Bản chất thể loại và sự phân loại truyện cổ tích trên cơ sở tư liệu truyện cổ tích việt nam và cămpuchia

tói vấn đê này vii díì tùim CÕIĨLI bri Iihữim con số lliốnụ kÊ, ntiĩiniĩ vấn đê lý 113011 chill II kinli ngạc.V i ệ c x;ìc định h ;I n chất tliê loại tie lừ dỏ ph:ìlì loịii truyện C ổ tí

.BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TổNG HỢP HÀ NỘI

CHIÊNG XOM AN

VIỆT NAM VÀ CAMPUCHIA

Tập thể cán bộ hướng dẫn : PGS - PTS VÕ QUANG NHƠN

tói vấn đê này vii díì tùim CÕIĨLI bri Iihữim con số lliốnụ kÊ, ntiĩiniĩ vấn đê lý 113011 chill II kinli ngạc.

V i ệ c x;ìc định h ;I n chất tliê loại tie lừ dỏ ph:ìlì loịii truyện C ổ tích

trên L'ci sỏ truyện Cố tích Việt Níini - C';i111|UICIlia CŨÍI cluìnu tôi sẽ

là một sự cụ thể lioiì việc imliiên cứu truyện ( Yi tích theo p lulling

+ Bàn chất thê loại truyện cổ tích

+ Phân loại truyện cồ tích

D â V lá niũinu khiíi cạ nil kliDíi hục tuy khác nhíiu, n lusn II thực sự

đê thú nlifit nốu cluí;i dưọc niài quyết thciù dáim lất yếu sẽ thin đến

sự hè la c cùa v ấ n etc t i ế p t heo N o i c h u n lí, sự b â t d ô n t i ( r o n g ý k i ế n

c ùa các n h à im hi lĩ II cứu k h i t i m l ì i ủ u t r u y ệ n n'i t í c h t ù t r u ó c đ ế n nay

chù yêu XIIrít phút tií chỏ mui nuưói liêu có những cách hiếu riêrm

vO b;ìn chất cù:i lliL1’ loại Iiiiy D;ìy cũIIu lii nuuyéiì nhân (.lẫn tiến

nhữ nu t|ii;m niệm |)hiìn ln;ii khác nh;ui Dã đến lúc c;ìn phải nhìn nhíìn lại cànụ nil it'll ciìiig tốt ý kiên CÙÍ1 các nhà khoa hoc triióc đây

đ ế p l i á l h i ệ n r;i c;ìi uì lìi híìn chríl d í c l i t h ự c CÌIÍI t h ể l o í i i , từ đ ó d i

đ ế n p l i i ì n l o ịii t r u y ệ n cố t íc h H o f i c l;i t r ê n C(1 sỏ c;ìc k i ẽ t i p h â n lo ạ i

có th ê t ì m hie LI m ộ t C iìd i kỹ CÍIIIII h o n hà n c h ấ t c ù a l o ạ i t r u y ệ n này.

T u v nhiên, dây líi một cũ 11 lí việc liêt sức: l(\n khó có (lit? thục hiện đưọc 1 rI)nli một h;-m I II0n i'lii phó lir n si T h õ n u C|II;i IIÍŨÍMLÍ liu’ liệu

thu thập dư Ọc irone niíiy Mil 111 LỊIIÍI ví- (/0 b;'m cluing Ini chì dám áp

thum kinh nghiệm c II;I cá c Iiliii nghiên CIIII trưõc soi roi và o dó

nhằm hiểu thêm kho tMim truyện n i tích cùa lì:ii drill tộc vun có mối

q 11 nil hệ mỳt thiél này

I í Nguồn tài liệu:

sử dụniĩ ỉiâu hết nlũintỉ I IIvê’n tập SIÍII líiin từ truóc đến nay Nluiniz

Một số vãn hàn ihtỌc viết bí um chừ Mán tl;ì đưỌc phiên Am, chú

t h í c h c ũ i m là đ ố i t ư ọ i m ciiíi l u ậ n á n D ố i v ó i n m i y ẽ n h à n c h ú n g t ỏi

hão đàm đuck' nội (.luim 0Ì1; 1 nmivêii l;ic

Còn các lỉii liệu truyện L'ố lích Việt NII111 dn ngnòi Pháp sưu tầm đuọc viết bằnii liếnu Ph;i|i cluing tòi chủ yếu cĩiniĩ chi cliiỌc tiếp xúc qua các hùn dịch

Dối vói truyện cd tích C a m p u c h i;i, tình hình thực sự khó khăn

T ro n lĩ mấy chục nfmi qua Xíì hội CiiniỊHichiii có nhiêu biến độníỉ lón

VÊ chinh trị V iệc imhiên C'ứ 11 khoa line xã hội và nhân văn nói cluing, việc sưu t a ni, null ĨO II cú II Huyện cố tích Cíini|uiclii;i nói I iênii

có thể nói lã khôniĩ í;im điíỌc: h;i() nhiêu Do dó, cluìntí tôi mặc dù

đã cố lĩílniĩ vẽ Cam pill’ll ill nhiên I Tin Iiludm vẫn klin có thể niíliiên cứu trực liếp điíỌc vói 11 lũi 111» vãn hint in hằnu tiếng K lim e r xuất hàn

Phíìp slí 11 liìm nhu các cuốn: "Nluìnu truyện cổ l u l l Cam puchi;) cluíii

dtíỌL’ b i ế t t i ến" c ủ a hai t á c m';i F M i i r t i n i và S B e r i i : ư d d o n h ã XIIríI

hfin Milison Neuvc rill h;mh, Piliis l (M6 : "Truyện CO Cam puchiii" do

G H M o N o d u h i nliii xufit hail R o s s a i d rill h à n h ní ím ì () 2 2 tại Pfiris ;

"Vfm hoc c.n c LI í I nmíõi Khmer" c Ù; 1 p Sillily xufit linn năm 1991 tại

P a r i s , ,

Nluìiiu t;ic phfim trên lí fill tlfiy dfi dược một số tác gi;ì Việt Nam dịch, tuyên chọn VÌI bố suntỉ tliêni Iilui CÍÌC cuốn : "Truyện thân kỷ õ

"Tuyên tập văn học C am pucliia" cùa Vũ Tuyết Loan (nliii xuất híin

Nỏi cliunii, niuìiiỉí truyện cố tícli K Inner đuợc sưu tcìm trực tiếp

vã viết hằng liếng Việt nlui cù;i tác líià Lê Ih m n g là khôntí có nhiêu

Do việc nghiên cứu truyện C(‘i lích d;ì điíỌc tí Ạt r;i từ kh;ì SIÍIII nên đ;ì xuiít hiện Ìihữnií nhà klio;i Ỉ1ỌC nni liếim IIhLíIIII cónti trình nghiên cúII đồ sộ Tuy nhiên, vi imuồn tài liệu dưọc in bíing tiếniĩ

tôi chIí;i có điOu kiện thíini kliào trực tiếp nmivên bíìn được VẾ co hàn, cliii 11 lí tói elìỉ tiếp xúc điíỌc vcii 11 hữntĩ h;ìn dịch, Iihữnu lòi trích

d ẫ n , l ỉ i i í i t l i i ệ u , - l ố n t i k ế t t r o n g c ; k ' S i ì c l i n i ĩ h i é n t : ứ u n l u ì n g h à n l u ậ n

án cùii c;ìc tác tiií’t như Clm Xiiiìn Diên, Lê C h i Ouế, Trim Đúc Ngôn Nguyền Xuân Kính Dù vậy, clúmiỉ lôi v;ìn luôn xem dó lit Iilùínu kirn thũc chuẩn, nlũínu tĩii liệu có linh chất kinli diếu

tích cùii i/;ic liU’ gi;i niỉưòi ViỌl lì 11 ti II h lí liíii LZ i ;’i 11 LI c II; t c;if I'hiiyt'11

-

4-tiia trout : nliữiiL; Iiăm hụt' l;Ị|) tại kho;i N m ì v ă n t r i í óni í ilịii l ine T o i m

h ọ Ị) H à N ộ i C Y r - l ã i 1 ĩ ộ 11 n à y c ó t h ê c l i i i i r a l í ì m n i f i y d ạ n t i :

- D;nm nuliiOn cứu cinivOi! d’í' (in cliiiniỉ linặc ìiênii)

- Dịiim uiiìo trình của h;ii truónii dại hoc Trinu liỌp VÍI dại hục

Sư p hi i i n.

- D ạ n i i lòi niói thiệu t m n i : c;'ic t ậ p SIÍII tfim.

- Di.iniỉ bill Ill'lliêII cứu trên ciic tạp chi cliIiyê 11 Iiuánli

Nliìíim till I iộ u Iiìiy chú nu lôi dà tỉ hi ó phiìn till! mục

I I I p hưdnịỉ |)liii |) II fĩ li iêII cứu :

một trnnu Iilũíim v;ìn dê lòn và phức tạp đanii đưọc tìm tòi, khámpliiì tiếp til ò ViỌt N;im cũnu; như tlu‘ Iiiói D(1 cluííi có sự tlulniỉ

n h ấ t vê r a n l i íii ó i Ih ê l o ạ i , n ê n ý k i ế n củ;i cá c nliìi k h o a h ọ c vê các drill l i i ệ u d ặ c t r i í n u C'ù;I tr u y Ọ n f('i t ích, ph;i m vi cù;i c;íc h i ế n t h ể cổ

ticli c ỏ n kh; ì c nl i uu, t h ậ m i:hi (lối 10 p Iihiiii.

- Tuy việc imhÍL‘ 11 cứu mili thiệu truyộn CO lích lfui 11; 1 y đ;ì phốhiến trên thê uiói nliiíim ỏ Vit’ 1 N:im, nhất líi ( ’iimpurhia dó vẫn l;i một khoa học mói I1Ù- Thiinli tựu IÓI1 Iilnìt cũii cA li;ii míík' troimmấy chục năm Iiini d fly </hú vt’ ii lập tiune ó cỏ 11II l;íc sưu (Tim Dịiimsách Ill'll it'll cúII cluiyên dt‘ hài bán Iilui "S(1 hộ tìm hiếu n lũi [111 vấn

đè CÙÍI truyện cổ Ill'll qua Iniyộn T;'im (Ynn", "Ou;i việc imhièn cúII các chinh lừ rièniỉ trmm một số truyị’ 11 co tích" cũ;i nim Dinh Cỉia

K liíìn h 11:1V " T r u y ệ n cố lích ihm i con mắt nliii klinu học" CÙÍI ônu

C hu XuAn Diên là khnnu cn nhiêu Vì vậy, vit'c lliực hiện lit? tãi luận án của ch LÌIIli tôi uặp I'fit IIh ie II klin klifin

c ';i t h nil'll' t| uyO I (-■ 11 ; I ell IIII ii tôi chù veil hil'ii liiỌn Ò fill- 111 fit s;m:

-

r,-1 Thố ng kũ cà nu n hit'll ciiim lôi fiing rộny rãi ciing tốt, mọi ý kiến cùa c;ic t;ìc Iiià ni;'i diêu kiỌit v;ì khà nănu chí) phép liên quan tói hai vfin đ ê Biìn diíít llió’ loại vã phíìn loại Iruyện cổ tích S;iu

d ó c h ọ n l ọc r;i nhĩinti V kicii c o h à n siìp x ế p t ' l úum ỉ:ii t l i e o m ộ t hệ

mói cỏ thể phát hiện r;> nliĩnm nét đ;ii đón tỉ, tiếu tỉ Ị, mói có thể hiếu dtìnt: niiiiyín nhân ci’i;i sự kh;íc hiệt tro nu; qiinn niệm CÙM các nlià khoa học vê hai vấn ct'í> VLí;I liêu

2 T m n i ĩ q u á t r i n h p l i i ì i i t í c h , t l i ú i m t ô i cố nắrni n h ậ n d i ệ n hàn ehíit thế lo;ũ tlựí! trên c;ìc đfK’ điếm tlii pháp VẠn dụmi pluíOnu pháp so Siình loại hình lịch sứ tlế nhm nhận truyện cố tích theo cà h;ii ch iru: Sự biiín tliiũn c ũ; I nỏ troim lịch sù, dfit nỏ tron li sự dối tlioịii vói các dân tộc khác đế t hriy điK.H' nét cluiim cùa C|LIi luật s;íim till) niíhệ tluiật, dồntỊ lliòi cĩmiỉ ihfiy đưọc nét riêniỉ CÙÍ1 truyện cố tích Việt Nam - O im p u ch ia

dụIILĩ VÍIO việc niỉliiên cứu truyện cồ ticli Việt Nam (lìi ndi tòi sinh r;i VÌ1 lt>n lên) VÌI truvỌ-n cn lích C ;i 111pucliia (lã dfin tộc I;| máu thịt

và có k11 ;ì níìnLí IIIÌIII hílt tliiỌc T ô i clã ciì lííinti hiểu liiện nliíìmỉ suy niihĩ CÌIÍI m inh v;'io nội tlmm CÙÍI h;'|II lnẠn án Iiíiy

IV ỉ) óng góp củ 11 IIIẠII fin:

dư(.U' n h i ê u nliii Iiuliit‘ 11 c ứ u d ê (.'Op Ọiiíi qiiíì t r ì n h h ọ c t ậ p

chúng tỏi nhận thấy, liêng ò Việt N;im cũntz có nhiều ý kiến khác nhau v<? c;ìc vấn dip nàv V iệc Ihnim kè c;U’ (.]II;iII niệm tin lại theo

một hệ tlulim, một liin h lự Iiliííl ilịnh (hofk: llúii ui;in, hoặc triíóng phái) dè til đó di tiến ụiái t hích nmiyt-n 11 lui 11 sự kh;U: hiệt íiiữíi các nhà klioa học, UÚỊ1 11 hân dịnh vị vấn đè, him chn Víìn <-lề trò nên rõ làniỉ, khúc chiết Ikìii trưór 111 rí I e;ìc nliii nuhién cứu IIv vọniĩ riìnií b;m luận ;ÌI1 nãy sO có ích cho viỌr uiiitiu di.iy tnmiĩ n h <1 trifling, c Cl I ì lĩ như (fit cà nlũínii ;ii qiiim lâm lõi Iriiyện (Yỉ licli cỏ một cái nhìn

một vìii ý kiến riêniĩ về hàn chíìt thế hụii cũntỉ lìliư phân hicii cho phù họp vói tình h ì n h cố li ch Việt N;iin - C'a m p II c h i a Vói motm mỏi diíii cluiyên n 1Zã 11 h cố tích line li;ii nưóc đạt đu Ọc nhiều thành tựu mói, t;ìc Iỉi;’i lu;ìn iín 11 ãy hếl sức trôim cliì> sụ chi bàu của CÍÌC cluiyén I»i;i

Cuối cinm, chúIIli lôi xin chím th.inh cám tin sự luíónu (J;ìn, giúp dfi tận tinh cùa c;U' thfiy V(ì Oiiiiniĩ Nhon, Bùi Duy Tàn Kiêu Tlni Hoạch Drum Víìn Lmm, LO Chí Quế, Niĩiiyễn Xu fill Kinh và nhiêu

11 lí lí òi kliíic.

-

8-CHƯONG I

T Ì N I I 1IÌNII NCi l l l HN c ử u RÀN C I I Á T

TI I rĩ LOAI V À S ư IMIÁN LOẠI T R U Y Ệ N c ồ T Í CH

Đã từ kli;ì lâu, các nh<1 nghiên cứu điiu có cluiim ý kiến </lu> ríìim việc \;'ic dịIIlì h;ìn chill VÌI định niíhiii liuyỌii cố tích sẽ lii tiên ctê chinh trnniỉ côIIli tác phân chia thế loại r;t thánh nhím lí hộ pliẠn nhỏ N hie II II Lĩ lí ò i dã hò ru kh;i nil it’ ll lâm SIÍC dế lim hiếu Vein dê này Vậy m;i thực lê cho tlcn I1Í1V ciìu liiii "truyện t'ổ tích lii IIÌ" v;ì 11 clniíi có lòi l í i i dáp n;i() khá đĩ tì) thế chíiỊ) nhộn diíỌc Tìnli hìnli trên dã Ííiìy nên Iihũnti phúc tạp kliòim nhỏ clid các nhà kho;i học khi muốn luiịicli tlịnl) ph;i 111 vi cho tiíim hit'll thê cổ ticli

NhiỌm vụ chinh củ;i chúnu tói troim cluíOnụ n;ty l:i liệ lliốniỉ hóa một cách lữ(iniz đối đầy dù nlũmi: qiiiin niệm vè hán ch.1t Vã tình hình phím loại triiyỌn crí (it'll lr i‘ 11 llũ ‘ ưiói Việt N;im vù

C iimpuchia Qiiii búc tr;mli c Ilium đó mọi imtíòi I'd thể hình dll nu điíỌc niỉuyĩ‘ 11 nlinn tịii sao nhiêu Iilià imliiOn cữu lại (.0 nlũíim fill'll liiêti khòiiu nhu nliiui vt' car bit'll llù' ciS tích, lý do nim d;ì dần đến niũíim plninng pháp phân loại kli;u- nliiiu tliíini chí dối lập nhau

A - MộL sô quan niệm c h ín h vê các dấu lìiện (tặc t n i n g của

1 I II vện cổ tích:

Nói chung, Huyện cố tích I;i một ilòi lưỌiiíĩ Iiiĩhiẽn CÚII lia diện Đứniỉ ò nóc độ náo umíòi t;i (.’ lìnii t ú 1 lù; tiếp Cíìn cliíỌc lìhử 11 lĩ vấn di' lõi cốt nh:1( f 11;I thr loại

Đ i ê u tit- lã m f i l l ) cl ii'm ii ta hán k h o ă n lii im ; iv t r o n g hỉìn t h â n

troim viị-c X;'ic định các drill liiộu dạc- trưrni cho truyện cố tích

C h ắ n i ĩ l ụ m n h i ề u nliìi n t i h i ê n c ứ LI V i ệ t N ; i m t h u ò n u c o i h à n c h ấ t

c ù a t r u y ệ n c ố t í ch l;i sự t ậ p h o p h ệ t h ô n i ĩ CMC d ặ c đ i ể m T r o n g khi

itõ, đt- phân biột iruyện co tích vói các tliê loịti truyện kê’ dân lỉiíin kliiìc, c;U’ Iilià klioa line Iiưõt: nuoíii nhiêu khi chi c;ìn cứ (ì một drill hiệu h;iy một tính chíìt tiêu biểu não cló

T r u y ệ n cổ tích có nlũíniỉ biểu hiện hết sức phức tạp B;ìn thân nó

1Ì1 sự tốm: hú;i nhiêu dặc điểm cù;i loại hình truyện kể tlfm tíiíin nói chung V iệc hoạch dỊnh chí) thế loại này một phỉiin vi riênti hiệt I;"| công việt: tực kỳ phức tạp Đê trà lòi đưọc Ciìu liùi "truyện cố tích là ựì", CÍÌC tác giá nil óc imoìii tluiòim r:ìt chú V đến khía cạnh "truyện

cố tích dược xây tlựniỉ bòi phương pháp Iiíio" T h e o họ, dể phát hiện ctuọc bàn chất đích thực cùa truyện cổ tích, khòniỉ thể tìm nó bên

n i ĩ o à i l ĩ n h vực lì ĩ 11 h t l u ì c th ê ìo.ii.

T ro n ti khi do tại Việt Niim, lù nliũim n;ìm 1950 trỏ về sa 11 nhiêu

khíìc vói các lcụii truyện kể khác Dế xác định tlưọc dặc tnniíĩ chí) truyện cổ tích cĩìn chú trọng đặc biệt liến c;ìc lĩnh vực nội duniĩ, đê lài mil the hiại pliiìn á nil

D uổ i đíiy 111 một số hệ thốniĩ các quíin niệm về hàn ch rít cùa truyện co tích

/ Q u a n n iệ m r r lín h c ô i (ruyện:

Níỉay từ khi truyện Cí'i lích điicH’ imliiên cứu nhu lii một đối tuợim CÙÍI klin;i học, thì v;ìn đè cốt truyện d;ì dưỌc kliiì nhiều tác nià tịiĩíin

-

í> 10í>

10-tám V à n c u ố i thê l<v l 1-1 A N A |)li;i Iiíixiep đfi cho rằiiii khôim có thề loại văn học dân HK1I1 IIÌIO có C|UÍ mô cot truyện hnìin chinh nluí

cù;i b;i lliè loại Cố tích, truyện Tòn uifm, Timiiiz sĩ ca vói nhím

truyện nhưng kiiônu diù vã phúc t;ip nliií cốt truyện CY) tích

Nlutnii có lẽ, c ;i c k lì í a cạnh cùa cốt truyện chỉ thực sự đuợc tìm hiểu một Liìch đ;ìy dii b;ìt đàu từ K V T six tò p và X G L a d u c h ỉn Khi

so sánh c;U' Ioịiì truyện kế chill uiiin vói nhiui X G L a d u c h in nhận

nhau Nếu nhu ó Trãniỉ si c;i v;'i truyện Cn tích, cốt truyện là phuoniỉ tiện ct> híin dê thê hiện nội đung, thì ò tho ca trữ tinh dán tzian, C(‘)t trnyệti đó 11II v;ii trò thứ yếu T ác uiíì tiếp tục nhộn định:

T ín h chill cốt truyện của truyện cổ tích ];i khác vói tính chíit cốt

truyện cù;i T iíìn ii sĩ ca Cổt truyện cổ tích thuồng phức tịip, có

nhiều sự kiện, nhiều tinh tiết h(ln Nén như cnt truyện cổ tích làm cho imưòi niỉhe d ú i ý vì? Iiluìim diêu kỳ cỉiệLI, thì ò Tránii sỉ Cel, cốt truyện 1 ạ i nhằm t hôn lí b;ìo về một sụ kiện nào (.lấy K V Tsixtó p còn cho 1'iMig: Trừ truyện co tích r;i, Víìn (.lê cnt truyện tronii các tliể loại kliíìc khôim đ lí Ọc coi nhu dấu hiệu tiêu hiểu nhất Bãn thân cốt truyện cù;i T rá n g sĩ CÍI Truyền thuyết lìi c;ìc hệ thống mỏ Các yếu

truyện cò' licli, lũ’ Ihnnii cối n uy ọ II Lỉiĩí v;ii Irõ d;Ị(/ hiị-l qiiỉin trọnií

Nó t|iii (.lị nil SỊf sdim còn f I I ;i thế loi.ii ('dl truyện tì tlfiy |;i nhừng hệ thốniỉ tlóim, inaim línli chát khá ht-n vùntĩ Vi v;)y ò 1-;U' thê’ ln;ii văn học dfm LIií 111 khiìc tinh ứim tíìf Xiìy r;i ni.uili I11Ĩ' lull! so VIÌi truyện

-11-CO tích T runiỉ moi cốt truyện cổ tích, một sổ d i i tiếl phụ cú tliê hị thay tlối qua kliônti Iiiíin t h õ i lí i :i ]\ do cám hứnii till ill thói CÙÍI nmiói

kể qui định Đối vói cốt truyện chinh thì không Xíìy ra tĩnh trịiniỉ

dó K V T s ix tô p kết I LI ẠII văn hán c ù; 1 truyện CO tic'll thưònii nil dịnh hon so vói các < lũ’ lo.ii k h á c_Ị A.iXí)- tr9 11

như phân lù dfiu liên tạo nt‘11 liệ tliỏim cốt truyện, tạo nên thế niói

h ì n h t ư ọ i m c ố t í c h N ó c ó c â u t r ú c ỐI1 tlịnli it c ỏ khi ’i IIAlìu h i ế n đ ố i

Mỗi cốt trIIvệII c.cS tích x;ìv tlựim h('li một híIy nliièu ni()ti|), rinh tlặc (runiĩ củ;I truyện cu lích chù yếu diíỌc hiếu hiện qu;i tnối liên kết lỊÌĩía c;ìc motip này

phân chia mãi Iiliư vậy Si? lii một độiiíỉ tác tlùia vỏ hổ T rung quá trinh X í I c định dạc triínti cho truyện ct*ỉ tích, kliònu nén C|IÚI quan

trọn II lióii vấn (.ro CỐI iruyỌn mil nên chủ ý nhit-u hon đến c ác h c rí LI

líio cùa h;in tliíìn cốt Huyện do Ồrm kliắnii định: Nếu ntui cốt truyện I;'| yếu tổ thuộc vê nội dll 11II, thì CÍUI tiin CŨÍI cốt truyện lại thuộc lình vực hình thức II ì II h 1 hức b;i() n iò cũn lí maim tính chất

T ạ i V iệl Nam trưóc d;ìy liììu như chưíi có n lì ã silu tâm niĩhièn cứu não coi hệ tlinnu fill truvỌn Ià liôu chi c;io nhất dinm dê' phân hiệt truyện cố til’ ll vói Ciìc lliế loại vfni học dãn u;i;in kliiic Họ chi coi dây l;i một Irong những dột' die 111 rn m;ít ò nhiêu 11); I ỉ truyện kt;,

dù rằIIy trong b;ìn lliàn mỗi 1 hè' liKii lính cốt truyỌn cùnii có nlũíim

nét đặc thù CYic ôIIli Nuuvẻn Đ(‘ìim Chi [A.<S] Nguyên Nuọc

cốt truyện cùa truyện cổ tích lluíòng díì ihlỌc hoán cliinli hỏa Trm iiỉ klii đó, truyền thuyết lại thưòntỉ kliõntĩ có đíìu có đuôi C;U‘ tác ui:’i trên IẠ|) luẠn: CỐI truyện (■(') tích thuòim dài, plnìc tạp, nhiêu tình tiết li(in so vói truyện cuòi truyện ngụ ngôn T h e o họ, tính truvền miệng dã tác tlộniỉ m;inli mẽ tíii liình thúc cùa cốt truyện cổ tích Đê dẻ nhó, dẻ lưu truyền, cluìniỉ thưõniĩ clưọc cfiu tạc> then cỉuòng thciim Cái íỉì xỏy ra trư(k’ kê triíóc, cái íii xày ra s;iu kê sau khôntĩ gian ctưọc ITIÓ rộniĩ ũí gạn đến xa

T r o n i ỉ thòi uian lỉììn dây, vấn dê cốt truyện lại tí lí Ọc nhiều nliíi

N iiô n ỊA (■>()] V ũ Nuọc Thuòniỉ [A lOíi] v;'i tác íĩià trẻ Tãnii Kim

Ihíinh tựu về lý luận cũ;i IHÍÓC imoài vàu klio tàIIti truyện cổ tích

Việt nam - c;im |m chi;i

//■ Oitan n jjjm I X lin J l h ấ p dÁlL Lẩ ý LudlỈẨL ỵlú-l t r í củ a i n i ỵ ê n

cô tích:

chú ý đến tính cliíìt Iiíty klii niỉhiên cứu truyện cồ tích

vói nhau díì di đến kết Infill: Yếu tố C(i b;ìn Illicit đặc tliù nhất cùa truyện crì tích hộc lộ ỏ tínli hấp d ẫ n ỊA N íi- trlJ2,9 3]

V ì C| II ;ì đe c;io v;ii trò CÌIÍI tinh hấp thin, CÌIÍI chúc nã 111* tliíỉm m ĩ,

điếm hav chúc n;ìniz kliiìt- {xin xem tniníỉ 122}

Síhi này, qiiíin niệm trên, củ a A I N h i k i phõrt'1 p LÍ;Ì đưỌc li:ii tác già

N I C n ip x ô p vã X CỈ.L iiiỉliindiin plifm IIim khiìc Ịilụic T he o họ truyện cố lích lìi một thê’ loại tlfic biệt trnniỉ loại hình truyện kể ti AII

ii fill li tlifim mi h ;i y chức nfmu sinh lioíit tuy t|u;m Iron tí II hun tỉ vần chi Iã hộ Ị1 hẠn lùm cà hệ Ihốnii c:íc cluíc IIill 111 hao lióni cà chức Iiíìim nhẠii Ihức và chúc nímií lĩii'm dục C;ìc chúc Míìnti niiy cỏ mối liên liệ timniĩ hỗ vói nliíiu Cái n;'iy tạo đ;i cho c:I i kin phiìt triển T ilt nhiên, tronII mỗi nhỏm truyện cố ticli cụ thê từniỉ cốt truyện cụ tlié mã chúc Iiiìnii này có thẻ đuọc dê cao lum cluíc năng khác Diêu đó kliônu có ntĩhĩa, các chức niìnti mantí ý ntĩhĩa thứ yếu sẽ bị triệt tiêu hoàn toàn: Sự kết hỌ|) nhịp nhàntỉ uyến ch uy é II trên là một troniỉ nhũng co sò tíH) nèn sự (.líi (.1 <111 lĩ độc đíìti CÌIÍ1 thể loại cố tích nói chu nu, cù;i túniỉ hiến thể cổ tich nói riêrm T ín h hấp dẫn (hay chức niìnu th;ìm mỹ) ciiii truyện crí lích sẽ klìônii còn rmuyên tĩ ĩ á trị nếu

Cíi N, l,Cr;ipxô|) v;i X.Cì.Líiiĩhinchin đêu cho rằnu C.U- chúc nìíníỊ trmm một cốt truyện cổ tích hiHi LIiò cũniỉ cú mối quan hệ nlifin qùa vói Iih.iu, chim Lí tlnìc đỉly líìn nha LI để đến vói chân lý niihệ tluiật

Ciì híii tiic tíiâ đ ê u tlùí;i nliẠn t í n h h;1p d ẫ n k h ò i m c h i c ó ỏ t r u y ệ n c ố

tích, nó coil Xurít hiện vói tân số kh;'i cao ò các thể loiii truyện ké khác nluí T ruyề n thuyết Huyên thiKii Tuy nhiên tính hríp iliìn của h;ii thế loại n;iy chịu sự CỊIIÌ định trực liếp cùii chức năng nhận thúc

C ò n ò i r u y ộ n crì tíc h , t i n h lifip d ; m hii có m u i l i ê n họ c 1101 I'll ĩ* v ó i L'11 ứL' nfmu sinh liOiit Vii 1/hưc 11ÍÌIIụ lỊÌíìn tlỊIt' C h in h vi l lù' mà (-’ác hình UíỌim imliệ I l n ụ i cù:I T iu y ê n lluivèt Huyên Ihdíii tuy nil hítV

1 4

-h o 11 Li , k v V I n l u r n i ỉ l ; i i t -h i ê n v ; í i m S Ị Í I A i m I'll ; i 11 ( ' f i l l t -h i ế t e l m c ; ì c M i n i

q u an lit1 x;l hội ự if) 11 lí nhơ ò I I'll vệ'II CO t ich| A S fi-ti'92.cJ3 ]

Til ục ra, ng;iy từ thè ký l<s, anil fill (irim tlf) it nhiêu dề cộ p tói vfin tie này T he o họ tinh liĩíp dần L-ÌUI truyện cố tích chủ yếu hộc lộ qu;i các phưonu thức tliẻn til iliic truniĩ chd thê loịii Troniỉ dó

"nlũínu diều tưòmi tưọniĩ về thê’ li í tí ĩ t h A11 kỳ" diữ vai Irú đặc hiệt quan troniz Then h;ii õim, nội eluim cốt truyện vốn "khônii có liên

hệ nàn vói nhữniỊ (.liêu kiện cùa dòi snim thực" Nếu cỏ cĩintỉ chỉ lỉiíi vai t r ô tliií y ế u , h o à n t o à n k h ỏ n i ỉ c ó k h ả nìiniỉ t ; m ríI s ứ c lõi (.’Uốn

I

coi nlui dặc truniỉ tiêu hiếu nliilt cùii thê loại Điôu đó khônií có

Niiuyẻn Đtlim Chi, tính hilp tliìn cù ;I loiii truyện cổ tích hoanii

Cỉin thiệp CÌIM y ế LI lố kỷ diệu vím mọi chi tiết cù;i cối truyện, T m n u hai liêu lo;ii cổ tit’ ll thế sự v;i ci‘i lích lịch sù thì linh híìp (l;ìn lại IIâ 11 gũi vciĩ 111 ực tế luin c Ilium lôi cuốn [luiiòi niỉhe (.Ịiiii nluìntỉ tái đon hình đị[A.<S - i r2 6-2(S]

T r á i lại õng Nmiyẻn Nmii' Côn khô 111» thím nhạn tính híip clẫn CÌKI truyện cổ lích tlniộc vê plụim vi hình thức Nó nằm ò pluíOniỉ diện nội duniỉ Tlieo tác izi;ì: "truyện cd tích làm cho niuíòi nu lie

thí ly m i n h r uni ỉ cà 111, t h í i m t húi t n i i U ’ t i nh n i ĩ ư ò i I r ư ó c n h ữ n i ' s ổ

pliẠn cùa 11IŨH1 lí CO II nuiíòi till nu X ;ì hội có giai cíí p"[ A y -11'I 4]

N guôi nuliL" như thííy 111111 lì đ õ n n liìn i lu 1II voi lioiin cánh, nêp

II till ĩ, liiiy lỉiinli ilộim CÙÍI nil fill vậl

Như Víìy la ông Niíuyẻn Ntỉọc Còn tliì khỉìng định sức híìp dần CÌIÍI từnu cốt truyện cổ tích dilỌc hiếu hiện C|u;i sự kIì;ì i t|II:'it hóa các liìnli IKỌiil: cố tích Cũim như Ntiuyén Drill u Chi, t;'ic tí ĩ ả nhấn Iiiiiiili tính ell fit này tron lí truyện cổ tich gíìn uũi vói ilòi sống tlụíc tê litin nlũínn hin!) linh hão lũi nụ, kỳ vĩ cùii Tliíin thoại.

Tiídiiỉi tụ nlmniĩ kh;'ii I|ii;ìt hon hai ý kiến trên hì nh011 định của ònií Đ inh Gia Khánh, T he o tác lĩià Thán thoại liìnli thành, plìáí trie 11 và suy tán, troim xà hội niíiiyên tliùy Cùn thể loại cổ tích, vê

cú hàn lại "xiiílt hiện khi chế độ thị tộc tíin I‘íì, du Ọc tlìíiy thê hòi uiíi

đinh riêim lẻ cùa xà hội đà có sự phíìn chúi điìnií cấp" Cliinli vì thê đối tưọniỉ phàn ánh cùa truyện C('i tích tluíòmi dư Ọc hiểu hiện trotm

thuẫn cd hãn niữa ntíiíòi vói niỉưòi V ì nhữntỉ nụ uyên nhfin lịch SỪ

đó nón òim Đinh Gi;i Khíình d;ì di dến kết luận "Thím t hoại h ấ p

d ẫ n c ln ìiiu t;i hằnụ n lũ lim hình tiíỌnu mĩ lệ VÌ1 táo bạo về nội d u n iỉ

chất phác nhưng kv vĩ CÙM sự ticli Truyện cổ tích lõi cuốn clúnií: t;i vào nliũnií nỗi niêm vui khố, vào kliôntí khí dấu tranh cliílnu ciíòim quyên cùa nhCínií con ntiiíòi hị ;ì|) hức H;ii thể loịii, hai tinh ciìch,

/ / / n h ữ n g q u a n n i ệ m Ví' lính ch ũi hư câu:

cliUK" nuhiêii cứu như một thể lu;ii vfm h(H‘ dân ỊỊÌ;in dộc l:jp Troni; côniĩ trình nối tiếng "truyện cổ tích (.lưói con Iiiílt nhã klio;i học" tác giíì C hu Xu rin Điên có nhắc tiến định niỉhĩíi CÌIÍI ;inh em Grim:

"truyện cfi tích líi nlũíníi truyện đưọc xây dụniỉ nên bằn lĩ tri tuòniỉ tưọnu niỉliệ íluiật, đặc hiệt là nluìniĩ diều tu (ìn lĩ tưọng VÊ thế giói thân kỳ, nliĩíiìiĩ Cíìu chuyện khônii có quan hệ nàn vói nhữniỉ điều kiện CÙÍI dõi sốniỉ thục vit làm thỏa infill imưòi niílie tlniộc mọi tiìniĩ lóp xã hội nu;iy cà dll ho tin h;iy kliôim (ill v;m 11 hCfnti điều duọc

imho k c " [ A I4 - 11 22] Dây lit địn h imhĩn khói dim l;io til’ ll ill'1 t ill)

h à n lí l oạ t t | u; m n i ệ m về híìn di f i t Ihí c ấ u cù;i t r u y ệ n c o l í c h SÍIU này

Nội d LI 11 tí cùa định imhĩii cỏ 11 lum lĩ tíỌi ý bn ích cho các nhà ntĩhiên

NỂ II như anil c 111 G lim mói chi chủ yếu đẽ C0p dến tính chất

ÔIÌIỊ ^ni vê LI tố tin còn dược hit’ll hiện cã troni! các sự kiị-11 tliế sụ

N l i ik ip h õ m p coi: T ruyệ n cố tích l;i nhữ 111» truyện kê truyền miệnií lưu hành tronn nhàn d;ìn có I11ỊK' tlíclỉ IZi;'ii lii Iitụíòi imlu’ nỏi dmm kt; IíIi nhử 11 Lĩ sự kiện kh;ìc lluíòiiLĩ (nhữntỉ sụ kiện IlíõIIu UIỌIIU 1/n

- 1

tin h chất (him kỳ VÍI thế sự) vá m ;m u n hĩitm IU’ 1 đẠc 1 rlí II u ; về hình

tluìc c rí LI í;m, VÊ phonu c;ìch thế hiị-nịA I 4- 1 r 25 |

Khi imhit‘ 11 cứu riêniỉ thê loại cổ til'll X N A h ê l i;if p I'ftl qiiiin láni tôi tinh chất hư CÍUI T n in ii C|ii;ì trình pliân lích ôrm nhận tiifiv nhiêu (chứ kliònii phài toìin bộ) truyện cổ tích CÌU()C XAy tlựim hoàn tniìn thòrm qua sự hịa dặt Dfiv lit mọt trnnii nluìim C’0 sỏ tạo n£n tínli dộc đáo cho thể loại[A.<X(i - try.*'] Tác tiií’i cỏ nhiêu nliận định x;'ic tliírni khi phân hiệt tínli chất lui criII cùa (luyện cổ (ích võí sự hư cấu thí Ọc mô Ịiliỏim từ nliĩnm cái x;ìc thực - cụ tliẻ c ũ; 1 truyền thuyết Abêliiiep khfmii định: Có k li á nhicu sự kiện mil truyện cn tích mô t;'i

có k l i í ì năn tỉ đã xảy ra tronu lịclì sử, cuộc s ố 11 Lí.

T ạ i V i ệ t N ; i m , c ũ n i i c ó k h á nil it’ll nh;i m i l l i o n c ú LI đ ê C’0 p đ ế n tính

ch fit hư cấu, bịu d ặ t CÌKI truyện cồ tích Tronií I ■> h A11 lý Infill dâu và cuối bộ Síìch: "kho tàim truyện cố tích Việt Nam" tác m’â Ntỉiiyễn

truyện cồ tích cho phép t:U’ Liià CÙÍI nó hị;i (.tfil tữ nhìtniỉ chí tiết nhò

tlụíc" tiến nhũng Citi "qiiíii díìn, 1 hrí 1 kinh" khõim 1 lit' x;iy ru troim

CIIỌC s ố nu T h e o ÔI11Ĩ, t í n h c h ấ l lui c ấ u n;'iy kh ô i i í i nh;ìl t h i ế t lỉây

18-p h f m l o ạ i t r u y ệ n cổ t í c h CÙM c.-ìc tihíi k h o ; i h o c V iỌ t N ; i m v ó i CÍ1C nhà khoii hoc IUÍÓC mioiii

Có lẽ VI Nmiyẻn ĐồnII Chỉ quiin niệm tính ch fit lu! c;ìu chi là một tr11 nự nỉũíiiiỉ drill hiệu clìIIa phài lí'i đÍH’ trưnií tiêu hiếu nhất cún truyện cố tích, nên troniỊ quá trình pliân lo,'li, đôi kill" lác Lĩ[A dã Nắp xếp một số truyện thuộc lliê lcụii khiir vào hộ phfm truyện cổ tích Cliẳnií hạn như õim đã coi nhiìim truvện kê vê cíìc anh hùng dân tộc vào thành một nhóm gọi l;i "truyện cổ tích lịch sử" Dây Ià luióng di không chỉ: nhận dưọc sự tlồnu tình cùa một số nh:i million cứu mà còn tạo nên nluìim ti iinh cãi kliõnti nhò suốt mấv chục n;l 111 t|im

V iệ c khôim thừa nhận tính chất lui Cílu nlnr là h;ìn chíii đích thực cùa truyện cổ tích khont: chi dién r;i ò Việt Niim Quan niệm nãy còn xuất hiện ỏ IUÍÓC imoíii ChiÌniỊ hạn n li ã null lê 11 cứu nổi tiếim V.H G u x e p kliônu coi 11 nh chilt 111! cfíu là drill hiệu h;'mg đầu dùnti

dể phím hiệt truyện cố tích vói các Ioịiì truyện kể khác Theo ỏnií,

dê xác định dưỌc đặc trưnu: cho truyện cổ tich nên chú ý nhiêu h(in

đ ế n ĩ i l ũ n m nòi ti un lĩ xã hội m;'i liiO k í ;Ij ph;Ì!ì mi l l M ọ i tỉi;ì trị ng l i ệ

t h u ậ t d ặ c tliii đ ê u c h ị u sự q u i (.lịnh cII; 1 t ừ n u h o ; m Ci’m h l ị ch s ử nhrít

d ị n h Sự k h á c h i ệ t iỉiũíi CỈÌC p lH f O n i’ p h á p Siiniĩ tíìc c h í n h là hệ t|u;ì cùa sụ kliíìc hiệt trong từng tliòi kỳ cụ thể

*

-1» ĩịi

T r ê n đáy lit bii quan niệm chinh quán xuyến toím hộ tiên Irình

t ì m h i ể u b i i n chrít cìiii t r u y ệ n cổ tích t r ê n th ê g i ó i c ũ n lĩ Iil u í tại V iỌ i

đi'] im c 11 ú ý

C h i i i m h ạ n N.Cì híiiỉíil u r i t p| A Sí> - : r (J2| l;ú c h o l i n m đ iỊc t n m t i đích thực CÌIÍI truyện cố lích tluióiiu ilưọc hiếu liiện ò các hệ tliốnu

h ình tưọni! D( 1 nliiìn ii qui ilị n l i l i t ’ im mà nhím víit t r o n i i t r u y ệ n co

tích nhiều hon, Iiinnu nhiOu tíiìli cách v;i phẩm (-■ li A ( phức tạp lui II

Sụ đối lOpvề tính chíít íiiũ;t h;ii lù’ thốim nliíìn vậi đu lie thế hiện rô

rà 11II nhíit quán đà pli'A11 nào nói It'll tính dfic thú của truyện co

t i c l i D ; ì y là d ấ u tì ĩ ệ LI ít t iifiy ỏ các l l i í lo íii t r u y ệ n kế k h á c T l i e o

N G B ; i í i ; i i ư e p , pl i i í m clifit dill) d ư c c ù a m ỏ i h ì n h t i l Ọng c ố t í ch đ ê u

chịu sụ qui định cùa liệ tho nu chuc nil nu; mil ill nil tiíỌnỵ đó hiếu

h i ệ n M ỏ i mẫu n h â n v ạ i đ ô n c ó II lì ũ nu vai t r ò tịch SỪ hết s ứ c kliík'

nhau Nói cách khác, mồi nhân vật cổ tích đêu chill sự ràniỉ buộc chặt chẽ vói hiện thực đói số 11II, vói I|u;in niệm thấm mỹ của nhân

d à n

lì - T ì n h h ìn h phân loại truyệ n cổ l íc h trcn thế giói, Việt

N am , C a m p u c h i n :

V í ì n h ọ c t r u y ề n i n i ệ n u d i m tỊÌíin I l í i i m tliií ký n:iv, n m í ò i t;i dã hò nì

k h á n h i ê u cô nu súc SƯIÍ í 111 n u h i è i i cứu nó Có t liê n ú i h âu hết m ọ i

k lií a Ccinli c ùa t h ê lo ; i i d t'11 d;ì (tưọc b í m l iế n T u y n h i ê n , f i l l ) tiến

Chẳrm liỉ.in như việc phân cliiíi thế ldiii này r;i 1 hànlì nluìniỉ bộ plựm

t ầ m n i í h i t n c ứ u s o Síìnli d o i c h i ê u

Khoiìim một lliế kỷ n;iv, việc phàn loại truyện C('i tícl) đfi dư Ọc d;Ịl r;i Mỗi Iiliii khoii học 1.1 í'II i/n IIIlium luíôim tiOp c;ui cù;i rí0 IILI mình Mọi kiến mYii ill* II cỏ Iilnìim Ciìi Iv mil nmíõi kli;U' kho h;ic bò đuọr

• - I

20-V ri 11 d ê đ;ímj kill ý õ (.lây là Iiliíi m i l l i o n CỨLI c ó t h e bn qiiii kliía c ạ n h

này, khác, trnnii huó c đilìlrm tìm hiếu truyện cổ tích, nluíniỉ hâu hết

trong số họ đêu ít nhiêu dề cíip tiến vấn ơê phíìn Inại Có thê núi khônự quá rằntí lịch sù niíhiên cúII truyện cố tích dônn thòi cĩiníí là

l ị c h s ù v ấ n đ ê p h â n l o ạ i t r u y ệ n c ổ t í c h.

C ác tác già Ngnyển Đổnti Chi Nmiyễn Nuục Côn Hoàim Tiến Tựu, Lê C hí Quê trong nlũínự cùIIli trinh nnhiêii cứu cùa mình dêu

có lư ót qua lịch sử vấn dè phân ln;ii (ruvện cổ tích Sự thốn 1» kê cùii

họ chù yếu dién ra ỏ ha plumi vi:

+ T ìn h hình phân loiii truyện t:íi tích rủa niiLiòi Việt (Nmivén Đổim

C h i)

+ T ì n h hình phân loại truyện cố (ích Liên X ô - V iệ t N am ( H o à n e

Tiến Tựu, Lê C h í Quế)

+ T ìn h hình plifin Ioịiì truyện cu lích trên thê u i tì í (C hu Xuíin Diên)

Do nluìng mục đích imliiêii cửu khác, file tác IỊÌ;'| trên cluiii có điều kiộn di sâu hon ván váII đê nay Mọ li;ìu nhu mói chỉ đé cập

đ ế n đ u ọ c m ộ t số p h i í d r m p h á p p h á n l o ạ i c h í n h , t i ê u hio’ u e h o m ộ t

tniòim phái, một t|u;m niệm I1ỈIU iló.

D o y ê u c ầ u c ù a d è tài l i ụ n á n c h ủ n i i l ô i s ẽ c ố liíitiu t r i n h h ã y VÍÌI1

đề này một c;ìch clii tiết lioii, hệ tlinniỉ h(Hi nil lim ni úp cho tất cà

n h ữ n i i ;ii q u a n tiìm đ ế n t ì nh h ì n h p l i ã n l o ạ i t r u y ệ n n ì lie'll n ậ p t l u i Ạ11

lọi khi s o Síí nh đ ố i c h i ế u

I - Tình hình Ị)liân loại truyện cổ lích trên thê íỉiói:

đ u ọ c t i m h i ế u v ó i tư c á c h đ ố i l u ọ n i ỉ c ù a kh(Kì h ọ c T ù ;uih c m G r i m

đến Biủlinxki, tú O M ilc dÌMi bô con C rũ n d íI I cú nhiínii lập luận kliiì sfiu sãc vè thề loại níiy H ọ chính lá nlũínii Iitĩiiói dặt nền innng

lẽ phải tiến Apham ixiep, v;ìn di? phân loụi Iruyện cổ tích mỏi duọc đặt r:i Ônti dề nu hi chia truyện ro tích r;i lliíinh h:i nlióni:

H - T r u y ệ n cổ tí ch l l i á n (lii) iii.

h - Truyện cổ tích ró tinh chất truvỌn Iiiỉíin

Ciìcli phân loại Irữn ciiii Apli;m ;ixíf p 111 ặc dù chỉ tó ý ntỉhĩa phác

t h à o nl i ưni ĩ c ó ý niĩhỉii t i ê n d ê clii) các- Iihii c ổ tícli line N u a s a u này

thân kỳ- c ỏ n lo;ii (h) thànli truvện co tícli sinh Illicit

a - Truyện cổ lie'll (hail thoiii hoíintĩ clưònu.

b - T ru y ệ n cổ tích sinh vẠi

c - Truyện co tích hài luíóc

R i ê n u d ố i v ó i Iiliõin ( b ) (;ic tiiíì cliiii r:i tliíinlì h;ii h ộ p h ậ n Iiliò

lum ihíh:

+ Truyệii loài vật clích thực

+ T r u y ý n c ổ s u y 11 liIIvê 11 l u Ạ n Ị A 1 4 - 1 f 3 3 j.

(1867 - 1925) tliì hệ thố 11 í; liria truyện kt‘; dàn lĩiíin trmii: hộ sácli

n ổ i t i ế i m " S á c h (r;i c ử u c á c t y p e t r u y ệ n đ í m Iĩi;in"f A 14 - tr.ìíi] T l t c o

nhiUi C ó nhìíng type truyỌn m.iim tíIIlì pho hiến, t’ú type truyện

m a n g t í n h i l ặ c t h ù c h i {) m ộ t d à n t ộ c h a y m ộ t đ ị a p l u i o n u Iiàt) d ó

'2 1

m ó i có N(ÍU k h o a n h v i n m đ ị a lý th ì số l u ọ n ụ các ly p t- t r u y ệ n lìi cú

h ạ n N l u m lĩ n è u m ò r 011 tí p l ụ i m vi I ;i t o á n t h ế it'ìi (hi c o n s ố CÌÍC

type truyện líi cluííi thê I hổn lí ké dư Ọl\ C'hinli vì vẠy mil côniỉ trình cùa A A n i e cliì b;i o lĩ ồ 111 nliiíim tvpe truyện c ũ ;i Pliììn U m và một s n ,

dân tộc châu Âu Plinn truyện ko I'll fill Á, Phi và M ĩ L;i tinh tuyệt

nhiên kliôniĩ thấy t;ìc m';ì dà độ nu đến

T ro II li "Sách tni cứu 1/;U- ty|H‘ truyện (lân Lĩ í ;i n", A A r n e pliần

1 - T i ' i i y t ’ ii [o á i vậi

2 - N liĩín u truvỌn kè' IhỏiiL: 1111f; 111 Lĩ

3 - T r u y ệ n v u i v;i tỉiíii (licKii

4 - Truyện kế then cô 11II I hức (truyện cổ lie’ll liìy tích, Iruyện cồ(ícli s;‘i II ch nỗi )

5 - G ồ m CÌÍC k i ể u t r u y ự n c òn l;ii d u í ; i đ ư i k ' p h â n l o ạ i

M ỗ i c ụ m t r u y ệ n l òn lại t l ư ọ c p h â n n l i ó m Chíìiiíỉ h ạ n n l ì ó m I h a o

nồm:

ii - Nlùíim con thú hi>;iii!i đ;ì (IU số I ilốii W)

h - N h ử n ií COI1 lliú ÍKiíinu elíì v;i (hú IHIỎÌ t r n n i i nh:i ( 100- 14(J)

c - N iuíò i v;i nliửníi con I hú Im,111 LI dà ( 150 - l (J9)

tl - N l ũi ĩ i í i c o n t hú n u ô i t m i i í i n h à ( 2 0 0 - 2 1 9 )

c - Chim (220 - 2 4 9)

g - Ciì ( 250 - 274)

h - Nhím lí con thủ kliík' và n Infill* tin V 0 1(275 - 2 9 9)

N l ũ í i m lìliú n i Iiiiy lí.ii dưi.k- ciiiíì r;i Ih íin li n h ũ n u hộ p hậ n Iiliò luin niíĩi C h ẳ n g lụ m n h ó m (íi) - T r u y ệ n vé Iiliĩíim f o i l (lui lin ;m g tl;ì -

hao II (1111:

f Từ sỏ I - (ì*-) lít niiữnu tniyỌn nói vữ con cáo, (Ini klii là một CÍIII

chó rilim (Lũ hình ỉ lí tì 11 li con lliú lau c;i)

I T ừ Si’) 7 0 - '')'■) l;'i t r u y ệ n v ê C!K' c o n t hú kh;ìi' [ A I 4- tr ] 5- 3 ]

T r n n i i m ỗ i n h ó m nil ó niiy t;K' tz i :'i l;ú x ế p I l l u m e c ố t t r u y ệ n đ(ín

tliàn 11 li rí t IL' 11 dâu, sau đú l;i Iihữnu cốt truyện phức tạp, hoàn chinh

l u m Q u ; i v i ệ c là m n;'iy d ú m ụ l;i có t h e dỗ ciíinti h ì n h d u n í i d ư ọ c qIIá trinh hình Ihãnli vã ph;ìl trie’ll cù;i Uíim type truyện cụ thể

Phưo mi pháp phân loại trên oì;i A A i n e có tíìm ;mh luíòng hết

s ứ c s â u r ộ i m t r ô n t o à n t h ê tiioi í)fiv l;i l i ê n đ ê c h o b u ô n g phAn loíii

truyện ké hoặc ro tích (heo các type h;iv motip sau này T ro n u đỏ

n ồ i bậ t lê n là các cũ 11 u t r ì n h : "cá c (VỊ)C t r u y ệ n chill u i i i i i C u - B;i" CÙM T L H i i n s e n J'c:um t y p e t r u y ệ n d f m lĩiíin N h ộ t B à n " củ a S e i k i (NhỌt);"CYic truyện dân izi;in L;ilvi;i" LÌÍ) K A rn js v;i A M c d u c hiên

T r ê n co sò phưoim |)li;ÌỊ> CÌIÍI A A r n t ' mỗi nhà khoii học cỏ thê tụ

d iê u c h in h lấy m ộ t chi đẫn t Ilk'll họp vói k h o tiiniz tr 11 vệ 11 kế của địii p l n í d i m hnfic (.kill tội' m in h

A A r n e chì k h ú n i i tlin;ìl k h [’>i l i n h clifil stí lưỌi' và k i n h n i ỉ l i i ệ m c h ù

n iiliìa T iic Lĩiã hộc lộ kli;ì rõ tu U íỏ im chủ d;i() t'ủ : 1 I rư ò n iĩ ph;íi dị;i

lý - lịc:li SỪ coi I'll All All là cội nmmn t' ủ : I một liộ tliốnti truyện cổ trên thế líiói C;k' hình lượnti imliộ tlmậl điíỌc ônií sắp xếp trcine

cônu trình cùa mình chi đi í? II hìnli cho mội truõntĩ cliiìu Âu

Dti sòm nhím r:i nliửnti liíiii t'lì(? rủ;i A A r iU ', s T h o m p s o n - 111 ộ I

học ui;’i niíiíòi M Lm ột m01 hiên soạn chinh lý hổ SIIIIII thêm cho lụ- thốnII củii Á Á a r n c tliìinh "Sill'll tia cửu ci 1 c type truvộn díin tĩiiin",

mfit k h á c t á c Ịiià (ự x à y d ự i m t ill) ininli CÓI11Ĩ t r i n h " S á c h tra c ử u c á c

motip liiìn ui;in" [ /\ ] 7 - 1 r2 7 0] ( iiò tiíìỵ việc pliíìn loại truyện kê’

Chi có liưónụ phAn loMÌ Iiiiv mtìi có d i e II kiện mò rộng ra phạm vi màn thế Iiiõi Ĩ Ư tuònii chilli Ail truim lâm cùn A.Arnt; chì phân nào t-lưọc kli;ìc p lụ ic ,

Cũ nu như lv |K \ ò liinu khu vực- nliíít dịnli đêu có nhCinti môtip

tr 11 vệII kè’ đặc thu Vì vậy "hiinụ ir;i cứu các type truvện dán gian' CÌIÍI A A r n e hay "hiiim tra cứu c;ic mỏ tip truyện dAn uian” cùa

s T h o m s o n k h ô n ti th ế I;'| k h u ô n mAu h:ìl di hrit dịch đ ô i vói kho tàntl t r u y ệ n kê m ỗ i dân lộ c dư(U\ M u ố n á|) i li u m triỌt dê p l m o n g

pháp p h A11 loại i r í n mỗi nhì) niỉliién cliu phi’ii liên lục hi 11 h lý san

cho phù h < > [ 1 vô í lình hình truvỌii kí1’ rù;i tlfm tộc 111 ình Co lê vì V 0 V

mã có sự hit'll đũi không Iilvò 1 ronu rác cnnii trình phân loại truyện

kế the o.type VĨI motÍỊ) CLÌII CMC t:11* ui;'i sau này ChiHiu hạn nhu "type

VII motip lruyt/11 d;m lĩiíin N h0 1 lì;'ni’\ i'i;i I limknikẽiki "I A I 71 trI1VệII

kò đ fm líiíin T r i ! II lí O i i n i ' V i m w l I ỉ I,- r h IJ tl I I ị 2 - t J 7 ].

N ế u n h u n h ữ n u ith;i kliiK i h ọ i 1 (í các q u n c ei;i k h á c v à o c u ố i t h ế kỹ

I i l i ì u thê kỳ 20 tlníònií có XII hưcìni: p 11 âi 1 loiii truyện kê núi cluinu

t h e o c á c d o n vị I v p e Vít m n l i p Ilii õ I it*n X ô c ũ t ì n h h ì n h c ó đ ô i

điểm khiíc Mặc dii eiinii sù -cIịiiiiỉ pliiMim pháp phân loại CÙÍI

A A m t - , n lu íiiu N P A i l r c e p hú pliAn lo ạ i t r u y ệ n cố lie’ ll Niỉii th e o

CÌÍC (.1(111 vị cốt truyện Nlũíim CỐI Iriiỵị‘ 11 nilV lộ thuộc v;m h;i cụ 111

t r u y ệ n l ỏn:

;i - Truyện n ‘i lích thân kỳ

h - T r u y ệ n cố Ill'll Iniii \Ạ|

2 4

T r u y ệ n C O t i l ' l l s i n h 11 ( >: 1 1 ( 11 ; I Í ) l i f i m C‘ ; I I r u y Ọ n l i o í i i m ( t i í ò n ụ V M

Cn the nói, cficli p h a 11 loại 1/iin N I’ And ICC p là một troniỉ nlũmu

p l u h i i m p h á p - đ â u t i c 11 ti'L‘ 11 til ế Lĩ i (> j tlẽ c ạ p c h ũ ytíu d ế II t h ê l oạ i c ổ

t í ch C h i c ỏ l o ạ i ( t ) III v;ụi c ỏ n I An l ộn V t ì ĩ m ộ t sn Uiại t r u y ệ n k h á c

nlul huyên tho:ú, truyrii tluiycl

Kẽ lục N.I’ A ntìrccp li ã II Lĩ lo;.it h;ìnu chi tl:sin tnivện tổ tích r;i

"hệ thríniỉ sn s:mli c;'ic rốt Iruvệii ro lích đỏim Xhivii" cùi) IẠ|) lliể tíìc

B Tin tí pluioim pháp so sánh c'lH'li cfm 1;m cốt Iruyện, V.Ia.Prnp

A i u i r c c p dù cíìp đ ế n T h e o V I:i Iì 1'ô (1, t r u y ệ n c d t í ch n ê n chiíi ra

lã m 4 l o a i :

íì - T r u y ệ n c ổ l í c h t liiì n kỳ

h - TniyỌn cổ Iil’li loiii v;Ịt

c - Ti uvị-n cỏ’ lích sinh ím;il

d - T r u y ộ n e n l í c h I ĨIV ( í c h I A 14 - 11' o I

Tliựt r;i, Iiliỏin "tniỵỌii cồ lie’ ll ỉ ũ y Ill’ ll" đ;ì tluọc A Aarnt' nói đến trmm hộ "sách lr;i cứu r;k’ Ivpe liuvện dán Líinn"

Sau niiy, các giíìo Hình vfm hoe đàn ựi;m cùa 11'ưò 11 ti đại học tổiiíi

họp, i r u ò n i Ị đ;ii học su tlitiộc Liê n X ô ( c ũ ) một mặt kế thùa ýkiến c ù a N P A i u l r e c p V I ii Prop, n lu ín iỉ mật khác, cĩin ụ có nliửrm

s ù :I dối dánii kẽ Iron Lĩ qu;iu niệ-ni vt- các Iiỉióm IruyỌn cổ til'll Theo

n h ữ II li (;tc m';ì c ủ ;I ui;in l i ì n h Iiiiy, A i u l r c c p (tã đ;)l IIlìữnLI n h ó m

truyỌii 1'i'i tích VÍIO phạm vi quá rộne Truyên thuyOt và liuyèn lhn;ii

-

2<>-lìi hili 1 lũ' liK.ii dội' lập ch lí khôiiii liu'- líi những h ộ phận của truyện

c ổ t í ch llifin kỳ VII c ổ til’ll s i n h limit d u o c D o m : l li õi lo;ii t r u y ệ n suy

i m u y ê n vì' l o à i v ậ t c ĩ n m k h ù n g t h u ộ c vt- t r u y ệ n cồ t i c h C l u i n g n ên

dư Ọc x ê p VÌIO t l ũ : l o ạ i th a 11 t l u ụ ú N ó i c l i u r m , n h i ề u (h ê hệ c;ìc n hà

n i ỉ h i ỏ n c ứ u s ; m n à y h i m n l i i l k l i õ n u l l i ừ u 111) f i l l S Ị l t o i l t i l l c ù a t i ể u

l o ạ i V('i tie'll lũy til'll" v ó i lý d o l oại t r u y ệ n níiy ít pliát t r i ể n ỏ L i ê n

X ô S ố l ưọ ni ỉ tlị h á n CÙM l oạ i t r u y ệ n n à y c h o đ ế n n a v t ì m t h ấ y Iã

k h ô n i : cl ai m k ế Ol Hì i m duónLỉ IIhu c ó Iiiỉuồn u ố c til h ê n Iiíioìii V ề cu

h à n XII l u í ó r m c l u i i m cùa cúc 11 l ì<1 k lu i; i liọ c X ô - v iế t đ ê u coi t r u v ệ n

ct"ì tích h;io uồin ha hộ pliận:

;i - Truyện cố lích tliTin kỳ

h - Truyện co tích loài V01

c - Tru vệ 11 cô li ch sinli hoại

CYicli p h f m lo ; ú t r ê n Iieiiv CÌIULI tò rõ t i n h LíII v i ệ t cù;i m i n h N ó nnày filim dư Ọc nhiêu IIƯÓC trtjn Ihế liitìi áp dụ II lí- Tuy nlìiên, niĩny

pluídntỉ plmp pliím loại khíìc khõim |)l);'ii khônii díinií chú ý Chimg

l;'ì đíjc trưniỉ ciia Ihê lo;ú truyên l Í1IIV t' t, till tilt Ciì nil ử 11 lí truyện nào

1 i«?n quan đOn "cái có lliẠt" pluìi hị loại hò khỏi lliẽ lo;ii cổ tích Nhà imhiôii cứu nổi tiốrni N I ( ’ra pxnp chú trưoniỉ chia truyện cổ tích r;i

Nlui VẠV là Iihnm truyộn llìií liiii (h) lúr Iiìiy chi b;m gồm những truyện kê’ vC‘ dõi SỔMLĨ sinh lioíit cù;i file IcKii ilộini vật Loại truyện

kể VẾ các cành LỊuít 11 (.lịa lý duck1 chuyển saim lhé I(ì;Ii tinvên thuyết

Đ ô i m t h ò i , nluì nti trnyỌn kè vê c;u: Inĩii Cíìy c ỏ t hì tiiy t h e n t í nh chíit

t h â n k v v à n ộ i đ u n i i x ; ì h ộ i m à c ó l i l t ’ X L ‘ P v à o t l i f m t h o ạ i s u y n u u y ê n

hoặc truvỌn cu til'll sinh hn;il xfi hội

V.E.Ciuxt-p lại có ý kiVn khítc Till'd õnu truyện C(‘ì tích nén chia r;i thiitih 5 luại:

; i - T r u y ệ n L O t í c h l o à i v f i l

b - Truyện fd lích thán kỳ

c - Truyện cố tích ;inli himu

d - T r u y ệ n cổ l í c h s in h lì tỉ ạ l x;ì h ộ i

c - Truyện cổ tích f 1Ỉ1 ĩ0 11 lưuỊA.Kíi - Ii-yụ]

Dê:n H V Pôm c nmlxiH'a, h;i IIh0II th;ìy c ill’ll phím loại CÌ1Í1

V E G n x t'p có đôi đit-m kliỏnu họp lý IIéII (.lé imhị thu tiọn thể loại truyện co tích lại Irnniỉ phi.iin vi hổn m ill lòn:

;i - TruvệMi cố tie'll loai vfil

h - T r u y ệ n I/O tí c h t l i i ì n kv

c - Tru vệ111 cổ Ill’ll pliicu lun

1.1 - T ruyệ n cô’ tích sinli h();11 [A s<s - t r W j

N h ậ n (.lịnh về ý k i í’ 11 l i ê n II li it’ II Iihii k h d í i h ọ c c h o r ằ n ụ : 'lOíú truyện cổ tích phiêu lưu" 111 fi c dll có kết cấu r rí t ttiìc hiệt, II hư nu về

cơ bíiii nó I;‘| sự lìõii t rộ 11 c;k’ |) lum liu thức hit'll hiện cùa truyền

l l u i y ế t c ù a lo;ii t r u y ệ n kc vO c h i O'II r ô n u c i m c;ì c í i nh Ili um lực sĩ

t h i ế t p h á i c o i IruyỌn ci'i t í ch p h i ũ u lim IIIm lã m ộ t Ii li ỏm t r u y ệ n d ộ c

lập

Mặc dù tình hìnli SIIU lập I'll inh lý vfin học dim liiíin cùa Truim

Q u ố c ni ói h ắ t ilfm d i ễ n I'll s ó i nrii t r o i m n l u ì i m n ă m tifni d a y , n h ư m ỉ

vấn đc phân loiii Huyện n i tK‘h dã tliK.k' đô c0 p Llcn (ừ khá sóni

T r u y ề n t l i ố r n i uhi c h é p t r n v ệ n d i m tíiiin n ó i c h u n i ỉ , t r u y ệ n c ổ t í c l i n ó i rièníỊ cùa nniíòi Trull ụ lln;i đã tliẻn r;i cách nÍỊy hà 11 li ngàn năm Tiê n bit’ ll nhất Ị)h;ú kẽ ctốn (/ác l">0 s;u'h nni (ĩ ế 11 ti "Huyên Trunụ ký",

"Sưu t h ãn k ý ", ( 1110 kỷ 4 s:iu C(‘n m n m i y â i ) "D01I d i í d i m t ạ p t r ò " (cuối đòi Diíònn}

til đàu cluía có sự phân hiọi truyện cổ tích vói các loại truyện kể

elfin li í a 11 k l i á c T r o n i ỉ c;ìc c n i m t r i n h s lí LI t ậ p V ừ a n ê u c h í m cíựntỉ câ

truyền tlìIIvôt, trtiyộ 11 cố 1 ĩL'11, v;ì tlfic biệt, chiếm (V lệ CMO hon Cí'i lii các loại iruvỌn ke vO ma I|uỷ, vO các hiện tuỌniỊ hũ;i ếm rrít phíít triển trontỊ thói co - truiiu d;ii Troni! CMc sách "oan hồn chí", "sim llifm hạII ký", "liệt dị n Iiyị-ii" srí iruyện cố ticli ( nliií t|Uíin niệm ciiii

c h ú II lĩ t;i i m í i y Míiy) d m m tỷ lọ I' ri í I íi á |)

T ừ m ố c l ị ch s ù l lJ3() Iró VC t i ư ( k \ núi e l l II11II, n u u õ i T r u n i ỉ H o a

c h u a đ ặ t r;i v ấ n d ê phfin l o ạ i I r u y ệ n c o t í c h , t r u y ệ n k ể d á n líian

tiiíỌc h ọ n ộ p c h u m : v ;m t r o n u m ộ i k h á i n i ệ m " d i m u ia n cố sự"

N l ũ n m cô 11 e t r ì n h k iế n như " D ồ 11 li llio íii học A B C " cùa lỉião su

T r i ệ u CYinli X h ; ì m ( 1 9 2 y ) " N m i ô n U(H' ]>h;ít s i n h t y p e t r u y ệ n c o n r á i

c h í n h s á c h m ò í'iì;i v ó i ht-n n g o á i , v i ệ t ’ imhÌL-n c ứ u VÍÌII h ọ c tlíìn Iii;m

- 2 8

-nói cluing, truyện t-'ổ tit'll -nói licim mói dư Of tlẩy mạnh lulu hao li i ò

nỉiy truyỌn cố til’ ll dưonií nhit'ii t liit'm IỈ1ỘÌ klidi lưọim khỏntĩ nhò

S n n u soni* VÓ! C|II:ì l i i n h SLIII ựi p vfin đi? ph;ì n lo;ii t i u y ệ n C('j l í c h

cũIIụ đã nili'oII lan diíỌc clẠt i ; i Việc x;'u- (lịnh d;Ịc trưng cho từnti

n h ó m t r u y ệ n c ổ t í ch rất ihíỌr c;íc n h à i m h i ê n c ứ u T r u n g Q u ố c qua i l

t;ìm Híini: lo.1t hội th;'u> klvn;i học d;ì đuọc tố chúc V11i những cõng

trinh nríi liOrm Iilní: "Tru im Quốc tlâII ui;m C(1 sự phím loại Scìcli

íi.ìn" " T r i m lĩ Quốc d;ìn ựi;m C(1 sụ loai hình s;ìch chill ."

Cìínu; nl ui n l i i c u niícK' kh;ÌL\ t ì n h h ì n h p h í m loiii t r u y ệ n c ồ tícli

T runiỊ Quốc troim lliòi ui:m d;uj điíỌc clÌL‘ 11 r;i Llưói nhiêu sắc thái

Càim về sau, họ cân tỉ ntíhiêim vtr pliÍM klimu' phAii loíú maniỉ ý

imhĩii LỊ LI õ c tế Cho (.lén Ii;iy nhiOu Iilih kho;i học T ru n g Quổc dã

tuoim đối 'lliổim nh:ìl vói Iiliiiu lnnm việc cilia truyện cổ lích r:i l;im

hổn loại :

;i- L o ạ i t r u y ệ n CO (it'll v í 11 kỉ 11 c' > ] I m'ic m u ô n l o à i

d- Loại truyện cổ tích động vẠi

M;Ịc dù, việc sử ilụniỉ iliuíit iiL'.fi ò d:ìy klKHHỊ có sụ đối lộp lùm vó ị

t h ê líiói, I i hưnu Ịilụtm vi c á c lit 1’II l o ạ i c o licli đ u ọ c c á c n h à H” l ii ẽn

I O i l i l i i l V 1 ' ' <.!■' t ' ' i i i • Í c* 11 11 f 1 ■ [ IJ I; ' i M t i ì i Ị ' 11 {■! 11 4.1 ; k ’ l l i ' i i l f m l ọ t '

c.'l! ;t !i Ị.1 i l -■ I ■ 1 'l.'ll ÌHÍM-1 1 II vVH III'1! vv UJJilOU 1* c> c HilM'll Inili"

1"||‘ I'll:- IM' r r I ! 1 I I - LĨ V) 11 >' c I i u'j 11 J_ Alt' j I Vito d.iv loili iruyện llii'm

- Li!)

n liỏ m I r u y c n cn lích r;ìt iliíỌc CĨÌC [ìliii niihiÉ n cứu T r u n g oLJốc quíin

tíun Ilím ụ loại hội lh;ìn khoii học đ;ì dutk: íổ chức vtìi nlũíntỉ CÔI11Ỉ

t r ì n h n ố i ticiiLi n hư : " T r m m O u ÔI' d;ìn li ĩ ; 1 n cố sự p liA n lo;ti Síìch

d ẫ n " " T r u n i í Ọ n n c dfin Lĩia 11 có sụ l o ụ i h ì n h Síìcli thìn ."

C iìniĩ n lu i n h iê u rulóc kh;ÍL\ tình liìn li phân lo ạ i t r u y ệ n cổ tícli

Tr ull” Oil ốc trnni: lliói u ỉ :i II LÍ fill clilỌc dién r;i đưđi nhiều s;ìc tliíii Càntĩ vè sau, họ cám: imliiêniỉ vĩ* Ịìhiíi klnmu phân Uụii maniỉ ý nghĩa quốc lc Cho ill? 11 Iiiiy IIhii‘ II Iilià khoa học Truntí Qlihc thi

tuonụ; d ổ i t h ố n u nhi ìl v ó i nh;iu t r11IIu; v i ệ r c h ũ i t r u y ệ n c ổ l í c h ra l àm

bốn loại :

ĨI- L o ạ i t r u y ệ n rô' tit’ll VC i m u ỏ n HOC mil nil l o à i ,

h- L o ạ i t r u y ệ n cô’ tíc h t l i f m kv.

M ặ c dù việc sử tlụ im t h u ậ t nuữ ò đ;ìy k ỉin n ií có sự (.lối 1Ạp nào vói

thế tiiói I1ÌHÍI1ÍI pliiini vi (■;ic tiì’ 11 loại (.'(■) tích đlíỌc c:ìc nhà imhiên

cứu ' ] I I i 11L' L| 11; I r niệm co (.lõi i l i r m kh;'ií‘ K h i |ih;ìn cliin Iho

l i K i i Ii;i\' I' ' li ‘ tÍMÌi ‘ i t ’ ll ,, III IIIỊ’ , n ụ h i ; i đ ; u ' I h II d â n l ộ c

( i!: 1 1MJ ! I: I ■: : I M 'liiỉlpi " MI/Vi! ,! h \’0 IlL'ill'il UiH' Hilion loai".

1 ■ 11' ■ !'!• 1 r V 1, 1 ■ L 1- 'i f ì u >1 i | \ I , II; u 11 \'j| I) ( J a y l i i ị i i t r IIV ộ 11 l h; ì n

thoại suy nựuyên Nlinm truyện nÍIy clii hao gôm những truyện mà nội dung cùa nó ma 1111 tính xã hội e;m D;ìy là loại truyện xuất hiện khá muộn về sau cho dù không ít trung số tló cỏ n lĩ LI ồ 11 gốc tù thán thoại Cimu: như nhiều nu lie khiìc tro 11 tỉ khu vực như Nhật Bản

T r i ề u TiC'1 1, V i ệ t N ;im , liKii t r u y ệ n n i tích vO im u ô n lỉốc m u ô n loài

Irất pliál triển ò T r u 11 tí Quốc

Nếu nlut liụii truyện vi' các t h:'|nh hệ tliốnu c:ìc thánh ỏ các niíỏc

khiìc t l u i ò n ụ đ u Ọc c o i nlut b ộ p l i ộ n c ù a tliê’ loịii t r u y ề n t h u y ế t thì ỏ

Tru n u Quốc, nhiêu truyện đưọc xếp vào IIhóm truyện cổ tích thân kỳ

NIhí chiìnu tít diì biết, siVliíỌniỉ Iihữnu truyện thân linh ma quái chiếm mọt tý lệ riìt lón tro II lĩ kho tàn lĩ truyện kể T ru n g Hoa Trong quá khứ cũng nhu hiện tại, mọi tâmi l(íp nliân dân lao độntỉ đêu hết sức trán trọn lĩ dối vỏi loại truyện này Khi xem xét nliữntĩ văn bàn còn lưu Íiiií đu Ọc, c lúm II til 11 híì 11 lliíìy ngoài nhũng tính chát quái

dAn ra, n ộ i d u n g c ù n l o ạ i t r u y ệ n n à y c ò n chứri ckíntỉ k h ô n i í ít ý

( Jane tin n c ó XII l u í ó i m linii n h ậ p v à o v ó i p l u i o n g p h á p s á n e t á c c ồ

t í c h Việc: x ế p m ộ t s ố t r u y ệ n tliíìn l i nh m a q m ì i v à o t h ể l o ạ i c ổ t í ch cùíi c á c nliii n i ĩ h i ẽ n c ứ u T r m m o LI ố c c ũ n t i c ó nl ũí ni i g ọ i ý n h ấ t đ ị n h

nào đó Khi phân lọí.ũ truyện cố tích Việt Num, cluìniĩ ta không thể

hò c.|u;i khí;i cạnh này (Phân tíii liệu T ru im Q uốc chù yếu đo ông

II - ' r ì n h h ì n h p h â n l o ạ i t r u y ệ n c ố l í c h V i ộ t N n m v à C n m p u c h i a

Tuy ciintí nfim tronii Inii ciinli chung CÌIÍI văn h(lá Dỏntỉ nil 111 H, nhưng ill) nlũiim liíiàn Ciinli rhiiil) Irị khát- 11 ha LI IIÔI1 việc imlìiên cứu

truyện cồ tích ò Việt Nam v;'i Ciiinpuchiíi dã diễn I‘Í1 kliôntỉ dóng

(.lêu Nếu 11 hư trnnu khoi'intz một lliế kỷ Miiy, cac nliíi khem học Việt Nam đã t;io dự 1111 đưọc một hê d;ìy kinh imhiệm trontĩ việc nghiên

cííu t r u y ệ n c ổ t í c h củ;i cláiì l ộ c m ì n h , thi ó C í i m p u c h i r i v ấ n d ê IIày ít

thlỌL' chú V liến, họ hiìu như chIt;I đ;il điií.Vr mộ( tliimli tựu đáng ké’

nào D it'll dỏ kliôrm có nuhĩiì liệ thốim lý I VIẠ11 vê truyện cổ tích cùa

imưòi V iệl Niim đã di v;’io thế oil định Thực tế, chi) đến nay Víìn còn nliiÊu kliía cạ nil CÒI1 pluìi h ã n b;ic lại

1 Tinh hình p h â n lo ạ i truyện cò lích Việt N a m :

Nluí chúim t;i tí ã biết, tụi c ;ì c nưóc pli ưtintỉ tây và Liên Xô (cũ) hao Iiiò họ cĩiniỉ dua ra một hệ tliốniỊ tên tic 1 i chung cho CÍÌC hiến thể

cổ tích cùa cà đAn tộc cliii thè líìn các dân tộc ít ngưòi Còn ò Việt N;im, v;ìn dê Iiíiy lịii có nluìim tliỗn biến phức tạp hon Nếu như phần truyện cn tích cùa nmíòi Việt dược chú ý dến tĩí rất sóm, thì phiìi í i 11 lũírm n;ìm (>() trỏ v'ẻ s;ui truyện cổ tích c;ìc dân tộc ít nmlòi mói lí IKK’ quan tfini một c;Uli tưilnii dổi ctây đù C h o đến nay

một số tluiậl Iiụử dìmt: clế chi các hộ phận c ủ í J thê loại cổ tích các

d ã n t ộ c l;i kliiìc v ó i Cik-h uọi t r u y ệ n c ố t í ch CÌKI Iitiưòi V i ệ t D ẻ ’ t i ệ n

llitíí) dõi t;ic uỉ;’i luận ;ìn sẽ chia các pluioim pháp phàn loại truyện

cổ tích V iệ l Nam thành hai đê mục: Bộ phận cùa imưòi Việt và hộ phận các d;ìn tộc it tmưòi

(ì- Tình hình p h â n l o ạ i truyện cô líc h Việt:

V à o cu oi th ế ký 19 đ;ìu llìế ký 20, nhíi sưu ti'im t h e n Tiìy hoc

T n íd n u V ĩnh Ký d;i fill) XIIríI h;’m i/uốn "(ruyện dôi xií;i"[A 4 6 ], Mặc dii cliưM díỊt r;i v;ìn d'i- [illfill loi.ii, nluíim thônií qim SỊÍ sắp xếp trình

lự cúc CÕI lruyi/11 cù:i lác già ihì co Iiliừim I>ọj ý nliiìl dịnli dổi vói

Cc'if nhà situ tiìm, phân loại truyện (.(■) tícli lóp Síiti như Dinh Thái SciiiỊA.(>5], Ntĩuyễn B i n l i Ị A 4], Nmivẻn V;ÌI1 N g ọ c |A 6 7].

II- Nliũnu truyền llniộc vê lối I/O lích liofic díì sù clui mẹ hay õng

hà tối tối thưòim kè chi) coil chilli imlie

b- Nliữnti truyện m;i kết cục dí) trò thành câu phưong ngổn, lý nnữ hoặc trái lại X LI rí t xứ tìí nlumtí câu phuoniĩ ngôn, lý niĩữ ấy ra c- Nliĩ/im truyện tluiíìn vè vím chiídnií troniĩ (.1(1 có nlũínii cầu ca, lòi h;it nôm n<1 111.1 vui thú Lĩi;’in dị mil tụ nhiên xưa kia dâu đó vẫn tluíòim Iruyt-n tụ 11 lĩ

d- Nluìnií truvện nuụ một V c;u> Xa thuộc về triết lý niíiy ra SCI hi đưọc vói nhữniỉ hill’ ll lủ bén T ru n g Qutlc và sau này có thể dem điícK’ vào món học cổ điển IUÍÓC nhà

e- Nhữniĩ truyỌii vui choi, ciíòi ciiia lý thú đố tiêu sầu khiển muộn Iiluíim clnía quá về c;íi lilt "liêu lâm" mà các nlìà đạo đúc

Nam văn liọc sù trích yêu "cùa IIạ 1 > N h iê n N ghiêm T o íìn T r o n iỉ

a- Nlũmu tnivệii mê till ho;iniỉ dưòim

h- Nliữnti truyện lu;ìn ly ntiỊi nụún

c- Nliũnii truyện phú nu thê hài d;‘im

d- N liĩliiư sụ tích Ciie t lúi II c;ìc ll i á ỉ i l i |A.IO(S - t r 3 6 ]

T r ê n đ;ìy ill ực r;i là s ụ | ih;ìn I o ; I i t r u y ệ n k è n ó i c l u i n g , II hu II tĩ vi

tã c i>ià đ ậ t I1Ó ò m ụ c cồ t i l ’ ll nên có lliè’ t ạ m c o i đ f iy là d ụ n u ý p h â nloại truvộn CO Ill'll núi riêim

-

:Ỉ2-N :ì111 1957, n d im Ifni tái bản thứ liíii hộ sách "khói thào văn học

sứ Việt N:>I11 ÔI1H Thiiiih Líìnii (lức linh mục Dinh X uâ n Ntỉuyèn) dã chia truyỌn cố tích r;i lìiĩii 7 loiii:

a- T ru vện m;i quý

b-TruyỌn anh lùinỵ (.lân tộc

o T r t iy Ọ n ;ìi lình (n ồ 111 nlũ/nu truyện qiiiin niệm về tluyèn kiếp, tĩnh Cil111, tục thách cưõi )

d- T ru y ệ n III fill lý (ựôni sự hiếu thào, tình (inh em, tinh vọ chồim tình hạn hè răn tí 11 lì thíim ác )

e- Truvện than tiên

g- Truyện phonu tục

Cách phân loại CÌKI Thanh Lãng là sụ cụ thế Iioíì việc làm CÙM

đến riêim truyVn cổ tích

truyện cổ ticli Việt N;im" đã cú ý kiến: "Nếu tlứim trên co sò cliuniỉ mil xét, Ihi truvện cổ tích fill nên cilia r;i làm liíii loại :Loại dấu tríinh chống tliÍLMi nhiên VÌI loiti dấu tranh xã hội" nluíntĩ" để dẻ nhận định, p Ỉ1A11 tíclì c ũ 11 lĩ nluí hệ thong hoá" ÕIIIỈ t ạ ni chill cluing ra

tranh củ;i truy ủ lì:

;i- Loại V lliức quốc qĩÍI LÍAn tộc

h- l.uụi tlíìu Iriinh cliổnii thiền 11 hit:II

o L o ạ i thiII t i í i n h d i ố n i Ị p h o i m k i ế n vá c ó tínl ì chfit l i i ệ n t h ự c

d- L o ạ i có vốn tố MÒ dịch h o ; ì [ A.53 - t r4]

-

33-Lê Viìn Siêu Irnniĩ "Lịch SỪ vfin học Việt Nriin" chù yếu chia

;i- O i i i i n ni ộ 111 s i ê u l i i n h v ề s ố p h ậ n ÒIIIĨ t r ò i v;i c;'ic vị t h â n

linh.

b- Oii;i n niệm vẽ vũ I I II

1> Oiiiin niệm về trật lự Xiì liội Him q u a II cù nu c;ìch xù án

li- Quan niệm vè dôi sốrm thực tiễn

c- Quiin niệm vê con Iiíỉiiòi liêm kliiết và giíin xàn

tỉ- Quan niệm về tình vọ chồnií

h- O m n i n i ệ m vê cái c i í ì i i [ A y 3 - t r i l l ]

Còn Trưdntĩ Tiíu troim "Văn imliệ hình dân Việt Nam" tuy có vẻ pliíìn Itụii truyện kê nói chung, 11 hlíntz thực tê tác íiià tTã gián tiếp chia truvỌn cố tit'll r;i thành !mi bộ |ìhíjm [ón: Tlifin kỳ VÍI thế sự

o Truyện imụ Iiiiỏn

d- T ru y ệ n noi v'è nhiìn lình thô ihiìiỊA 130 - tr*>2]

Sụ pliãn loiii trOn đ;ì lii IU kh;ii quái đến cụ the V iệ c cilia truyện

kế ríI ];>m lìỉii hộ phận tliim kỹ v;’i (hê sự tuy cluííi đưỌc coi nlu( tên

-

:M-mi i các lit1 thổiìt; truyện <-■(> tích nói riêniĩ, II hu nụ nó cũng có nhữnií ành hưòim nhất định đên CÍÌC' qiiiin niệm về các hiến tliể cố tích sau

Dưói chinh quyên Sìti Gòn, việc niihién cứu, plìân loại truyện cổ tích iLiy 1/iiim cliíck1 dặt r;i Iiluíng không phát triển niíinh như ò phía hắc Nói I'll 11IIn, Vrín tít- phiìn Unií truyện cổ tích him như kliõnií cỏ

s ự thMy d ố i l òn l;io nil lì s o v ó i CMC p l u i o n g p h á p p h â n l o ạ i x u ấ t h i ệ n

t r u ó c Iiíìm 1 9 5 4 klii V i ệ t N; i m chLí;i bị chií i c ắ t l à m lirii m i ê n C h ẳ n g

I

;i- Truyện tliím tiên (tliiìn tiên hoặc hán thân tiên)

h- Trtiyệ n ma q uỳ

c- Truyện loài vật

d- Truyện phoniỉ tục tín ìmuiìnti

o T ruyệ n klini hài

ụ - T r i i y ộ n I nf i l l lý

Phu")[Aíi2- 11-6]

Diểm ơ.-ing lim ý ò tíAy lìi phíim Thế Níiũ dã hiit dâu có sự pliíìn

h i ệ t tu (Hiu d ố i u i ữ ;» t r u y ệ n c ố licli loìii vẠt v ó i t r u y ệ n n c ụ n t i ò n đíì y

là điềm mỏi mà ẹiìc nil à ntĩhién cứu trư óc dó chưa làm tỉưỌc

Tro II ụ liìn X LI rí I bill] thứ nhất hộ t uyên tập nổi tiénií "kho tàim

Iruyện cố lích Việt Níim" òim Nuuyễn Dổim Chi d;ì cliÍM truyện cố tích ra là [11 ha tic’ ll loại:

;i- T ru y Ọ n cố t i r h lio íiim d ư ò n u

h- T ru vệ'II cố lích Ilic sự

c- TruyỌn co tích lịch sù |A.N - 1 r 27]

T ro lly lì hữ nu IAn tíìi hàn sau ônii nhận tliíìy việc sứ tlụniĩ kh;ii

n i ệ m " h o m i i ĩ cl ưòi m" là bất liỌp lý lũ-n thì t h a y t h ế n ó h ì i ng kh ái

niệm "thíì 11 kỹ"

Nếu như Ntíiiyẻn Dốnu Chi khi xác định hệ tiêu chi phân loại chù yêu tlìôni! C|UÍ1 quá trình phân tích dặc trưim từniỉ tiểu loại thi ỏnií

N i i u v ễ n N h ọ c c ỏ n tru c ic k h i d i v à o t r ì n h h á y d ặ c đ i ể m CÙÍ1 t ù n i i nhóm truvt‘ 11 đã xác địnli truỏc một hệ tiêu chí riêny Theo tác già,

để tìm ra nét dặc thù của từng Ịdệii truyện cố tích nhỉi nííhiên cứu pliãi (.1 ụ ;i trên " II ộ ĩ dunti V à ý Iiíĩhĩa của việc Siìng tiio" tức là phài

t h ô n i Ị t|ii:i hệ t h ố n i ỉ tfê t<1 i và chúc nănII c ù a t ừ n g t i ê u loịii T h e n

:i- Loại cố tíicli lidiiim đưònự tron Lí đó yếu tố kỳ diệu cỏ tính chill

mê tin chiếm Ku thế

h- Loại cổ tích sinh hoạt có yếu lố kỳ diệu hoặc khòniỉ, trong đó

Cỏ thể nói, chi đến hai tác gii’i Nguyên Dnniz Chi, Níiuyển Niiọc Côn thi sự phím loại trIIvệII eo tích Việt Nnni m<'ìi clưỌu cíién ra trên binh (.liên hẹp Đíìy thực sự l;i sự phân loại riêniỉ Ihể loại cổ tích (cho du tiếu lo;ii cổ tích lịch sứ IALI n;iy đaniỉ diíỌc xem xét lại) Cà hai quan niệm trên d;ì có nlũíniỉ iìnli liiíỏng nhíìt định đến phiídng pháp phím loiii truyện cổ tích củ ;I t;ìc lỉià Dinli Giíi Khánh Theo tác íỉiíì Truyện cổ tích chì Mên elli<I r;t lìim hai hộ plựin :

,1- TruyỌII ro I ích ! hè sụ

-:ỉ

7-h- T ruyệ n cố tích lịch sừ [ A.42 - tr(J3| !

C ỏn và Dinh Gia Kliíình tỳp truim ó chỗ liọ đều không coi truyện về loài vậl tliiKK' hộ pliíìn CÌIÍI truvện cố tích

kiến c.ủ;i õim lã nlũíim tỉỌi V bố ích cho nhiêu thế hệ niỉhiên cứu folklore Việt Níim s;iu nàv

Tuy nhiên, có lẽ vì đè cập đèn quá nhiều vấn đê, nén hâu hết cric dối tuọim nuliiên cứu cùii õiiiỉ chi đưọc (rình hàv một c;U’h lí í II n liíỌc T he o Cao Huy Dinh, mọi thè’ loịii vãn hoc dfm eian dưọc hình

tư ỌII lĩ cùa văn học d;ìn íiiiin mỗi díìn tộc đêu chù yếu mô tà h;ú mòi

t r ư ò i m c h i n h : M ò i t r i í òni i l ị ch SIÌ và LÍòi s ố n u s i n h -limit CÙM nhíìn

d;ìn Vi vẠv truyện k<? iliìn lỉiiin cíiim chi lIiíỌc hiểu hiện hỏi h;ú dònu: lự sự V i I tự sự lịch sứ (.liìn tíiíin Hiii tỉ Cl II ti VIÌII học tlàn uiíin nỉiy l;i khác nh;iu tuy cinm tôn tỊii sonụ: soim vói nỉiiiu Chính vì vẠv

mà tất c;ì nlùmu truyện nao các ÔI11Ỉ Nguyẻn Đổng Chi, Niụiyẻn Nuọc Cỏn D inh Giii Khánh iỉọi líi truyện C’ổ tích lịch sừ đều đưọc õni> CiK) Huy Dinh cluiyển thíinli hộ phím CÌIÍ1 Sừ ca (tưonii đu On II vói khíìi n iệ m 'T ụ sự lịch sù dân líian") T ruyệ n cổ lícli lúc niiy chù yếu iĩưt)c biếu hiện hỏi hiii hộ plựin:

;i- TruyỌn cố ticli than kỳ

h- T ru y ệ n cổ tích hiện tluic [ A I9 - trh7]

Sò dĩ C;m Huy Dinli Lioi lit truyện cổ tích tliiìn kỳ cỏ lẽ vì cìiim như Nguyen Dong C’hi, ỏng nhím thấy tính chrit CÙM vếu tố thrill kỳ