Quan hệ việt nam lào campuchia trong thời kì kháng chiến chống pháp 1945 1954 luận án PTS lịch sử 5 03 04

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐAI HỌC TONG HOP HẢ NÔILuận án Phó Tiến sĩ khoa học Lịch sử Ngưòi hưóng dẫn khoa học: Giáo sư Vũ Dương Ninh Phó Giáo sư, Phó Tiến sĩ Phùng Hứu Phú HÀ NỘI -

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐAI HỌC TONG HOP HẢ NÔI

Luận án Phó Tiến sĩ khoa học Lịch sử

Ngưòi hưóng dẫn khoa học:

Giáo sư Vũ Dương Ninh Phó Giáo sư, Phó Tiến sĩ Phùng Hứu Phú

HÀ NỘI - 1993

MỞ DAU

I * £ 3GHĨA kho a HQG v ã ĩỉ ự c r i i ĩ í 3ỦA Da" ĩ l i .

1 T ĩê t Nam, L a o , CamouC ilia l à ba quổc g ia t r ê n bán đảo

Đôìg Dưo-ng có qúa t r ì n h p h á t t r i In l i c i i sử lâ u đ ò i, v à có m ổi quưi 'aệ vổ'i aaau về các m ăt ch in h , t r i , k in h , t ế , văn hóa - xã

Í1Ỏ: Năn tr ê n đ ịa bàn c h iế n lư c c quan tr o n g ồ* khu vưc Đổng

Nar Ắ, ba nưiró trỏ* tàành đ ổ i tư o n g xâm lưo*c cua cá c t il e lư c

b ê i n<goài TÌch iilnhL lic h sư đó k h iế n cho ba quổc g ia , 'bà dân tôc sống t r ê n báu đào Dông Dưcrag có a iổ i quan hê v ớ i nh.au

trc a g cuôo đấu tra n h , g i ả i ploóng dân tô c

Tư k h i tà ư c dân Piaáp xâm lurơc r à tiaống t r i , quafl tiê

g iĩ'a xjh.ân dâu ba aưó’o tro * nên m ât t t i i ễ t lacra T ro n g k h i g ia i

cất phong k iế n cầm quyần ơ ’oa nước Dông Đương dầa dầa đầu

ỉià ig , cam tâm lam ta y 3a i cho bon cướp nư ớc t h ì n iiâ a dân Y iê t Nan, L a o , Ssm pucioia, đ ã k iê a q u y ế t đứng lê n t i ế n h.àuii cu ộ c

đ ấ t tra n h , g iả i ph ó n g dân tô c Xu hướng l i ê n k ế t đấu tr a n h

g iv a niaâiỉ dân ba nước chống kẻ th ù Xafil lưo*c v ì muc t i ê u ckmng

là đ ô c lâ p tư do ng ày càng đươc tă n g sường V ơ i sư r a đ ờ i của Dsug còng 3an Dôag Dưcrag ( 1 9 3 0) , tin h , 'niaìn chín h, t r i chuyền

36Ug m ôt bước a g o ă t m ớ i ‘Trong k h i lã n h đao nhân dâa 7 i ê t Nam, Lac, Cỉampuchia đấu tra n h , ciiổ n g ttiư c dân P háp, 9ả ng cộn g sảũ

Dôíg Dương và ơhu tic h Hồ ơ!aí M in h đã x â y dựng va vu n đắp nên

t ỉih đoàn ic ế t, m ổ i quan ìiê c a ia n Iư ơ c g iữ a nhiân dan Đông Đưcrag cùag v ớ i no lư c k h im g c h i en của nìiàn dân m oi n ư ớ c , quan ìaê

dokn k ế t , liê n m inh c iiiế n lư ơ c g iữ a nhân dân ba nưó’c l à n iiử rig

Dưòng niaư iịaông ai odủ nhân 3 U' li 30 'nê mât th iế t giữa

các quốc ,gia b' Đông Dưcrag, v a i tr ò va 7 agiaĩa raổi quan ìiê

g iũ a nciân dân ba aư ớc T iê t Nam - Lao - Jam puchia, song 3ư tiiề u b i ế t về qúa tr in h Liinb tỉaành và pnát t r i ề n của mổỉ quan

'dê này ch.ưa n h iề u

2 Tư 3au k r i i c h iế n th ẳ n g g i ạc Mỹ xâm lư ơ c , vấn đề Cam-

puchia trỏ’ tiiành vấn đề n ỗi côm trong iòã 3ổng ca ín à t r i khu

vưc và th.ế g ió ã Câu h-ỏi đ ă t r a là ĩ Trong tin h , h ìn h l i ch sừ

m ớ i, m ổi quau aệ g iữ a b a quổc g ia Dông Dưong áễ r a 3ao ? L iê n miEh c h iế n lư ơ c g iữ a 'bà dân tô c Dông Dưoĩig đ ã từ n g to n t a i sruổt aấ y tìiâ p k ỷ và có V a i t r ò to lớ n tro n g cuôc g i ằ i ph-óng dâE tô c gia nh, đôc lâ p tư do cùa ba nưó*c 36 t iế p tu c như th ế nào ?

Trỗ’ l a i m ôt g i a i đoan l i ch sử của m ối quan à.ê V iê t Nam- Lao - Cam puchia ( 1 9 4 5 -1 9 5 4 ), chưa p h ả i đề tim câu t r a l ờ i

t r ư c t iế p cho vấn (ỉề n à y , song có th ề gcri mở 3uy n g h i về

ng uyên t ắ c , phương iiướng tr o n g quan 'aê g iữ a ba nưó*c tr o n g giai đoan l i oil 3Ử 01 O’! 7iêc xem xét nôt oấcìi nghiêm túc, knách qua_n m ot th ư c t ế l i ch sử còn góp phần vaca t r ầ n âm mưu

xu yê n ta c , phủ n h â u , c tiia rẽ m ổ i quan 'aê đoàũ k ế t von có g iữ a nhân dân 3 nưó’G Dông Dưomg củ a bon đế quổc và pdkn đÔEg, pnuc

vu nhiềm vụ chính t r ị tr o n g g i a i loan áLiện t ạ i • • • • • • •

T ơ i im ững ý n g h ĩa k h o a hoc va t :VSC t iê n nêu t r ê n , chúng

t o i ciiọn vấn đề " QUAN HẸ 7 ỉ | t NAM - LÃO - CAMPUCHIA TEQĩTG- THÒỈ KY khà n g c h iê n CHÔMG PHAP (1 9 4 5 -1 9 5 4 )" làm đ e t à i lu â n

án của minh, v ớ i dy vong góp piaan rsnỏ vào công CU.ÔC nghiên cứu

to ló*ũ n ó i t r ê n

n LÌ CH sở NGHÌ3N OJU VkE ĐEV

Trưổ’c đ â y » các nhà cầm quyền tlaưc dằn và g i ó i hoc g ia phương Tây quen 3U* dyj3g kh -á i n iê m Đông Dưcrag th u ô c Pháp hay Sông Phấp đề c ia i chung b a nước Y iê t Nam, L a o , ơa rap uchia Do

v ậ y , t r o n g m ô t 30 cong tr ì n h aừ buoc v i ế t về th ò ã k ỳ 19 54 t r ở

về tr ư ớ c cùa m ôt 30 tá c g iả như ĩ C laude P a i l l a t (D o s s ie r

1 9 6 2) ; ? i e r r e B ro e h e u x , W illia m J D u ik e r , C laude Hesse

d * A lz o n , P a u l I a o a r t , M asaya S h ir a is h i ( L ’Ind ocfa xne g ra a g a ia e

1 9 4 0 -1 9 4 5 » P re s s e u u i v e r a it a i r e de P ra n c e , P a r is , 1982) ;

P h ilip p e D e v i l l e r s , P ie r r e F i a t i e ( L rA 3ĨB du Sud - Bạt,

S ir e y , E a r is , 1971) í t n h iề u đ ã đề cập đến tĩn h , hìah 3 mro’c 2ông Dương, Ghỉi y ế u l à tìn h hỉnh, c h iế n sư.

Những Qăra gần đ â y , m at 30 chánh, khách., hoe g iả M ỹ,

Anh., ô - x t ơ - r â y - l i - a n iiư P i - t ơ A p u -lo * ( Nước Mỹ v à Dong Dương

từ Rudcyven đến NÍch Xưa, nhà x u ấ t ban Thông t in l ý lu â n , H,

1986) P h ră n g -x o a G io a y-Ô ( T ru n g Quổc và v iệ c g i a i q u y ế t cuộc

c h iế n tr a n h Đong Dưcyqg lầ n thứ I , nhà xu ất ban Tliông t in l ý

lu â n , H , 1 9 8 1 ), U yn-pbirết B Ớ c-sét ( Tam g iấ c Trung Quổc -

C am puchia - V iệ t Nam, nh.à x u ấ t ban Thông t i n l ý lu ậ n , H ,1 9 8 6) ,

Q ra n -to * I-v a n -x o * v à K e n - v in H â u -lâ y (Chân l ý th u ộ c ve a i , nha

3

• ả n -VAC.-'

ìaổn,; ::âm luO’c ?h.áĩ

J J , V • *> '

■Ầ ; -ÚI 0 J

13 i ú a 3a ;:u’Q*c Jor.-.' JU’CT3,J 7 ' : V • - — • ' *ro ■ ‘lo 20 rfidE lí1 .

;.:ổ i 1C’9 -d.-a n:iần dân ba nu‘ó’c Ti i t am - Lào - 3am o u c h ia

tro n g cu 3 c lciián.tĩ ohiến

H o t 30 3h.à 3U’ lìọc • • y L i in

«*Lc'ni " a r ia s , A ả H id a a ổ ọ , I ? J ia z u S 'jp , i i ? Ix a é p

tro n g các công t r ỉ n il s g ìii-la iú u V5 l i c i ì 3ỈT aân - l i i ịr. la i

.aối quan riê loan k e t c h i ỉa Iấ'u á.~ a nìiần dân ba rù’ó’c 3ông

Dưo’n^ trong CUOC kháng c h i'5X1 chong Piiáp, iViỹ íay vây Van

ciiưa có :nột tá c oaàm aào ai:niên cứa trực tiế p về # - # % quan Liê J #

7 i l t IIam - I»ao - Vamouc ilia -tro n g cuòo i í i ỉ ĩ ỉ g c h i In cacn g Piaáp

(1 9 4 5 -1 9 5 4 ).

ò Đon’ Dưoug, quan '.lê 71 s t ĩaai - Lao - 3ampucilia priàn* J 9 0 *•

nào đã du’o’c piaản ánh tr o n g cắc op jiá o tr in h , về L i ch sử V iê t

IT am, Licia sử Lao, L i ch sử dampucriia, các bo gầch L ic ii 3ư

Đang cộng sản T i ệ t ìlam, Lịch sủ’ Qu ân d ộ i rúiân dân Ti a t -lain,

i i c t i sử • cuộc • lch-áng c h iế n chống tiiu ’c ỉâ n ?h.áo •

ò a ức 'ic 'í nấc niiBU nôi tun;-; 0*1 a s% tài a ày à ã ÌU’Ọ'C iề• • ^ •

oập -Iri: t r o r - cáo Vc.a líiậ n r 7:a Da23;c oônx sàn Dưcns ( t u

3&a 15 30 á Is 3án 1 9 5 1 ), oủa 3-8.25 la o - - ss T i s t ~su:i, lả n g

niaân dân cách, ra an ã L à o , 3 ảng ::iaân dân cấc Í1 mang Sarapucbia ;

các b ai õieu Van, piiất b ilu , d i =E mừng, thư tra o đ ồ i của các

v i lãn à lệữ ;Dầng, lĩh.à au’O’G v'a piaong trào oách, mang ỏ’ ba aước

tron,- báo cní ba n\x6‘c tù’ năn nay ;

Jac 2ÒIĨÍĨ t n n a n^iiicD ÌUU oua ỉac 'a c ^ ia niiu’ : J irja

llu á n Lâm (u ô t 30 vấn j e troi.:,,g ;qổi qUĩưi ạ 5 io a n -cat c ạ ịế n iẫ u

■ — ; - % > * j:X 1 „ <!.c I w J .10 0 V-, -'CO, :^p

r - > - • a l a o c V l: 1 C' 0 * I vi — 5 ĩ J i ^ ) > V '«Í-Ì£LÍ2 il ầ

-.'am — J a n rra c iiia 0:103;' xàm 1’Ù’O’C ọliưoTg 2â:f c u ổ i , % T ry -Ki.-*., ,:1Q n

àầu tim a iè u vân de : Gau t i ch H o J i l l M in n va tin a àoarỉ k e t Ghién đẩu của n iiân dân £>ông Dưouậ, Thôũg báo k iio a ìaoc sử CIOC,

tậ p 71 , D ạ i 'aọc lồ n g rio’p lia - lộ i, 197 3 ) , (Chủ n g h ía quoc t l võ 9ằn — nần ta n g tư tư ở n g cả a lie n minh ba nưó’C Sổng D U-0T1,3, Ta p

c n í -Lli ch sử Dẳng, 30 2 -1 9 8 3 ) ; Hoàng 7?n T h ái (L iê n minh, đoan

k ế t G hi én đấu Y i ê t ‘ -am - Lao - C a m p u c i l i a , N h à m â t b a n 3ự/ 7

t h a t , Hà H ô i, 1983} ; oU.yen lỉao Hung ( L ịc h 3ự m ot th e lcỷ

l i â n .ninh d o afl k ế t c n iế a đấu và to a n tĩaằng cu a a iiá n dân ba nưó’C Dôag Lưo-og, tr o n g cuốn : 7Ve l i ch sử V'ln 'ló a ba nước

'ùồnQ ^ưotng, Viên Dông 2ĩam Ắ, ủy ban khoa hoc xã k iô i, Hà l ĩ o i ,

1983) » (L iên minh ch iế n ááu T iệ t li am - Oampuchia, một na ân

tổ bảo đảm tia ẳ ^g l o l của cách, mạng Cam pucbia txP flg th.01 k ỳ cnổng Pb.áp ( 1 9 4 5 -1 9 5 4 ) tio n g kỷ yếu H ô i n g h i ktioa hoc về

quan 'nê Y iê t Nam - C am pucliia tr o n g l i c à sư, Viên kh o a ’.10c xã

iaôi tìĩành Db-O Hồ Chí M in h , 1980) ĩ p ’tiam iỉgu yên Long - ĩĩguyen ỉào Hùng ( Quan lie 7 iê t ìlam - Campuchia t ro n g t iiế kỳ qua,

tro n g : 'TÌm iii ầu l i ch sử - vẩn iióa Campuckiia, lĩ hà 3X1 ấ t ban

kh-oa hoc xã h o i, H.à H ô i, 1933) ; ? ’aam lĩg u yê n Long - ?ham Đức Thành (HÒa b-O’D dân tộ c ỏ' ba nưó’c Dông Diroĩìg tr o n g 3ự n g h iệ p

g i a i phóag dân tS c , t iế n bô xã b-Qi, an ninh, khu vực vè ^òa

d ịu quo c 1 8, Tạp c h í N ghiêu cứu Dông ITam Ẵ, th á n g 1-199 0) ;

Pilau Tiiu’cng a ie n (7e alii lu à t liê n minh, Da nu’G'c Jong Dưo*ng,

lạ p o td công s ầ n , tháng 2 -1 9 8 7 ) » Lê ĐÚ’C Anh (Quân l ô i nhần

-<:ià x u ấ t bản %uâa đ ơ i d â c , , í \ l l c i , '9 8 3 ) ; 'íà jia o

( Jacn nạng ? a n p u c a ia và n g iiĩa vụ quổc tế của quá lĩ v iộ i t a ,

H iia s u à t Dan Quân đ o i niân d â n , Ha l ĩ o i , 1 9 8 3 ); 'Tau í uy Ivỉâa ( L i ẻn minis Da nu’Q’c Đơng Dưoĩig Icã.ng ngìrag I0*n mania, Tap c h í Cơng sản, tiiá n g 3 -1 9 8 5 ); T h í ( 7e 311' h.G’p tá c k in h , tế , vắn hĩa g iữ a b a aưĩ*c Dong Pu'OTjg tr o flg ^ i a i àoạn m o l, Tap c h í cong 3an, th á n g 3 -1 9 8 5 ); S in d Nho Liê m (M ột v a i ý k iế n ve quau nệ

7 iệ t ?<am - Lao - Cam puchia tr o n g b ổ i cảnh, mĩã Tap c h i Quan Lă quỗc t ế , th á n g 3 -1 9 9 1 ) • • • đã g iú ? cho chúng t ơ i n h ie u tư

l i ê u và nhữ ng niaện x é t quan tr o n g về m ổi quan hê đồn k ế t

c h iế n đấu g iữ a nhân dân ba nưíýc Dơng Dương.

Cắc l u âu • kn Dtiĩ t iế n 31 3ử hoc ìaiên lư u ỏ’ Tư l i ệ u khoa• •

L ic a sử [Trưcrag D a i a o c Tồng iao’D Ha N ộ i của Ngơ Dăng T r i (Hậu• • • • • w I ■ ■ •piaưoTig 'Thanh - Nghê Ĩĩiĩh tr o n g khẫag ch iế n olaỗpg th ự c dân Ph.ấD), i i a g Tỉoooug X in g a ả Pa Nha (Sư g iú p đõ’ của T iê t Nam

đ ỗ i vĩá cuộc k:h.áflg c h i la của riiân dậa Lao (1 9 4 5 -1 9 5 4 ), cĩ đề cập đến o iổ i quan h-ê g iữ a b a nưĩ’c Đơng Dưcrag, cnủ yếu l à trìn h , bầy quan h.ê g iữ a cá c lư c lư o n g c á ch mang b' Dơng Dưoug.

Nnư v â y , ciio đ ế n n a y, chưa cĩ m ơt cơng t r in h , sử hoc chíiỉb triứ c nào t r ự c t iế p tìm iiiề u mơt ốcti đầy đủ và oĩ hê

ttiổ n g về auan ă 7 iỗ t Nam - Lao - campu.c ilia n ĩ i ch-Ujng, quail* • •b.ê V iê t Nam - Lao - C am puciiia tr o a g th ị i Vcỳ kháng c h iế n ciiỗng Pháp (1 9 4 5 -1 9 5 4 ), n ĩ i r iê n g

Trên CO’ 30’ kế tb.ừa tiiành qĩia của các niầ nghiên cưu

tr o n g nưĩ’c n g o à i aưổ’c , chúag t ơ i đinh 'au’o’ng g i a i q u y ế t iề

t à i l a : t ừ gĩc độ 3Ír h o c , tr ĩn h , bầy -not cách, cĩ iiê tiiổ u g

t iề n đề của m ố i au an h.ê V iệ t Nam “ Lao - Jam p u cn ia g ia i đoạn

1945-1934, 3ự t a ^-5 trỉKOíẩ và v a i t r ò , tá c Ìôiìg của nối 'Uar:

aê này trc-og CUÔG iCaáng Oiiiễn caố-os triu'c dân Pháp, r ú t r a

m òt v a i nhận x é t bước đầu về m oi • Qỉx&n lè Y iê t 'lam - Lao - • •

Cam pu c ilia

I I I JAG NOJOH ĩ l / L Ỉ3 U

-I go à i v iê c sử dang các t a i liê u 1-d.ata đ i en củ a Mac

AJ3g-gasn, L ê-nin đe làm 30’ 30’ về mặt lý luân và pìiưcmg ph.áp

n gai en cứu, th ỉ nguồn tư liê u chủ yếu diro’c ìm ai tiiác va aử

dung đề ta ự c d i en đề t à i bao gồm :

1 ơác văn k iên của Dâng, ĩíh.à hưó*c ị cấc b ài của lãnh,

tụ ba nưó’c, ttiư từ trao đ ỗ i giữ a các lanh, tu và cá c tồ ciiức • •

ỏ’ ba nưó’c

2 M ôt 30 văn bản gốc liijs n lư u g iữ tẹd. T ru n g tâm lư u

t r ữ quốc g ia I , 3eo tà n g Hồ Ghí M in h , 3ảo tsung Quân đ ô i nhâu

dân V iệ t Nam •

3 các clm yêo khảo , lu â n văí1 của các nh-à n g h iê n cứu

V iệ t Nam, L a o , dam pu ciiia về g i a i đoạn 1945 — 1954- n ó i r iê n g ,0 " •

tù ’ k h i Pháp xâm lư ơ c Dông Dưcng đẩu nay n ó i chung.

4 ĩãôt 30 tá c pkầm của oác hoe g iả nước n goai v iế t về

ba nưổ’c Dông Dương tiiòã kỳ cân - a i ổn đai có liè n quan đến

, v , *

đ e t a i

5 ĩẫôt 3 0 lu ậ n vẫn t ố t n g h iê p đ ạ i hoe của sinh, v iề n

K iio a L ic ii sử T rư ờn g D ạ i hoc Tồng h.0’0 Ha N ô i, lu ậ B án phó

tiế n 3 1 3ủ’ hoc luu tạ.1 Tư liệ u khoa Lịch, sử Truông Đại ’aoc* • • •

Tồng ho*D -í à lĩ ô i , luân án tổ t agrii ẫp của si-na viên Tiên quan• - • 7 « * •

-Jj-S u ,'lii -íliic i l l c i” 0 - 5 C ÌIU ÌI 1Ă z z i 1'3 C-V-T3 t i £ '3 XU.C

du-G’c -iniều các còxig tri-ir* -Ighiê2 c iu oil’ '.:oc c ia các học g i3

-a o va Jampucaxa, cia-a iiia i tiiac G’JO’C nhieu t a i lie u nirc’c

n g o à i, th iế u h-ẫn mảng t à i li ê u icnảo sát tliurc đ ia và 31TJ tầm

t à i l i ê u ỏ’ h a i nuớc lá n g g iề n g DÓ là nhùng lihó lòi ăn làm hẹn zcẨ dến c iiấ t lurcag của lu â n án.

- ~ r - /" - - **•( _ ì'.

sUan :iê V ie t am - Lao - Ja m p u ciia t r or.ẻ tho’i £ 7 kháng

c a iế n caong Pháp ( 1 9 4 5- 1 9 5 4} , khòag p h ả i là hoàn to à n mci’i mà

có c ô i nguồn và t iề n đằ l i c i i sử dã tòn t ạ i tr o n g t iế n t r in h

l i cú 31Ỉ của ba nước 2òng Dương qua các g i a i đoạn sa u v ì v â y ,

n ổ i dung chủ yếu của ìu ậ n án là g i a i đoạn 1945-1954, song có

n ó i t c ’i ỏ ’ m ứ c đ ộ Ì1Ọ’P l ý c ả g i a i đ o ạ n t r ư ớ c , g i a i đ o ạ n s a u đ ể

có môt c á i n h in hê th o n g , c h ỉn h th ề về m ổi quan hê V iệ t Nam - Lao - Campuchia n ó i chu n g

Luân án 3ử dung các phương ph.áp n g h iê n cứu chuyên ngành:

mô t ả , l i ê n !aệ, 30 sánh đề phân t i c h , xử l ý các sử l i ê u mốt cách xhách quan, đảm bảo k h a i th á c có ỉaiêu qủa g iá t r i các nguồn 3tỉ l i ê u

PhuD’n g ohaD ;iê th o n g cùng đưo’c 3ử dụng để làm r õ cả qúa

; n u a tòn t ạ i .nay "nao iý cua moi quan 13 gia’a 03 airo’c Jong

Duxrag.

V • 5QNG 'jQP ÌŨỎĨ QUA LUAÌĨ AIT

1 Bong; 222 ỵề Ẽ2Ắ ciung.

- Dựng l ạ i n ò t cách có hê th o n g , khách quan quan -lê

V iẻ i Jam - Lào - Campucnia tron g mòt g ia i loạn l ị c n 3 Ử từ

1 9 4 5 - 1 3 5 4 ; nèu b â t v a i t r ò của ítiổ i quan lê V iệ t lĩ am Lao

-Jcii;i C-U.C11IL3 .2a 1' 4 — 3 Ị ^3 'S- >3 -—^6 z SQr — ^*c _ JC’ri c sc-1 ”ic;-fl J’ J8 :iirc*c ic n g Duo’ng ~rong CUỎO iiis n g e n is a Oilwiig “ lire dân Pháp, từ đó c a ỉ ra ."not 30 đặc điểm của m ối quan hê c h iế n lu o 'c

g iữ a nhân dân ba nuớc tro n g g ia i đoạn '9 4 5 -1 9 5 4

- Sưu tam va kiaai th á c m ôt 30 tư l i ê u Ãiớl chưa cong bổ niau’ : th ư tìr tr a o đ ỗ i g iữ a các v i lã n h đạo cách mạng ba n ư ớ c , mổt 30 n g n i q u y ế t quan tro n g về quan h.ê c h iế n lư c ’c g iữ a ba nước và những v à i li ê u c iiỉ rõ sư g iú p đõ' của V is t Nam v ớ i cách, mạng ỏ’ h a i nuớc Lao và Cam pucaia.

2 dóng >góp k r.á c

- Luận án có môt ohụ lu c gồm môt 3 0 văn bản gốc bằng tiế n g V iê t , tiế n g Pháp, t iế n g Lao và tiế n g Cam pucỉiia có l i ê n quan trư c ũ iể p đến đe t à i

- Sây dựng m ôt th ư muc gồm gần 200 t à i l i ê u , tro n g đó

có non met ruỉa là những t à i l i ê u cliưa công b ổ , h iê n lư u g iữ ỏ’ T ru n g tâm lư u t r ữ -íUốc g ia I , 3ảo tà n g Hồ C hí M in h

V À Ì HÉT VE QUAỈỈ HẸ V ÌẸ T NAM-LAO-CAMPUCHIA

TỦ KHỈ PHAP xam LỦỌG đòng DƯỎNG đen nam 1945

I 7 Ỉ 3 Ĩ lỉÃ k LÀO GAMPUGHIA 31 ĨHỦC p in PHaP XA.Y1 LƯdc

VÀ DAT ACH THÔNG Ĩ R Ĩ Ngay tù ’ th ế kỷ -CỉI I , các g iá o 31 T h iê n chúa g iá o , với

Cây th á n h g iá và c h iế c áo th u n g đen đã tỏ ra là những ''c h iế n

s ĩ t i ê n p h o n g " cho "sư n g h iê p thurc d â n ” Từ nấjn 1 6 2 4, g iá o

s ỉ n g u ờ i Pháp là A -lế c h -x ă n g 30’ H ố t (A le x a n d re de Rhodes) đa đen V iê t Nam và ỏ’ l ạ i đây 17 nẩm tr o ã để gây ảnh huởng cho nưó’c P háp Gha cố n g u ừ i Pháp là L u - i So’-vo’-ro ’i (L o u is Gheve-

r e u i l ) ngưòã của "H ô i tr u y ề n bá niềm t i n ” đa t ớ i vùng B á t- sắc của ơam puciiia vào nửa sau th ế kỷ X V II đề th u y ế t g i á o , l ô i kéo nhân dân vùng này đ i th e o đạo T h iê n ch ú a Qua g iá o s ĩ Pháp P i-n h ô đo’ 3 ê -h e n (P ig n e a u de B é h a in e ) , Pháp đã can tiiiê p vào n ộ i bô V iê t iíam bằng cách g iú p oho Nguyễn Ấnh đánh l ạ i nhà Tây S on cùng t h ờ i g ia n d ó , các thư ơng nhản và h ò i buôn

từ n g bu’Q’G chuẩn b i cho âm mưu th ô n tín h Dông Dương của th ự c dân P háp.

Năm 1855, Iq ’X dụng lú c ơam puchia đang lâm vào môt io à n cảnh khó khăn do su* o ép và đe dọa của Xiêm , c h ín h phủ Pháp

cử n g ư ờ i 3ang t iế p xúc vcýi t r i ề u đ in h C am pucaia Pháp muổn

ký v ớ i vua Ang Đương m ột !lH iê p uức l i ề n m inh 78 t i l ương m ạ i” nham t h i ế t lậ p quan hệ tr ự c t iế p vó’i C am puchia, chuẩn b ị b iế n nước này thành, th u ô c đ ịa và t r ê n CO’ sở đó mỏ’ rồ n g ảnh -luxrng

của Pháp ra các vùng xung quanh.

Lẩy CO’ t r i ề u đinh Huế ngu’o’c đ ã i các g iá o s ĩ T h iê n chúa

và cur tu y ệ t không nhân quốc th ư của Pháp đ ò i tư do buôn b á n,

Ỹ ngày 1 -9 -1 8 5 8 , th ư c dân Pháp nỗ 3Úng xâm lư ơ c V ie t Nam ỏ’ oán đảo Son T rà ( 2a N a n g ), ỉlẩm 1862, t r i ề u đình 'Tư Axc ký hàng nức dâng ba t í n h m iền Dông Nam xỳ cho P háp Sau hon naôt năm dùng các th ủ đoạn quân sự và n g o ạ i g ia o xảo q u y ê t, ngày 1 1 -8 -

1863, th ự c dân Pháp đã buôc vua N ô -rô-đ ôm ký h iê p ước thừ a nhân 3ự bảo hô của Pháp đ ổ i v ớ i G am puchia Năm 1867, Pháp gây sức ép chiếm n o t ba t ỉ n h m iIn Tây Nam K y, đ ặ t cả m ie n này

d ư ớ i chế đô th u ộ c đ i a , b iế n lí am Ky th à n h bàn đạp đánh chiếm

cả nước V iê t Nam, ơam puciiia và L a o Gác h iê p ước năm 1883, 18S4 g iữ a th ự c dân Pháp và t r i ề u đành Huế đã lầ n lư ơ t thừ a nhận quyền "bảo h ô " của Pháp đ ố i vó*i to à n bô lãnh, th ổ V iê t Nam H iê p ước năm 1897 g iữ a N ô -rô-đ ôm và to à n quyên PÔI1 -Đu-me (P a u l Doum er) đã tư ớ c đ o ạ t n ố t những quyền hạn còn l ạ i của vua Kho’-m e, t h i ế t lâ p chế đô th u ô c đ ia th ư c sư t r ê n đ ấ t nước

C am puchia Năm 1887, Pháp lậ p L iê n bang Sông Dương th u ộ c Pháp gồm V iỗ t Nam và C am puchia Năm 1893, Pháp chiếm xong nước L a o Chúng c h ia nước Lao th à n h 'n a i m iền (Nam và Bắc L a o ), aau đó

l ạ i quy Lao thành, môt "x ứ ” Den nẵm 1899, chúng sáp nhâp là o vào L iê n bang Đông Dưcrag.

Pháp c h ia Đông ũương ra làm nẵm xứ ( 3 ắc K y, Nam K y,

T ru n g K y, L a o , G am puchia) v ớ i các c h ín h sách c a i t r i khác nhau về h ìn h th ứ c đ ổ i vó’i m o i xú’ náầm c h ia r i n ộ i oộ từ ng

nưcýc và g iữ a các nước Dông Dưcmg Đứng đầu L iê n bang Dông

Dương là m ột v iê n to à n quyền th a y m ặt c h ín h phủ Pháp c a i t r ị

Seng Du'O’no V6 310i m ặ t các cc quan quyền iu*c của tiiu ’c dân Pháp ỏ’ Sòng ^ưong đưo’C t h i ế t lậ p để g iú p v iê c to à n quyền, nàam auc đ iC ii x i ế t c h ặ t ách tr i ổng t r i của Pháp lê n Dông Dưcmg

và t i ế n hành, bóc l ô t th u ô c đ ịa Dông ũưcmg nót cácia q u i iũô Thực dân Pháp đã k ế t hợp rứiững th ủ đoạn xảo t r á của "nề n vần

m in h tu ’ bản chủ n g h la " vcýi những "càể đô đáng nguyền rủ a của

t h ờ i tru n g c ổ " (3 5 , 4 0 6 ), đề VO’ v é t , 'oóc l ọ t sức ngưò’i sức của ỏ’ Đông Duxrag Ghúng đã đầy nnân dân các nước t r ê n bán đảo Sông Dương vào " t ì n h cảnh qúa ư khốn k h ổ ” (8 5 , 4 4 6) và đ ặ t họ trư ớ c naôt sự lư a chọn lịc h 3tỉ : m ãi m ai b i a ấ t quyền dộc lậ p ,

c h ịu k h u ấ t phuc d u ớ i ách th ố n g t r i của Pháp hoặc vù n g lê n

g i ả i phóng dân t ô c Nhân dân Đông Qưomg đã chọn con đường th ứ

h a i " B i k h u ấ t phuc bằng vũ lự c , b ắ t ’ouôc p h ả i c h ịu đung bao

đ iề u nhục n h ã , b i áp bứ c, bóc l ô t , dân Đông Duxrag không thể

c h ịu n g ồ i yên mà không phá gông x le n g của dế quốc th ự c dân

P háp” (8 6 , 5 4 ).

I I PHONG ĨRÀO ĐAU TRAi.m CỦA Ị3HAH DAN ĐONG DỨỎNG

CHONG THỨC DAĨT PHAP XAỈU LỦỎC.

2ĩẻay từ những ngày đầu b ị xâm lư ọ ’c , "bất chấp âm mưu

và th ủ đoạn tà n bạo của th ự c dân Pháp, b ấ t ciiấp t h á i đô đầu hàng của g i a i cấp phong k iế n Gầm quyền ỏ’ ba nước Đông Dương, môt 30 31 "h u và nhân dân la o đông ba nuxýc đã tỏ rõ ý th ứ c

tr á c h nhiệm và t in h th ầ n v i n g h ĩa cả đ ổ i v ớ i vận mệnh của dân

tô c , đã đứng dậy đấu tra n h , chổng xâm lu x rc DÙ chưa ý thức

một cách, tư g iá c 3ự l i ê n hệ iUật t h i ế t g iữ a nhản dân ba nước tro n g hoàn cảnh lịc h , sử mcýi, nhung cuộc đấu tra n h ohống mọt

kẻ th ù ch u n g , cùng htrcrág tớ i muc t iế u g iả i phóng dân tô c ,

12

-l ạ i oc 3ụ gan gui 76 dia 17 , :r.oi “uưn* icn«i ve v i : .10 9 va

l i e n sử, đã đira ba dân tộc scng trên oán lẩo Bông Duxrag tim

đển vóa nh.au, nhò’ cây n h au T rê n 3101 mức đô n h ấ t đ in h , cuộc đẩu tr a n n của nhân dân Dông 3 ương g i a i đoạn c u ố i t h ể kỷ X IX -

Dứng trư ớ c kẻ th ù xâm lu rc c , n iiâ n dân Sông Dưcng không

cò n con đuxrag nào khác là đứng lê n chong P háp Đề chống kẻ

thù chung có tiêm lực icinh tế và quân SU’ mạnh, hơn, ch ín h t i n h

th ầ n yêu nuức và những m ói l i ề n hê vố n có về n h iề u m ặt đã tr ỏ ’

thành, đông lư c th ú c đẩy CUÔG c h iế n đấu oh.ổng xâm luo’C ỏ’ mỗi

nước và là c h iế c cầu n ổ i tẹ o ra sự gắn bó tự n h iê n g iữ a phong

tr à o đấu tr a n h của nhân dân ba nước Đông Duxmg Đ iề u đó g iả i

t h í c h v ì sao một số phong tr à o khỏả n g h ĩa của nhân dân V ie t Nam, Lao hay Campuchia có 3ự tham g ia của một bộ phận quàn

chú ng nhân dân các nước lá n g g iề n g 3ư p h ổ i à.ọ*p c h iế n đấu

Ị g iữ a n g h ĩa quân A-c h a Soa v ớ i n g h ĩa quân của Be đốc Huân tr ê n

đ ia oan Châu Dốc, vĩnh Lo n g , Đồng Tháp M ười ( 1862) ; l i ê n

quân g iữ a n g h ĩa b in h P ô-kum -bô và n g h ĩa quân của T rư ơn g Quyen,

VÕ Duy Dưcrag tr o n g các tr ậ n tấ n công chung đánh, th ự c dân Pháp

t ạ i các đ ịa điềm dọc b iê n g ió a n a i nước 7 i ê t lĩ am - Campucaia ( iS c ó ) ; 3ụ’ l i ê n :<ểt s iữ a những c iiiế n 31 V iê t - Lao oáong

Pháp ỏ’ h a i vùn g 3 ô - lô - v e n và Tây Nguyên (1 9 0 1 ) là những

I sự k iê n t iê u b iể u s in h động 3ự i i ê n k ế t c h iế n đấu g iữ a nhân dân ba nước Đông Dương tr o n g đ iề u k iệ n l i oa sử móa Tuy còn

SO’ kh ai, mang tính tư pháx, thiếu tổ chức, thiểu lãnh đạo,sự

p h ố i ho’p đấu tra n h g iữ a các piaong tr a o yèu nước ỏ’ ba nước

g i a i đoạn tù ’ k h i Pháp xâm lư ơ c Dông Dương đến những nấm đàu

th ế kỷ aX, có tá c dụng c h ia xẻ lự c lư ợ n g đ ic h , gây cào chúng

•) ' : f_ _ _ , • _, _, \ >r_

tr a n h của nhán iả n a o i -luớc và pnong tr à o iấ u “ ra n h cxiung

của to à n bán iả o Dông DuxD’ng Diaát t r i ể n T rong cuôc đáu tranh,

k iê n cu’O'ng dể tim chọn con đưcmg cứu nuxýc, g i ả i phóng dàn tô c đúng đắn, nhân dân Dông Dương dứng tru ớ c môt th ư c tế khách quan là dể chống kể th u chung và đưa cuôc đấu tra n h đ i đến 'tia ẩn s lo - i, iiaông th ể c h ỉ bang súc mạnh của r iê n g từ n g nuớc uà p h ả i l i ê n k ế t v ớ i nh.au 3u’ th ấ t b ạ i của phong tr a o g iả i phóng dân tô c ỏ’ m ỗi nước và các phong tr à o đấu tra n h , p h ổ i hơp

g iữ a nnân dân ba nircýc phản ánh sự khủng hoảng trầ m trọ n g về đường l ố i của phong trà o g iả i phóng dân tô c ỏ’ các nuức Dông Dưo’n g , đồng t h ờ i cũn g phản ánh sự lú n g tú n g về m ặt nhận th ứ c của nhân dân Đông Dương tr o n g v iê c tổ chức cuôc đấu tra n h

chung chống th ự c dân xâm lư crc.

v ớ i sự x u ấ t h iệ n của lã n h tu lỉơ-uyẽn Ấ i Quốc - Hồ Chí

M in h , t in h hìnhchxnh t r ị ỏ’ Đông Đương chuyển sang m ôt bước

n g o ặ t l ị c h sử md’i Vưo*t qua tầm n h ìn hạn chế của những ngưò’i yêu nước đương t h ờ i , Chủ t ị c h Hồ C hí Minh, dã c h ỉ r a cho dân

tô c V iệ t ĩ<am và các dân tộ c ỏ’ i)ông Dương một t.ro n g những đ iề u

lc iê n quan tr ọ n g dể công cuộc g i ả i phóng đ i đến s e t qua là các dân tô c b ị áp bức D iiả i có m oi quan àệ đoàn k ế t v ớ i nh.au, p h ả i

t r ỏ ’ th à n h mỏt bô piaận khăng k h í t của phong tr à o cách, mạng th ế

g i ớ i , iỉh ilu b à i v i ể t của Ngưoũ tro n g những nầra 1920-1926 đa

nêu lê n những n ỗ i th ố n g khồ của nhân dân Dông Đương dưới ách

th ổ n g t r i tà n bạo của th ự c dân Pháp Chủ t ị c n Ho C hí M inh cũng nhận th ấ y ngay tro n g những ngay đen t ố i sổng d ư ớ i ách th ố n g

t r i của th ự c dân Pháp, nnân dân Dông Dương vẫ n có môt sức 3ổng mãnn l i ê t và mòt sức nhản kháng k iê n c u rà g : "Đằng sau 3ự phuc

z J l ± xq ■» CU’C f -1 „-'U'Q 0 ,1 c —' U * J J 1 _■_< no •■* 0 3 -L -L I a n < j 3 02, 31ÀC ?

đang gào t iié t 7a sẽ bung nỗ met cách, gnể góm lc iii tiiò ã CO’ đến" ( 2 5 ,1 0 ) lígay từ nhũng b à i báo lầ u t iê n hay tro n g các d ip

p h á t b iể u t r ẽ n d iễ n đàn công k h a i, Nguyễn Ắ± «uốc đều lẩ y tu’

oách là nguò’i Dông Duong đấu tra n h ch.0 quyền iọ ’i của các dân

tô c b i áp bức ỏ’ th u ộ c đ ia , tr o n g đó có Bông ũưcmg T ạ i đ ạ i

à o i Tua ỏ’ Pháp năm 1320, N gười kêu g ọ i nhân, dân th ể g iớ i g iú p đõ’ to à n th ể những ngu’O’i đang b ị áp bức bóc l ộ t ỏ’ th u ô c đ ia ,

g iú p đỡ nhân dân Sông Dương Bên canh v iệ c đấu t r a n il vạch

t r à n bộ m ặt tà n bạo, xảo q u y ê t của taư c dân Pháp 0’ 3ông Dương,

N g u ờ i k iê n t r ì vện dộng, th u y ế t phục -ả n g công sản Pháp và Quốc tế cô n g sản quan tâm đầy đủ ho’n nữa đến phong trà o đấu

tr a n h ỏ’ Dông Dương.

TÙ’ năm 19 2 2, tro n g b à i r,V:ẩ.y 7 n£h.ĩ về vẩ n đ | th u ỏ c đ ia " Nguyễn l i Quốc v i ế t : ,,ế> c a i xứ 3ông Duxmg g ià c o i ” , "ĩigưòã

ta không h iề u đẩu tr a n h g i a i cấp là g l , lire 1 U’o’ng g i a i cấp

vô sản là g ì ” , ’'quần chúng căn bản là có t i n h th ầ n b ấ t k h u ấ t" ,

"họ muốn g i ả i phóng, nhưng ho chưa b iế t cách nào để đ a t đưq’c auc d í ch ấ y " (8 5 , 26- 2 7) ĩĩăin 1 9 2 4, tr ê n d iễ n đàn của Dẹi h ò i -iuác tế cộng sản lầ n th ứ 7 , iígiròã n ó i : "Quốc tế công sản p h ả i

g iú u đõ- 'ao tỗ chức l ạ i , cằn p h ả i cung cấp cán bô lã n h dao cho iiọ và c h ỉ cho no con đường đ i tó ’i cách mạng và g i ả i phóng" (8 5 , 2 3 1) 3au ìiạ i liô i lầ n th ứ V của -4uốc tế cộng sả n , t ạ i

Đ ại h ộ i ■•íuốc tế Công h ộ i đỏ, £)ại h ô i thanh, n iê n cộng sản quốc

t ể , D ại h ộ i phụ nữ quác tể và D ại h ộ i quốc tế cứu tế đỏ,

Nguyễn Ẳ i -iu ốc đầu đọc tham lu ậ n I-cêu g o i các tổ chú’c siaj t í ca cực ủng hộ và g iú p dỡ có ciiệu qủa cuôc đấu tra n h cách mạng của nhân dân Dông Duxmg.

2'2 ::;:ận th ủ c '.choa .10c vè con .luw’ng D h á t t r i ' i n của

cách, :nạng £»cng ^u’O'ng, vo’i 3U’ g iú p vlõ’ của những ngu’O’i côn£ sản Pháp và 'tuốc tế còn g sẩ n , ổhủ t i o il Hồ J h í 1*1 in h đã aurýng

h o ạ t dông của m inh vào v iệ c tr u y ề n bá chủ ngiaĩa iiá c - L ê n in

và thành, lậ p môt c h ín h đảng VG sản ỏ’ Dông Dương Ngày 3 - 2 -

1930, Dang công sản V iê t Nam đươc th à n h lậ p Tháng 1 0 -19 30,

H ô i n g h i lầ n th ứ n h ấ t của 3an chap hành T ru n g ương Dầng đã

q u y ế t đ in h d ổ i tên đảng thành £>ảng công 3ẻn Đông Dương, th ô n g qua ^ g n ị q u y ế t ve t ì n h h.ình à iê n t ạ i ỏ’ Đông Dương và nhiêm

vu cần kiD của £ảng.

Ngay tìr k h i móa ra đ ò 'i, Bang công sản Bông Đương đã

xác đinh, '’nhiệm vụ của Đảng p h ả i khuếch trư ơ n g phong tr à o tra n h đấu cho đều kiaắp xứ Đông Dương" (1 4 5 , 8 0 ) sảng đe r a

b iê n piriáp vận đông cách, mạng và khẩc phục sự không đồng đều

g iữ a cách mạng ỏ’ ba n ư ớ c 2ang ra n h iề u n g h ị q u y ế t chổng l ạ i

âm mưu c h ia r ẽ của kẻ th ù , tă n g cưừng quan hệ đoàn k ế t g iữ a

ba dân tộ c Dông Dưcrag Đang ch ỉ r õ : "Quàn chúng la o đong

V iê t Nam đeu là anh em đồng g i a i cấo v ớ i các bạn la o kh.ổ ngLTO’i Cao M iê n , A i L a o V iê t lí am, Lao, ơam puchia đều b i đế quốc áp bức, đều b i bóc l ô t bỏ’i những đôc quyền tư bản t à i

c h ín h , á lu nam d ư ớ i m ôt bô máy đàn áp th ố n g n h ấ t về c h ín h

t r ị và quân 3ự của đế quốc P h á p " "Vô sản g ia i cấp và t ấ t

cả quần chúng la o khổ b ị áp bức tr o n g ba xứ đó muốn đánh, đồ chủ n g h ĩa đế q u ố c, lấ y l ạ i sự độc lâ p , đánh đổ vua quan đ ịa

chủ đe g i ả i phóng cho mình t h ì không th ề nào đấu tranh, r iê n g

lẻ đư ợc" (1 4 5 , 1 8 7 ) "Nếu một xứ vân dộng mà h a i xứ khòng tham g ia t h i không đánh, đổ du’O’c c h ín à quyen oủa đế quốc Pháp" (1 4 5 , 1 9 1 ) C hính v i lẽ đ ó , Đảng chủ tru ư n g tổ chức l ạ i lự c

' ? -y * *_

và p h ổ i -1Ọ’P cuôc đấu t r a n il chống th u ’c dân Pháp của a iiâ n dân Đông Duro’ng th e o naôt đường l ố i ch u n g T rong b ổ i cảnh cà n tậ p

tr u n g cao đô lire lu'O’ng Đông Du’O’ng ãể chổng đế quốc, ngay từ đàu Đang đã đề cao quyền dân tô c tự q u y ế t Dang "th ừ a nhận cho các dân tô c đưọ’c quy en tư do hoàn to à n Dang ch ổ n g Ghế

đô th u ô c đ ia , chống h ế t các h ìn h th ứ c trự c t iế p và g iá n t iế p đem dân tô c này đàn áp và bóc l ô t dán tô c k ia 3au k h i đánh,

đổ đưọ’c ách đế quốc Pháp ra k h ỏ i xứ Dông Dương r ồ i , các dân

tộ c có quyền tự q u y ế t, n g h ĩa là tù y th e o ý c h í của h ọ , họ muổn th e o L iề n bang Gông hòa Xô v i ế t Đông Dương, ào ặc muốn

lậ p ra nhà nước độc lậ p , muổn th e o chính, phủ nào cù n g đư ợc” (1 4 5 , 5 3 2 ) Đây là sự g i ả i q u y ế t m ột cách đúng đắn m ố i quan

hê g iữ a dân tô c và quốc t ế của sảng cong sản Đông Dương.

D ưới sự lã rứ i đạo của Đang ỏ’ V iê t Ham, g i a i cap công nhân và nh.ân dân la o động đã t i ế n hành, m ôt cao tr à o cách, mạng tr o n g những nẵm 1 9 3 0-1931 mà đ ỉn h cao là Xô v i ế t ỉĩghê

‘l ĩ n h , ơũng tr o n g t h ờ i g ia n n à y , phong tr à o cách mạng ỏ’ Lao

b ắ t đầu đu’Ọ’c nhen nhóm Tháng 12 năm 1 9 3 0, công n il ân th ủ y

th ủ đường sõng n g u ờ i Lao và ngưò’i V iê t ỏ' V iê n g -c h ă n đã tỗ chức b ã i côn g đ ò i quyền lc ỵ i Cam puchia, c u ố i năm 1 9 3 1, các co* sở Đảng vầ CO’ sỏ’ quằn chú ng được xâ y dựng ỏ’ C ă n g -đ a n , Cra

c h ê , C ông-pông-ehàm va th ủ đô Phnôm Pênh Sự ra đò’i của các

CO’ sỏ’ đảng và nìiững h o ạ t đông ban đằu của nhũng n gư ờ i GÔngsản đã có tá c dụng n h ấ t đ in h đến những GUÔC đấu t r a n h của

nhân dân Canapuchia lĩăm 1 9 3 3, nồ r a phong tr à o 3 h o ng “ iiu ế ỏ’

B á t “ tam -b ang của C am puchia, t iế p đó là phong tr à o d ư ớ i 3'ù

lã n h đạo của A-cha Lảiết và A -cha P ơ - r in h

a áo "ằ n g lớp ãnán iâ x i Lào lấ u íra ru i chổng 'zh.:c ì ân là n C.10

bon cầm quyền P h á p rẩ t lo n g ạ i.

Đ ại h ộ i Bang cọng sản Đông Duxyng lầ n th ú ’ nã ấ t (3 -1 9 3 5 ) đánh dẩu th c ’i 1-cỳ đẩu tr a n ii mó'í của phong tr à o cách, nạng ỏ’ Đông Dưcrag lĩg a y tù ’ năm 1 9 3 5, cùng Toa v iê c th a n h lậ p xứ Dang bò *’

L a c , Dầng Gỏng 3ẻn Jong Dương da tồ chức n h iê u CO’ 30’ đang và quần chú ng ỏ’ CasKJucnia Dầu nấm 1 5 3?, dặc 'ly Hâu -ia n g Cìỉ cán

30 sang Janroucnia vận dông V iS t '.cièu v'a n iiả n dán Jam puciiia

th à n n lậìD ''ủy ban 'lành đ ô n g ” dề au-o’ ng rng piion g tr a o "Đỏng

Du’o’rxg đ ạ i h o i " "ủy ban aành đông" cũng diro'c 'thanh lâ p ỏ’ T iê t 'Jam 7 3 Lao zheo N gh i q u y ế t của -ả n g 3ông sản 3ông Duưng Dẩ

tă n g cường sự p r ic i hơp phong tra o cácia mạng 3’ 3 n ư ớ c, đầu năm

1938, 2ảng ’’g ia o 0:10 xú’ ủy -ru n g kỳ tìm m oi l i ê n lạ c v ớ i Ài

L a o , g ia o cao t ỉ n h ủy Ham Ky k h ô i phục hê th o n g ỏ’ Cao M ie n " ( 1 4 7, 2 8 1 ) T ro n g d ip đ i đón p h á i đoàn đ ạ i d iệ n chính, phủ

nhân dân Pháp do ông G iu ý t- ta n h Gô-đa ( õ u s t in G o d a rt) dẫn đầu đến Phaổm Pêũh, hàng n g h in nhân dân Campuchia và V iê t k iề u ỏ' Carapuchia đã đira bản k iế n n g h ị lê n tiế n g ủng Ì1Ộ C hính phủ M ặt

t r ậ n b ìn h dân Pháp, đ ò i tă n g lư ơ n g , ngày làm 6 g iũ ’ , t h i '.lành

c h ín h sách dân chủ 0’ Dông Dương, tổ n g đ ạ i xà c h ín h t r ị phạm ỏ’ Đông Dương, 300 công nhân Oampucíĩia và V iê t k iề u ỏ’ 30’ cao

su C ông-pông-ciiàm đã b ã i còng đ ò i tă n g lư ơ n g , giảm g iò ’ làm và

tư do n g h iệ p đoàn Thông qua cuôc vậja đông đẩu tra n h tro n g

g i a i đoạn 1 9 3 6- 1 9 3 9, sảng cộng 3an Đông Dương đã động v iê n ,

g iá o dục quần chú ng, củng cố và p h á t t r iể n CO’ sở đảng, mở rô n g

M ặt t r ậ n dân chủ Sông Dưong, chuẩn b i môt cách tíc h , cưc dể đưa quần chúng vào những t r ậ n c h iế n đấu mó’i

-‘ is y ặ'z : r - ' 0 ~ 6 JuO'ria, -a ilg

eong 3an Jong *^uưng ia vac a ro n g u ; CO' XÒÍĨ1 la ’O’c cua D iia t X I r líh ậ t Tháng 1 1 -1 9 3 9 , M ôi n g h ị T ru n g i'O’ng ò-ảng công sản Đông Dương lầ n thú’ V I đa dư đoán J h â t sẽ chiếm Bông Du’O’n g , Pháp

sẽ đầu hàng IT hât, Dông -OiroTig 36 ro ’i vào tìn h tr ạ n g "m ôt cổ

n h iề u t r ò n g ” và đề ra sự chuyển hướng c h ỉ đạo phong tr à o đấu

tr a n h Đang, xác đinh, "p h ả i cương q u y ế t đứng ra lã n h đạo phong

tr à o đẩu -r a n h , khuếch, trư ơ n g phong tr à o t h ậ t mạnh mẽ và to

rộ n g “ hêra lê n chổng đế quốc Pháp và bè l ũ , dư b i những

đ iề u k iệ n bước t ớ i bạo động làm cách mẹn.à g i ả i phóng dân tộ c " (1 4 7 , 7 2 ).

Buôc ~)hẩi ký các H iê p đ in h chấp nnận các yêu sách, của I'Ih ệ t, Pháp " tự b iế t không đủ 3ức chống nhau vó’i N hât để g iũ ’ nguyên quyền l ơ i của chúng bên Đông Dưor.g nên chúng đành tự nguyện làm tê n đày tó ’ " tr u n g th à n h " cho ìíh ậ t hoàng tr ê n ban đảo Đông Dương này để g iú p N hật phá cách mạng T rung Quổc, dựa vào 2Ihật đặng đ á i ohó vóa oách mạng Dông Dương" (1 4 7 ,1 :2 8 ).

T ro n g t i n h hình, đó, H ô i n g h ị lầ n th ứ V I I của Ban chấp hành T ru n g uơng Đảng công sản Đông ^trong đã q u y ế t định, đ ổ i

M ặt t r ậ n th ố n g n h ấ t dân tô c phản àế Dông Duxmg thành M ặt t r â n dán tộ c th ó n g n h ấ t chống p n á t :CLt Pháp - "-Thật ỏ’ Dông Dương và

q u y ế t đ ịn h nhân dân Đông Duxmg s i dùng những h ìn h th ứ c đấu

tr a n h cao đề chổng Pháp, N h ậ t Căn cú’ vào sự p h á t t r i ề n của phong tr à o g iả i ohóng dân tỏ c 0’ ba nước Đông Đương, H ô i n g h ị

T ru n g ương Bảng lầ n th ứ V I I I (5 -1 9 4 1 ) t iế p tụ c đ ặ t nhiêm vụ

g i ả i ohóng dân tộc lê n hàng dầu và chủ triro’ng g i ả i quyết vấn

đe dân tộ c ổ’ Dông Đương tr o n g khuôn khỗ từ n g nư ớc, c ố t "là m sao để đánh thứ c đưo’c tin h , th ầ n dân tô c xưa nay tro n g nhân

d â n " ( 147, 2 0 6 } H ô i ig tiỊ q u y ế t đ in h thà n il lâ p V iê~ Ham doc

la p dong m inh ( V iê t .n.iiiia), đe ra nhiệm vụ " p n ẫ i :iế t sức g iú p đõ' các dân tô c ừ liê n , Lao tồ chức ra ơao m iê n độc lậ p đồng

m in h , A i Lao độc lậ p đồng m inh để sau đó lậ p ra Bông Dirơng độc lậ p đong m in h " (1 4 7 , 2C7) H ô i n g h i nhấn mạnh ra n g các dân tộ c tr ê n bán đảo Dông Durong đều c h iu ách th ố n g t r i của

n h á t x í t Phác - iíh ậ t, ch.0 nên p h ả i đoàn k ế t th ố n g n h ấ t lư c

lư ợ n g đánh đ u ổ i kẻ th ù c h u n g

Mặc dù xứ ủy Lao của Đang cộ n g sản Đông Dương vừa t r ả i qua các đo’t khủng bố của kẻ th ù vào các năm 1935 và 1939, nhung các n g h ị q u y ế t của Bảng, đặc b iệ t là chủ trư cm g chuyển

h u ớng c h ỉ đạo c h iế n lư ợ c của Đang tr o n g th.ò’i g ia n c h iế n tra n h

th ế g ió ã th ú ’ h a i đươc đề r a tr o n g các H ô i n g h ị T ru n g ircrag V I ,

V I I và V I I I (1 9 3 9 , 1940, 1941) vẫ n k ịp đến ta y những ngưòã cách mạng L a o Tồ chức " A i Lao đôc lậ p đong m inh h ô i” " đ i tậ p ho’p được raôt 30 công n h â n , th a n h n iê n , v iề n chứ c, dân nghèo thành, t h ị ( k l cả một số V iê t k ie u , th u h ú t đươc phong trà o

"Lao x ề r i" íỉo m ột sổ t r í th ứ c t i ể u tư sản t iế n bộ nhen nhóm* •

lề n " ( 2 2 , Ó 9) Phong tr à o đấu tr a n h của nhân dân ơam puchia

tu y b ị đ ịc h đàn áp dã man tr o n g nhưng năm 1941-1943 dần dần

ĐÚng nhu* 2ảng công sản Đông Uưcrag dự đoán, t i n h tr ạ n g

/'h ò a hoãn tam th ò ’i g iữ a h a i tê n đế quổc Pháp, N hât chấm d ứ t,/

mâu th u ẫ n g iữ a chúng đa gay g ắ t đến t ộ t độ Ngày 9 /3 /1 9 4 5 ,

N hật g ử i t ố i hậu th ư đ ò i Pháp tr a o t ấ t cả quyền hành 0’ Dông Dương cho caú ng, đồnể th è ’i nồ súng tấ n công quân P h á p T ro n g những ngày đàu t iê n của th á n g 3 -1 9 4 5 , 6 0 00 0 quân 2-ĩhât đã

2 C

-1 • * -ĩ - 7 ' —s Ị - ~ 7

t iè n aaiiii Jni'cTu ỉoiig Jong Juững, crong lo 0 0 Z4.CCC quản j’

3.C *'*■*/ í cí * \-/O0 CJ lỉcm 0’ am _i.j I tvi'uU CJ^-lc;IZ 0 — Ị > ■ Jov>auân 0’ Campuchia ( 192 , 119-120) -íUản Pháp chóng CU’ không

n ỗ i, đầu -làng nhanh c h ó n g , i.iộ t 30 lí n h Piiáp đóng gần b iê n

g i oa p h ía Bấc Dông Dương dã chạy sang -ru n g wUQC ỗ L a o, quân lỉh â t và quân Pháp đã chạm t r á n v ớ i nhau t ạ i Thà K hec, an ung phần id ’ll lí n h Pháp đã bỏ chạy ngay từ p h ú t đầu, r ú t k h ỏ i t h ị

xã tr ố n vào rừ n g rậm hoặc tụ l ạ i ỏ’ nòt v à i v ị t r í ( 1 9 1, 6 7 2)

Sau k h i l ậ t đổ Pháp để m ôt m ình th ố n g t r i Dông Du’o’n g ,

N hậ t g iỏ t r ò b ip bơm, tu y ề n 00 " t r a o tr ả đôc lậ p ” cho V iê t Ham, L a o , ơa m pu chia ổ ba nước, các c h ín h quyền th â n N hật được th à n h lâ p 30 máy th ổ n g t r ị của thự c dân Pháp ỏ’ Đông

Dưo*ng đu’0’c giũ* n g u yê n , eiaỉ có m ôt đ iề u khác trư ớ c là g iò ’ đây bọn p h á t x í t N hật th a y Pháp nắm to à n bộ quyền lư c về mặt

k in h t ể , p h á t x í t N hật ra sức bóc l ô t và cuớp đ o ạ t tr ắ n g t r ợ n

m ọi th ứ t à i sản của Đông Duxrag.

Đang công 3ẻn Đông Duo’ng đã th e o d o i r ắ t s á t t in h h ln h Ban th ư ờ n g vụ T ru n g ưoTig Đảng đ i họp ngay tro n g đêm N hật đảo

c h in h P háp lĩg à y 1 2 -3 -1 9 4 5 , Dang r a c h ỉ t h i "N h ậ t Pháp bắn nhau và hành, đông của chú n g t a ” , q u y ế t địnia th a y khẩu h iề u

"đánh d u ỗ i líh â t, Pháp ” bang ích ẩu h iê u ’’ đánh, d tu ồi p h á t x í t

N h ậ t” , p h á t đông cao tr à o chố ng N h ậ t, gấp r ú t t iế n to a tồ n g khỏ’i n g h ĩa g ià n h c h ín h quy I n t r ê n to à n bán đảo Đông Duơng.

Chớp thò’i CO’ khách quan do chiến thắng phát x ít của

quản Đồng m inh và v iệ c N hật buôc p h ả i đàu hàng Bồng m inh

( 1 4 -8 -1 9 4 5 ) , t r ỉ ê t đề th ự c h iệ n chả t h ị của Dang cộng sản

Đông Dương, tru n g tu ầ n th á n g Tám năm 1 9 4 5, nhân dân V iệ t Nam

•la I-T-a lê n lam 'viuòc ; õng sh.yl agn ia ăiarui til ăng l e i io'n.

Lầc :làu t i ăn tr o n g lie n , 3>1’ CSC dàn tô c tiiu ô c ã ia , cn.in.ri quyền

đã về ta y nhân d â n cùng tiio ’i g ia n n à y , ỏ’ Lao cũ n g d iễ n ra

cuôc Tận dông cách mạng g ià n h chính quyền đồng tho’i vừa t i ế n

àànn cuộc đấu -ra n h Chong sư xâm lirơ c của Pháp Ngày 16/ 6/ 1 9 4 5, àon 500 công nhân X I n g h iê p g iẩ y Ơ A P P A d ư ớ i sư lã n h đạo của sảng bô V iê n g -c h ầ n b iể u t in h đ ò i N hật p h ả i t r ả nhà náy cho

n g u ừ i L a o Từ 2 3/S đến c u ố i th á n g 9/ 1 9 4 5, c h ín h qu yề n cách

mạng đươc th à n h lậ p ỏ’ các t ỉ n h V iê n g -c h ă n , Khăm M uôn, X iê n g

K hoảng, Sầm Nưa, Phong Xa L y , Luông P ra b ă n g Ngày 1 2/ 10/ 1 9 4 5,

C hính Dhủ lâm th ò ’i Lao í t - x a - l a ra m ắt quốc dân t ạ i V iê n g -

ciaần, tu y ê n bổ nước Lao độc lậ p " th ủ t iê u t ẩ t C8 những h iê p ước đã ký VỚI Pháp tr ư ớ c đ â y , đe r a nhiêm v u th o n g n h ấ t đ ắ t

n ư ớ c, củng cỗ nen đôc lậ p ” côn g bố H iế n pháp m ớ i "c h u ẩ n b i

cho dâa tộ c t i ế n tó ’i m ột cuộc sống c h ín h t r ị h iệ n đ ạ i” (1 9 1 ,• • • w • • •

6 7 6) Chính ohủ móa cũ n g khẳng đ ịn h c h ín h sách, hòa b in h th â n

th iên vớ i các nước Tại CUOC mít tin h , thủ tưoTLg Khăm Mạo

tu y ê n bổ bảo đảm q u yen lo á cho V iê t k iề u , kêu g ọ i ngưòá L a o ,

n g ư ờ i V iê t họ*p tá c th â n t h iê n đề cùng nhau xây dưng nước Lao phồn v in h T ro n g th ư g ử i đ ạ i d iệ n C hính phủ V iê t Nam, Thủ

tu ứ n g Khẵm Mạo v i ế t : "Ke từ hôm n a y , t ô i th a t h i ế t hy vọng

rằ n g t ì n h th ầ n th iệ n , g iữ a nước A i Lao va nước của N g à i sẽ

được hoàn h ả o , khă ng k h í t h ơ n , vững c h ã i hom trưcýc b ô i p h ầ n ” ( 4 0 a ) ỉỉgày 1 4/ 10/ 1 9 4 5, C hín h phủ V iệ t Nam dân chủ công hòa công nhân C hính phủ lâm th ò ’i Lao í t - x a - l a Đẩ g iú p đõ’ nhau bảo vê và p h á t t r i ể n th à n h qủa c á c ii mạng trư ớ c t i n h h ìn h Pháp chuẩn b i tr ỏ ’ l ạ i xâm lircrc các nước Đông Diro’ng raôt lầ n nữa,

ngày 16/ 1 0 / 1 9 4 5 đ ạ i d iệ n h a i c h ín h phủ Lao và V iệ t Nam đã

th ả o lu ậ n và lcý liiê p đ in h tu'o’ng t r o ’ vè các m ặ t lĩg à v 3 0 /1 0 /

1945, H iêp đ in h tổ chức l i ê n quán Lao - T iê t đươc ký lc ế t.

3an c h ỉ huy l i ê n quân Lao - V iê t gồm met 30 cán bô Lao và

V iê t d ư ớ i sư c h ỉ huy của Hoàng th ầ n X u -p h a -n u -v ô n g L iê n quân Lao - V iê t đưo’c xây dựng và "đươc c h ín h th ứ c xác lâ p về mặt Nhà n ư ớc" (1 3 0 , 1 8 ).

Sau các h iê p đ in h đầu t i ê n đ ặ t n ln móng pháp l ý cho

quan h.ê đoàn k ế t c h iế n đấu chổng kẻ th ù chung g iữ a nhân dân ỉaai nước L a o , V iê t , ỏ* các đ ịa phương dọc b iê n g iớ i Lao - V iê t cũng có n h ĩn g cuộc tr a o đ ỗ i và ký k ế t những h iê p ước đ ia phương ỏ ỉla -o ê , th á n g 1 0 /1 9 4 5 , "ủ y ban V iê t-L a o th â n t h iê n " đươc thành, lệ p do đồng c h í Nguyễn Tam K h ô i làm chủ t ịc h ủy

b a n N h iề u cán bô được đ ie u từ T ru n g ưcmg và các t ỉ n h khu IV của V iê t Nam sang g iú p các bạn Lao tr o n g cuôc đấu tra n h g ià n h

c h ín h quyền và xây dựng c h ín h quyền ỏ’ T ru n g L a o Ngày 1 1 /1 1 /

1945, ủy ban nhân dân huyên Hương Sơn (Ha TĨnh.) đã cùng ban

c h ỉ huy đơn v i g i ả i phóng quân Lao ỏ’ Khăm Muôn họp bàn cách,

g iú p đổ’ lẫ n nhau tr o n g v iê c phòng th ủ b iê n g ic ý i h a i nước t r ê n phạm v i đ ia phuxrag m ình (1 4 0 , 9 8 )

Chua có đ iề u k iệ n n ỗ i dậy g ià n h c h ín h quyền như nhân dân V iệ t ỉỉam th á n g 'Tam năm 1945, như nhân dân Lao th á n g 9 và

10 năm 1 9 4 5, trư ớ c hành đông xâm lư ợ c t r ỏ ’ l ạ i của th ự c dân Pháp và t h á i đô đầu hàng của bọn phản đông, nhân dân Campuchia

q u yế t không c h ịu t r ỏ ’ l ạ i cuôc sổng nô lê đ i vù n g dậy đứng lê n kháng c h iế n MỞ đàu ià những cuôc b ã i côn g của công nh ân,nhữ ng

cuôc b ã i khóa của học s in h , nhũng hành động b ẩ t họ’p tá c vó’i

Pháp của nhân dân ỏ’ th ủ đô Phnôra Pênh T ạ i Phnom PêniL và C ông- pông-chàra, h a i ông p á t-s ư c ra và K ĩm -s a i đã lã n h đạo phong tr à o

* 1 r, 7 v r ' V -r «

iLciu CU3 -ill 3-11 1 an f c T1J *-1.031*1 v6 ’ "Ĩ yi. n.-kirLii CL3,H ■!.£ J3

iíam cao n^ rh á p xầm lu ‘C’C A iii thu’c dân -hap cn iế in Phnom re n h ,

a s i ong chu yể n d ia bàn sang Jhau Doc {-am 3 3 ) Duo’c ‘)v ban nhân dân Ham 36 g iú p dỡ, những nẽ;irò’i kháng c h iế n Jam pucnia

la p ra *uặt tr â n Kho’-me đôc iậ p vớ i tr ê n "GO cán cồ c h iế n s ĩ ,

trỏ’ lạ i 110at đông trong nước, bắt liên lac VỚI những ngu’O’i

yêu aixó'c ỏ’ 3á t-đ o m -b o o n g ỗ 3 st-đ o m -b o o n g và Xiêm H iê p căn cứ kháng c h iế n đã duo’c xây dung, ỏ A-Ranh và Đăng Rếcii, à a i nhóm

v ũ tr a n g lí hác dưó’i 3ự la n h đạo của òng un va 3áp Xun cung

t í ca cưc ìio ạ t đọng Y iê t k iề u T h á i Lan g iú p đõ’ những ngưòá

yêu nước ơampuchia tù’ tr o n g nước sang xây dựng 1’d’C luxỵng tr ỏ ’

t r ị " (1 3 , 4 9 ) IIgày 1 6 /1 0 /1 9 4 5 , quân Pháp t r ỏ ’ l ạ i chiếm Cam-

p u c h i a v à b ắ t Ì 0 ’n l i g ọ c T h à n n v ề g i a m ỏ ‘ o à i Q Ò n , 3 8 U đ à y q u a

Pháp, ’’nhũng 'b i = 11 cố :is p d iễ n ra sau này khổng cho cả '.lai bên th irc hành c h iẩ n Iư ơ c cnung ẩ y ” (1 3 , 49)

+ + +ĩĩh ìn tổ n g q u á t, m oi quan ;iê 7 iê t Ham - Lao - Camuuchia

tù’ khi tiiưc dân -Pháp xầm iu’0’0 iỉông Duơng đển tho’i gian nửa

c u ó i nám 1945, có th ể th ấ y :ìũ.\hz? đ iể n c iiín h sau :

1 T ruớc âm mun và hành, dông xảm lu.’O’c của th ự c dân Pháp,

-t- ^ -iii '-*■ ^ s 11 J J c 0 —'Oii.^ -'v-TG'lig, -DO ^Tj'X

ngon CO’ I a nil '180 dan to e , rúiu nniro’C iãu lang, cu o i cung trd’

thành, ta y s a i cho bọn cướp n u ứ c

rù’ sau năm 1887, v ớ i v iê c Pháp đ ặ t V iê t ITam và Campu-

c iiia vào L iê n bang 3ông Dương tiiu c c Pháp t ớ i năm 189S chúng

sáp nhập cả Lao vào L iê n bang n à y , c h ia Dông Du’d’ng r a làm 5

xứ v ớ i 3 ác à c a i t r i khác nia au về h ìn h th ứ c d ư ớ i naôt c h ín h

quyền tnư c dân th ố n g n h ấ t, t r ê n bán đảo Dông Dương lchổng cồn

quan hệ g iữ a các quốc g ia nhà nuức đôc lâ p có chủ q u yề n 3au

iih ậ t đảo c h ín h Pháp ( 9 /3 /1 9 4 5 ) đề lừ a b ip , xoa d ịu dư lu ậ n

và đánh lạ c hướng phong tr à o đấu tra n h , oủa nhân dân sông

Du’Q’n g , r liiậ t g iỏ ’ t r ò tr a o t r ả "đôc lậ p " ch.0 ba nuức Dông Dương,

ỏ ba nu ứ c, ba c h ín h phủ ctu’O’c thành, iậ p , tu y th ế c h í là công

cu đề thự c h iệ n các chính, sách của ỉĩh ậ t.

2 v ì sự sổng còn của quổc g ia dân tô c và lò n g yêu nuớc sâu sắ c, m ôt số s ĩ phu đã đứng về ph£a nhân, dân tổ ohức đấu

tranh chống xâm luro’c Do yêu Gầu của cuôc ch iến đấu chống kẻ

th ù chung, m ôt số phong tr à o đấu tra n h và kho’i n g h ĩa đã có

sự l i ê n hệ vóa n h a u , g iú p đõ’ nh.au t r ê n đ ia bàn ba n ư ớ c, cần

khẳng đ ịn h rầ n g những hành đông yêu nuức va 3ự l i ê n hệ p h ố i

TÙ’ k h i Pháp xâm 1 uxrc Dông DuO’n~ iế n c u ố i nám 1945, tr ê n

oan đao iỉong -Lju’O’ng a i m tn an n .noi quan nẻ giura nỉian dan ja

nước tr o n g cảnh cùn g b i th ự c dân để quốc xâm iu x rc , cùng b ị

p h ố i ào’p cuôc c h iế n dấu y đ i3 'oàn g iá p g ió ’i g iữ a ba nư ớ c Tuy cồn 30’ k h a i, mang t í n h tư p h á t, t h iế u tổ ch ứ c, th iế u

lãnh, đạo, nhưng sụ’ l i ê n hê và p h ố i hơp này là b iề u h iê n s in h đông tr a n g sử chống n g o ạ i xâm của ba dân tô c Dông Dương.

iíăm 1 9 3 0, Đang công sản Bông Dưong ra đò’i 3ẻng có 3 ứ mênh la n h đạo va tổ chức cu.cc đấu tra n h , để đánh đ u ổ i để qucc Pháp va ta y s a i, g ià n h đôc ìâ p cao ba dân tô c t r ê n bán đảo Đông Oương. Iro n g qúa tr in h , lãnh, đạo cách, mạng, t r ê n GO’ sỏ’

o h á t ìiuy cao đô sức manh của phong tr à o cách, mạng 0’ từ n g nước, sảng cõng sản Sông Du’O’ng và Chủ t ic h Hồ Chí k in h đã t h i ế t lâ o

và xây đắp quan hệ đoàn k ế t c h iế n lu ư c g iữ a nhân dân ba nuức anh em Đây là m ối quan hê chưa có t iề n lê tr o n g l i c h 3ủ’ các nước Đông Dương và là môt tr o n g những nhân tố CO’ bản làm nên

th ắ n g lo ;i của nhân dân Đông Dương tr o n g g i a i đoạn cách mạng nẩm 1945 và các g i a i đoan t iế p th e o

QUÀỈÍ he VIET NAM-LAO-CAMPUCHlA TRONG G IA I ĐOAN KHANG CHISN 1945-1951

Không c h ịu ãề mất môt th u ô c đ ia g ià u có và có tầm quan

tr o n g c h iế n lu o ’c , ngay k h i nuớc Pháp còn b ị 3ức chiếm đóng,

oiaái kháng ciiiến liru vong sò’ uôn đã có âm mưu tr ỏ ’ l ạ i 3cng

Dương* íỉgầy 2 4 /3 /1 9 4 5 , n g h ĩa là c h ỉ 2 tu ầ n sau k h i b i íĩh â t

h ấ t cẳng để đôc chiểra Đông Dương, 90’ Crôn đã ra tu y ê n ồổ 30’-

r a - đ a - v in xác định l ạ i chủ quyền của Pháp ỏ* Sông Dương.

Ngày 1 4 /8 /1 9 4 5 p h á t x í t ỉỉh â t dầu nàng sồng m inh không

đ iề u k iệ n 20 vạn quân Tưởng G iớ i Thạch chuẩn b ị t i ế n vào các

vù n g p h ía bắc v ĩ tu y ế n 16 đề t iế p nhận đầu hàng của quân N h ậ t Bồng thò’i , quân đ ộ i Anh sẽ làm nhiệm vụ g iả i g iá p quân đ ô i

N hậ t th e o q u y ể t định, của Đong m inh t ạ i vùng p h ía nam v ĩ tu y ế n

1 0 Pháp cũng muốn n iiâ n CO’ h ô i N hật dàu hàng Đồng M inh., rá o

r i ế t vân động sự ủng hộ của Anh, àiỹ để thurc a iệ n kế hoạch t á i chiế m Dông Dương, cướp lấ y th à n h qủa cách mạng đưọ’C đ ồ i bâng xương máu ®ủa nhân dân Đông Dương.

T ạ i ơ a n -đ y ( X r i- la n - c a ) , L ơ - c ơ - lé c đã gặp M a o -b o 't-tc m , Tổng c h ỉ huy lư c lư ợ n g đồng m inh t a i Đông Nam Ấ M a o -o ớ t-tc m cho b iế t , Sồng m inh không q u i đ in h cho Pháp t r ỏ ’ l ạ i Đỏng Đương nhưng y vẫ n khuyến k h íc h Pháp hành dộng, còn "cho phép v à i

đôi quân Pháp đu-ợc tham dự công v iệ c đồ bô của quân Anb xuổng

2 8

-3 a i io n &#-34; (-3 5 , -3 2 ) r ạ i -ô -íc y -ò , Lo’-co ’- le c đã đưcc ’.'lắc Ẩ c -to ’ ,

tư lệ n h quân đ ộ i I»'iỹ ỏ’ 'Thái 3 ình Dương th ỏ a th u ậ n 3ần sàng ủng

họ kế hoạch xâm lư ợ c Đông Qu'O’n g của P háp "Mặc đàu không t i n

tư ở n g ra n g Lo’-c o ’- lé c aẽ th à n h c ô n g , v iê n tư ớ n g Mỹ cũn g khu yên ông ta đem n h ie u quân sang Đông Dương càng n h iề u càng t o t "

lư c Anh và sự t r ợ g iú p của ỉicra 5000 l í n h N h ậ t, th ự c dân Pháp

nỗ súng tẩ n cô n g s à i GÒn, sau đó mở rô n g kh u vự c lấ n ch iế m ra các vùng xuHg quanh Bọn tà n quân Pháp dưa vào đ ia b à n rừ n g

n ú i hiểm t r ở đánh ch iế m l a i m ôt 30 khu vự c ỏ’ Lao và C am puchia Tháng 1 2 /1 9 4 6 , Pháp cho quân r a m ie n B ắ c Cuộc c h iế n tra n h , xâm luxỵc của Pháp đã d iễ n r a t r ê n đ ia bàn cả ba nước V iệ t Nam, L a o ,

C am puchia T ro n g cuộc c h iế n tr a n h Đông Dương, Pháp đã câ u k ế t

c h ă t chẽ vóa để quốc Anh., Mỹ và b ọ n phản đông ô* ba nước Đông Duxrag, dùng lan h, th ổ và lự c lư ơ n g nước này đễ tấ n công th ô n

t í n h nước ỉc ia

Dồng th ò ’i vó’i v iệ c t i ế n hành cuộc c h iể n tr a n h xâm lư ợ cW • • •

Đông Duxrag, th ự c dân Pháp từ n g bước t h i ế t lậ p l ạ i hệ th ổ n g

c h ín h quyền th u ộ c đ ịa , tim m ọ i cá ch l ô i kéo bọn ta y s a i phản đông dựng lê n các c h ín h phủ bù n h ln ỏ’ ba nước V iê t Nam, L a o , Campuchia làm cô n g cu phuc v ụ c h ín h sách thurc d â n

Pháp x ú i g iu c bọn ph.ản động tu n g r a những khẩu h iê u đả

k íc h Chính phủ V iê t Nam, ủ y ban n h â n dân Nam Bộ và V iê t M in h

T ro n g những ngày th á n g 9 /1 9 4 5 » “bon phản đọng gồm các tê a

Phạm Văn Hum, Phan 7ân Chánh, Huynh Phú 3Ồ, Nguyễn T h ị 3ưo’n g ,

Hồ V ĩn h K ý b í mât h.op bàn ỏ’ Tân B Ìn h bàn kế iaoạch gây bao

lo a n , đảo c h in h , âm mưu dưng lê n raôt "chính phủ quổc g ia l i ê n

h iê p " làm ta y 3 a i cho bọn cuớp n ư ớ c T ro n g k h i c h ín h quyền của nước V iê t Nam móa đang p h ả i vừa t i ế n hành chống cuôc c h iế n

tr a n h xâm liro ’c của th ự c dân Pháp và bọn đế quốc vừa p h ả i g iả i

q u y ế t nạn đ ó i cho nhân d â n, ỏ’ m iề n 3ẩc "b ọ n Đ ại V iê t , V ie t Nam quổc dân đẫ ng, Nguyễn H a i Thần đã dưa vào th ế lư c Tàu Tưởng nhập cuc th à n h raôt k h ố i, đ ổ i lậ p v ớ i c h ín h quyền đang đ ò i c ả i

tổ chính, p h ủ , tham dư c h ín h q u y ề n " (1 4 5 , 3 5 ) Thực dân Pháp

sử dụng bọn phản đông Nguyễn Vằn T h in h , Nguyễn Tấn Cưcmg, Lê Văn T ỵ, Nguyen Văn Tâm dựng lê n c á i g o i là '’Nam Ky q u ố c " Ghúng âm mưu đưa r a 3ần khấu c h ín h t r ị m ôt tổ chức g o i là H ô i đồng tư vấ n Nam Ky gồm 80 tê n và g ia o ch.0 Nguyễn Văn T B inh

l ô i kéo các nhà t r í th ứ c tham g ia Song, m ã i đến th á n g 2 /1 9 4 6 , chúng men lậ p đươc H ô i đồng tư v ấ n Nam Ky vẻ n vẹ n có 12 te n

là ngưò’i Pháp và n g ư ờ i V iê t Nam mang quốc t ị c h Pháp.

Bám th e o quân Tuxỷng vào m iề n B ắc, bon phản đông âm mưu

l ậ t đổ chính, quyần của nước V iê t Nam độc lậ p Đề phân hóa kể

th ù và có t h ờ i g ia n chuẩn b i cho cuộc kháng c h iế n , c h ín h phủ

V iệ t Nam dân ch ủ công hòa đã có m ột 30 nhân nhưcrag Ngày 1 /1 /

1 9 4 6, c h ín h phủ lâm t h ờ i r a mắt quổc dân t ạ i th ủ đô Ha N ô i Thành phần c h ín h phủ lâm thò’i v l CO’ bản vẫ n như c h ín h phủ lâm thò’i ngày 2/ 9 / 1 9 4 5 nhưng có thêm Nguyễn H a i Thần, Nguyễn Tường

T a m Quốc h ộ i cũng g ià n h 70 ghế không qua bầu cử ch.0 đ ạ i

b iể u " V ie t q u ổ c M, " V iệ t cách ".

Sau k h i k ý H iê p đ ịn h 30’ bộ 6/ 3/ 1 9 4 6, th ư c dân Phápvẫn

dem quân chiếm đóng ỏ’ nhiều n ơ i Chúng n^ang ngược tuyên bổ

tá c h 2ỉam 30 th àn h môt xú’ tự t r i có ch ín h phủ, n g h ị v iê n ,

quân đ ộ i, t à i c h ín h r iê n g nằm tr o n g L iê n oang Đông Dương,

lí gày 24/ 3/ 1 9 4 6, ciiú n g cao ra đò’i c á i g o i là "Chxnh phủ Nam

Ky tư t r i " ơ h ỉ một ngày sau k h i Chủ t i c h Hồ C hí M in h lê n đuờng sang th.âm Pháp và Phạm Văn Bồng làm trư ở n g đoàn đ ạ i

b iể u Chính phủ V iệ t íỉam đ i dư cuôc đấm phán c h ín h thứ c 0’ Pa­

r i , ngày 1/ 6 / 1 9 4 6 Đ á c - g iă n g - li- ơ đ ổ i "C h ín h phủ lâm th ò *i Nam

Ky tư t r i ” th à n h "C h ín h phủ côn g hòa Nam Ky tư t r ị " Ngày

3/ 6/ 1 9 4 6, th ủ tuxrág c h ín h phủ bù n h ìn Nguyễn Văn Thinh, cam

k ể t bảo vê quyền l ơ i của Pháp ỏ’ Nam 3 0 Ngày 1/ 8 / 1 9 4 6 k h i

p h á i đoàn Pháp và V iệ t Nam còn đang h ộ i đàm ỏ’ P h ô n g -te n -n ơ -

b lô , Đ a c -g iă n g -li-o ’ tuyên 00 36 t r iệ u tập Hôi nghị Liên bang

Đông Dương ỏ’ Đ a - lạ t

C uối th á n g 6/ 1 9 4 6, sau k h i chiếm dtro’c Tây N guyên, th ự c

dâ n Pháp lậ p ra "x ứ Tây Kỳ tự t r ị % gấp r ú t tổ chức r a ,fcắc

lự c lư ợ n g vũ tr a n g cao n g u y ê n

"-K h i quân Tưởng r ú t về n ư ớc, bọn " V iê t Nam quổc dân

đ ả n g ” câu k ế t Vũ’i "D ạ i V iê t quốc dân đ ả n g " lậ p KQuổc dân đảng V iê t Ham” 3ọn này đã b í m ât họp bàn vó’i Ph-áp âm mưu làm đảo c h ín h l ậ t đổ c h ín h phủ l i ê n h iệ p lâm thò’i V iệ t Ham Song t ấ t cả các kế hoạch gây bạo lo ạ n và đảo c h ín h của bọn phản động da b i phá ta n Ngay bọn t)ù n h ln ta y s a i Pháp cung

m ất lò n g t i n , mâu th u ẫ n gay g ắ t vcýi n h a u Ngày 10/11/194-6,

th ủ tư ớ n g o h ín h phủ bù n h ìn Nguyễn Văn T h in h p h ả i tr e o cồ

tư tử

Tư sau ngày N hật đảo chính Pháp (9/ 3/ 1 9 4 5) , c h ín h quyền

30

-Jam puciiia iioàn to à n tro n g ta y -ĩ'riệ t -ro n g chính, thể quân c iiủ

lập h iể n , ngoài nhà vua và bon quan l ạ i còn có 3ự tham gia

của m ôt 30 t r í th ứ c t i ể u tư s ả n "K h i N hật th ấ t b ạ i, Pháp

th ấy chính quyền ấy có l ơ i , hợp thò’i , nếu bỏ đ i Laạng t r í thứ c

t iể u tư aản b ấ t mãn và dân chúng n g h i ngò’ nên Pháp c h í th a y

đ ồ i đ ô i c h ú t, họ’p vó’i ý đ in h của m ình đề nắm lấ y những ngành quan tr ọ n g ” (1 3 , 5 4 ) Ngày 7/ 1/ 1 9 4 6, c h ín h phủ M ô - n i- r ế t ký

v ớ i Pháp môt H iê p UỚC tạm th ò ’i xác đinh ơarapuciiia " là môt nước tư do d u ứ i quyền bảo ho của Pháp" ( 1 9 1, 5 9 5 ) "Sên cạnh nhà vua là môt ủy v iê n công hòa n g ư ờ i Pháp và bên cạnh m ôi bô trư ở n g Gao M iê n có 1 hoặc 2 cổ vấ n Phápcó quyền tham g ia vào

t ấ t cả các v iệ c ồ ?các t ỉ n h cũn g có nhưng v iê n cổ vấn Pháp

th a y th ế cho các ông tham b iệ n h ồ i trư ớ c " (1 3 , 44) để đ iề u

’ih iễ n m ọi v iệ c C hính phủ Gao M iê n tự t r i có quyền xây dim g

n ô t ngân sách r iê n g , song t r ê n th ự c tế các quan chức làm v iệ c ỏ* các ngành ngân k h ố , hưcrag c h á n h , th u ế quan, th ủ y lâ m , mỏ,

kỹ n g h ệ , công a n th ự c sự "ch ả là môt đạo b in h quan l ạ i đề

a u ổ t cho h ể t ngân q ũ i Gao M ie n ” ( 1 3, 4 4 ).

Bay t r ò tự d o v tư t r i , th ư c dân Pháp dưng lê n một số

3ác đảng p h á i như đảng T iẩ n DỘ, đảng Phục hưng, đảng L iề n

h iệ p quốc g ia , đảng Tự d o , đảng Dân ch ủ Tháng 1 1 / 1 9 4 6 H iệ p định Pháp - Campuchia được k ý k ế t Sau k h i ký vóa T h á i Lan môt h iê p ước ỏ’ O a - s in h - tơ n ( 1 5/ 1 1/ 1 9 4 6), Pháp chiếm n ố t 3 á t -

ta m -b a n g , d ặ t Cam puchia hoàn to à n d u ớ i sự th o n g t r ị của P háp Guối th á n g 12/194-6, c h ín h phủ mcýi đuưc th à n h lậ p d ư ớ i quyền oủa ứ t - t i- v ô n g Pen NÚt làm 3Ộ trư ở n g Nkà n u ớ c, Son San làm 3Ô trư ơ n g T a i c h ín h , và Ghe an Vam làm Bô trư ở n g G iáo du e.

Đ i l i ề n vóa v iệ c t h i ế t lậ p c h ín h quyền th u ộ c đ ịa , th ự c dân

Pháp ráo r i ế t xảy dưng met đôi quân xay s a i 4 0 0 0 t ê n do s ì

q u an Pháp đ iề u k h iể n

v ớ i 3U’ g iú p đõ’ của Anh, quân Pháp đà chiếm Pắc sế,

Bô lô v e n , x a - v a - n a - k h é t, Lao Bảo của L a o , ỗ p h ía đông b ắ c ,

n iiữ n g to á n p h ỉ Pháp - Meo đang h o ạ t đông rá o r i ế t ỏ’ vùng

T rấ n N in h , ổ p h ía b ắ c , quân Pháp từ T rung Quốc kéo xuống p h ía nam ciĩiể m Phong Ẩa Ly (2/ 1 9 4 6) cũng tro n g t h ờ i g ia n này Pháp

v à Tuởng mặc cả vó’i nhau và sau H iê p dinh T rù n g Khánh ( 2 8 /2 /

1 9 4 6) , quân Tưởng r ú t đề cho lư c lư ơ n g Pháp chiế m đóng L a o Tháng 3/ 1 9 4 6, Pháp t i ế n hành vũ tra n g th ô n t í n h L a o , c h ín h

ph ủ P h ế t- x a - r á t và Khăm Mạo r ú t sang T h á i L a n , '’c h ín h quyền,

cá c t ỉ n h ta n h ế t ” (6 , 1 5 ) Ngày 1 3/ 5/ 1 9 4 6, Luông P rabăng b ị Pháp t r ỏ ’ l ạ i chiếm đ ó n g Nhà vua S isa va n g Vong tu y ê n bố bỏ

c h ín h phủ Khăm Mạc, đưa con t r a i cả là Savang v á tth a n a lê n

là m th ủ tư ớ n g Ngày 2 7/ 8/ 1 9 4 6, H iệ p đinh tạm t h ờ i Pháp - Lao đươc ký k ế t t ạ i V iề n g Chăn "cô n g nhận sự th ổ n g n h ấ t của L a o Thủ đô c h ín h t r ị và hành chính, đ ặ t ỏ’ V iê n g Chăn Lao đuơc quyền là m ột nước tự t r ị và là m ột bộ phận của L iê n bang Đông Đương và L iê n h iệ p P háp” ( 1 9 1, Ó7 7) Ngày 1 5/ 1 2 / 1 9 4 6 c h ín h quyền Lao bầy t r ò tổ n g tu y ề n c ử Hoàng th â n Xa va n na r á t Mngư ò'i đã tỏ ra tru n g th à n h vó’i Pháp tư những sư k iê n năm 1945" ( 1 9 1, 6 7 8 ), đứng ra lậ p c h ín h phủ m ớ i Ngày 2 8 /1 2 /1 9 4 6 , Pháp tu y ê n bổ b in h đ in h xong L a o

Như v ậ y , qua 16 th á n g t iế n hành, c h iế n tra n h Đông Dutmg,

th ự c dân Pháp đã dựng lê n c h ín h quyền th â n Pháp ỏ’ ơ a m p u ch ia ,

L a o , Nam Bộ V iê t Ham Từ năm 1947 trỏ ' đ i, Pháp p h ế t thêm một

lo ’p son Khấn lê n các chinh, phủ bù n h in làm công cu chổng phá cách, mạng ỏ’ ba nước Đông Dương.

32

-Tháng 3 /1 9 4 7 , c h ín h phủ Pháp củ’ 3 5 - la saiig Dông Du’O’ng

"hay £ )á c -g iă n g -li-o ’ làm Jao ủy, thực h iệ n kế aoạch n ó i t r ê n

TÙ’ ngày 15/3 đến 1 0 /5 /1 9 4 7 , c á i g ọ i là "Quốc h ộ i lâ p

h iể n " của Lao v ớ i 44 đ ạ i b iể u họp v ớ i sư tham dư của n h iề u

cổ vấ n Pháp đã b iể u q u y ế t "sự th ố n g n h ấ t” của Vtrơng quốc Lao

t r ê n CO’ sỏ’ k ế t h.0’p các t ỉ n h mà cho đẩn lú c đó vẫn còn th u ô c quyền c a i t r ị của Pháp v ớ i cựu vương quốc Luông P ra b ă n g H iế n phán 1 1 /5 /1 9 4 7 xác đ ịn h Vương quốc Lao th e o chế đô quân chủ

lâ p h iế n Vua là nguyên th ủ quốc g ia H ô i đồng nhà vua có 9

th à n h v iê n H ộ i đồng DỘ trư ở n g d.0 th ủ tư ớ n g đứng đàu do nhà vua c h ỉ đ ịn h , quốc h ộ i tấ n p h o n g Quổc h ộ i lâ p pháp sẽ đưo’c bầu v ớ i nhiêm kỳ 4 nấm P hật g iá o được c o i là quốc g iá o đ ư ớ i

sự bảo hô t ổ i cao của nhà v u a

N h ìn CO’ cẩu c h ín h quyền móa, ta th ấ y c h ín h phủ Lao đuợc

•thành lậ p đầu năm 1947 tia ệ t ra cũng chẳng hon g l c h ín h phủ Luông P rabẩng h o i tr ư ớ c Bên cạnh nhà vua vẫn có m ột ủy v iê n công hòa Ph.áp* các bô tr o n g c h ín h phủ vẫ n có các v iê n cố v ẩ n

n g u ờ i P háp '’Những n g h ị đ ịn h hay q u y ế t đ ịn h g ì của Chính, phủ cũng p h ả i qua ta y 00 vấn các bô và ủy v iê n cộng hòa Pháp r ồ i

m ới đươc ban bổ ra t h i hà nh N g o à i r a , t ấ t cả các công 3Ỏ’ về

n ô i t r i đầu do n g u ờ i Pháp đ iề u k h iể n " (6 , 1 8 ).

cũng t r o n g năm 1947, căn cứ vào H iế n pháp mo’i , mọt

"Quốc h ộ i lâ p p h á p ” đã được bàu r a 3 ô - la , Cao ủy Pháp ỏ’ Đông Dương đích, th â n to a dự b u ổ i họp đầu t iê n của Quốc h ộ i Lao

(2 6 /1 1 /1 9 4 7 ) cùng n g a y , vua S isa va n g Vông đã nhò’ 3 ô - la chu yể n đến Tổng th ố n g Pháp bản công hàm v i ế t ngày 25/11/194-7 x in cho Vương quốc Lào đ ịa v ị phụ th u ô c tr o n g k h ố i L iê n h iê p Pháp.

-g à y 1 4 /V 1 > 4 £ , o - r i- ò n , -ồ n g th o n ^ Ocng -lòa Pháp đã ciiuyền đen nhà vua Lao bức công hàm c h ín h thứ c chấp nhân iò ’i đề

n g h ị n à y

Ngày 1 9 /7 /1 9 4 9 Thỏa uức chung g iữ a Gông Liòa Pháp và Vutrag quốc Lao đã đ litre ký k ế t t ạ i P a r i Thỏa ước gồm 4 đ iề u khoản khẳng đ in h l ạ i raôt lầ n nữa "chủ quyền và độc lâ p " của Vương quốc L a o lĩh u n g ve GO’ b ả n , Vương quác Lao vẫ n b i hạn chế về n g o ạ i g ia o và t à i c a ín h , còn về quân sư, h a i ben thỏ a

th u ậ n xúc t i ế n v iệ c th à n h lậ p c á i g o i là "qu ân đ ộ i quổc g ia

L à o ” đ ặ t diró’i bô ctLỈ huy quân đ ộ i L iê n h iê p Pháp Quân d ô i

L iê n h iệ p Pháp được quyền h o a t động và đ i l ạ i t r ê n lãnh, th ổ Lao đề phòng th ủ b iê n g iớ i của Lào cũng như phòng th ủ chung của các quác g ia Đông Dương Thỏa ước Pháp - Lao 19/ 7 / 1 9 4 9

nhấn mạnh : "líư ớc Lao cho ra n g m inh có những l ơ i ích chung

v ớ i V iệ t Nam và C am puchia, và mặt khác cũng có lọ ’i ích chung

v ớ i L iê n h iệ p P háp Nước Lao sẽ có lq ’i hcra k h i các l ơ i £ch này đuxrc k ế t họ’p h à i hòa VỚI muc đ íc h t h ịn h vượng ch u n g ” (1 8 3 , 7 - 8 ) , nên chấp nhận th ố n g n h ấ t t i I n tê và th u ế quan

v ớ i các quốc g ia l i ê n k ế t khác ỏ' Đông Duxrag H a i bên Pháp, Lao th ấ y cần p h ả i mỏ’ m ôt H ô i n g h i th ổ n g n h ấ t ỏ’ Đông Dương gồm đ ạ i d iệ n của ba quốc g ia l i ê n k ế t và đ ạ i d iệ n của Gông hòa Pháp để bàn về m ôt số v iê c như l i ê n la c , v iê c kiểm só a t

nguời nhập cư, n g o ạ i thương và th u ế quan, kho bạc và tr a n g

t h i ế t b ị

Cuối năm 1S49, c ìiín h phủ lư u vong của Lao ỏ’ Băng Cốc

tu y ê n bổ tư g i ả i tá n ( 24/ 10/ 1 9 4 9), Khám Mao, Xuvana Phuma và

xà Tay t r ở về V iê n g Chăn hq’p tá c v ớ i chính, phủ th â n Pháp Từ

k h i r ú t sang T h á i L a n , C hính phủ lư u vong Lao đa m ất dàn v a i

tro lãnh, đao, niiưng v iê c tuyên bổ tư ri.ải tán và not • • • 30 •

g ia tư t r i t r o n g k:h.ỗi L iê n 'aiêp Pìaáp v ó i tư cách Quốc g ia

l i ê n k ế t Vua l à ngưòả lã n h đao t ể i cao của nhà nư ớc H ộ i

đồng nh.à vua (c o n g o i l à H ô i đồng ngũ t iê n ) gồm Ctan tịc h H ô i đồng Hoàng t p c , Thủ tưó*ng n ô i c ấ c , Chủ tịc h Quổc i iô i, ơhủ

t ic h H ô i đòng vưcmg q u ổ c , 2 v i s ã i trư o m g 2 môn p h á i tô n

g iá o , Chủ tic h TÒa áa t ỗ i c a o H ô i đồng N ô i cấ c đứng đầu là Thủ tư ó u g do vu a c h i đ in h Gấc "bp trư ở n g do th ủ ttrá n g đề

n g h i v à vu a d u y ê t y Quổc ta-ôi lâ p pbẮp đưo’c bầu v ớ i nhiêm kỳ

4 nẵfli Piaât g iá o v à quốc g iá o dưóâ sư ủ n g txô t ỗ i Cao của nhà

v u a ( 5 8 )

Tháng 1 2 /1 9 4 8 , P háp tu y ê n bỗ t r a o t r ả đ p c lâ p cho ơam-

p u c h ia * ơác bô trư c m g t r o n g chánh phủ đều l à n g ư ò i Cam puchia, Pháp c h i g iữ v a i t r ò cố vấn của Chánh, phủ v à của nhà v u a ò 5 các tin h , đều có cố vấn Pháp.* Mặc dù có aư th a y đ ồ i về hình,

th ứ c , nhưng chung q u i van g iổ n g như ngạch, ’bảo ta.0 tr ư ớ c k ia

M o i công v iê c của nrià v u a , chính phủ đều p h ả i đưg*c 'oên tò a

cố vấn đồng ý Gấc v iê c bên tò a cố vấn Pháp chủ trư oT ig t h ì nhà v u a và chính, phủ C am puchia p h ả i t h i h.àrjh Tư huyên đến các là n g có t r i h u y ê n , c a i tồ n g , l ý tru & n g l à n g ư ờ i Cam puchia, khô ng có cổ vấn Pháp nhưng có các đồn l í n h 0' các huyên do Pháp

c h i buy kiề m s o á t T ấ t cả các Egànb quan tr o n g như bưu đ iê n , ngân khổ đều do Pháp nắm g iữ Gấc ngành, như k in h , t ế , t à i

35

-oaiflh, tim e quan., 71 ât thám, niià tù , quân 3ự mỗi ngành,

l a i c ilia làm 2 ngạch (raòt ngacìi tiiuôc quyền agưòl Cam DU cilia,

môt ngacn thuồc ngưòl ?h.áp trô n g c o i ) 7Í àụ như quân sư có

2 nạng l í n h , mót oang thuôc 31 quan Jampuchia đ iề u k h iề n dề

canh, gác, g iữ t r â t tự t r i an, m ôt hang do Ph.ắp ò i i huy đề

đ iề u k h i en h o a t đgng c h iế n đấu hoặc l í n h phòng th ủ Cấc

ngành, cồng c a ín h , y t ế có các cổ vấn ?h.áp r iê n g ciao từng

ngành., t r ừ ngành, le n g h i l à Pháp g ia o ’Toàn to à n cho Campu-

c h ia

Như v â y , tín h ckLẩt ctiínb quyền Gampuchla vào nliữ ng nãn

1947, 1948 kh.ông có g ì ìchác trư ó 'c Chính quyền Ceưnpuchia vẫn

c h ỉ là công cu tr o n g ta y Phấp, về m ăt hình, th ứ c "P háp l à kẻ

giúp v iê c cho Miên, ân lưcrag của ctiínìi phủ Miên, không phải

PhẮp c a i t r i nữa" nhưng " ttiư c ra tù ’ vua đến quổc iiô i, chinh,

phủ của M iê n đ ề u c h ỉ l à những k h í cu g iú p Ph.áp c a i t r i xứ

M iê n " (13» 6 4 ).

Sang năm 19 4 9 , ch ích quyền 2 i- iia - im c cố gằng vận đpng

đề Pháp công nhận m ôt c á c ii c iií n li th ứ c nền độc lậ p của ơampu-

ch -ia X i- tia - n ú c đề r a môt "co* 30’ 3Uất p h á t" đe 11 t iế n t ớ i m ột• * •

nền đôc lâ p hoàn to a n " (191, 60 3) COO CamDUcỉiia tro n g tlaưcrag• •

lưo’ng với Piiáp Tháng 9/194-9, X i-aa-n ú c đề nghi Pi-nkLÔng,

Gao ủ y Phấp ỏ’ Dông Dưcmg chấp n liâ a môt sổ đ iề u kaoằu cho m ôt

h iê p đ ịn h g iữ a Ph.áp và Cam puchia, tr o n g đó p ria i k iiầ n g đ ịch ,

cau quyền lã n h th ồ , đpc lậ p của Cam puchia, chuyền g ia o từ n g

bưó’c những vùng lư c lư o n g quân sư Ph.áp đang flo a t đông thành,

những "Khu vực b in h , đ ịn h " dưó’i 3ự kiềm 30á t và cìai 'rruy của

Gampuchia ( 1 9 1 » ốo 3) •

Ngày 8 /1 1 /1 9 4 9 , H iề p định Pháp - Cam puchia đuực ký k ế t

36

-t a i ? a r i ĩ i s p ii n n gom 20 đ iề u khoản "còng _:aân vưcng ạuỗc

0 am pu Cilia 3Ì1U’ l à mòt quổc g ia đpc lậ p Quy en nan của Tương

quốc Jampuciaia cung c h i 'oan cciế tr ê n lĩn h vực n g o ạ i g ia o và

t à i chanh về quân sự, Cam ụuchia có quâu ctội r iê n g dề duy t r i

t r â t tư an n in a , phòng th ủ b iê n g ió á De bao đảm có h iê u qủa phòng th ủ của L iê n iiiê p pháp, quân đ ộ i của L iê n h iê p Pháp sẽ đóng tr ẻ n lã n h th ổ của Vương quỗc O am pucìiia Gampuchia cũng

th ố n g n h ấ t v ó i Pháp vè m ôt liô i n g h i v ó i các chinh, phủ 7 iê t Nam Va Lao ( tiiâ n P iiắ p) đề đề ra những q u i định, về l o i ích

chung (1 3 9 , 4 7 -5 0 ).

N g o à i bảa H iê p đ in ti, Pháp và Gam puchia còn ký môt 30

aác th ỏ a ước l i ê u quan t ó i các vấn đề quân sự , tư pháp, văn

h ó a, kin h , t ễ - t à i c h í nia Trong "T h ỏ a ưó’c bồ xu n g li ê u quan

đen các Van đề quân sụ'" cổ n ó i rõ : Dầ đóng góp aổ ‘niêu qủa

vào v iệ c phòng th ủ của L iê n iiiê p P háp, quân đ ô i của L iê n íri êp

Pháp đưọ’C đóng quân và ho at đpng trên lãnh, thồ Gampuciaia.

Ngay tro n g t h ò i g ia n hòa b in h , m ô t ủ y bau tkurcmg tr ư c của Ban

tìiam muu quân đ ô i bLai nưó'c đưo*c thành lâ p đ e ctmầiỉ b i kế laoach

piiòrig th ủ chung và hơp tá c quân 3U’ h.aỉ bên T rong t h ò i k y

c h iế n tra n h , to à n bô các phương t iê n píaòng th ủ ào quâc d ô i Cam puchia và quân đ ộ i L iê n h iê p Pháp lâ p r a 3© cùng đ\ro'c 3ư dung Đầ t&o đ iề u k iê n th u â n l o i cho sư o h ổ i 'acyp tr o n g k h i xảy ra c h iế n d ấ u , v iê c thành, lậ p quân đ ộ i quổc g ia Campuclaia cũng sẽ đồng t h ò i vóá v iê c tra i3 g b ị vũ k h í , k h í t à i của Pliáp như quân à p i của L iê n à iê p Pháp ( 189 ,5 6 - 5 7 )

ò° V iêt ĩĩam, từ sau ngày chính, phủ bù n h ỉn Nguyen 7 ăn Thinh, b ị đồ , ttiư c dân Pháp tìm m oi cách, đề dàn xế p , l ô i ké o ,

du do bọn p hẰn đ p n g , cổ dựng lê n m ôt cliín ìa phủ bù n h ln ta y

37

-3£± 7e ọ h ía bpn priảr! lông 3Ũag ráo r i =t '/ậ2 đông, tranh, thủ

x in Ph.áp nhiả cao MÔt 30 quyền l ơ i

Ngày 6 /1 2 / 1947, Bảo D ạ i va B ô -la găp nhau t a i vin h Ha• * *• • • »

L o ng Sau cuôc gập n à y , 3ao Đ a i đã có những cuôc g£p m ặt vóà Nguyen Văn X uân, Ngô s ìn t i D iêm , Trần 7 ân Iiý (10 5 & ) Ngày

20 / 5 / 19 48, Pháp đưa Nguyen Văn Xuân ra làm th ủ tư ổ u g chính,

phủ bù n h lũ đổng ổ’ Ha N ộ i ĩỉg u ye n Văn ^u ân chuần b i đ ề ký k ế t• •

v ó i ph.áp v iê c x in cho V iê t Nam g ia nhập k k ổ i L iê n h iê p Pháp Ngày 5 /6 / 1948, tr u ớ c sư chứng k iế n củ a 3ảo 3 a i, B ô - la và

Nguyen 7 ân Xuân đã ký môt ban tu y ê n bổ chung "c ô n g nhân nần

tiiư c h iê n nền th o n g n h ấ t v à g ia nhập vào k h o i L iê n h iê p Pỉoắp1’ Báo Ngày M ơ i r a t ạ i Ha N ô i ngày 7 /6 /1 9 4 8 đã đăng danh sách, nhân v iê n chính, phủ lâm th.cn và h a i đạo •** ♦ 3ắc lệ n h , * nêu rõ sư•

cần t h i ế t ph.ai thành lậ p chích, phủ T ru n g ương lâm th ò à đề

thxrc h iệ n SJT th o n g n h ấ t b a pỉaầa V ỉê t Nam và đề đ iề u đ ĩn h v<ỹ± Pháp sắc lê n h th.ứ h.ai đ ịn h , rõ hê th ỗ n g tỗ ch-ức chính phủ và hành, chinh

Ngày 8 /3 /1 9 4 9 , "H iê p ước 3 - ly - d ê đưo*c ký krết g iữ a Tỗng tho ng Ph-áp Q - r i- ô n và Bảo Đ a i t a i P a r i* Theo bản bãêp ư ớ c,

?h.áp công nhân Y iê t Nam đôc lâ p nỉiưng về n g o a i g ia o V ỉề t Ham

c tii đươc đ ặ t đ ạ i d iê n ở T h á i L a n , Trung Hoa (T ư ởng G iổ i Thach.),

Ấa Đô và tò a thánh V a - ti- c ă n g , ỏ 0 các nưóxỉ khác "v ấ n đề bảo vê các quyền l o i của V ie t Nam sẽ do các p h a i bô n g o a i g ia o Pháp

đảm nhiêm", về quân 3ự, V ỉê t Nam có quân đ ô i r i ề n g , do các 31

quan n g ư ò i V ỉê t c h i huy nhưng do Pháp huấn lu y ê n và tr ư c t iế p

d iề u k h i en Quân đ ộ i L iê n h iê p Pháp đưo’c đ ó ng quân, tự do đ i

l a i tr ê n lãnh, th ồ V iề t Nam Trong t h ờ i b lu h , m ộ t ủ y ’ban n g h iê n• • •

38

-cứu sè lu’G’c t lia n a lâ p ìề soán mò t crru.’o’Eg tr in h , phòng th ủ và

công tá c rro n g t i i d c k iế n , u y ban ló 3e thành, bp th.am mưu

chung cho h a i nưó’c về k in h tễ t à i chính., đòng bac Đông Dưoug chung CÌIO T iệ t Nam (c ả Lao và ơ a m p u ciiia ) sẽ pnu th u ô c vào• • • đồng Plarăng củ a Pỉaáp Tư ban pháp đưo’c tự do k ia h doanh, ỏ’ V ie t Nam V iê t Nam p iiả i b ồ i th ư ờ n g m o i t à i 3an ch.0 tư bản Pỉaáp b i

t ia iê t h a i do c h iế n tra n h về văn ìiỗ a , V iê t Nam có quyền tự d.0

tồ chức các trưcrag t i ề u hoe, tru n g 'aoG va Cao đki]g niiu’Dg tr o n g

các trư ờ n g đều p h ả i day t iế n g pháp ( l3 3 a )

Ngày 3 0 /1 2 /1 9 4 9 » Pháp k ý iiiê p đ in h, " tr a o t r ả l ạ i chủ

quyền" cho Bao Đ ạ i và 3au đó t iễ n h.ành các bưó'c chuyền g ia o

m ôt số CO’ quan (c h ư 3Ỏ’ Gông a n , sỏ’ la o đp ug, t r a i g ia m )c h o chính, phủ bù n h ìn ta y s a i Tuy v ậ y , Pháp cỗ tỉm cẩch kéo d à i

t h ò i g ia n vầ g iữ lẫ y quyền l o i ỏ’ các CO’ quan, công sỗ’ mà theo iiiê p đ ịa b p h ả i bàn g ia o cho chính, phủ Bảo Đ a i.

Ngày 2 8 /1 /1 9 5 0 r cỊUổc h ô i Ph.áp đã th ả o lu ậ n và bàn c ã i

s ô i n ồ i về v iê c d u y ê t y các bần th ỏ a h iê p Pháp - V iê t Nam,

Plaáp - C am puchia, Pháp - L a o "S au k h i bỏ p h iế u bầng cách, gio*

ta y , các ban th ỗ a h iê p đã đu?0’c chấp tìauận bằng 401 p h iế u th n â n

v ó i 19 3 p h iế u n g h ic h " (l3 4 "b ).

TÙ’ dầu th á n g 2 đến đầu th á n g 3 /1 95 0 các nước M ỹ, Anh.,

ứ c , B Ì, Luých xăm b u a , Hy L a p , Ý , G iổoc đa n i , Hon đu r á t ,

'Thái L a n, Tây Ban Nha, L iê n bang lí am P h i, TÒa th.ánh La M ã công nhân các Chính, phủ 3ảo Đ a i cùng Lao và ơ a m p u ciiia

lĩg à y 1 7 /6 /1 9 5 0 , Ph.áp t r i ê u tâ p đ a i b i Bu của 3 c h í n il phủ

bù n iiìa sang P a r i họp "H ô i n g h i v i l o i ích Đông D ương" Ngày

3 /7 /1 9 5 0 , Quổo ìiô i Pháp ctauầo y q u y ế t d ịrh thành, lâ p Bô các

39