BÀI 8: CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG (SINH HỌC 8)

- Nêu được cấu tạo, thành phần, tính chất của xương.- Giải thích được một số hiện tượng phát triển của cơ thể.. Cấu tạo của xương dài  Đầu xương tạo thành từ mô xương xốp bên trong, bên

Xương có cấu tạo và tính chất gì?

BÀI 8: CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG

- Nêu được cấu tạo, thành phần, tính chất của xương.

- Giải thích được một số hiện tượng phát triển của cơ thể.

MỤC TIÊU

Bài 8: CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG

I CẤU TẠO CỦA XƯƠNG

1 Cấu tạo của xương dài

Xương đòn

Xương cánh tay

Xương cẳng tay Xương đùi

Xương bàn chân

Xương dài có chiều dài lớn hơn chiều ngang

Mỗi xương dài đều gồm 3 phần: thân và 2 đầu

Thân Đầu trên

Đầu dưới

Mô xương cứng

Mô xương xốp

Nan xương

Hình 8-2: Cấu tạo đầu xương dài

1 Cấu tạo của xương dài

 Đầu xương tạo thành từ mô xương xốp bên trong, bên ngoài là lớp sụn trong đó:

o Sụn bọc đầu xương giúp giảm ma sát trong khớp xương

o Mô xương xốp gồm các nan xương giúp phân tán lực tác động và tạo ô chứa tủy đỏ

o Các đầu xương tham gia vào việc tạo ra các khớp

Hình 8-1: Cấu tạo xương dài (xương

đùi)

1 Cấu tạo của xương dài

 Thân xương là phần ống tạo thành từ chất cứng bên trog rỗng gồm

o Màng xương giúp xương to ra

o Mô xương cứng đảm bảo tính vững chắc của xương

o Khoang xương chứa tủy đỏ ở trẻ em và sinh hồng cầu ; chứa tủy vàng ở người lớn 

Ngoài 2 thành phần trên, trên xương dài có các mấu là vị trí kết nối của các cơ Giữa đầu các xương

và các mấu thường có 1 khe Trong giai đoạn cơ thể đang phát triển

Thí nghiệm

Bước 1: Dùng 1 đoạn xương đùi để ngang giữa 2 khe bàn, treo vật nặng dần để theo dõi khả năng chịu lực của xương

Bước 2: So sánh khả năng chịu lực của xương trong các thí nghiệm.

Xương có thể chịu lực cao, khó gãy và cứng, chắc.

- Cấu tạo hình ống giúp xương nhẹ và vững chắc

- Nan xương xếp vòng cung có tác dụng phân tán lực, làm tăng khả năng chịu lực.

Trụ cầu Mỹ Lợi

Cửa hình vòm

 Xương ngắn có chiều dài và chiều ngang không khác nhau

Ví dụ: xương gót chân, cổ chân, cổ tay, các đốt sống…

2 Cấu tạo xương ngắn và xương dẹt

Xương dẹt tạo thành hộp sọ, xương chậu, xương bả vai

Xương chậu

2 Cấu tạo xương ngắn và xương dẹt

Xương ngắn và xương dẹt đều có cấu tạo gồm:

• Mô xương cứng bên ngoài

• Mô xương xốp bên trong

 Chức năng chứa tủy đỏ

• Ngoài ra còn có các xương chứa không khí gồm có xương trán, xương hàm, thân xương bướm

Hình 8-5: Vai trò của sụn tăng trưởng trong sự dài

ra của xương

Mô tả thí nghiệm chứng minh vai trò của sụn tăng trưởng :

- Dùng đinh platin đóng vào vị trí A, B, C, D ở xương đùi một con bê

- B và C ở phía trong sụn tăng trưởng

- A và D ở phía ngoài sụn tăng trưởng của hai đầu xương

- Sau vài tháng được kết quả như hình vẽ

II SỰ TO RA VÀ DAI RA CỦA XƯƠNG

THÍ NGHIỆM

Xương dài ra

Màng xương giúp xương to ra

- Xương dài ra do sự phân chia tế bào ở lớp sụn tăng trưởng

II SỰ TO RA VÀ DAI RA CỦA XƯƠNG

KẾT LUẬN

Phim chụp sụn tăng trưởng ở xương trẻ em

Ở tuổi dậy thì các tế bào của sụn tăng trưởng phân chia rất nhanh nên đây là lứa tuổi có sự thay đổi nhanh

về chiều cao

Ăn uống hợp lí

Bộ khung xương phát triển tốt, khỏe mạnh.

Thể dục thể thao

Phát triển chiều cao tối ưu

Nam : 1,64 m Nữ : 1,53 m Cứ 10 năm tăng 1cm

Thí nghiệm1: Lấy một xương đùi ếch trưởng thành.

Bước 1: Uốn thử xương

Bước 2: Ngâmtrong cốc đựng dung dịch axit clohidric 10% Sau 10-15 phút lấy ra ,thử uống cong xem xương cứng hay mềm ?

III THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG

Trước khi ngâm axit Sau khi ngâm axit

Độ cứng

Khả năng bị uốn cong

Giải thích

Thí nghiệm Đặc điểm

Bước 1: Đốt đoạn xương đến khi xương không cháy nữa, để nguội phần xương cháy.

Bước 2: Dùng búa đập nhẹ

Quan sát.

Trước khi đốt Sau khi đốt

Màu sắc

Độ giòn

Giải thích

Trong thành phần của xương có các chất khoáng (chủ yếu là canxi) Khi đốt trên lửa thì các chất khoáng này bị giảm lượng canxi nên xương trở nên xốp hơn  khi bóp nhẹ xương bị vỡ ra.

Thí nghiệm Đặc điểm

III THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG

• Xương gồm 2 thành phần: chất (cốt giao) và muối khoáng.

• Xương có tính mềm dẻo và bền chắc.

Bài 8: CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG

Độ bền chắc của xương  người trưởng thành có thể gấp 30 lần so với loại  gạch  tốt

Xương được cấu tạo từ 2 chất chính: một loại chất hữu cơ gọi là cốt giao và một số chất

vô cơ là các muối can-xi Chất khoáng làm cho xương bền chắc, cốt giao đảm bảo tính

• Xương người già dòn dễ gãy và các tế bào xương không còn khả năng phân chia vì thế xương người già

khi bị gãy sẽ lâu lành hơn trẻ em

• Xương trẻ em các tế bào còn khả năng phân chia nên nhanh chóng hình thành các tế bào xương mới vì thế

dễ tạo ra các tật ở chỗ bị gãy nếu ta băng bó không cẩn thận

Bài 8: CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG

I Cấu tạo của xương

1 Cấu tạo và chức năng của xương dài

•Đầu xương

• Sụn bọc đầu xương giúp giảm ma sát trong khớp xương

• Mô xương xốp giúp phân tán lực tác động và tạo ô chứa tủy đỏ

•Thân xương

• Màng xương giúp xương to ra

• Mô xương cứng đảm bảo tính vững chắc của xương

• Khoang xương chứa tủy đỏ ở trẻ em và tủy vàng ở người lớn 

2 Cấu tạo xương ngắn và xương dẹt

•Mô xương cứng bên ngoài

•Mô xương xốp bên trong chứa tủy đỏ

II Sự to ra và dài ra của xương

•Xương to ra nhờ sự phân chia của các tế bào màng xương

•Xương dài ra nhờ sự phân chia của  các tế bào sụn tăng trưởng

III Thành phần hóa học và tính chất của xương

•Xương gồm 2 thành phần: cốt giao và muối khoáng

•Xương có tính mềm dẻo và bền chắc

- Do oxy cung cấp cho quá trình hoạt động của cơ bắp bị thiếu là chủ yếu

- Ngoài ra, cũng có thể do thiếu muối ăn hay rối loạn các chất điện giải gây ra

- Đặc biệt, trong quá trình hoạt động nhiều gây ra mồ hôi dẫn đến thiếu hụt canxi, hạ kali.

Tại sao khi bơi bị chuột rút?

- Khi nhỏ cha mẹ kiêng cữ cho bé quá nhiều hoặc ít, không cho bé tắm nắng, ăn bột quá sớm, ăn với số lượng nhiều gây cản trở đến việc hấp thu canxi.

- Thường xảy ra đối với bé đẻ non, sinh đôi, bé không bú mẹ và những bé sinh vào mùa đông.

- Chế độ ăn uống thiếu canxi, phốt pho, vitamin và khoáng chất, bé thường bị tiêu chảy hay mắc các bệnh về tiêu hóa làm giảm khả năng hấp thụ vitamin D3.

- Do di truyền

Tại sao nói còi xương có ở người còi cọc và cả người bụ bẫm?

  Giải thích tại sao xương động vật được hầm (đun sôi lâu) thì bở?

Bài làm:

 Khi hầm xương bò, lợn chất cốt giao bị phân hủy

Vì vậy, nước hầm xương thường sánh và ngọt, phần xương còn lại là chất vô cơ (không còn cốt giao) nên bở.