o á k h ô n g ch ỉ là tài sản củ a xã X u ân Đ ỉn h m à n h iều di tích

đ ư ợ c nhà n ư ớ c x ế p h ạ n g và là tài sản Q u ố c g ia

- Đ ìn h : X u â n Đ ỉn h trước đ â y h ầu n h ư là n g n à o c ũ n g c ó đ ìn h là trung tâm tín n g ư ỡ n g , sin h h o ạ t c ộ n g đ ồ n g củ a dân là n g D o c á c b iế n c ố lịch sử h iệ n n a y X u â n Đ ỉn h c ò n 2 đ ìn h ở là n g C áo Đ ỉn h (là n g G ià n ) và

đ ìn h là n g T ru n g R iê n g đ ìn h G ià n đ ư ợ c N h à n ư ớ c x ế p h ạ n g "di tích lịch

sử văn hoá" n ăm 1 9 6 2

- C h ù a : C ũ n g n h ư đ ìn h , trước đ ây ở X u â n Đ ỉn h là n g n à o c ũ n g có

ch ù a n ơ i thờ p h ật và h oạt đ ộ n g tín n g ư ỡ n g tôn g iá o củ a c á c th ôn H iện

n ay ch ỉ c ò n 3 ch ù a là ch ù a G iàn (tên ch ữ là ch ù a T h iên P h ú ) ở th ôn C áo

Đ ỉn h và 1 ch ù a ở th ôn N h a n g , 1 ch ù a ở th ôn T rung.

M iế u th ờ Thần H oà ng củ a là n g ở th ôn N h a n g

Đ ền T hanh Tâm (P hủ) th ờ m ẫu tại là n g G iàn

T ừ đường (n h à thờ h ọ tộ c ) ở X u â n Đ ỉn h h ầu h ế t c á c h ọ đ ại tôn đ ều

c ó từ đ ư ờ n g , tron g đ ó c ó 3 từ đ ư ờ n g lớ n và c ó g iá trị văn h o á là:

T ừ đ ư ờ n g h ọ D ư ơ n g ở là n g G ià n (C á o Đ ỉn h ).

T ừ đ ư ờ n g h ọ N g u y ễ n ở th ôn N h a n g

T ừ đ ư ờ n g h ọ Đ ỗ ở th ô n T ru n g.

C ác d i tích lịc h sử tôn g iá o n ày từ trước đ ế n n ay đ ều đ ư ợ c b ảo tồn, trùng tu và tôn tạo, là n ơ i sin h h o ạ i văn h o á tín n g ư ỡ n g củ a n gư ờ i dân ở

xã X u â n Đ ỉn h H iệ n n a y v ớ i quan n iệ m "Phú q u ý sin h lễ n gh ĩa" , "trở về nguồn" dựa và o sự đ ó n g g ó p củ a n hữ n g nhà h ảo tâm c á c d i tích n à y càn g

- P h á o đài X u â n T ảo, đ â y là m ộ t tron g n h ữ n g p h á o đ ài n ổ sú n g v à o

cơ q uan đầu n ã o thự c dân P háp tại H à N ộ i tron g n h ữ n g n g à y đ ầu toàn

Q u ố c k h á n g c h iế n 1 9 /1 2 /1 9 4 6 , m ở đ ầu c h o c u ộ c c h iế n đấu b ảo v ệ thủ đ ô

củ a H à N ộ i.

1.4.3.3 Lễ hội:

Ở X u â n Đ ỉn h trước đ ây c ó đ ờ i số n g h ộ i h è đ ìn h đ ám thật p h on g phú Đ ó là c á c h ội:

- H ộ i lễ Đ ìn h G iàn tổ ch ứ c tron g 3 n g à y từ 9 - 1 2 /2 h à n g năm

h ộ i g ắ n liề n v ớ i ý n g h ĩa lịc h sử N ó là h ộ i th ôn , h ộ i là n g n h ư n g n ó vư ợt

q ua lu ỹ tre là n g , thu h ú t n h iề u k h á ch thập p h ư ơ n g Đ ó c ũ n g là n g u ồ n thu rất q u an trọn g đ ể tu b ổ c á c d i tích đ ổ T rư ớc đ â y h ộ i là n g n ào d o ban tổ

ch ứ c h ộ i là n g đ ó ch ủ trì, từ sau 1 9 5 4 và h iệ n n a y , TJBND x ã đã cử ra m ộ t ban "quản lý di tích và tổ ch ứ c h ộ i lễ" đ ể là m c h o c á c h ộ i lễ làn h m ạn h

và p h ụ c vụ tốt c h o đ ờ i s ố n g tin h thần củ a n gư ờ i d ân C á c di tíc h lịc h sử,

cá c h ộ i h è đ ó k h ô n g bị m a i m ộ t đi m à trái lạ i, n ó đ ư ợ c p h ụ c h ồ i, b ảo tồn

và p h át triển lên

I.4 3.4 Đ ờ i sống văn hoá m ớ i:

N g o à i c á c h o ạ t đ ộ n g văn h o á c ổ tru yền đ ư ợ c tiếp tục d u y trì bảo tồn tron g đ ờ i s ố n g văn h o á h iệ n n a y ở X u â n Đ ỉn h p h o n g trào x â y dự ng đời số n g văn h ó a m ớ i cũ n g đ ư ợ c phát triển Đ â y cũ n g là m ộ l tron g n h ữ n g

- N g o à i c á c sin h h o ạ t vãn h oá m à dân X u â n Đ ỉn h đ ư ợ c h ư ở n g như

là c á c đ o à n c h iế u p h im lưu đ ộ n g củ a h u y ệ n Từ L iê m , c á c đ o à n n g h ệ thuật củ a T ru n g ư ơ n g đ ến b iểu d iễ n tại đ ịa p h ư ơ n g C ác h o ạ t đ ộ n g văn

h oá m a n g tín h Q u ố c g ia , Q u ố c tế th ô n g q u a c á c p h ư ơ n g tiện n g h e n h ìn

ở X u â n Đ ỉn h c ò n tự tổ ch ứ c c á c h oạt đ ộ n g văn h ó a củ a đ ịa p h ư ơ n g m à

đư ợc g ọ i là "văn h o á quần ch úng".

X ã c ó m ộ t đ ộ i văn n g h ệ đ ư ợ c tổ ch ứ c k h á tốt v à đ ư ợ c x ã , h u y ện quan tâm đ ầu tư T ro n g c á c h ộ i d iễ n văn n g h ệ quần c h ú n g củ a h u y ệ n Từ

L iêm và củ a H à N ộ i X u â n Đ ỉn h đ ều g ià n h g iả i thư ởng c a o N h iề u lần đ ộ i văn n g h ệ củ a x ã đã đ ư ợ c q u a y p h im , thu phát trên h ệ th ố n g tru yền h ìn h

và tru yền thanh củ a H à N ộ i và củ a T rung ư ơ n g.

M ỗ i th ô n đ ều c ó đ ộ i văn n g h ệ r iên g h o ạ t đ ộ n g k h á tốt X ã thư ờng

tổ ch ứ c c á c c u ộ c g ia o lưu thi đấu g iữ a c á c th ôn v ớ i n hau v à o c á c n g à y lễ lớn h o ặ c đ ịn h k ì h à n g năm

X ã c ó m ộ t nhà văn h o á , m ộ t thư v iệ n củ a x ã D ư ớ i c á c th ôn đ ều c ó

n h à văn h o á và câ u lạ c b ộ th ôn

X ã tổ ch ứ c đ ộ i b ó n g đá, b ó n g c h u y ề n đ ã th am g ia p h ụ c v ụ n hân dân tron g c á c x ã và thi đấu v ớ i c á c x ã tron g h u y ệ n

X ã tổ ch ứ c n h iề u câu lạ c b ộ sin h h oạt văn h ó a văn n g h ệ th ể d ụ c thể

th ao như: C âu lạ c b ộ th ơ c ủ a cá n b ộ hưu trí, câu lạ c b ộ d ư ỡ n g sin h củ a

c á c cụ ô n g cụ bà, câ u lạ c b ộ tiền h ô n n hân củ a đ o à n thanh n iê n c á c câu lạ c b ộ n à y đ ều đ ư ợ c đ án h g iá t ố t

- X ã c ó m ộ t đ ài phát thanh và c ó h ệ th ố n g loa Iruyền thanh x u ố n g tân c á c th ôn x ó m H ệ th ố n g tru yền thanh n ay k h ô n g c h ỉ th ô n g tin ch o ngư ờ i dân tình h ìn h ch u n g củ a x ã m à c ò n k ịp thời p h ổ b iến m ọ i vấn đề tốt x ấ u tron g x ã

- P h o n g trào x â y dự ng n ếp số n g m ớ i, x â y dự n g th ôn văn h o á , g ia đình văn h oá m ớ i đ ư ợ c đ ẩy m ạn h C ác tệ nạn x ã h ộ i đ ư ợ c đ ẩy lù i, an ninh ch ín h trị tron g th ôn x ó m tốt L à m ộ t xã v en đ ô , tố c đ ộ đ ô thị h oá nhan h, n h ư n g X u â n Đ ỉn h ít c ó tệ nạn xã h ộ i (m ại d âm , m a tu ý, c ờ b ạ c)

T rong xã 100% g ia đ ìn h đ ă n g k ý x â y d ự n g "gia đ ìn h văn hoá m ới" thì 85% s ố h ộ đã đ ư ợ c c ô n g nhận.

C ó th ể n ó i rằng X u â n Đ ỉn h là m ộ t đ iểm sá n g văn h o á củ a h u y ện

Từ L iê m và củ a H à N ộ i V ì th ế X u â n Đ ỉn h đã n h iều lần đ ư ợ c đ ón c á c vị lãnh đ ạo c a o cấ p củ a N h à n ư ớ c và T h àn h p h ố v ề thăm

1 4 4 G iá o d ụ c - y t ế

1.4.4.1 Vê' giáo dục:

X u â n Đ ỉn h là m ộ t v ù n g c ó tru yền th ố n g g iá o d ụ c.

- T ron g thời k ỳ trước C ách m ạn g: V ớ i n h iều n g ư ờ i đ ỗ đạt n h ư v ậ y

ch ứ n g tỏ X u â n Đ ỉn h trước k ia đã c ó n h iều n gư ờ i đ ư ợ c h ọ c h àn h H iện

n ay k h i tiếp x ú c v ớ i c á c cụ g ià trên 7 0 tu ổi n h iề u n g ư ờ i c ó trình đ ộ H án

n h iều v ù n g n ô n g th ôn k h á c củ a V iệ t N a m , g iá o d ụ c d ư ớ i thời thự c dân ,

p h o n g k iế n q u á thấp k ém , dân m ù ch ữ , trình đ ộ d ân trí thấp.

- G iá o d ụ c ở X u â n Đ ỉn h từ sau 1 9 4 5 đ ến n a y m ớ i thự c sự phát triển T rư ớc k ia g iá o d ụ c ch ỉ d àn h c h o c o n em q uan lại và g ia đ ìn h g ià u có; c ò n n g à y n a y g iá o d ụ c p h ổ cậ p c h o m ọ i n g ư ờ i d ân , n h ất là tần g lớp

n gư ờ i d ân la o đ ộ n g

G iá o d ụ c ở X u â n Đ ỉn h trong ih ờ i k ỳ n ày vừa phát triển h ệ th ốn g

g iá o d ục p h ổ th ôn g từ m ẫu g iá o đ ến phổ thông trung h ọc; vừa phát triển hệ thống b ổ túc văn h oá đ ể xoá m ù ch ữ và nâng ca o trình đ ộ văn h oá ch o người đã b iết ch ữ nhưng k h ôn g thể và o h ọ c hệ thống phổ th ôn g K ết quả là:

+ C ho đ ến năm 1965 X uân Đ ỉn h đã được cô n g nhận là xoá nạn m ù chữ + V ề h ệ th ố n g trường h ọc: N g a y từ n h ữ n g năm đầu tiên củ a thời k ỳ

x â y dự ng ch ủ n g h ĩa xã h ộ i, trên đ ịa bàn x ã X u â n Đ ỉn h đã c ó h ệ th ố n g trường h ọ c từ m ẫ u g iá o đ ến h ết phổ th ô n g trung h ọ c Ở X u â n Đ ỉn h c ó trường cấ p 1, cấ p 2 củ a x ã và m ộ t trường cấ p 3 củ a h u y ệ n T ừ L iê m đ ó n g trên đ ịa bàn xã X u â n Đ ỉn h Đ â y là m ộ t tron g hai trường cấ p 3 (p h ổ th ôn g trung h ọ c ) đầu tiên củ a h u y ệ n Từ L iêm

N h ờ đ iều k iện thuận lợi đ ó , c o n e m X u â n Đ ỉn h c ó Ihể h ọ c h ết

ch ư ơ n g trình p h ổ th ô n g V ì v ậ y tron g thời k ỳ b ao cấ p (1 9 5 4 - 1 9 8 6 ) đã phổ cập đ ư ợ c cấ p 1 và cấp 2 , riên g cấ p 3 thì c ó g ầ n 50% h ọ c sin h co n em

X u ân Đ ỉn h đ ư ợ c v à o h ọ c S ố n gư ờ i đ ạ l trình đ ộ c a o đ ẳ n g , cử n hân ở đ ây khá lớn ơ X u â n Đ ỉn h c á c th ôn như "Trung, L ộ c , N h a n g , Đ ô n g " phát triển c a o h ơ n ở là n g G ià n (C áo Đ ìn h ).

S ố liệ u đ iề u tra tại đ ịa p h ư ơ n g v à o th án g 4 / 2 0 0 0 c h o thấy:

- N h ữ n g n g ư ờ i đ ộ tu ổi từ 4 5 trở lên c ó trình đ ộ h ọ c vấn trung b ìn h

là lớp 4 (n a y là lớp 6 ).

- N h ữ n g n g ư ờ i đ ộ tu ổ i từ 3 0 - 4 0 c ó trình đ ộ h ọ c vấn trung b ìn h h ết lớp 7 (tư ơ n g đ ư ơ n g lớ p 9 b ây g iờ ).

- N h ữ n g n g ư ờ i đ ộ tu ổ i từ 2 0 - 3 0 đa s ố c ó trình đ ộ lớp 12.

- T rình đ ộ đại h ọ c , c a o đ ẳ n g , tru ng cấ p , củ a x ã g ầ n 10%

T ron g h ai thời k ỳ p h át triển g iá o d ụ c từ sau 1 9 5 4 đ ế n n a y thì thời

k ỳ b a o cấ p ở X u â n Đ ỉn h g iá o d ụ c p h á i triển h ơ n H iệ n n a y n h ìn c h u n g

g iá o d ụ c ở X u â n Đ ỉn h c ó ch ữ n g lạ i v ì d o k in h tế thị trư ờng, n g ư ờ i dân phải c h i p h í c h o g iá o d ụ c n h iều , đặc, b iệ t là ở c á c b ậ c h ọ c c a o Đ ờ i số n g dân ở đ â y tu y c a o h ơ n trước n h ư n g vẫn k h ô n g đ áp ứ n g đ ủ , n h ấ t là đ ố i vớ i

c á c g ia đ ìn h n g h è o T h êm nữa d o sự phân h o á xã h ộ i n h a n h , n h u cầ u đ ờ i

số n g cà n g lớ n , n h iề u g ia đ ìn h ch ỉ m u ố n c h o c o n h ọ c đ ến m ộ t trình đ ộ nhất đ ịn h rồ i đ i k iế m tiền T h ứ nữa là h iệ n n a y m ộ t s ố th an h n iê n n gại

h ọ c th ích la o đ ộ n g k iế m tiền hơn.

- T rư ớc đ ầ y y tế ở X u ân Đ ỉn h k h ô n g phát triển, tron g là n g ch ỉ c ó

m ộ t s ố n gư ờ i h àn h n g h ề th u ố c tư nhân N g ư ò i dân k h ô n g đ ư ợ c ch ăm só c

m ớ i đ ến c á c b ện h v iệ n lớn H iệ n n ay X u â n Đ ỉn h thuận lợ i hơn n h iều

v ù n g k h á c là v ù n g v en đ ô , g ia o th ôn g thuận lợ i n ên k h i c ó b ện h n ặ n g h ọ

đ ều v à o c á c b ện h v iệ n lớn củ a thành p h ố

- N g o à i v iệ c ch ữ a b ện h , ý thức p h ò n g b ện h củ a n gư ờ i dân ở đ â y đã

đ ư ợ c n â n g lên V ấ n đ ề v ệ sin h m ô i trường đã đ ư ợ c ch ú ý Cả x ã đ ều c ó

h ố x í đ ảm b ảo v ệ sin h , đại đa s ố d ù n g n ư ớ c g iế n g k h o a n h a y g iế n g k h ơ i,

k h ô n g d ù n g n ư ớ c ao h ồ V ấ n đ ề n ư ớ c sạ ch c ơ bản đ ư ợ c đ ảm b ả o , đ ư ờ n g

là n g n g õ x ó m p h o n g q u an g sạ ch đ ẹp V ì th ế ở đ â y k h ô n g x ả y ra d ịch lớn G ần n h ư tu y ệ t đại đa s ố trẻ em trong x ã đ ều đ ư ợ c u ố n g v a c x in và tiêm c h ủ n g m ở rộ n g Ý thức ch ă m s ó c sứ c k h o ẻ ban đ ầu c h o trẻ đ ư ợ c

q uan tâm P h ụ n ữ c ó thai đ ều đi k h ám và sin h đ ẻ ở c á c c ơ sử y tế, c á c hủ tục liê n q u an đ ế n sin h n ở bị bãi b ỏ C ác tệ nạn m ê tín dị đ o a n tron g chữ a

b ện h ít x u ấ t h iệ n ở đ â y P h o n g trào v ệ sin h ăn ch ín u ố n g s ô i, sạ ch là n g , tốt ru ộn g đ ư ợ c thực h iệ n tốt C ó thể n ó i đ iều k iện y t ế và ch ă m s ó c sứ c

k h o ẻ c h o n gư ờ i dân ở x ã X u â n Đ ỉn h đảm b ảo tốt.

1.5 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

G iớ i th iệu q u a v à i n ét sơ lư ợ c v ề đ ất n ư ớ c, c o n n gư ờ i ở x ã X u â n

Đ ỉn h đ ể th ấy đ ư ợ c lằ n g xã X u â n Đ ỉn h là m ộ t m iề n q u ê c ó đ iều k iện m ô i trường tự n h iê n "th iên thời đ ịa lợi" Đ â y là m ộ i v ù n g đất văn h o á "ngàn

n ăm văn vật" c ủ a thủ đ ô H à N ộ i và cũ n g là m ộ t v ù n g đ ất p h át triển tron g thời k ỳ cậ n , h iệ n đ ạ i, n h ấ l là từ sau 1 9 5 4 đ ến n a y T ru y ền Ih ố n g văn h o á

lâ u đ ờ i và n h ữ n g thành tựu đạt đ ư ợ c tron g h ơ n 4 0 n ăm x â y d ự n g và phát triển h o ặ c trực tiế p , h o ặ c g iá n tiếp đ ều tác đ ộ n g đ ến c á c vấn đ ề m à lu ận

v ă n n à y s ẽ đ ề cập

1.4.4.2 Vấn đề y tế, chăm sóc sức khoẻ cộng đồng:

Chương 2

CÁC TỤC LỆ HÔN NHÂN c ổ TRUYỀN

2.1 QUAN NIỆM VỂ HÔN NHÂN

2.1.1 Vài nét về hôn nhân:

H ô n n h ân là m ộ t khái n iệm b ao g ồ m c á c quan n iệ m và c á c lễ thứ c (tụ c lệ ) ch ứ n g n h ận m ố i q u an h ệ đ ư ợ c th iết lập g iữ a n am - nữ H ô n nhân

là m ộ t n g h i lễ q u an trọn g tron g ch u k ỳ m ộ t đời n gư ờ i và đ ồ n g thời là tập tục k h ô n g thể th iế u đ ư ợ c tron g đ ờ i số n g củ a x ã h ộ i ở bất k ỳ tộ c người

n ào và tron g tất cả c á c thời đại lịc h sử V ì co n n gư ờ i c h ỉ c ó h ai h ìn h thức tái sản x u ấ t q uan trọn g là " tái sản x u ấ t ra co n n g ư ờ i đ ể phát triển n òi

g iố n g và tái sản x u ất ra củ a cả i vật ch ất đ ể n u ô i s ố n g bản ih ân ", T ron g

đ ó tái sản x u ấ t ra co n n gư ờ i (sứ c lao đ ộ n g ) là k ết q u ả củ a h ô n n h ân Từ

xư a đ ến n a y v iệ c "lấy v ợ lấ y ch ồn g" (h ô n n h â n ) n h ằm m ụ c đ íc h c h ín h là tái tạo, p h át triển n ò i g iố n g T h iếu m ụ c đ ích n à y h ôn nhân k h ô n g cò n ý

n gh ĩa, cũ n g như "lấy vợ lấy chồng" m à k h ôn g sin h co n đ ẻ cá i thì c u ộ c hôn nhân đ ó k h ôn g hạnh phú c, thậm c h í c ó trường hợp đẫn đ ến tan vỡ.

M ặ c dù m ụ c đ íc h h ô n n h ân là g iố n g n hau n h ư n g q u an n iệ m và c á c

lễ tụ c lạ i k h ác nhau Sự k h á c n h a u tron g quan n iệ m h ô n nhân và c á c n gh i thức tiến h àn h h ô n n h ân đ ó là dấu ấn văn h oá củ a từ ng c ộ n g đ ồ n g , từng

k hu v ự c, từng dân tộc và từng thời đại lịc h sử.

T ron g 5 4 dân tộ c V iệ t N a m , m ỗ i m ộ t dân tộ c đ ều c ó n h ữ n g quan

n iệ m và tục lệ h ô n n h ân k h á c nhau , tron g đ ó n g ư ờ i V iệ t là m ộ t tron g

n h ữ n g tộ c n g ư ờ i c ó q u an n iệ m và tụ c lệ h ô n n h ân v à o lo ạ i đ a d ạ n g nhất

Sự đa d ạ n g , p h ứ c tạp tron g tục lệ h ô n n hân tru yền th ố n g củ a n g ư ờ i V iệ t

đ ư ợ c q u y đ ịn h bởi bản sắ c văn h o á lộ c n gư ừ i; ih ô m v à o đ ó là sự ảnh

h ư ở n g củ a lễ g iá o p h o n g k iế n và T ư tư ởn g N h o g iá o c ủ a T ru n g Q u ố c

Q u a n n iệ m v ề "hôn nhân" đ ư ợ c lý g iả i th e o n h iề u c á c h k h á c n h au

T á c g iả L ê N h ư H o a c h o rằng: " V iệc h ô n nhân là n g u ồ n g ố c c ủ a m u ố n

h ạn h phúc" (p h ố i thất c h i t ế vạn p h ú c c h i n g u y ê n ) [ 1 1 ,4 8 ], V ì th ế b ất k ỳ

thời n à o h ô n n h ân (h a y g iá thú) cũ n g là m ộ t tron g n hữ n g nhu cầ u că n bản của x ã h ộ i v à x ã h ộ i b ao g iờ cũ n g tư ơng ứng n h ằm th oả m ãn nhu cầ u ấy

N h ữ n g c á c h thứ c cư ỡ n g c h ế củ a xã h ộ i n h ằm ràng b u ộ c m ố i q uan h ệ vợ

c h ồ n g Đ ồ n g thời c ũ n g th ô n g qua đ ó m à cá nhân th oả m ãn nhu cầ u lái sản sin h lo à i v ớ i tư c á c h là m ộ t n h u cầ u x ã h ộ i H ô n n hân đ ư ợ c g h é p bởi hai từ " h ô n "(là b ố m ẹ c ô d â u ) và " nhân " (b ố m ẹ ch ú rể) H ô n nhân là

đ ôi b ên ch a m ẹ dự ng v ợ gả c h ồ n g ch o c o n cá i.

T ron g q u an n iệm củ a n gư ờ i V iệ t " H ô n nhân " đi liề n với " g iá thú"

T h eo ý n g h ía củ a từ n g u y ê n thì "G iá"là lấ y c h ồ n g và " T h ú " là lấ y vợ

N h ư v ậ y "giá thú" là lấ y v ợ lấ y c h ồ n g và n ó cũ n g đ ồ n g n g h ĩa v ớ i "H ôn

n h ân T ừ n h ữ n g q u an n iệm ấ y , n gư ờ i xư a m ộ t m ặt đặt ra n h iề u lễ n gh i trang trọn g đ ể g â y ấn tư ợn g sâu sắ c tron g tâm k h ảm cặp v ợ c h ồ n g M ặ l

kh ác c ó n h ữ n g tập tục m a n g tính c h ấ l th iê n g liê n g đ ể ràng b u ộ c sự k ết hợp n am - n ữ và c ũ n g là đ ể c h o c ộ n g đ ồ n g m à đ ô i n am n ữ n à y sở th u ộ c

c ô n g n h ận sự k ết h ợ p ấy.

T h eo h ọ c g iả P h ạm C ôn Sơn thì "hôn n h ân " gồm "H ôn" là nhà củ a ngư ờ i v ợ v à "Nhân" n h à củ a n gư ờ i c h ồ n g [2 2 , 2 6 ] N g ư ờ i v ợ v ì v iệ c cư ới

m à p h ải v ề nhà c h ồ n g đ ể ở D o đ ó "hôn nhân" là d iễn tả sự k ết h ợ p ch u n g

số n g củ a đ ô i trai g á i C òn "giá thú" cũ n g c ó n g h ĩa là ch u y ên dựng vợ gả

ch ồ n g ch o trai gái.

T ó m lại d ù h iể u th eo q u an n iệm n ào thì "hôn nhân" ch ín h là v iệ c

dự ng v ợ g ả c h ồ n g c h o c o n trai c o n g á i đ ến tu ổi trưởng thành.

T ron g q uan n iệ m củ a n gư ờ i V iệ t "hôn n h â n ” là m ộ t v iệ c quan trọng tron g đ ờ i n g ư ờ i, đ ạ c b iệ t là n gư ờ i c o n trai N g ư ờ i c o n trai c ó 3 v iệ c lớn tron g đ ờ i p h ải là m là "lấ y vợ, tậu trâu, làm nhà" và lấ y v ợ đ ư ợ c c o i là

v iệ c lớ n đầu tiên và q uan trọn g nhất L ấ y vự lấ y c h ồ n g là v iệ c tự n h iên

củ a n am n ữ đ ến tu ổ i trưởng thành N ó vừ a là q u y ề n lợ i c ũ n g đ ồ n g thời là

n g h ĩa vụ đ ố i v ớ i g ia đ ìn h h ọ tộ c L ấ y vợ , lấ y c h ồ n g sin h c o n đ ẻ cá i c ò n là

v iệ c b áo h iế u đ ố i v ớ i tổ tiên , đ ố i vớ i g ia đ ìn h , h ọ tộ c L ấ y v ợ lấ y c h ồ n g

đ ư ợ c c o i là "đạo h iếu " , n ếu k h ô n g lấ y v ợ lấ y c h ồ n g , k h ô n g sin h c o n đ ẻ

c á i là n g ư ờ i "bất h iếu " T ro n g tín n iệm " Phúc - Lộc - Thọ " c ủ a n gư ờ i

V iệ t th ì " P h ú c " đ ư ợ c c o i là y ế u tố q u an trọn g h à n g đ ầ u T ụ c n g ữ củ a

n g ư ờ i V iệ t c h o rằn g " Có vàng, vàng chẳng hay phô

Có con, con n ó i trầm trổ dễ nghe. "

D ự n g v ợ g ả c h ồ n g c h o co n cái cũ n g đ ư ợ c c o i là "đạo" làm ch a làm

m ẹ, là ư ớ c m o n g , là n g h ĩa vụ củ a b ố m ẹ V iệ c dự ng v ợ gả c h ồ n g , c ó ch áu sớm , đ ô n g c o n n h iều ch áu đ ư ợ c c o i là n iềm hạnh p h ú c lớn củ a c á c b ậc cha m ẹ Đ ế n k h i v ề g ià , co n cá i g ia thất v ẹn toàn thì ra đi thanh thản, cò n chưa toàn v ẹn thì ra đi k h ô n g nhắm m ắt đ ư ợ c T rách n h iệm dự ng v ợ g ả

ch ồ n g c h o c o n c á i và m o n g m u ố n c ó đ ô n g c o n n h iều ch á u đ ể n ố i d õ i tôn g đ ư ờ n g, sớ m đ ư ợ c lên ô n g lên bà là đ ộ n g lự c thúc đ ẩ y v iệ c h ô n nhân

củ a n am nữ tron g x ã h ộ i V ì v ậ y tron g đời số n g x ã h ộ i tru yền th ố n g củ a ngư ời V iệ t k h i cần ch ọ n n h ữ n g n gư ờ i đại d iện c h o c ộ n g đ ồ n g là n g xã,

ch o d ò n g h ọ , c h o g ia đ ìn h và cá nhân đ ể tiến h àn h c á c c ồ n g v iệ c trọn g đại thì tiêu ch u ẩ n h à n g đầu phải là " V ợ c h ồ n g so n g toàn , đ ô n g co n n h iều cháu, trai g á i đ à y đủ".

M ộ t c u ộ c h ô n n hân tốt đ ẹp , m ộ t đ ô i v ợ c h ồ n g hạnh p h ú c "xứng đôi phải lứ arũ phải "đăng - đối" v ề g ia đ ìn h , h ọ tộ c, v ề bản thân n am nữ Đ ó

là hợp v ề tu ổi tác và d u y ên số ; cả hai đ ều k h o ẻ m ạn h , lu ổ i đ ờ i tư ơng

xứ n g Đ ặ c b iệt, n g ư ờ i c o n g á i h ộ i đủ 4 y ế u tố "công, dung, ngôn, hạnh"

M ột g ia đ ìn h h ạn h p h ú c p h ải h ộ i đủ cả 3 y ế u tố "phúc - lộc - thọ" tron g

đ ó phúc - lộ c là quan trọn g nhất T h eo quan n iệ m dân g ia n 3 y ế u tố n ày

k ết hợp vớ i n h au m ớ i tạo n ên "hạnh phúc", c ò n tách từ ng y ế u tố ra đều

k h ô n g h o à n th iện

2.1.2 Các tiêu chuẩn lựa chọn dâu - rể:

D ự n g v ợ g ả c h ồ n g là m ộ t v iệ c q uan trọn g k h ô n g ch ỉ liê n q u an đ ến lứa đ ô i m à q u an h ệ đ ến g ia đ ìn h và d ò n g tộ c T ro n g c h ế đ ộ xư a củ a V iệ t

N a m , h ạn h p h ú c k h ô n g phải d o lứa đ ô i q u y ế t đ ịn h , tự d o lự a c h ọ n m à

h oàn toàn phụ th u ộ c và o sự sắp đ ặt q u y ế t đ ịn h củ a g ia đ ìn h , d ò n g h ọ

Q u an n iệ m "clia mẹ đặt đâu con ngồi đấy" đ ã tồn tại h à n g n g à n n ăm n a y

v ớ i tư c á c h là m ộ t n ếp s ố n g và đã ăn sâu v à o tâm th ứ c củ a n gư ờ i V iệ t

N h ữ n g q u an tâm ch ủ y ế u củ a c á c b ậc ch a m ẹ k h i lự a c h ọ n b ạn đ ờ i c h o

c o n c á i th ư ờ n g là:

- D ò n g h ọ củ a m ìn h phải đ ư ợ c b ảo tồn và phát triển Đ ặ c b iệ t là

phải c ó c o n trai d ể ih ờ cú n g , p h ụ n g sự tổ tiên Đ â y là m ộ t m ố i q uan tâm

h àn g đầu củ a c á c g ia đ ìn h n gư ờ i V iệ t tron g x ã h ộ i n ô n g n g h iệ p cổ

truyền V ì th ế v iệ c cư ớ i g ả cần phải thực h iện cà n g sớ m cà n g tốt.

- G ia đ ìn h m ìn h n g à y cà n g b ề th ế hơn trong c ộ n g đ ồ n g là n g x ã V ì

th ế m ớ i c ó tiêu ch u ẩ n " M ô n đ ăn g h ộ đ ố i T iêu ch u ẩ n n à y trước h ết

nhằm v à o v iệ c c ủ n g c ố và phát triển th ế lự c c ũ n g n h ư đ ịa vị x ã h ộ i cu ả

g ia đ ìn h Đ ư ơ n g n h iên n ó c ũ n g c ó m ộ t p hần n h ằm v à o sự lư ơ n g đ ồ n g văn

h o á (m à ở đ ây là g ia p h o n g ) củ a cặp v ợ c h ồ n g trẻ, đảm b ảo h ạn h p h ú c lâu

dài ch o h ọ.

- N g o à i ra, cũ n g k h ô n g h iếm g ia đ ìn h (th ư ờ n g là n h ữ n g g ia đ ìn h

n g h è o và trung b ìn h ) c ò n quan n iệ m h ô n n h ân đ ồ n g n g h ĩa v ớ i v iệ c th êm

nhân lự c la o đ ộ n g ch ín h V ì th ế tron g xã h ộ i xư a thư ờng ch ú rể k ém tu ổi

pô dâu.

P han K ế B ín h tron g c u ố n V iệ t n a m p h o n g tụ c khi v iế t v ề p h o n g

tục cư ớ i g ả củ a n g ư ờ i V iệ t đã so sán h v ớ i q u y ề n tự d o củ a thanh n iên

P hư ơng T ây rồi k ế t lu ận rằn g "Ở nước ta cứ tuỳ ý cha mẹ, tìm nơi xứng

đáng th ì gả, dẫu con không bằng lòng cũng p liả i nài ép cho phải lấy mà

thường nhiều khi cha mẹ gả bán lẫn cho nhau cũng nên " [7 ,6 1 ].

N h ìn ch u n g khi d ự n g vợ g ả c h ồ n g c h o c o n c á i b ố m ẹ, h ọ h à n g b ao

g iờ cũ n g đặt ra c á c tiê u ch u ẩ n đ ể lựa c h ọ n T u y n h iê n , tron g n ô n g th ôn ,

là n g x ã tru yền th ố n g củ a n g ư ờ i V iệ t n ó i ch u n g và X u â n Đ ỉn h n ó i r iên g

tron g tiêu ch u ẩ n lự a c h ọ n c ó sự k h á c b iệ t g iữ a n am - nữ và g ia i tần g xã

h ộ i củ a n g ư ờ i h ô n p h ố i.

N ế u x é t m ố i q u an h ệ g iữ a n am - nữ thì q u y ề n lựa c h ọ n th u ộ c v ề

g iớ i n a m , g iớ i n ữ c h ỉ c ó ch ấ p n hận m ộ t c á c h thụ đ ộ n g C ác tiêu ch u ẩ n

đ ặt ra đ ư ợ c lư u tru yền tron g x ã h ộ i củ a n g ư ờ i V iệ t ch ủ y ế u đặt ra c h o nữ

"Lấy cliồng xem tuổi đàn bà''. T ron g x ã h ộ i tru yền th ố n g , k h i m ộ t n g ư ờ i

c o n g á i (d ù là ở g ia i tần g n à o ) đã đ ư ợ c p h ía nhà trai lựa c h ọ n rồi thì h ọ ít

c ơ h ộ i từ c h ố i N ế u từ c h ố i đ ư ợ c th ì c ơ h ộ i lấ y c h ồ n g k h ó k h ă n , th ậm c h í

c ó n g ư ờ i p h ải b ỏ x ứ đ i n ơ i k h á c m ớ i h y v ọ n g lấ y đ ư ợ c c h ồ n g N g ư ờ i c o n

trai từ c h ố i đ ám n à y vãn d ễ d àn g tìm h iểu đám k h ác T u y v ậ y , k h i n ó i là nam - n ữ ch ủ đ ộ n g h a y thụ đ ộ n g tron g v iệ c đưa ra tiêu ch u ẩ n lựa ch ọn

h ay q u y ế t đ ịn h h ô n n hân c ũ n g c ó sự phân b iệt g iữ a c á c lầ n g lớp xã h ộ i

Đ ố i v ớ i g ia đ ìn h c o n trai th u ộ c tầng lớp trên, c ó đ ịa v ị k in h tế, x ã h ộ i thì

h oàn toàn h ọ đ ư ợ c q u y ề n lựa ch ọ n n gư ờ i v ợ tư ơng lai T ron g k h i đ ó co n trai nhà n g h è o , đ ịa v ị xã h ộ i thấp cơ h ộ i lựa ch ọ n bị hạn c h ế , h ọ ch ỉ đư ợc lựa ch ọ n tron g tần g lớp củ a m ìn h C ách n ó i "đũa mốc chòi mâm son" là

n gụ ý ch ỉ đ iề u đ ó C òn nữ g iớ i h oàn toàn thụ đ ộ n g ch ấ p n h ận ch ỉ đ ú n g

tu yệt đ ố i v ớ i c o n g á i nhà n g h è o N h ữ n g n gư ờ i co n g á i g ia đ ìn h d an h g iá

có đ ịa v ị k in h tế, x ã h ộ i c ó q u y ền lựa c h ọ n bạn đ ờ i k h ô n g c h ỉ v ớ i n h ữ n g

n gư ời cù n g đ ịa v ị m à c ó k h i ở tầng lớp thấp h ơ n

V ề p h ư ơ n g d iện g ia đ ìn h , h ọ h à n g c ũ n g tư ơng tự n h ư v ậ y Đ ố i với

c á c g ia đ ìn h th u ộ c tầng lớp trên, g ia đ ìn h g ià u c ó , g ia đ ìn h n ề n ếp g ia

g iá o thì v iệ c lựa c h ọ n d âu - rể đ ư ợ c tiến h àn h cẩ n thận, k ỹ lư ỡ n g và c ó bài bản H ọ c ó thể lựa c h ọ n bất k ỳ ở g ia i tần g x ã h ộ i n ào m iễ n là đ ố i tượng phải phù h ợ p v ớ i m o n g m u ố n củ a h ọ N g ư ợ c lạ i, n h ữ n g g ia đ ìn h

n g h èo thì k h ó lựa c h ọ n và k h ó q u y ế t đ ịn h T h ậm c h í c ó g ia đ ìn h ch ấ p nhận cả n h ữ n g c u ộ c h ô n n hân k h ô n g v ừ a ý

N h ư v ậ y c ó th ể n ó i rằn g " tiêu chuẩn kén chọn dâu - r ể ' đ ư ợ c đ ặt ra thành m ộ t q u y tắc bắt b u ộ c tron g h ô n n hân tru yền th ố n g củ a n g ư ờ i V iệ t

T u ỳ th eo đ ịa v ị x ã h ộ i, n ă n g lự c k in h tế và tru yền th ố n g vãn h o á m à n ó

đ ư ợc thực h àn h th e o n h ữ n g m ứ c đ ộ k h á c nhau Q u an n iệ m 91 nồi nào vung

ấy, nồi méo úp vung méo, nồi tròn úp vung trò n " là h àm ý c h ỉ đ iề u đ ó

T h ô n g th ư ờ n g n h ữ n g tiêu ch u ẩ n tron g v iệ c k én c h ọ n n ày là:

*2.1.2.1 "M ô n đăng - hộ đ ổ i" liên quan đến gia đỉnh, họ hàng

Đ â y là tiêu ch u ẩ n q uan trọn g n h ất đ ố i v ớ i tần g lớp trên ở x ã h ộ i

p h o n g k iế n m à c ũ n g thư ờng là tiêu ch u ẩ n ch u n g củ a x ã h ộ i V iệ t N a m

Q u an n iệ m "dăng đ ố i" tu y c ó sự k h á c b iệ t tron g c á c g ia i tần g x ã h ộ i

n h ư n g phải th eo n g u y ê n tắc "địa vị x ã h ộ i và đ iều k iện k in h tế củ a nhà

g á i c ó th ể th ấp h ơ n nhà trai n h ư n g k h ô n g c ó c h u y ệ n n g ư ợ c lại" T iê u

ch u ẩ n "đăng - đối" ở đ ây ch ủ y ế u n hấn m ạn h về p h ư ơ n g d iệ n g ia đ ìn h ,

đ ôi lứ a, c ò n h ọ tộ c k h ô n g sâu sắ c lắ m T ất n h iên , tron g x ã h ộ i tru yền

thống củ a n gư ờ i V iệ t h ô n n hân k h ô n g ch ỉ th iết lập quan h ệ n am - nữ (vợ

chồng) q uan h ệ g iữ a hai g ia đ ìn h (xui gia hay tliông gia) m à c ò n th iết lập

ở m ứ c đ ộ g iữ a c á c d ò n g h ọ Q u y ết đ ịn h h ôn nhân d o bô' m ẹ n h ư n g ý k iế n

h ọ tộc (ô n g trưởng h ọ ) cũ n g rất q uan trọn g N ế u n h ư m ộ i c u ộ c h ô n nhân

m à bị d ò n g h ọ phản đ ố i, k h ô n g ch ấp nhận m à g ia đ ìn h c ố lìn h thực h iệ n

thì d ò n g h ọ k h ô n g tham dự, Ihậm c h í bị h ọ từ b ỏ T ron g thực t ế k h i lựa

ch ọn dâu rể n g o à i tiêu ch u ẩ n "môn đăng hộ đối", n gư ờ i la c ũ n g q uan lâm

đ ến th ế lự c củ a c á c d ò n g h ọ T h ư ờn g n gư ờ i la th ích k én d âu rể ở n h ữ n g

d ò n g h ọ c ó v a i v ế , đ ô n g n gư ờ i, c ó tru yền th ố n g k h o a cử , khá g iả v ề k in h

tế, ít n gư ờ i bị b ện h nan y C òn n h ữ n g h ọ lép v ế , n g h è o , c ó n h iề u n gư ời

xấu (tù tộ i, lo ạ n lu ân .) thì n gư ời la cũ n g k h ô n g m u ố n k én c h ọ n d âu rể ở

đ ó "Lấy vợ xem tông, lấy chồng xem giống" là m u ố n n ó i tới d ò n g h ọ

- T ron g tiê u ch u ẩn "M ôn đ ăn g - h ộ đối" tiêu ch u ẩ n h à n g đ ầu là

đ ăn g đ ố i v ề g ia cản h , v ề đ ịa v ị k in h tế và đ ịa v ị x ã h ộ i, tránh "đũa mốc

mà chòi mâm son". M ộ t c u ộ c h ô n n hân m à g ia đ ìn h nhà trai và g á i cù n g

m ột g ia cảnh là đ ẹp nhất, n ếu c ó sự ch ên h lệ c h thì th eo n g u y ê n tắc bao

g iờ p h ía nhà g á i c ũ n g phải thấp hơn Q u y tắc "đăng - đối" ch ủ y ếu đ ố i

với n gư ờ i c o n trai, đ ặ c b iệt là đ ố i v ớ i g ia đ ìn h nhà trai ở h ạ n g thứ dân

Đ ố i vớ i g ia đ ìn h n h à trai c ó vị th ế v ề x ã h ộ i và k in h tế thì n h iề u k h i đ ăn g

đ ố i n à y k h ô n g quá n g h iê m n gặt V ì đ ố i vớ i g ia đ ìn h n à y k h i đ i h ỏ i v ợ

ch o c o n h ọ q uan tâm n h iều đ ến tiêu ch u ẩ n " côn g, d u n g , n g ô n , hạnh" củ a

n gư ờ i c o n g á i h ơ n là h o à n cản h g ia đ ìn h (tất n h iê n n ó c ũ n g k h ô n g quá

ch ên h lệ c h ) v ì "tra i hám sắc". Ở là n g X u â n Đ ỉn h xư a c ũ n g c ó nhiều g ia

đ ìn h g ià u c ó , k h á g iả lại th ô n g g ia với n h ữ n g g ia đ ìn h th ư ờ n g d ân , vì

n hữ n g g ia đ ìn h đ ó tu y n g h è o n h ư n g lạ i c ó co n g á i vừ a ý vớ i h ọ R iê n g

đ ố i v ớ i g ia đ ìn h n h à g á i d o bị q uan n iệ m "đăng đối" ch i p h ố i, n h ư n g

trong thâm tâm h ọ v ẫ n m u ố n đ ư ợ c g ả c o n c h o n h ữ n g g ia đ ìn h k h á g iả

- Tuổi tác của b ố mẹ cô dâu chú rể cũ n g đ ư ợ c x e m là tiêu ch u ẩ n quan trọn g củ a "m ôn đ ă n g - h ộ đ ối" T h eo q u an n iệm "T riều đình trọng tước, làng nước trọng x ỉ"( T ron g T riều thì trọn g ch ứ c tư ớc, c ò n tron g làn g x ã thì trọn g tu ổi tác ), tu ổi tác là y ếu tố q u an trọn g tron g th an g b ậc

xã h ộ i củ a là n g x ã n gư ờ i V iệ t T ron g h ô n n h ân n g ư ờ i ta k h ô n g ch ỉ q u an tâm đ ến tu ổi tác củ a dâu - 1‘ổ m à c ò n q uan tâm đ ến tu ổi lá c củ a b ố m ẹ c ô dâu ch à n g rể T h eo tập q uán n gư ờ i V iệ t, sau khi q uan h ệ th ô n g g ia đã được th iết lập thì th ay đ ổ i v ề cá ch x ư n g h ô g iữ a h ai g ia đ ìn h v à h ai tộ c

h ọ N ế u b ố m ẹ c ô dâu ch ú rể quá c á c h b iệt v ề tu ổ i tác thì k h ó k h ăn ch o ứng x ử sau n à y D o đ ó n ếu cá ch b iệ l quá v ề tu ổ i thì n gư ờ i la c ũ n g k h ô n g làm ih ô n g g ia v ớ i n h au T iêu ch u ẩn n à y h iệ n n a y k h ô n g đ ư ợ c c o i trọn g lắm

- N g o à i h ai tiêu ch u ẩ n cơ bản trên tron g q u an n iệ m "m ôn đ ă n g - h ộ đối" n gư ờ i ta c ò n ch ú trọn g đ ến tình trạng sứ c k h o ẻ củ a g ia đ ìn h , tình trạng phạm p h áp (c ó bị tù tộ i h a y k h ô n g , c ó tron g sạ ch h a y k h ô n g ), q uan

h ệ b ố m ẹ th ế n ào? anh e m tron g g ia đ ìn h , vấn đ ề d ò n g tộ c (g ia đ ìn h đ ô n g

c o n h a y ít c o n , sin h c o n m ộ t bề .)• C ác tiêu ch u ẩ n n à y đ ư ợ c đ ú c k ết lạ i tron g quan n iệ m "lấ y vợ xem tông, lấy chồng xem giống" n h ư đã n ó i.

2.1.2.2 Hợp tuổi:

T ron g "V iệt Nam phong tục" P h an K ế B ín h v iế t "trước hết kén chọn chỗ môn đăng - liộ đối, xem đôi tuổi, không xung khắc nhau m ới mượn m ối lá i" [7 ,5 5 ].

Đ iề u n à y ch ứ n g tỏ rằn g đ â y là tiê u ch u ẩ n q uan trọn g thứ hai tron g

v iệ c k é n rể, c h ọ n d âu củ a c á c cụ n g à y trư ớc T h eo c á c c ụ q u an n iệ m "vợ

c h ồ n g c ù n g tu ổ i n g ồ i d u ỗ i m à ăn" V iệ c h ợ p tu ổi ở đ â y k h ô n g p h ải là sự

ch ên h lệ c h tu ổi tác g iữ a hai n gư ờ i m à quan trọn g là tu ổ i cầm tin h con gì

ở m ỗ i n gư ờ i tín h th eo hệ can ch i củ a âm lịc h V ì ai c ũ n g c h o rằng hợp

tu ổi n hau thì g ia đ ìn h m ớ i h o à thuận; thậm c h í v iệ c n à y c ó ảnh h ư ở n g

đ ến cả đ ư ờ n g c o n c á i, tín h m ạ n g củ a n h au V iệ c bấm tu ổi đã thành m ộ t

m ụ c trong v iệ c n g h iê m tú c x e m x é t m ố i quan h ệ củ a h ai n g ư ờ i Đ ã k h ô n g

ít trường hợp v ì quá n g h e th ầy s ố m à n h iều đ ô i lứa h ợ p n h au v ề tình cả m ,

sứ c k h o ẻ m à vẫn đành ch ia tay nhau , v ì "tinh" củ a m ỗ i n g ư ờ i đặt bên nhau là x u n g N gư ời ta đã lập bảng những tu ổ i hợp nhau giữa nam - nữ: 1 D ần , N g ọ , T uất.

T h ư ờn g k h i x e m sự hợp tu ổi n gư ờ i ta ch ỉ q u an tâm đ ến tu ổ i cử a nữ,

"lấy chồng xem tuổi đàn bà, làm nhà xem tuổi đàn ông"

N ế u k h i x e m tu ổ i h ai n gư ờ i h ợ p n hau thì h ô n n h ân m ớ i đ ư ợ c tiến hành, c ò n n ếu k h ô n g đ ư ợ c lu ổ i thì dù c á c tiêu ch u ẩn k h á c đ ầ y đ ủ cũ n g phải b ỏ T rước đ â y đ ể tránh phải x e m tu ổi n gư ờ i ta th ư ờ n g c h ọ n " N hất là gái hơn hai, nhì là tra i liơn m ột" thì tu ổi n ày h ai n gư ờ i k h ô n g b ao g iờ

x u n g k h ắ c vớ i nhau

N g o à i v iệ c x e m hợp tu ổ i th eo c á c h tính can ch i n g ư ờ i ta c ò n so

tu ổi theo nguyên lý âm dương, ngũ hành, tức là "m ệnh" củ a h ai n g ư ờ i

N ếu h ai n g ư ờ i m à "m ệnh" x u n g k h ắ c nhau thì c ũ n g k h ô n g lấ y đ ư ợ c, trong trường h ợ p đ ó "m ệnh" củ a n am m ạn h hơn m ện h n ữ th ì vẫn lấy

đư ợc.

V í dụ: "Chữ rằn g lư ợ n g th ổ thành sơ n

L ấ y nhau lắm củ a n h iề u c o n ai bì".

(Ý n ó i là hai n gư ờ i cù n g m ạnh th ổ lấy nhau là tố t).

N g ư ợ c lại: "K im p h ù n g k im c h iế t g h ê thay

C ó thể n ó i tiêu chuẩn hợp tu ổi đư ợc c o i n h ư là đ iều k iện c ơ bản đ ể tác thành h ôn nhân Đ ố i với những gia đình ở tầng lớp trên, nhà n h o gia thì h ọ rất ch ú trọn g v ề v iệ c x e m tu ổi, tư ớng s ố củ a n gư ờ i c o n g á i T ần g lớp n ôn g dân tuy k h ôn g nặng n ề, nhưng cũ n g k h ôn g x e m n h ẹ v iệ c so tu ổi.

T rên là hai tiêu ch u ẩn ch u n g đ ố i vớ i nhà trai lẫn n h à g á i N h ư n g trên thực tế n gư ờ i ta ch ỉ tuân thủ ch ặ t ch ẽ và đ ầ y đủ v ớ i v iệ c c h ọ n dâu ,

cò n trong v iệ c k én rể thì tiêu ch u ẩn trên thư ờng đ ư ợ c nới lỏ n g h ơ n và

cũ n g ch ỉ d iễn ra ở c á c g ia d in h nhà g á i tư ơn g đ ố i thân th ế C ác g ia đ ìn h dân thường ở n ô n g th ôn ít đ ư ợ c "quyền" k én rể, n ếu đ ư ợ c th ì tiêu ch u ẩ n

củ a h ọ cũ n g rất g iả n d ị N h à g á i ch ỉ m o n g c h ọ n đ ư ợ c ch ú rể khoẻ m ạnh, biết điều, hiền lành và siêng năng, chăm c h ỉ làm ăn. K h i c h ọ n 1‘ể n gư ờ i

ta chủ y ế u q uan tâm n h iề u n h ất đốn lín h tình , làm ăn (k h ả n ăn g lao đ ộ n g )

sứ c k h o ẻ, ít quan tâm đ ến d u n g nhan V ì c h ọ n rể k h ô n g n h ữ n g là c h ỗ dựa

ch o c o n g á i m à c ò n là c h ỗ dựa củ a g ia đ ìn h , n h ất là c á c g ia đ ìn h k h ô n g

c ó co n trai.

2.1.2.3 T ứ đức (công - dung - ngôn - hạnh) của người con g á i:

T ron g c h ọ n d âu n g o à i c á c tiêu ch u ẩ n trên n gư ờ i la c ò n x e m x é t

đ ến m ộ t tiêu ch u ẩ n q uan trọn g nữa là "tứ đức" T iê u ch u ẩ n n à y tron g xã

h ộ i p h o n g k iế n trước đ â y đã đ ư ợ c đ ề c a o n h ư là " chuẩn m ự c x ã hội" đ ố i với n gư ờ i phụ n ữ n ó i c h u n g và c ô dâu n ó i riên g

- Công: Sự k h éo lé o Ihành thạo trong cô n g v iệ c g ia ch án h (v iệ c nhà).

- D u n g : T h ái đ ộ , tư th ế n h ẹ n h àn g, đ o a n trang.

b iết đủ c á c v iệ c "cầm , k ỳ , th i, hoạ".

- N g ô n : là lờ i ăn tiế n g n ó i củ a n gư ờ i đàn bà Ả n n ó i phải k h oan thai, d ịu d àn g, đừ ng cá u cấ n m à cũ n g đừ n g the thé, q u ý h ồ m ềm m ỏ n g

ch o ai cũ n g dỗ n g h e

- H ạnh: là n ết na n gư ờ i đàn bà N ế t na thì đ ến trên k ín h , dư ới

n h ư ờ n g Ở tron g nhà ch iều c h ồ n g thư ơng c o n và lấ y n ết h iề n h ậu m à ở với anh em h ọ h à n g nhà c h ồ n g R a n g o à i thì nhu m ì, ch ín ch ắn , k h ô n g hợm h ĩn h m à c ũ n g k h ô n g c a y n g h iệ t vớ i ai".

T iêu ch u ẩ n tứ đ ứ c như trên ch ủ y ế u đ ư ợ c h iể u và đ ư ợ c Ihực h iệ n triệt đ ể ở tần g lớp thư ợng lư u, p h o n g k iế n q u ý tộ c m à th ô i V ì c ũ n g ch ỉ ở

cá c nhà q u y ền q u ý ấ y thì c á c c ô g á i m ớ i c ó đ ư ợ c sự g iá o d ụ c đ ầ y đủ và

c ó đ iều k iện đ ể thự c h àn h n h ữ n g k h u ô n m ẫu vãn h o á ấy.

Ở v ù n g n ô n g th ôn n ó i c h u n g và ở x ã X u â n Đ ỉn h n ó i riên g n gư ờ i dân q uan n iệ m tứ đức m ộ t cá ch cụ thể, m ộ c m ạ c T ron g c á c h lự a c h ọ n

co n dâu tư ơn g la i ở đ â y n gư ờ i dân q uan tâm trước h ế t là n ết na (tín h tìn h ), sau đ ó đ ến khả n ă n g la o đ ộ n g (đ ồ n g á n g và lo toan c ô n g v iệ c ở

n h à) b iết làm ăn v ề d u n g , ch ủ y ế u q u an tâm đ ến sự k h o ẻ m ạn h , k h u ô n

m ặt, h ìn h d á n g , p h o n g c á c h đ i đ ứ n g, đ ặ c b iệ t là n h ữ n g b iể u h iệ n b ên

n g o à i c ó đ ộ n g đ ến đ ư ờ n g c o n c á i, đ ến tư ơn g lai c h ồ n g c o n N g ư ờ i ta c ó câu "N h ìn m ặt mà bắt hìn h d o ng99 T ron g c á c tiê u ch u ẩ n đ ó th ì n ết na

đư ợ c đư a lên h à n g đầu " cái nết đánh chết cái đẹ p", k h ả n ă n g v ề đ ư ờ n g

co n cá i, c ô n g v iệ c đ ồ n g án g, lo toan cử a nhà T h eo n h ư c á c cụ ở đ ây quan n iệ m lấ y dâu nhằm đ ể "sinh đ ẻ n h iều co n cá i đ ể n ố i d õ i tô n g đư ờ n g

và lao đ ộ n g sản xu ất, lo toan v iệ c n h à ch ồn g" là ch ín h , " lấy người về để làm ăn". Đ ó cũ n g là lý d o vì sa o trước đ ây đa s ố ở X u â n Đ ỉn h v ợ ih ư ờ n g

n h iều tu ổi h ơ n c h ồ n g , nhất là đ ố i VỚỊ c á c cụ lấ y v ợ lấ y c h ồ n g trước C ách

m ạn g tháng T ám

Ở m ộ t s ố n ơ i n g o à i "tứ đức" n gư ời ta cò n đưa th êm tiêu ch u ẩn

"trinh tiết" Đ â y c ũ n g đ ư ợ c c o i là m ộ t tiêu ch u ẩn quan trọn g, v ì v ậ y m ới

c ó tổ ch ứ c lễ lại m ặt đ ể b iểu thị g iá trị củ a c ô dâu T u y n h iê n , ở X u ân

Đ ỉn h từ rất lâu lồ i n gư ờ i dân k h ô n g quan tâm đ ến đ iều đ ó nữ a K hi

p h ỏ n g vấn n h ữ n g cụ g ià trên 7 0 tu ổ i n gư ờ i ta đ ều k h ẳ n g đ ịn h ở đ â y

k h ô n g cò n p h ổ b iế n q uan n iệm ấy.

N h ư v ậ y , trước đ â y k h i tiến hành k én rể, c h ọ n dâu n gư ờ i ta cần phải quan tâm đ ến tất cả c á c tiêu ch u ẩ n trên, đ ặ c b iệt là h ô n n h ân củ a tầng lớp c ó đ ịa v ị c a o v ề k in h tế, xã h ô ị T u y n h iên Irong c á c tiêu ch u ẩ n

đ ó thì tiêu ch u ẩn liê n q uan đ ến đ ô i trai g á i, đ ặ c b iệ t là v ớ i n gư ờ i phụ nữ

là quan trọn g hơn N ế u c á c tiêu ch u ẩn lựa c h ọ n dâu rể (g ồ m cả h ợ p số , hợp tu ổ i) đ ảm b ả o thì n h iều k h i tiêu ch u ẩn "m ôn đ ă n g h ộ đối" v ề g ia

đ ìn h v à h ọ tộ c k h ô n g quan trọng lắ m N h iề u đ ám cư ớ i ỏ X u â n Đ ỉn h đã

th oát k h ỏi đ ư ợ c sự k iềm toả củ a quan n iệ m "m ôn đ ă n g h ộ đ ối"

2.1.2.4 Các quan hệ dẫn đến hôn nhân

Đ ể dẫn đ ến v iệ c k ết h ô n lứa đ ô i trước đ â y c ó n h iề u h ìn h ih ứ c m à

n gư ờ i V iệ t th ư ờ n g h a y v í v o n "ma đưa lố i quỷ đưa đường". C ó m u ô n vàn

h ìn h thức đ ể nam n ữ c ó thể "nên n g h ĩa v ợ ch ồ n g " C ũ n g c ó thể d o d u y ê n

s ố th eo lố i "hữu d u y ê n th iên lý n ă n g tư ơn g n g ộ " , h a y g ặ p n h au n g ẫ u

n h iên tìn h c ờ th eo k iể u "m ột c h u y ế n đ ò n ên n g h ĩa v ợ ch ồn g" h o ặ c d o ch a

m ẹ tìm c h o , và c ũ n g lắ m đ ô i th ô n g qua m ai m ố i tác th àn h K ế t q u ả đ iều tra tại là n g X u â n Đ ỉn h c ó th ể tạm g iớ i th iệu m ộ t s ố h ìn h th ứ c c ơ bản dẫn

đ ến h ô n n hân sa u đ ây.

2.1.2.4.1 Nam nữ 'ự d o tìm hiểu

T ron g h ô n n hân tru yền th ố n g củ a n gư ờ i V iệ t quan h ệ "tự d o tìm hiểu" củ a nam n ữ bị cấm đ o á n khá n g h iê m n gặt T u y n h iên , n ó i rằng nam

nữ, nhất là ở v ù n g n ô n g th ôn k h ô n g bao g iờ c ó h iệ n tư ợn g "tự d o tìm lứa

đ ôi" là chư a thoả đ á n g T h ự c ra v iệ c n găn cấm "tự d o n am nữ" c h ỉ thực

h iện n g h iê m n gặt ở p h ía nữ V ì n gư ờ i dân c h o rằng phụ nữ h a y m ềm lò n g

"khôn ba năm dại m ộ t g iờ , k iế m củ i ba n ăm đ ố t m ộ t giờ" c h ẳ n g m a y

"lầm lỡ" (ch ử a h o a n g ) thì là m ộ t tai vạ k h ô n g ch ỉ r iên g n g ư ờ i đ ó m à h ệ

lu ỵ đ ến cả cá c thành v iên k h á c tron g g ia đ ìn h , thậm c h í cả d ò n g h ọ G ia

đ ìn h nhà g á i ch ỉ n g ă n cấm n h ữ n g c u ộ c h ô n n hân v ụ n g trộm , ch ứ k h ô n g

n g h iê m cấm n h ữ n g c u ộ c h ô n nhân "đúng m ự c, đ ứ n g đ ắn , c ô n g khai"

N g ư ờ i ta ch ỉ n g ă n cấ m c o n trai co n g á i tìm h iểu "đứng b ờ đ ứ n g bụi", c ò n nhữ ng n gư ờ i co n trai đ ến tìm h iể u co n g á i tại g ia đ ìn h c ó sự ch ứ n g k iến

củ a n gư ờ i lớn thì g ia đ ìn h ủng h ộ k h u y ến k h ích K h i đ ư ợ c h ỏ i trước đ ây

n gư ờ i c o n Irai đ ến ch ơ i Ihăm c ô gái thì g ia đ ìn h c ó n g ă n cả n k h ô n g ? Đ a

s ố bảo là k h ô n g , n ếu như anh ta là n gư ờ i tốt X u â n Đ ỉn h v ố n là m ộ t xã thuần n ô n g , v ì v â y c o n trai co n g á i thư ờng x u y ê n đ ư ợ c g ặ p m ặ t nhau

th ôn g qua la o đ ộ n g sản x u ất, th ô n g qua c á c c u ộ c h ộ i h è đ ìn h đ ám T ron g thực tế n h iều n g ư ờ i cũ n g đã q u en b iế t n h au từ trư ổc k h i đ ư ợ c b ố m ẹ đ ến dạm h ỏ i T h ậm c h í k h i đ ư ợ c b ố m ẹ g ợ i ý c h o v iệ c lự a c h ọ n n g ư ờ i v ợ tương la i n h iều n g ư ờ i co n trai th ích đ ư ợ c là m bạn v ớ i n g ư ờ i m ìn h q u en

b iết D o đ ó , m ặ c dù "tự d o tìm h iểu nam nữ" k h ô n g đ ư ợ c thừa n h ận c ô n g khai n hư n g tron g thự c tế đã k h á p h ổ b iến V ì v ậ y , h iệ n tư ợn g "ép d u yên "

ở X u â n Đ ỉn h k h ô n g c h iế m tu y ệt đa s ố c á c c u ộ c h ô n n h ân trước đ â y

c á i p h ải th eo n h ư k iể u "ép d u yên " , s ở d ĩ trước đ â y ở c á c v ù n g n ô n g th ôn

n g ư ờ i V iệ t h ô n n h ân th ư ờ n g d o bô' m ẹ sắp đặt, v ì bô' m ẹ m o n g m u ố n lựa

ch ọ n đ ư ợ c c o n d âu (rể) th eo ỷ củ a m ìn h Đ iề u c h ín h y ế u h ơ n là Irong x ã

h ộ i cũ tu ổ i k ết h ô n thư ờng rất sớ m "nữ thập tam , nam thập lục", thậm c h í

c ó n gư ờ i c ò n làm dâu , làm rể lú c cò n quá n h ỏ V ớ i tu ổ i đời như th ế v ề phư ơ n g d iệ n tâm sin h lý là trai g á i ch ư a c ó ý thứ c lập g ia đ ìn h , n ếu như

k h ô n g bị b ắt ép , h ọ chư a c ó nhu cầu c u ộ c số n g g ia đ ìn h V ì v ậ y v iệ c b ố

m ẹ p h ải tìm " ch ồn g - vợ" c h o là tất y ế u T rư ớc đ ây d o tu ổi th ọ quá ihấp,

đa s ố c á c ô n g b ố, bà m ẹ đ ều m o n g m u ố n co n c á i c ó nơi c ó ch ố n đ ể lú c

v ề g ià thanh thản, th êm nữa c ó dâu rể, ch áu ch ắt đ ể sớ m đ ư ợ c lên "ông bà" C h ín h n h ữ n g y ếu tố đ ó làm c h o v iệ c d ự n g v ợ g ả c h ồ n g c h o c o n cái

d iễ n ra sớ m m à th eo quan n iệ m n g à y n a y là "tảo hôn" T h âm c h í m ộ t s ố

n gư ờ i ở x ã X u â n Đ ỉn h m ới gần đ â y cư ớ i "tảo hôn" c h o c o n vì c ũ n g m u ố n

đ ư ợ c n ê n ô n g n ên bà; c ò n đ ố i với cặp v ợ c h ồ n g "tảo hôn" đ ó k h i đ ư ợ c h ỏ i thì cả hai h ỏ i đ ề u ch ư a m u ố n x â y dự ng g ia đ ìn h

2.1.2.4.3 Hôn nhân tliông qua mai mối

T ron g q u an n iệm củ a n gư ờ i V iệ t "m ai m ối" c ó n h iều lo ạ i.

- M ộ t lo ạ i là "ông m a i, bà m ối" là n gư ờ i đ ó n g vai trò c h ín h tron g bất cứ

c u ộ c h ô n n h ân n à o củ a n gư ờ i V iệ t trước đ â y N g h ĩa là h ọ đ ó n g vai trò

m ô i g iớ i g iữ a h ai g ia đ ìn h nhà trai và nhà g á i T h ư ờ n g n h à trai m ớ i cần

m ai m ố i ch o h ìn h thứ c n à y T ron g trường h ợ p n à y "m ai m ối" là n h ữ n g

n gư ờ i tác thành h ô n n h ân N h ữ n g n g ư ờ i làm "nghề" m ai m ố i th eo h ìn h thức trên c ó thể là đàn ô n g , đàn bà n h ư n g đ ều phải là n g ư ờ i k h é o ăn k h éo

n ó i, là n gư ờ i c ó tu ổi, v ợ c h ồ n g so n g toàn , co n c á i đ ầy đ ủ , k h ô n g c ó

ta n g B ở i h ọ k h ô n g ch ỉ tác thành n ên vợ , n ên c h ồ n g m à c ò n m a n g lại cái

m a y m ắ n , p h ú c lộ c c h o đ ô i v ợ c h ồ n g trẻ T ron g c á c là n g x ã n ô n g th ôn như X u â n Đ ỉn h , n h ữ n g n gư ờ i c ó khả n ă n g làm m a i m ố i n h ư v ậ y k h ô n g

n h iều "M ai m ối" tuy k h ô n g phải là "nghề ch u y ên n gh iệp " , như ng trong thực tế h ọ đư ợc m ời làm thường x u y ên , nhất là nhữ ng ngư ời g ọ i là "mát tay" Đ ố i v ớ i n h ữ n g n gư ờ i n à y thì sau k h i m ộ t g ia đ ìn h n à o đ ó đã lựa

c h ọ n đ ư ợ c m ẫu c o n d âu tư ơng la i thì h ọ th ư ờ n g đ ến n h ờ m a i m ố i đ ể b iế t

đ ư ợ c ý k iế n củ a nhà g á i K ể từ đ ó m ọ i v iệ c th àn h b ại đ ề u d o m a i m ố i

M ộ t h ìn h thứ c k h á c là g ia đ ìn h c ó c o n đ ến tu ổi d ự n g v ợ g ả c h ồ n g thì n h ờ

"m ai m ối" đ i tìm h iể u h ộ , h ìn h thức n à y khá p h ổ b iế n ở X u â n Đ ỉn h

- H ìn h thức m ai m ố i th ô n g qua n gư ờ i g iớ i th iệu H ọ k h ô n g phải là

ngư ời c h u y ê n là m m a i m ố i và cũ n g k h ô n g c ó m ộ t tiêu ch u ẩn n ào đ ố i với

h ọ cả T rư ờng h ợ p n ày thư ờng x ả y ra ở c á c đ ô i trai g á i lấ y vợ , lấ y c h ồ n g

k h ác là n g , k h á c x ã M ộ t n gư ờ i phụ nữ làm dâu ở là n g k h á c, x ã k h á c

thư ờng h a y g iớ i th iệu ch o trai, g á i là n g củ a m ìn h h a y là n g củ a c h ồ n g tìm

h iểu lẫn n h au V ì th ế m ớ i c ó h iệ n tư ợng c ó n h iều là n g c o n trai h a y gái

cù n g là m dâu , rể ở m ộ t là n g k h á c N h ữ n g n gư ờ i g iớ i th iệu như v ậ y ch ỉ

đ ó n g vai trò g iớ i th iệu ban đầu, cò n c á c b ư ớ c tiếp Iheo d o "m ối lái" củ a

nhà trai N ế u n h ữ n g n gư ờ i đ ó c ó u y tín đ ố i v ớ i cả p h ía nhà trai và nhà g á i

thì h ọ trở thành m a i m ố i tác thành h ô n nhân

2.1.2.4.4 Đ ính ước

N g o à i c á c h ìn h Ihức trên ở n h iều vù n g n gư ờ i V iệ t, c ũ n g n h ư tại

X u â n Đ ỉn h c ò n c ó tục đ ín h ư ớc hứa g ả là m th ô n g g ia củ a n h ữ n g n gư ờ i

bạn b ằn g hữ u Đ ố i vớ i n h ữ n g n gư ờ i c ó quan h ệ bạn b è thân th iết n g a y từ

k h i chư a lập g ia đ ìn h , h ọ đã hứa h ẹn vớ i n h au là n ếu c ó c o n h ọ s ẽ g ả c h o

n hau đ ể k ết n g h ĩa th ô n g g ia Sau n ày khi c o n cá i đ ến tu ổi d ự n g v ợ gả

c h ồ n g thì h ọ tiến h àn h h ô n n hân ch o đ ô i trẻ N ế u n h ư đ ô i trai g á i k h ô n g

b ằn g lò n g thì h ọ ép phải lấ y đ ể g iữ "lời hứa".

2.1.2.5 Các quy tắc hôn nhân

H ô n n hân củ a n gư ờ i V iệ l trước đ ây đ ều c ó c á c q u y tắc q u y đ ịn h

- T ro n g p háp lu ậ t củ a c á c triều đ ìn h p h o n g k iế n V iệ t N a m , cũ n g

như tron g lệ tụ c (h ư ơ n g ước là n g x ã ) q u y đ ịn h n g h iê m n g ặ t n g ư ờ i phụ nữ

ch ỉ đ ư ợ c m ộ t c h ồ n g T h e o quan n iệ m "tam tòng" (tại g ia tò n g p h ụ , x u ấ t

g iá tò n g p h u , phu tử tò n g tử) n g ư ờ i phụ nữ k h ó lò n g tái g iá (đ i b ư ớ c n ữ a)

A i thủ tiế t th ờ c h ồ n g k h ô n g n h ữ n g đ ư ợ c d ư lu ận k h en n g ợ i m à c ò n đ ư ợ c

pháp lu ật b iể u d ư ơ n g , g h i n h ận N g ư ờ i V iệ t c h o rằng "gái chính chuyên

một cliồng", n g ư ờ i phụ n ữ n à o h a y "lang chạ" "ngoại tình" đ ều bị dư luận

và lu ật lệ trừng trị n g h iê m n gặt.

- N g ư ợ c lạ i, vớ i n am g iớ i Ihì c ó q u y ền đa thê N g ư ờ i c o n trai đa thê

k h ô n g ch ỉ đ ư ợ c dư lu ận x ã h ộ i thừa n hận m à c ò n đ ư ợ c p h áp lu ật b ảo v ệ

N g ư ờ i V iệ t q u an n iệ m "T ra i tài thì năm thê, bảy thiếp", n gư ờ i n à o lấ y

đ ư ợ c n h iề u thê th iếp m ớ i là n gư ờ i g iỏ i g ia n g Ở xã X u â n Đ ỉn h h iện tư ợn g

đa th ê k h á p h ổ b iến Q u a đ iề u tra thì c ó đ ến 30% s ố đ àn ô n g ở đ â y là c ó

2 vợ , thậm c h í c ó n gư ờ i c ò n lấy n h iều hơn ih ế H iệ n lư ợ n g đ a thê p h ổ

b iế n ở X u â n Đ ỉn h n ó i r iên g và n h iều v ù n g k h á c củ a n ô n g th ôn n g ư ờ i V iệ t

đ ư ợ c n g ư ờ i dân c h o rằng "lấy n h iều thê th iếp b iểu thị sự tài g iỏ i củ a

n gư ờ i c o n trai" T h ứ nữa, lấy n h iều thê th iếp đ ể lấ y th êm "người làm côn g" (tă n g th êm la o đ ộ n g c h o g ia đ ìn h ) N g o à i ra, c ò n d o tâm lý th ích

đ ô n g c o n (p h ú c) "m ột co n m ộ t của", đ ặ c b iệ t là tâm lý sin h c o n trai đ ể

n ố i d õ i tô n g đ ư ờ n g T h ậm ch í, c ó n gư ờ i v ì tình d u y ê n trắc trở d o bị b ố

m ẹ ép d u y ên đã ỉấ y phải n gư ờ i v ợ k h ô n g ưng ý .

2.1.2.5.2 Hôn nhân ngoại lộc (ngoài họ hàng):

T ron g q u an n iệ m h ọ h à n g củ a n gư ờ i V iệ t thư ờng c h ia h ọ th e o từ ng

m ứ c đ ộ k h á c n h au N h ữ n g n gư ờ i cù n g m ộ t tên h ọ (v í dụ c ù n g h ọ T rần,

N g u y ễ n , P h ạ m .) n h ư n g k h ô n g c ù n g ô n g tổ đ ư ợ c Ihờ ch u n g ở m ộ t Từ

đ ư ờ n g (n h à thờ h ọ ) thì k h ô n g c ù n g h ọ h à n g , anh e m d ò n g tộ c Đ ố i vớ i trường h ợ p n à y thì c ó thể trao đ ổ i h ô n n hân v ớ i n h au m à k h ô n g b ị cấ m

đ o á n C òn đ ố i vớ i n h ữ n g n g ư ờ i c ù n g h ọ c ó c h u n g m ộ t g ia phả và c ò n thờ

c h u n g m ộ t T ừ đ ư ờ n g (có thể từ đ ư ờng đ ại tô n , từ đ ư ờ n g d ò n g h ọ ) thì

cấ m , k h ô n g đ ư ợ c h ô n n h ân vớ i nh au , dù đã c á c h n hau n h iề u đ ờ i M ặ c dù

p háp lu ật p h o n g k iế n V iệ t N a m q u y đ ịn h "họ n ộ i tộ c sau 9 đ ờ i thì lấ y

đ ư ợ c n h au , h ọ n g o ạ i sa u 3 đ ờ i đ ều k h ô n g phạm luật"; n h ư n g trên thự c tế thì c ò n th ờ tổ c h u n g tron g m ộ t nhà th ờ thì h ọ là k h ô n g lấ y đ ư ợ c n h au

T ron g thời g ia n k h ả o sát, c ó d ịp tham dự m ộ t s ố lễ g iổ T ổ củ a v à i d ò n g

h ọ ở đ â y ch ú n g tôi đã k iể m ch ứ n g đ iề u đ ó Q u y đ ịn h n à y đ ư ợ c thự c h iệ n

h ết sứ c n g h iê m n g ặ t, d o đ ó đ ể tránh vi phạm tập q u á n , k h i đ ã h ỏ i v ợ b ao

g iờ n g ư ờ i ta c ũ n g p h ải x e m g ia phả H à n g n g à y ô n g b ố phải th ư ờ n g

x u y ê n c h ỉ c h o c o n trai củ a m ìn h b iế t anh ta c ó thể lấ y đ ư ợ c ai tro n g là n g

đ ể m à tìm h iểu