Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh lào cai

Công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong những năm qua đã đạt đượcnhiều thành tựu đáng kể, tuy nhiên cũng còn nhiều nội dung tồn tại hạn chế vànhững vấn

HOÀNG THỊ THUẬN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU VÀ TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH

THÁI NGUYÊN - NĂM 2020

HOÀNG THỊ THUẬN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU VÀ TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÀO CAI

Ngành: Quản trị kinh doanh

Mã số: 8.34.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ THỊ BẮC

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, chưacông bố tại bất cứ nơi nào Mọi số liệu sử dụng trong luận văn này là những thôngtin xác thực

Tôi xin chịu mọi trách nhiệm về lời cam đoan của mình

Thái Nguyên, ngày 25 tháng 3 năm 2020

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Thuận

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài: “Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ

cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai”, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ, động

viên của nhiều cá nhân và tập thể Tôi xin được bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc nhất tới tất cảcác cá nhân và tập thể đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Nhà trường, Phòng Đào tạo - Bộphận Sau Đại học, các khoa, phòng của Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinhdoanh - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quátrình học tập và hoàn thành luận văn này

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu của các nhà khoahọc, các thầy, cô giáo trong Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đạihọc Thái Nguyên

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của giáo viên hướng dẫnPGS.TS Đỗ Thị Bắc

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi còn được sự giúp đỡ và cộng tác của cácđồng nghiệp tại địa điểm nghiên cứu, Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Ban Lãnhđạo, cán bộ, viên chức Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai đã giúp đỡ và tạo điều kiện chotôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọiđiều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thànhluận văn này

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đối với mọi sự giúp đỡ quý báu đó

Ngày 25 tháng 03 năm 2020

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Thuận

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ viii

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa, đóng góp mới của luận văn 3

5 Bố cục của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU VÀ TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI 5 1.1 Cơ sở lý luận về công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH 5

1.1.1 Khái niệm, bản chất của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH 5

1.1.2 Vai trò và nguyên tắc của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH 7

1.1.3 Nội dung của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH 9

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH 16

1.2 Kinh nghiệm của một số địa phương về công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH 22

1.2.1 Kinh nghiệm của Nghệ An 22

1.2.2 Kinh nghiệm của Bắc Kạn 23

1.2.3 Bài học kinh nghiệm rút ra từ công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH 25

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26 2.1 Câu hỏi nghiên cứu 26

2.2 Phương pháp nghiên cứu 26

2.2.1 Chọn địa điểm nghiên cứu 26

2.2.2 Thu thập số liệu 27

2.2.3 Phương pháp tổng hợp thông tin 30

2.2.4 Phương pháp phân tích 31

2.2.5 Các chỉ tiêu phân tích 31

Chương 3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU VÀ TRỢ CẤP BHXH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÀO CAI 33 3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu tỉnh Lào Cai 33

3.1.1 Điều kiện tự nhiên tỉnh Lào Cai 33

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội tỉnh Lào Cai 33

3.2 Tình hình cơ bản của BHXH Lào Cai 35

3.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của BHXH tỉnh Lào Cai 35

3.2.2 Chức năng, nhiệm vụ của BHXH Tỉnh Lào Cai 36

3.2.3 Tổ chức bộ máy của BHXH tỉnh Lào Cai 36

3.3 Thực trạng công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai 39

3.3.1 Các chế độ lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai 39

3.3.3 Công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai .51

3.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai 77

3.4.1 Yếu tố chủ quan 77

3.4.2 Yếu tố khách quan 82

3.5 Đánh giá chung về công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa

bàn tỉnh Lào Cai 85

3.5.1 Những mặt đạt được công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH trên

địa bàn tỉnh Lào Cai 85 3.5.2 Những mặt còn hạn chế công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH

trên địa bàn tỉnh Lào Cai 86 3.5.3 Nguyên nhân 88

Chương 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG

HƯU VÀ TRỢ CẤP BHXH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÀO CAI 90

4.1 Các quan điểm, định hướng, mục tiêu hoàn thiện công tác chi trả

lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai 90

4.1.1 Quan điểm hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

trên địa bàn tỉnh Lào Cai 90 4.1.2 Định hướng hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp

BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai 90 4.1.3 Mục tiêu hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

trên địa bàn tỉnh Lào Cai 91

4.2 Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp

BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai 91

4.2.1 Cải cách quy trình chi trả theo hướng tinh giản các bước trung

gian, khắc phục sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các bộ phận nghiệp vụ.

Hoàn thiện phương thức chi trả tiền mặt hiện đại, mục tiêu là đáp ứng tốt

nhất yêu cầu của người hưởng lương hưu về thời gian nhận tiền vào bất

kỳ ngày nào trong tháng, địa điểm nhận tiền thuận tiện nhất đối với nơi cư

trú của người hưởng 91 4.2.2 Tăng cường công tác quản lý đối tượng hưởng chế độ BHXH, đặc

biệt là quản lý người hưởng lương hưu qua tài khoản ATM và người

hưởng ủy quyền cho người khác nhận lương hưu 92 4.2.3 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong các khâu chi trả

lương hưu - trợ cấp BHXH; công tác kiểm tra, giám sát chi trả phải được

coi là nhiệm vụ thường xuyên của cơ quan BHXH 93 4.2.4 Đầu tư cơ sở vật chất tại các điểm chi trả và hoàn thiện cơ sở dữ

liệu, ứng dụng triệt để các tiện ích công nghệ thông tin làm cơ sở cho việc

hiện đại hóa phương thức chi trả bằng tiền mặt 93

4.2.5 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đặc biệt là nhân lực tại các vị

trí liên quan đến công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH 94

4.3 Kiến nghị 95

4.3.1 Kiến nghị đối với BHXH Việt Nam 95

4.3.2 Kiến nghị đối với BHXH tỉnh Lào Cai 96

KẾT LUẬN 97

PHỤ LỤC 101

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

7 TNLĐ - BNN Tai nạn lao động - Bệnh nghề nghiệp

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng người và các địa điểm điều tra 29

Bảng 2.2 Thang đo của bảng hỏi 30

Bảng 3.1 Số người, số tiền chi lương hưu tại tỉnh Lào Cai năm 2017 - 2019

40Bảng 3.2 Số người hưởng hưu viên chức, hưu quân đội trên địa bàn tỉnh

Lào Cai năm 2017 - 2019 41

Bảng 3.3 Số người hưởng và số tiền chi trợ cấp 1 lần, trợ cấp khu vực tại

tỉnh Lào Cai năm 2017 - 2019 42

Bảng 3.4: Số người hưởng và số tiền chi chế độ hưu trí tự nguyện tại tỉnh

Lào Cai năm 2017 - 2019 43

Bảng 3.5 Số người và số tiền chi trợ cấp MSLĐ, trợ cấp Quyết định số

613/QĐ-TTg, trợ cấp Quyết định số 91/QĐ-TTg tại tỉnh Lào Cainăm 2017 - 2019 44

Bảng 3.6 Số người hưởng và số tiền chi trợ cấp thất nghiệp tại tỉnh Lào

Cai năm 2017 - 2019 45

Bảng 3.7 Số người hưởng và số tiền chi chế độ TNLĐ - BNN hàng tháng

tại tỉnh Lào Cai năm 2017 - 2019 45

Bảng 3.8 Số người hưởng và số tiền chi trợ cấp tuất hàng tháng tại tỉnh

Lào Cai năm 2017 - 2019 46

Bảng 3.9 Số người hưởng, số tiền chi trợ cấp tuất 1 lần và mai táng phí tại

tỉnh Lào Cai năm 2017 - 2019 47

Bảng 3.10 Số người hưởng trợ cấp BHXH 1 lần tại tỉnh Lào Cai năm

2017 - 2019 48

Bảng 3.11: Số lượng hồ sơ giải quyết hưởng chế độ hưu trí - trợ cấp BHXH

hàng tháng tại tỉnh Lào Cai năm 2017 - 2019 49

Bảng 3.12: Dự toán chi lương hưu - trợ cấp BHXH tại địa bàn tỉnh Lào Cai

năm 2017 - 2019 53

Bảng 3.13: Chênh lệch số dự toán và số thực hiện chi lương hưu - trợ cấp

BHXH tại tỉnh Lào Cai năm 2017 - 2019 54

Bảng 3.14: Số người nhận lương hưu qua tài khản ATM trên địa bàn tỉnh

Lào Cai năm 2019 59

Bảng 3.15 Tổng hợp ý kiến điều tra về phương thức chi trả lương hưu - trợ

cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai 61

Bảng 3.16: Số chi trả bình quân hàng tháng trên địa bàn tỉnh Lào Cai năm

Bảng 3.20: Tổng hợp kết quả công tác thanh tra, kiểm tra chi trả lương hưu

-trợ cấp BHXH tại BHXH tỉnh Lào Cai năm 2017- 2019 73Bảng 3.21 Tổng hợp ý kiến điều tra về công tác quyết toán và kiểm tra,

giám sát chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH74

Bảng 3.22 Tổng hợp ý kiến điều tra đối với các nội dung liên quan đến

công tác chi trả và hoạt động của cơ quan BHXH 75

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ

Hình 1.1 Quy trình tổ chức chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH 13Hình 3.1 Mô hình tổ chức bộ máy BHXH tỉnh Lào Cai 37

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách BHXH là chính sách lớn của mỗi quốc gia, thể hiện trình độ vănminh, sức mạnh kinh tế, khả năng tổ chức và quản lý của Quốc gia đó Thực hiện tốtchính sách BHXH là động lực to lớn phát huy tiềm năng sáng tạo của NLĐ trongquá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước BHXH là sự bảo đảm bù đắp hoặcthay thế một phần thu nhập cho NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập từ nghềnghiệp do bị suy giảm hoặc mất khả năng lao động, thông qua việc hình thành và sửdụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồnthu hợp pháp khác, nhằm góp phần đảm bảo an toàn kinh tế cho NLĐ và gia đình

họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội

Trong hệ thống các chế độ BHXH, chế độ lương hưu và trợ cấp BHXHhàng tháng là các chế độ bảo hiểm dài hạn, bảo hiểm tuổi già dành cho nhữngngười không còn tham gia quan hệ lao động Được hưởng trợ cấp khi về hưu,hoặc khi không may gặp tai nạn, rủi ro là một trong những mục đích, động lực cơbản để NLĐ tham gia quan hệ BHXH và nó có ảnh hưởng đến nhiều mặt của đờisống xã hội

Công tác chi trả các chế độ BHXH có thể coi là một khâu trọng yếutrong việc thực hiện thanh toán các chế độ BHXH Chi trả các chế độ BHXHnếu được thực hiện tốt sẽ gián tiếp tạo đà cho việc triển khai thành công chínhsách BHXH Hiện nay trên địa bàn tỉnh Lào Cai, mỗi năm có 28.074 ngườihưởng lương hưu - trợ cấp BHXH với tổng số tiền chi trả là trên 1.130 tỷ đồng

Để làm tốt công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH trên địa bàn đòi hỏi phải

có sự thống nhất, phối hợp của tất cả các bộ phận nghiệp vụ trong ngànhBHXH và các cơ quan, đơn vị liên quan trong tỉnh Công tác chi trả lương hưu

- trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong những năm qua đã đạt đượcnhiều thành tựu đáng kể, tuy nhiên cũng còn nhiều nội dung tồn tại hạn chế vànhững vấn đề bất cập như: Công tác quản lý người hưởng chế độ BHXH cònchưa thực sự chặt chẽ; nội hàm của công tác chi trả còn nhiều nội dung phảixem xét, phối hợp điều chỉnh cho phù hợp thực tế, đặc biệt là công tác chi trả

lương hưu và trợ cấp BHXH cơ bản còn thực hiện theo phương pháp thủ công

là chi trả trực tiếp bằng tiền mặt, người hưởng phải đi lĩnh lương đúng vào01ngày ấn định duy nhất trong tháng, người hưởng phải xếp hàng nhiều giờ đểchờ đến lượt nhận tiền, điều này dẫn đến sự không hài lòng, thậm trí dẫn đến sựbức xúc từ phía người hưởng Đồng thời đây cũng là phương thức chi trả đãquá lạc hậu so với sự phát triển của xã hội trong thời đại công nghiệp 4.0;phương thức chi trả này gây hao phí nhiều thời gian, công sức của cả ngườihưởng lẫn người chi trả, đồng thời cũng đòi hỏi phải trang bị đầy đủ các thiết bịphục vụ cho công tác chi trả, các cơ sở vật chất, các điều kiện đảm bảo an toàntiền mặt Điều đó đòi hỏi phải có sự thay đổi, cải cách từng bước để đưa côngtác chi trả BHXH trở nên hiện đại, chuyên nghiệp hơn hướng đến sự hài lòngcao của người hưởng chế độ BHXH Đặc biệt với xu hướng hiện đại hóa ngànhBHXH là dần chuyển đổi mọi hoạt động thủ công của ngành sang tự động hóadựa trên các ứng dụng CNTT hiện đại, phù hợp với thời đại công nghệ 4.0.Vìvậy, việc nghiên cứu đánh giá thực trạng, cũng như những tồn tại, hạn chế củacông tác chi trả BHXH để từ đó đề ra các giải pháp hiệu quả nhằm hiện đại hóacông tác chi trả có ý nghĩa rất quan trọng giúp cho BHXH tỉnh Lào Cai hoànthành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao Xuất phát từ lý do đó tôi chọn đề

tài “Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn

tỉnh Lào Cai” để làm luận văn thạc sĩ của mình.

2 Mục tiêu nghiên cứu

* Mục tiêu chung

Đề tài nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác chi trả lương hưu và trợ cấpBHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hiệnđại hóa công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai

- Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả lương hưu và trợ cấpBHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai.

- Đề xuất giải pháp để hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấpBHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấpBHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Khách thể nghiên cứu là: Người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH; nhânviên làm công tác chi trả và cán bộ viên chức, người quản lý liên quan đến công tácchi trả lương hưu - trợ cấp BHXH

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Nghiên cứu công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH trên địabàn tỉnh Lào Cai

Về không gian: Trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Về thời gian: Năm 2017- 2019, giải pháp đến năm 2022

4 Ý nghĩa, đóng góp mới của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học khá toàn diện và có hệ thốngtheo thời gian, không gian Luận văn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn giúp BHXHtỉnh Lào Cai nhìn nhận, đánh giá một các đầy đủ, khách quan về công tác chi trảlương hưu và trợ cấp BHXH trong các năm qua Dựa trên nghiên cứu thực trạnghoạt động, các thành tích đã đạt được và các điểm còn tồn tại, hạn chế, Luận vănđưa ra những giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện tự nhiên, xã hội địa phương đểcải cách, hoàn thiện công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH trên địa bàn, hướngđến mục tiêu hiện đại hóa ngành BHXH trong các năm tới

Việc hoàn thiện công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH theo hướnghiện đại sẽ nâng cao chất lượng của công tác chi trả trên địa bàn, giúp BHXHtỉnh Lào Cai hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, từ đó đảm bảo an toàn nguồnquỹ BHXH và thực hiện tốt hơn mục tiêu an sinh xã hội của Đảng và Nhà nướctrên địa bàn

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung củaluận văn gồm 4 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác chi trả lương hưu và trợ

cấp BHXH

Chương 2 Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 Thực trạng công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Chương 4 Giải pháp hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp

BHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU

VÀ TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 Cơ sở lý luận về công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

1.1.1 Khái niệm, bản chất của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

1.1.1.1 Khái niệm BHXH, khái niệm về công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

Tại Việt Nam, chính sách BHXH bắt đầu thực hiện từ năm 1961 tới nay vàthực tế từ năm 1995 mới phát triển đầy đủ, phù hợp hơn với kinh tế thị trường vàthông lệ quốc tế Cho đến nay chính sách BHXH đã được xây dựng và hoàn thiệntrên cơ sở tổng kết thực tiễn để phát triển lĩnh vực BHXH thực sự trở thành mộtđộng lực đối với sự phát triển bền vững của đất nước và thể hiện được tính nhânvăn, bản chất tốt đẹp của các chế độ BHXH

Theo từ điển bách khoa Việt Nam BHXH là sự thay thế hoặc bù đắp mộtphần thu nhập cho NLĐ khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau, thai sản,TNLĐ - BNN, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất dựa trên cơ sở một quỹ tài chính

do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và có sự bảo hộ của nhà nước theopháp luật nhằm đảm bảo bảo an toàn đời sống cho NLĐ và gia đình họ, đồng thờigóp phần đảm bảo an toàn xã hội

Theo Luật BHXH năm 2014: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp mộtphần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tainạn lao động - bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ

sở đóng vào quỹ BHXH Các chế độ BHXH bao gồm: Chế độ ốm đau, chế độ thaisản, chế độ hưu trí, chế độ TNLĐ - BNN, chế độ tử tuất, trợ cấp thất nghiệp, hỗtrợ tìm việc làm, hỗ trợ học nghề

Chế độ hưu trí và trợ cấp BHXH dài hạn được hiểu là chế độ BHXH đảmbảo thu nhập cho người hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ laođộng nữa Hưu trí là tên gọi chỉ chung cho những người đã nghỉ hưu theo chế độ vàđược hưởng lương hưu Hưu trí thường là người già, người có thâm niên trong công

tác nhất định (ngoại trừ một số trường hợp nhà nước cho nghỉ mất sức do đã thựchiện các công việc nặng nhọc, độc hại…)

Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, được hìnhthành từ đóng góp bằng tiền của NLĐ, người SDLĐ và có sự hỗ trợ của Nhà nướcnhằm mục đích chi trả các chế độ BHXH Quỹ BHXH được giao cho cơ quanBHXH thu, quản lý và thực hiện chi trả các chế độ BHXH theo quy định của LuậtBHXH BHXH là cơ quan là do Nhà nước thành lập và tổ chức thực hiện từ trungương đến địa phương

Chi BHXH là các hoạt động có tổ chức của cơ quan BHXH theo quy địnhcủa pháp luật để chi tiền từ quỹ BHXH đến tay đối tượng thụ hưởng khi họ có đủđiều kiện để hưởng chế độ theo quy định về pháp luật BHXH, với mục tiêu chiđúng đối tượng, chi đủ số lượng và đúng thời gian quy định

Chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH là việc cơ quan BHXH khi sử dụng sốtiền thuộc quỹ BHXH chi trả cho người đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí và các chế

độ BHXH dài hạn như trợ cấp mất sức, trợ cấp TNLĐ - BNN, trợ cấp thất nghiệp, trợcấp tuất… Mức hưởng, thời gian hưởng lương hưu và mức trợ cấp BHXH phụ thuộcvào thời gian tham gia, mức đóng BHXH của người hưởng Hiện nay việc chi trảBHXH do cơ quan BHXH tổ chức và thực hiện theo hình thức: Chi trả trực tiếp chongười hưởng và chi trả thông qua đại diện chi trả là hệ thống bưu điện

1.1.1.2 Bản chất của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

Về thời gian đóng phí BHXH người tham gia phải đóng trong một thời giankhá dài, ít nhất đủ 20 năm Về tuổi đời, khi NLĐ đã hết tuổi lao động theo quy địnhcủa Luật lao động thì NLĐ sẽ đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí Khi đã đủ các điềukiện hưởng chế độ hưu trí, NLĐ kết thúc quá trình làm việc của mình để nghỉ ở nhà

và hưởng lương hưu do cơ quan BHXH tính toán, chi trả hàng tháng thay cho mứcthu nhập từ lao động của họ trước đó Thời gian hưởng hưu trí được tính từ thờiđiểm đủ điều kiện nghỉ hưu theo luật định cho tới khi chết hoặc ra nước ngoài định

cư Quá trình hưởng này dài ngắn bao nhiêu tùy thuộc vào tuổi thọ của từng người.Ngay cả khi người hưởng lương hưu chết, thân nhân của người hưu trí vẫn đượcnhận một khoản trợ cấp nhất định để lo mai táng

Dưới góc độ pháp lý, chế độ bảo hiểm hưu trí là tổng hợp các quy phạm phápluật quy định về các điều kiện và mức trợ cấp cho những người tham gia BHXH,khi đã hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động.

Dưới góc độ an sinh xã hội: Hưu trí là một chế độ nằm ngoài quá trình laođộng, cho nên để được hưởng chế độ hưu trí khi về hưu thì NLĐ phải tham giađóng phí BHXH trong quá trình lao động của mình Trong suốt quá trình lao động,

số tiền NLĐ đóng góp vào quỹ bảo hiểm hưu trí dùng để chi trả lương hưu cho thế

hệ trước Như vậy có sự kế thừa giữa các thế hệ lao động trong việc hình thành quỹbảo hiểm hưu trí, qua đó thể hiện nguyên tắc lấy số đông bù số ít của bảo hiểm

Đối với NLĐ: Tiền lương hưu mà họ nhận được là kết quả tích lũy trong suốtquá trình làm việc thông qua việc đóng vào quỹ BHXH Khi NLĐ tham gia vàoquan hệ lao động, cùng với việc bỏ ra sức lực, trí tuệ để tạo ra của cải vật chất, NLĐcũng phải bỏ ra một phần đóng góp vào quỹ BHXH trong đó có quỹ hưu trí để đượchưởng hưu khi đã kết thúc quá trình lao động

1.1.2 Vai trò và nguyên tắc của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

1.1.2.1.Vai trò của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

Để thấy rõ vai trò của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH, trước hết cầnhiểu rõ vai trò của chính sách BHXH đối với đời sồng NLĐ, doanh nghiệp và xã hội

Với việc hàng tháng NLĐ đóng một khoản tiền nhất định vào quỹ BHXH,NLĐ đã tiết kiệm cho bản thân mình ngay trong quá trình làm việc để đảm bảo cuộcsống khi nghỉ hưu, giảm bớt phần nào gánh nặng cho người thân, gia đình và xã hội.Thực hiện tốt chế độ hưu trí, góp phần ổn định cuộc sống của NLĐ khi hết tuổilao động hoặc không còn khả năng lao động

BHXH góp phần ổn định và nâng cao chất lượng lao động, bảo đảm sự bìnhđẳng về vị thế xã hội của NLĐ trong các thành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy sảnxuất phát triển BHXH là một công cụ đắc lực của Nhà nước, góp phần vào việcphân phối lại thu nhập quốc dân một cách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân

cư, đồng thời giảm chi cho ngân sách nhà nước, bảo đảm an sinh xã hội bền vững

Để đảm bảo lợi ích cho NLĐ khi họ hết tuổi lao động và giúp họ có nguồn thunhập thường xuyên, ổn định, nhà nước đã thực hiện chế độ BHXH hưu trí Trong hệ

thống BHXH, bảo hiểm hưu trí là chế độ dành cho NLĐ không còn tham gia quan hệlao động nữa Vì thế bảo hiểm hưu trí rất quan trọng và cần thiết, không thể thiếuđược bởi bất cứ NLĐ nào cũng sẽ đến lúc già yếu, hết tuổi lao động nhưng vẫn cónhu cầu đảm bảo cuộc sống và lương hưu sẽ là nguồn thu nhập chính của họ trong lúcnày Được hưởng lương khi về hưu là một trong những mục đích, động lực cơ bản đểNLĐ tham gia quan hệ BHXH.

Chi trả các chế độ BHXH là chi trả trợ cấp cho những rủi ro con ngườikhông mong muốn nhất Do đó việc chi trả các chế độ BHXH có tác dụng góp phầnđảm bảo cuộc sống cho người lao động, có vai trò tích cực đối với NLĐ cũng như đốivới xã hội NLĐ khi tham gia BHXH được hưởng các chế độ BHXH sẽ gắn bó tintưởng vào Nhà nước hơn Mặt khác nó góp phần kích thích những NLĐ sáng tạo hơntrong công việc, nâng cao năng suất cá nhân và hiệu quả kinh tế Đồng thời góp phần

ổn định xã hội gắn bó con người với nhau thúc đẩy xã hội ngày càng phát triển

Chế độ hưu trí - trợ cấp BHXH là một trong các chế độ của chính sáchBHXH trong đó quy định rõ về đối tượng hưởng, điều kiện hưởng, mức hưởng, thờigian hưởng Công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH có thể coi là khâu cuốicùng của việc thực hiện chế độ BHXH đối với người lao động

Thực hiện tốt công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH sẽ đáp ứng quyền lợi,nhu cầu xuyên suốt của NLĐ khi tham gia BHXH; góp phần đảm bảo hệ số an toàncao về đời sống cho NLĐ khi nghỉ hưu và đảm bảo cho chính sách BHXH đượcthực hiện đầy đủ trong thực tế cuộc sống Mục đích cuối cùng khi xác lập các chế

độ BHXH là chi trả trợ cấp cho người tham gia trong những trường hợp nhất định

Như vậy, chính sách BHXH nói chung và chế độ hưu trí - trợ cấp BHXH nóiriêng có vai trò hết sức quan trọng đối với NLĐ, với quá trình sản xuất tạo ra củacải vật chất cho nên kinh tế và đối với an sinh xã hội của đất nước Công tác chi trảlương hưu - trợ cấp BHXH chính là hoạt động cuối cùng trong tổng thể các hoạtđộng triển khai chính sách BHXH trong thực tế cuộc sống

Thực tế cho thấy ở các nước thực hiện tốt chính sách chế độ đối với ngườinghỉ hưu đã tạo ra một cơ sở xã hội bền vững Ngược lại ở những nước chưa thựchiện tốt chính sách đối với người nghỉ hưu, NLĐ luôn phải đối mặt với những khó

khăn khi phải nghỉ việc do hết tuổi lao động mà không có những đảm bảo cho cuộcsống phía trước Điều này dẫn đến nguy cơ mất ổn định về chính trị và ảnh hưởngnghiêm trọng đến khả năng phát triển của nền kinh tế.

1.1.2.2 Nguyên tắc của công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH

Để thực hiện chi BHXH một cách có hiệu quả cần đạt được mục tiêu chiđúng, chi đủ, chi an toàn và chi kịp thời đến tận tay đối tượng hưởng Cần có hoạtđộng quản lý chi một cách có tổ chức theo đúng quy định của pháp luật

Thứ nhất: Đảm bảo chi đúng đối tượng.

Đây là nguyên tắc cơ bản đầu tiên và cũng là quan trọng nhất trong công tácchi trả các chế độ ngắn hạn Bởi vì chi đúng đối tượng không những đảm bảo quyềnlợi cho người được hưởng mà còn giúp nguồn quỹ BHXH được đảm bảo, hệ thốngBHXH được củng cố Vì vậy, để đảm bảo tốt nguyên tắc này cần làm tốt công tácxét duyệt hồ sơ hưởng các chế độ, phải có đủ hồ sơ theo quy định và có xác nhậnđóng đủ BHXH mới được thanh toán hưởng trợ cấp BHXH

Thứ hai: Đảm bảo chi đầy đủ, kịp thời.

Nguyên tắc này đảm bảo cho khoản tiền trợ cấp đến tay đối tượng đượchưởng kịp thời và đầy đủ Để làm tốt điều đó cần quản lý và sử dụng nguồn kinhphí chi trả đúng mục đích, đồng thời cải tiến phương thức quản lý, tạo điều kiệnthuận lợi để chi trả các chế độ được thuận lợi và nhanh chóng

Thứ ba: Đảm bảo an toàn tiền mặt.

Công tác chi trả các chế độ BHXH gắn liền với việc quản lý tiền mặt, phải cótiền mặt để chi trả cho người hưởng Vậy nên cần tránh các hiện tượng mất mát, thấtthoát, thiếu hụt tiền khi chi trả… Do đó để đảm bảo an toàn về tiền mặt là mộtnguyên tắc quan trọng khi tiến hành chi trả các chế độ BHXH

Thứ tư: Phải tuân thủ các chế độ kế toán và nguyên tắc thống kê theo quy

định của Nhà nước nói chung và theo quy định của ngành BHXH nói riêng

Thứ năm: Thực hiện quản lý chi theo phân cấp, theo đó cơ quan BHXH cấp

trên sẽ có nhiệm vụ hướng dẫn, kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện chi trả BHXHcủa cơ quan BHXH cấp dưới Ngược lại, cơ quan BHXH cấp dưới có trách nhiệm

tổ chức chi trả trợ cấp và báo cáo lên cơ quan BHXH cấp trên theo quy định

1.1.3 Nội dung của công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

Chi trả BHXH là các hoạt động có tổ chức, theo quy định của pháp luật đểthực hiện công tác chi trả các chế độ Các hoạt động đó được thực hiện bằng hệthống pháp luật của nhà nước và bằng các biện pháp hành chính, tổ chức, kinh tếcủa các cơ quan chức năng nhằm đạt được mục tiêu chi đúng đối tượng, chi đủ sốlượng và đảm bảo đến tận tay đối tượng thụ hưởng đúng thời gian quy định

Công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH gồm các nội dung: Lập dự toán, kếhoạch chi trả, chấp hành dự toán, quyết toán và thanh tra, kiểm tra công tác chi trả

1.1.3.1 Lập dự toán, kế hoạch chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH:

Dự toán là dự tính giá trị thực hiện trên cơ sở tính toán theo các chuẩn mựcnhất định Lập dự toán chi tài chính trong mỗi cơ quan, đơn vị là khâu mở đườngquan trọng mang ý nghĩa quyết định đến toán bộ quá trình quản lý tài chính trong tổchức Do đó lập dự toán có vai trò quan trọng trong hoạt động tổ chức của một đơn

vị, nó là cơ sở dẫn dắt và cũng là tiêu chí để đánh giá hiệu quả việc thực hiện dựtoán của đơn vị sau này Dự toán chi BHXH là việc các cơ quan BHXH dựa trêncăn cứ thực tế về số người hưởng lương hưu - trợ cấp BHXH trên địa bàn quản lý

để tính toán nguồn kinh phí cần thiết để thực hiện công tác chi trả cho thời giantương lai gần Dự toán chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH là cơ sở, căn cứ về nguồntài chính để cơ quan BHXH thực hiện công tác này.

Dự toán chi BHXH được xây dựng phải sát với nhu cầu chi ở từng địaphương, đảm bảo đủ nguồn kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho người đượchưởng, tránh tồn đọng quá lớn Dự toán chi BHXH phải phản ánh đầy đủ nộidung theo từng khoản mục, loại đối tượng, mức hưởng, nguồn kinh phí và cácquỹ thành phần

Xây dựng kế hoạch chi hằng năm của BHXH các cấp căn cứ vào:

+ Đối tượng đang hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH

+ Dự báo tăng, giảm đối tượng hưởng BHXH trong năm đối với từng loạiđối tượng cụ thể

+ Dự báo tăng kinh phí chi trả BHXH do Nhà nước điều chỉnh tăng tiền

lương cơ sở hoặc thay đổi chính sách tiền lương cho người hưởng trợ cấp BHXH.

Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh chi vượt kế hoạch, BHXH cấp dướiphải báo cáo, giải trình với BHXH cấp trên để xem xét, cấp bổ sung kinh phí, đảmbảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng

Dự toán chi các chế độ BHXH được lập theo hai nguồn kinh phí (Ngân sáchnhà nước và Quỹ BHXH) để chủ động được nguồn kinh phí để tiến hành chi trảhàng tháng cho người hưởng Hàng năm cơ quan BHXH huyện xác định số ngườihưởng lương hưu - trợ cấp BHXH trên địa bàn để lập dự toán kinh phí chi trả gửiBHXH tỉnh, BHXH tỉnh tổng hợp dự toán toàn tỉnh gửi BHXH Việt Nam

Sau khi dự toán được phê duyệt, BHXH Việt Nam chuyển kinh phí về tàikhoản BHXH tỉnh, sau đó BHXH tỉnh chuyển tiền cho BHXH huyện và đại lý chitrả theo kế hoạch chi trả hàng tháng

Kế hoạch là một tập hợp những hoạt động, công việc được sắp xếp theo trình

tự nhất định để đạt được mục tiêu đã đề ra Lập kế hoạch là chức năng rất quan trọngđối với mỗi nhà quản lý bởi vì nó gắn liền với việc lựa chọn mục tiêu và chương trìnhhành động trong tương lai, giúp nhà quản lý xác định được các chức năng khác cònlại nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu đề ra Lập kế hoạch chi trả lương hưu - trợcấp BHXH là hoạt động đầu tiên trong các hoạt động của quản lý công tác chi trả.Lập kế hoạch giúp cho công tác chi trả được thực hiện một cách chủ động với cácnguồn lực được chuẩn bị sẵn nhằm đạt được một cách tốt nhất các mục tiêu đã đặt ratheo đúng các nguyên tắc của công tác chi trả và thiết lập nên những tiêu chuẩn thuậntiện cho công tác kiểm tra Các nội dung của kế hoạch chi trả bao gồm:

Mục tiêu, yêu cầu của chi trả: Chi trả đúng người hưởng, đúng thời gian,đúng số tiền và nâng cao mức hài lòng của người hưởng

Nội dung của kế hoạch: Cần xác định cụ thể số lượng người hưởng, số tiềnchi trả, địa điểm chi trả, thời gian bắt đầu, thời gian kết thúc và quyết toán chi trả,nhân lực, trang thiết bị phụ vụ cho chi trả theo từng tháng trong năm đối với từngphương thức chi trả

Phương thức chi trả: Chi trả trực tiếp tiền mặt hoặc chi trả qua tài khoản ATM

1.1.3.2 Chấp hành dự toán

Thực hiện dự toán là khâu tiếp theo khâu lập dự toán, trong quá trình thựchiện dự toán các cơ quan, đơn vị tuyệt đối chấp hành dự toán đã được duyệt Cáckhoản chi trên thực tế phải được căn cứ và dựa trên các văn bản quy định pháp luật

về chi trong hoạt động của mỗi cơ quan đơn vị

Chấp hành dự toán chi trả lương hưu - trợ cấp là việc tổ chức thực hiện chitrả theo kế hoạch, dự toán đã xây dựng hàng năm và được BHXH Việt Nam phêduyệt Thực hiện dự toán chi BHXH là việc cơ quan BHXH địa phương biến cácchỉ tiêu ghi trong dự toán từ khả năng, dự kiến sẽ chi thành hiện thực Thực hiện dựtoán chi trả bao gồm các nội dung: Tổ chức quản lý việc chi trả các chế độ BHXHcho người hưởng và quản lý người hưởng các chế độ BHXH

Quản lý việc chi trả các chế độ BHXH, cụ thể là chi lương hưu và trợ cấpBHXH là quản lý nguồn kinh phí chi trả, quản lý việc tổ chức thực hiện quy trình,phương thức chi trả đã xây dựng theo quy định của BHXH Việt Nam

Quản lý người hưởng là việc theo dõi số lượng người hưởng hàng tháng, sốngười hưởng tăng do chuyển đến, tăng do nghỉ mới, số người hưởng giảm dochuyển đi, do chết

Phương thức chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

Theo quy định của BHXH Việt Nam, cơ quan BHXH hiện đang thực hiện chitrả lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng thông qua hệ thống bưu điện Ngườihưởng lương hưu - trợ cấp BHXH có thể nhận chế độ lương hưu - trợ cấp BHXHqua 01 trong 02 phương thức chi trả phù hợp với điều kiện, môi trường, thói quensinh hoạt của mình là nhận tiền mặt trực tiếp tại các điểm chi hoặc người hưởngnhận lương hưu qua tài khoản ATM

Quy trình chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH qua hệ thống bưu điện được thực hiện như sau:

Cơ quan BHXH tỉnh ký Hợp đồng quản lý người hưởng và chi trả lương hưu

- trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh với Bưu điện tỉnh để thực hiện công tác chi trảlương hưu, trợ cấp BHXH Quy trình chi trả được quy định như sau:

Hằng tháng, trước kỳ chi trả 4 ngày, BHXH tỉnh chuyển kinh phí, danh sách chitrả và các mẫu biểu liên quan đến công tác chi trả cho bưu điện tỉnh Bưu điện tỉnh căn

cứ trên danh sách chi trả phân chia theo địa giới hành chính, chuyển kinh phí và chứng từliên quan cho bưu điện huyện để thực hiện các bước chi trả cho người hưởng Bưu điện

huyện rút kinh phí và phân xuống các điểm chi trả tại các xã, phường theo lịch đã xâydựng cố định Các nhân viên chi trả tiến hành chi trả và thực hiện các biện pháp quản lýngười hưởng Kết thúc kỳ chi trả các điểm chi trả tổng hợp lại các số liệu về ngườihưởng đã nhận, chưa nhận lương hưu - trợ cấp BHXH cùng các hồ sơ liên quan nộp lạibưu điện huyện để tổng hợp quyết toán với cơ quan BHXH.

Hệ thống bưu điện có trách nhiệm chi trả đúng kỳ, đủ số, kịp thời cho ngườithụ hưởng và bảo đảm an toàn tiền mặt trong suốt quá trình chi trả Trong thời gianthực hiện hợp đồng chi trả, cơ quan BHXH có trách nhiệm cử cán bộ kiểm tra, giámsát việc chi trả

Quy trình luân chuyển kinh phí, hồ sơ chi trả và quyết toán giữa cơ quanBHXH và hệ thống bưu điện được thực hiện theo sơ đồ sau:

Hình 1.1 Quy trình tổ chức chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH

(Nguồn: BHXH Việt Nam) Quản lý người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH

số tiền đã chi, chưa chi và chứng

từ gửi lại Bưu điện huyện

BHXH huyện quyết toán chi trả với Bưu điện huyện và báo cáo

về BHXH tỉnh

BĐ huyện phân bổ kinh phí và danh sách chi trả cho các điểm chi trả ở xã, phường, thị trấn và quyết toán chi trả với BHXH huyện, báo cáo số liệu về

Về quản lý người hưởng, đó là việc quản lý, tiếp nhận các thông tin củangười hưởng chế độ BHXH hàng tháng chết, di chuyển hộ khẩu, xuất cảnh tráiphép, mất tích… nhưng người hưởng chưa thông báo cho cơ quan BHXH hoặc đạidiện chi trả Để nắm bắt kịp thời các thông tin này của người hưởng cơ quan BHXHhoặc đại diện chi trả phải thực hiện các biện pháp nắm bắt thông tin, theo dõi trựctiếp trong quá trình chi trả lương hưu hàng tháng và thực hiện ký hợp đồng quản lýngười hưởng trên địa bàn với Ủy ban nhân dân, Công an các xã, phường, thị trấn đểnhận được đầy đủ thông tin cư trú của người hưởng.

Quản lý tốt đối tượng hưởng là một trong những cơ sở, điều kiện nhằm đảmbảo cho công tác chi trả được chính xác, đúng quy định Quản lý đối tượng hưởngcác chế độ BHXH bao gồm các nội dung:

Theo dõi quản lý người tăng, giảm Người hưởng giảm do chuyển tỉnh, thànhphố, chết…Người hưởng tăng do hưởng mới, tỉnh khác chuyển đến…

Theo dõi người hưởng chuyển nơi lĩnh lương hưu - trợ cấp BHXH hàngtháng gồm: Chuyển tỉnh khác, chuyển trong tỉnh, chuyển hình thức nhận tiền

Thu hồi kịp thời các khoản tiền chi sai, chi vượt của những người hưởng dobáo giảm chậm theo quy định

Cung cấp các mẫu, biểu cho người hưởng khi có nhu cầu

Tuyên truyền, hướng dẫn người hưởng thực hiện đúng các quy định về quản

lý và chi trả các chế độ BHXH (Quyết định số 828/QĐ-BHXH, Quyết định số

166/QĐ-BHXH)

1.1.3.3 Công tác quyết toán chi lương hưu và trợ cấp BHXH

Quyết toán là việc kiểm tra, tập hợp lại toàn bộ khối lượng, giá trị, tính đúng đắn, hợp lý, hợp lệ, của toàn bộ nội dung công việc đã làm

Quyết toán chi các chế độ BHXH là công việc cuối cùng của chu trình quản

lý tài chính chi trả Đây là quá trình kiểm tra, tổng hợp số liệu về tình hình chấphành dự toán chi trong kỳ và là cơ sở để phân tích, đánh giá kết quả chấp hành dựtoán chi từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho các kỳ tiếp theo

Công tác quyết toán chi BHXH gồm việc cơ quan BHXH cấp dưới quyếttoán chi BHXH với cơ quan BHXH cấp trên và việc các đại diện chi trả quyết toánchi trả BHXH với cơ quan BHXH cùng cấp.

Quyết toán công tác chi BHXH của cơ quan BHXH cấp dưới với cơ quan BHXHcấp trên là việc cơ quan BHXH cấp dưới thực hiện tổng hợp các khoản kinh phí đã chi(bao gồm cả số cơ quan BHXH chi và đại diện chi trả chi), kinh phí chưa chi, kinh phíchi sai phải thu hồi, kinh phí còn tồn chuyển kỳ sau … với cơ quan BHXH cấp trên

Quyết toán công tác chi BHXH của đại diện chi trả với cơ quan BHXH làviệc đại diện chi trả sau khi tiếp nhận nguồn kinh phí và danh sách, hồ sơ chi trả từphía cơ quan BHXH, tiến hành chi trả cho người hưởng, kết thúc kỳ chi trả tiếnhành quyết toán lại nguồn kinh phí đã sử dụng, kinh phí còn tồn, tổng hợp danhsách người hưởng đã nhận và chưa nhận lương hưu - trợ cấp BHXH hàng tháng với

cơ quan BHXH theo thời gian quy định

Nội dung của công tác quyết toán chi trả BHXH bao gồm:

Quyết toán chi BHXH hàng tháng: Quyết toán theo số thực chi trả trongtháng vào 2 ngày làm việc tiếp theo sau ngày 25 hàng tháng

Thu hồi kinh phí chi sai BHXH: Khi có phát sinh thu hồi chi sai, bộ phận Kếtoán thực hiện phân tích rõ: Số thu hồi năm nay thì được giảm vào số đã chi tại đơn

vị, số thu hồi năm trước thì phải chuyển nộp toàn bộ về BHXH tỉnh Thuyết minh

cụ thể nội dung, nguyên nhân thu hồi chi sai

1.1.3.4 Công tác thanh tra, kiểm tra công tác chi trả

Thanh tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ việc làm của đơn vị, tổ chức đối vớicông việc, hoạt động nào đó so với các quy định

Kiểm tra là việc đo lường quá trình thực hiện kế hoạch trên thực tế, qua đóphát hiện những sai lệch nhằm đưa ra biện pháp điều chỉnh kịp thời để đảm bảorằng tổ chức sẽ thực hiện được các mục tiêu kế hoạch đề ra

Giám sát là sự theo dõi, quan sát mang tính chủ động thường xuyên đối vớihoạt động của các đối tượng chịu sự giám sát và sự tác động bằng các biện pháptích cực để buộc và hướng các hoạt động đó theo đúng các quy định

Thanh tra, kiểm tra, giám sát giúp các nhà quản lý đánh giá mức độ thực hiện

kế hoạch, tìm kiếm nguyên nhân và biện pháp khắc phục để hoàn thành các mụctiêu đã đề ra

Thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác chi trả BHXH là hết sức cần thiết nhằmđảm bảo cho các bên tham gia thực hiện chi trả đúng trách nhiệm của mình đồng thờiđảm bảo quyền lợi hợp pháp của người hưởng và tránh tình trạng trục lợi quỹ

Hoạt động chi BHXH là khâu cuối cùng trong việc triển khai thực hiện chế

độ chính sách BHXH, vì vậy trong quá trình tổ chức, thực hiện chi trả các chế độBHXH cho người hưởng cần phải đảm bảo nguyên tắc của công tác chi trả theo quyđịnh của pháp luật BHXH, công tác thanh tra, kiểm tra là để đảm bảo được nội dungnày Thanh tra, kiểm tra nhằm đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chi trả, và kịpthời phát hiện những sai sót để khắc phục, điều chỉnh một cách kịp thời Công tácthanh tra, kiểm tra được thực hiện định kỳ theo kế hoạch hoặc đột xuất khi phát hiệncác dấu hiệu vi phạm, hoặc do các bộ phận nghiệp vụ đề nghị Nội dung kiểm tra,kiểm soát thực hiện chi BHXH gồm có:

- Kiểm tra việc giải quyết, thanh toán, chi các chế độ BHXH cho người thụhưởng Quá trình này liên quan trực tiếp đến người được thụ hưởng, đến cơ quanBHXH và đại lý chi trả các chế độ BHXH

- Kiểm tra việc quản lý đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH thườngxuyên, tình hình biến động tăng giảm đối tượng

- Kiểm tra việc chấp hành công tác quyết toán, công tác kế toán - thống kê

- BHXH cấp trên có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, giám sát quá trìnhthực hiện chi trả và quản lý người hưởng của cơ quan BHXH cấp dưới, các đại diện

chi trả (Quyết định số 828/QĐ-BHXH, Quyết định số 166/QĐ-BHXH).

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH

Đối với công tác quản lý tài chính BHXH việc xem xét các yếu tố tác độngcủa môi trường tới hoạt động của đối tượng quản lý là rất cần thiết Các tác độngcủa môi trường có thể mang đến những thách thức cũng như những cơ hội chochính bản thân các hoạt động tài chính của BHXH Muốn quản lý tốt, cần nắm rõnhững yếu tố tác động để đưa ra những quyết định hợp lý và có lợi nhất Các tácđộng của môi trường thường được chia làm hai loại là tác động của môi trường

ngoài hệ thống và tác động từ môi trường trong hệ thống hay nói cách khác là cáctác động từ yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan.

Tác động từ yếu tố khách quan tới chính sách BHXH bao gồm các ảnhhưởng từ môi trường kinh tế- chính trị- xã hội, khả năng quản lý của Nhà nước đốivới tình hình thực hiện, chấp hành luật pháp ở địa phương Môi trường kinh tế nhưGDP, thu nhập bình quân đầu người, giá cả, tình hình phát triển kinh tế, mức sốngtối thiểu, các dịch vụ công cộng của địa phương Đây là các yếu tố tác động tớithu chi, cân đối quỹ BHXH tại mỗi địa phương

Những tác động từ yếu tố chủ quan như ý thức tự giác của các đối tượngtham gia vào quan hệ BHXH là cơ quan BHXH, NLĐ và chủ SDLĐ Yếu tố về sự

am hiểu chính sách pháp luật về BHXH của các bên tham gia, quá trình triển khaithực hiện chính sách pháp luật về BHXH, công tác quản lý nhà nước và trình độ củacác cán bộ trong ngành BHXH, điều kiện làm việc, trang thiết bị phục vụ công tác cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai chính sách BHXH tại mỗi địa phương

Riêng đối với công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH, các yếu tố kháchquan tác động đến việc thực hiện chính sách BHXH trên địa bàn cũng có những ảnhhưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến công tác chi trả Các yếu tố chủ quan tác động trựctiếp đến công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH phải kể đến chính là các hoạtđộng của cơ quan BHXH và đại diện chi trả Cụ thể đó là: Công tác chỉ đạo, điềuhành của cơ quan BHXH; công tác phối hợp tổ chức, triển khai các hoạt động chi trả;việc ứng dụng công nghệ thông tin trong chi trả; công tác quản lý người hưởng vànhân sự trực tiếp làm công tác chi trả…

1.1.4.1 Yếu tố chủ quan

* Công tác chỉ đạo điều hành

Để công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH được thực hiện một cáchthống nhất, đồng bộ và đúng quy định của pháp luật cần có sự chỉ đạo điều hànhthông suốt trong hệ thống cơ quan BHXH cũng như đối với đại diện chi trả Có thểnói công tác chỉ đạo điều hành là yếu tố mang tính chất quyết định đối với chấtlượng của công tác chi trả, bởi nó có tác động trực tiếp, tức thì đối với các hoạtđộng chi trả Sự quan tâm, chủ động trong chỉ đạo điều hành của Ban lãnh đạo cơ

quan BHXH sẽ kịp thời tháo gỡ được các khó khăn, vướng mắc trong công tác chitrả, đồng thời cũng đáp ứng nhanh được các nhu cầu về nguồn lực vật chất, trangthiết bị và nhân lực cần thiết cho công tác chi trả.

Công tác chỉ đạo điều hành được thực hiện trên cơ sở các quy định của phápluật về chi trả các chế độ BHXH, việc chỉ đạo điều hành được thực hiện thông quacác mệnh lệnh trực tiếp hoặc thông qua các văn bản điều hành, các hợp đồng cung

ứng dịch vụ chi trả - quản lý người hưởng.

Thực hiện tốt công tác chỉ đạo điều hành sẽ giúp cho việc quản lý tài chính,quản lý đối tượng chi trả một cách chính xác, tránh được tình trạng thất thoát nguồnkinh phí phí, trục lợi quỹ BHXH, chi trả sai đối tượng, sai mục đích…

* Công tác phối hợp giữa cơ quan BHXH và hệ thống bưu điện

Hiện nay theo chỉ đạo thống nhất của BHXH Việt Nam, công tác chi trả lươnghưu - trợ cấp BHXH được thực hiện thông qua đại diện chi trả là hệ thống bưu điệntại các địa phương Cơ quan BHXH các tỉnh thực hiện ký kết hợp đồng cung ứngdịch vụ chi trả với hệ thống bưu điện trên địa bàn Theo hợp đồng bưu điện cáchuyện, thành phố có trách nhiệm thực hiện công tác chi trả lương hưu - trợ cấpBHXH đến tận tay người hưởng, đồng thời thực hiện tốt công tác quản lý ngườihưởng trên địa bàn Với vai trò là các bên cung ứng dịch vụ và sử dụng dịch vụ chobên thứ 3 hưởng thụ (đó là người hưởng lương hưu - trợ cấp BHXH) đòi hỏi hai bênthực hiện hợp đồng phải có sự phối kết hợp thống nhất, hiệu quả để cùng tổ chứccông tác chi trả theo đúng các quy định của pháp luật về BHXH với chất lượng phục

vụ tốt nhất

* Công nghệ thông tin và chất lượng nguồn nhân lực

Trong những năm qua BHXH Việt Nam đã ưu tiên nhiều nguồn lực đầu tư,phát triển ứng dụng CNTT vào mọi hoạt động quản lý, nghiệp vụ của ngành Hệthống CNTT của BHXH đã được triển khai từ Trung ương đến địa phương trong tất

cả các lĩnh vực nghiệp vụ, trong đó có nghiệp vụ tiếp nhận, giải quyết hồ sơ hưởngcác chế độ và chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH Việc ứng dụng CNTT trong cáchoạt động chi trả sẽ giúp cho công tác chi trả được thực hiện một cách nhanh, gọn,

tuyệt đối chính xác và tránh được các nguy cơ rủi do về tiền mặt Với các ứng dụng

từ CNTT, phương thức chi trả, cách thức quản lý người hưởng cũng dần chuyển đổi

từ phương pháp thủ công, truyền thống vốn mất nhiều thời gian, công sức và chi phísang phương thức hiện đại, thuận tiện và tiết kiệm các nguồn lực

Theo yêu cầu của Quyết định 856/QĐ-TTg ngày 10/7/2019 của Thủ tưởngChính Phủ phê duyệt đề án “ Đổi mới xắp xếp tổ chức bộ máy BHXH Việt Namtheo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu quả, hiệu lực” Tổ chức bộ máy ngành BHXHđang được cơ cấu lại theo hướng nâng cao năng lực quản lý, khả năng thực thi công

vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức BHXH và phát triển nguồn nhân lựctiếp cận với công nghệ thông tin hiện đại Các vị trí việc làm trong hoạt động chi trả

là khâu kiểm duyệt đầu ra đối với một lượng kinh phí lớn hàng năm, do vậy luônđòi hỏi phải có sự lựa chọn nhân sự một cách cẩn trọng về cả trình độ chuyên môn

và đạo đức công vụ Chất lượng nhân lực tại các vị trí quản lý hoạt động chi trả có

sự ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của công tác chi trả, tính chính xác của cáckhoản chi và sự minh bạch, kịp thời trong giải quyết chế độ BHXH cho người

hưởng (Quyết định 856/QĐ-TTg ngày 10/7/2019).

1.1.4.2 Yếu tố khách quan

* Môi trường kinh tế chính trị - xã hội

Tình hình kinh tế xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu của quỹ BHXH.Khi kinh tế xã hội phát triển tốt, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hiệu quả sẽ chủđộng được nguồn tài chính để trích nộp tiền BHXH cho người lao động Bên cạnh

đó khi kinh tế xã hội phát triển, quy mô sản xuất được mở rộng tạo thêm nhiều việclàm, thu hút nhiều lao động tham gia vào các quá trình sản xuất, mức thu nhập củaNLĐ cũng tăng lên Như vậy người tham gia BHXH, mức nộp BHXH tăng lên, qua

đó nguồn thu hình thành quỹ BHXH cũng tăng lên Đây là điều kiện tiên quyết đểđảm bảo các chế độ BHXH được thực hiện kịp thời

Điều kiện kinh tế xã hội là yếu tố có tác động tổng hợp nhất đến việc xâydựng tất cả các chế độ trong hệ thống, thậm chí nó tác động đến việc quyết định sốlượng chế độ và nội dung cụ thế của từng chế độ Bởi: Nếu điều kiện kinh tế xã hội

không cho phép thì quốc gia đó không có đầy đủ điều kiện cần và đủ để thực hiệncác chế độ BHXH; nó ảnh hưởng trực tiếp đến mức đóng góp, mức thụ hưởng trongtừng chế độ; ảnh hưởng đến việc đầu tư phát triển quỹ BHXH

Hệ thống BHXH gắn liền với tình hình kinh tế xã hội của đất nước, khi nềnkinh tế phát triển đến một trình độ nhất định thì BHXH sẽ được hình thành và pháttriển Như vậy có nghĩa là việc tổ chức thực hiện chính sách BHXH, cũng như cácquy định chi tiết trong từng chế độ BHXH trong đó có chế độ hưu trí cần phải căn

cứ vào tình hình kinh tế, xã hội của đất nước

* Hệ thống pháp luật về BHXH

Bao giờ hệ thống chế độ BHXH cũng được cụ thể hóa bởi luật pháp.BHXH cũng như các văn bản dưới luật lại có liên quan đến một loạt các bộ luậtkhác của quốc gia như: Luật lao động, Luật công chức, Luật sỹ quan quân đội

và công an nhân dân, Luật doanh nghiệp Chính vì vậy mà tính chất pháp luật

ở đây buộc phải đồng bộ

BHXH là chính sách trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội của quốc gia, đốitượng hướng đến là người dân trong tuổi lao động thực hiện trách nhiệm về BHXH chobản thân mình Khi hết tuổi lao động hoặc không may bị ốm đau, TNLĐ - BNN thìhưởng quyền lợi về BHXH Việc chi trả các chế độ BHXH có tương xứng với trình độphát triển của nền kinh tế, xã hội của đất nước, đáp ứng được nhu cầu, mong muốn củaNLĐ hay không phụ thuộc vào các quy định của chính sách pháp luật về BHXH TạiViệt Nam chính sách BHXH đã được quy định thành Luật BHXH, việc triển khai Luậtvào trong cuộc sống đã được cụ thể hóa bằng các văn bản dưới Luật Luật và các vănbản dưới luật đều được triển khai thực hiện đồng bộ, có đánh giá, bổ sung, sửa đổi chophù hợp với thực tế cuộc sống và tình hình phát triển kinh tế xã hội cũng như quá trìnhphát triển của thị trường lao động Nhờ có các lộ trình đánh giá, bổ sung Luật BHXH

đã dần được hoàn thiện phù hợp với thực tế cuộc sống, các chế độ BHXH đã hướngđến NLĐ và đảm bảo mức sống cơ bản cho người thụ hưởng chế độ

* Quản lý nhà nước về BHXH

Quản lý BHXH chung nhất, được hiểu là sự tác động của chủ thể quản lý vàođối tượng và khách thể quản lý trong các hoạt động của BHXH, nhằm đạt được mục

tiêu đề ra với những nguyên tắc và phương pháp quản lý phù hợp với hệ thống quản

lý chung của nền kinh tế Nói đến quản lý BHXH là nói đến phương thức quản lýBHXH và các cơ quan chức năng có nhiệm vụ quản lý BHXH (bao gồm quản lýNhà nước về BHXH và quản lý hoạt động sự nghiệp BHXH) Tại Việt Nam, Chínhphủ thống nhất quản lý nhà nước về BHXH, Bộ Lao động thương binh xã hội chịutrách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về BHXH; các bộ ngànhliên quan, UBND các cấp thực hiện quản lý nhà nước theo phân cấp của Chính phủ;quản lý hoạt động sự nghiệp BHXH do hệ thống cơ quan BHXH thực hiện

Các nội dung quản lý nhà nước về BHXH bao gồm: Xây dựng và tổ chứcthực hiện chiến lược, chế độ, chính sách BHXH; ban hành và tổ chức thực hiện vănbản quy phạm pháp luật về BHXH; tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, phápluật về BHXH; thực hiện công tác thống kê, thông tin về BHXH; tổ chức bộ máythực hiện BHXH; đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực làm công tác BHXH; thanhtra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử

Về quản lý đối tượng: Trong hoạt động BHXH có hai nhóm đối tượng lànhóm đối tượng tham gia BHXH và nhóm đối tượng thụ hưởng BHXH Nhóm đốitượng tham gia BHXH bao gồm các doanh nghiệp và người lao động Khi tham giaBHXH, doanh nghiệp và NLĐ đều phải đóng phí BHXH Vì vậy, để đảm bảo nguồnthu cho quỹ BHXH, các cơ quan BHXH phải nắm chắc được số lượng các đơn vịtham gia BHXH, những biến động trên địa bàn Đồng thời cũng phải có được nhữngthông tin đầy đủ về NLĐ để xác định được nguồn thu và dự báo được các khoản chitrong tương lai

Về thực hiện thanh tra, kiểm tra: Thanh tra, kiểm tra là một trong những nộidung quan trọng của công tác chi BHXH Hoạt động BHXH là việc thực hiện chế

độ chính sách pháp luật của Nhà nước, vì vậy trong quá trình tổ chức, điều hànhhoạt động BHXH cần phải đảm bảo nguyên tắc kiểm tra, nhằm đánh giá và nắm bắtđược kết quả thực hiện nghiệp vụ, mặt khác kịp thời phát hiện những sai sót để khắcphục sửa chữa Định kỳ hoặc đột xuất, cơ quan BHXH và các cơ quan chức năngkhác của Nhà nước thực hiện kiểm tra các vấn đề chi BHXH nhằm phát hiện nhữngtình trạng gian lận trong quá trình chi, góp phần đảm bảo an toàn cho nguồn quỹ.Đồng thời, đảm bảo cho việc thực hiện hoạt động chi BHXH theo đúng pháp luật,đảm bảo quyền lợi cho người thụ hưởng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

* Các yếu tố về nhân khẩu học

Độ tuổi của con người luôn luôn có giới hạn theo đúng quy luật của tự nhiên.Mặc dù xu hướng hiện nay tuổi thọ của con người đã ngày càng tăng lên nhưng độtuổi còn có thể làm việc bình thường trong những điều kiện bình thường có thể tănglên nhưng với tốc độ chậm hơn Chính vì vậy đây là cơ sở quan trọng nhất liên quanđến rất nhiều chế độ BHXH trong hệ thống

Giới tính: Đây là yếu tố tự nhiên liên quan đến rất nhiều chính sách kinh tế

-xã hội của mỗi nước trong đó có BHXH Các chế độ BHXH của nước ta hiện nay

có rất nhiều nội dung đặc thù riêng cho từng giới tính

Tuổi thọ bình quân và giới tính là yếu tố tác động lớn đến các chế độ BHXH.Giới tính cũng quyết định các chế độ BHXH được hưởng của NLĐ trong quá trìnhlàm việc, tuổi thọ của giới tính khác nhau cũng khác nhau Tuổi thọ tăng là biểuhiện của trình độ phát triển kinh tế - xã hội, song dân số già cũng là gánh nặng choquỹ BHXH Trong khi tuổi quy định nghỉ hưu của NLĐ thấp, cứ đóng đủ 20 năm là

đủ điều kiện về hưu, điều này sẽ làm giảm tiền đóng BHXH, trong khi tuổi thọ tănglại làm tăng thời gian chi trả, tăng mức tiền lương chi trả cho người lao động

1.2 Kinh nghiệm của một số địa phương về công tác chi lương hưu và trợ cấp BHXH

1.2.1 Kinh nghiệm của Nghệ An

Theo chỉ đạo của BHXH Việt Nam, BHXH tỉnh Nghệ an đã phối hợp với hệthống bưu điện thực hiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH trong nhiều nămqua Mỗi năm Bưu điện tỉnh Nghệ An đã thực hiện chi trả cho trên 160 ngàn người vớitổng số tiền trên 8.256 tỷ đồng với 2 phương thức là chi trả trực tiếp bằng tiền mặt vàchi trả qua tài khoản ATM.

Trong thời gian đầu thực hiện chi trả, BHXH tỉnh Nghệ An cũng gặp phảinhững khó khăn nhất định như: Các điểm chi trả dần chuyển sang các địa điểm mớitại các điểm văn hóa xã, có những nơi cách xa điểm chi trả cũ trước đây, gây khókhăn cho người hưởng trong việc đi tìm điểm chi trả mới, đặc biệt đối với người caotuổi Nhân viên chi trả của bưu điện do chưa nhớ được mặt người hưởng nênthường xuyên phải kiểm tra giấy tờ tùy thân, dẫn đến thời gian chờ đợi tại các bànchi trả kéo dài, khiến người hưởng có tâm lý khó chịu, bức xúc và dẫn đến những ýkiến không đồng thuận từ phía người hưởng lương hưu trên địa bàn

Trước những khó khăn trên, BHXH tỉnh đã chủ động phối hợp với Bưu điệntỉnh Nghệ An, cho cán bộ làm công tác chi trả trước đây hỗ trợ tại các điểm có khókhăn Đồng thời tổ chức tốt công tác tuyên truyền, quảng bá trên các phương tiệntruyền thông về chủ chương chuyển giao công tác chi trả từ cơ quan BHXH sang hệthống bưu điện; gặp gỡ trực tiếp để giải đáp cụ thể các thắc mắc của người hưởng

để họ hiểu về những tiện ích của phương pháp ủy thác chi trả này Sau một thời gianhai ngành cũng bắt tay thực hiện, các điểm chi trả cũng được bố trí phù hợp, côngtác chi trả mới đã đi vào ổn định, người dân đã đồng tình ủng hộ

Đến nay, sau 5 năm thực hiện công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXHhàng tháng qua hệ thống bưu điện tỉnh Nghệ An đã trở nên chuyên nghiệp, an toàn

và nhận được sự tin tưởng của hưởng và sự đồng thuận của các cơ quan chínhquyền địa phương

Để đạt được kết quả như trên BHXH tỉnh Nghệ An đã từng bước phối hợpvới hệ thống bưu điện xây dựng quy trình chi trả phù hợp, lựa chọn các phươngthức chi trả hiệu quả, chủ động các nguồn kinh phí cho chi trả, xây dựng đủ cơ sở

dữ liệu người hưởng, mức hưởng để phục vụ kịp thời cho công tác chi trả

((http://www.nghean.bhxh.gov.vn) BHXH tỉnh Nghệ An)

1.2.2 Kinh nghiệm của Bắc Kạn

Sau khi triển khai thí điểm việc chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH qua hệthống bưu điện tại 08 tỉnh thành phố trên địa bàn cả nước Năm 2014, BHXH tỉnhBắc Kạn đã dần triển khai công tác chi trả qua hệ thống bưu điện Do là đơn vị thựchiện sau khi đã có sự đánh giá, rút kinh nghiệm tại các địa phương khác, nên cùngvới hệ thống văn bản hướng dẫn đồng bộ từ cơ quan BHXH, bưu điện cấp trên và

sự chủ động phối hợp của 2 ngành đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác chi trả.Hàng năm, hệ thống bưu điện đã thực hiện chi trả cho trên 4 ngàn người hưởng vớitổng số tiền chi trả trên 205,8 tỷ đồng

Bên cạnh những thuận lợi, công tác chi trả của tỉnh Bắc Kạn cũng gặpnhững khó khăn nhất định: Các điểm chi trả của bưu điện chưa bao phủ khắp được100% các xã, phường, thị trấn, một số lượng người hưởng vẫn phải di chuyển 1quãng đường xa để lĩnh lương; số lượng người hưởng ủy quyền cho người kháclĩnh thay nhận hộ nhiều Điều này khiến cho công tác quản lý người hưởng đối vớibưu điện khó khăn hơn, mặt khác do thói quen của người đồng bào dân tộc khôngkhai tử ngay khi chết, khiến cho bưu điện chậm nắm bắt được các thông tin vềngười hưởng giảm và dẫn tới việc chi thừa cho người hưởng, khi phát hiện thìcũng rất khó khăn trong công tác thu hồi, đặc biệt đối với trường hợp số tiền phảithu hồi cao tiền trợ cấp mai táng phí

Công tác quyết toán chi trả giữa bưu điện và cơ quan BHXH cũng gặpnhiều khó khăn do cán bộ làm công tác tổng hợp quyết toán chi trả của bưu điệncòn thiếu kinh nghiệm.Việc đối soát danh sách người đã hưởng, người chưa hưởngcòn chưa chính xác đối với các trường hợp ký thay nhận hộ, dẫn đến số liệuthường xuyên phải thay đổi

Nắm bắt được các tồn tại, vướng mắc này, BHXH và Bưu điện tỉnh Bắc Kạn

đã cùng thống nhất các giải pháp để điều chỉnh, khắc phục Mạng lưới chi trả đãđược xây dựng, thiết lập đến tận xã, phường, thị trấn, phù hợp với điều kiện củatừng địa phương Các điểm văn hóa được cải tạo về cơ sở vật chất, nâng cấp trang

thiết bị để sử dụng làm các điểm chi trả của các xã, giúp cho người hưởng khôngphải đi lại xa và bảo đảm phục cho công tác chi trả an toàn.

Công tác quản lý người hưởng cũng được thực hiện nghiêm túc, hàng thángNhân viên bưu điện liên hệ với các trưởng thôn, trưởng bản để nắm bắt kịp thời cáctrường hợp người hưởng chết hoặc đi khỏi địa bàn để dừng chi trả, tránh việc chithừa, chi sai người hưởng

Đến nay, công tác chi trả của Bắc Kạn đã đảm bảo tốt được các nguyên tắcchi trả, tiền mặt được đảm bảo an toàn, công tác quyết toán được thực hiện đúngthời gian quy định, số liệu chính xác, khớp đúng

độ hưu trí, trợ cấp BHXH thực hiện chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

và kịp thời giải quyết các vướng mắc trong quá trình thực hiện

Về cải cách thủ tục hành chính: Hoàn thiện và đổi mới phương thức quản lýchi trả lương hưu - trợ cấp BHXH theo hướng nâng cao chất lượng phục vụ, đơngiản hóa các thụ tục hành chính, áp dụng một cách thống nhất đảm bảo cung ứngdịch vụ ngày một tốt hơn

Trong thực hiện công các ủy thác chi trả cần phân định rõ trách nhiệm củatừng bên, thống nhất các quy trình, nguyên tắc trong chi trả Trong công tác chi trảhiện nay, chỉ còn chi lương hưu và chi các khoản trợ cấp an sinh xã hội còn sửdụng phương thức chi trả thủ công, trực tiếp Với xu hướng phát triển hiện nay củacuộc sống cần sớm có giải pháp hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ thông tin vàocông tác chi trả, nhằm hướng đến mục tiêu là sự hài lòng của người hưởng

Cơ quan BHXH cần tăng cường hướng dẫn bưu điện thực hiện tốt nhiệm vụđược giao Chủ động xây dựng kế hoạch chi trả, nâng cao cơ sở vật chất, bố trí

những điểm chi trả lương hưu rộng rãi và thuận tiện cho người hưởng Ngoài cácyếu tố về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác chi trả Một yếu tốquan trọng để bảo đảm chất lượng công tác chi trả là công tác chỉ đạo điều hành vànguồn nhân lực làm công tác chi trả

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Câu hỏi nghiên cứu

Xuất phát từ mục tiêu nghiên cứu, đề tài sẽ phải làm rõ và trả lời được các câuhỏi sau:

Thực trạng công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh LàoCai như thế nào? Kết quả đạt được và những hạn chế bất cập?

Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc công tác chi trả lương hưu - trợ cấpBHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai?

Những giải pháp nào để hoàn thiện công tác chi trả lương hưu và trợ cấpBHXH trên địa bàn tỉnh Lào Cai đến năm 2022?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Chọn địa điểm nghiên cứu

Các đơn vị hành chính của tỉnh Lào Cai bao gồm 08 huyện và thành phố.Căn cứ vào điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội và số người hưởng lươnghưu - trợ cấp BHXH có thể chia các đơn vị hành chính thành 3 nhóm Nhóm 1 làthành phố Lào Cai Đây là trung tâm của mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội củatỉnh và cũng là nơi tập trung số người hưởng lương hưu - trợ cấp BHXH cao nhất(chiếm 50,12% tổng số người hưởng toàn tỉnh) Nhóm thứ 2 là nhóm những huyện

có điều kiện kinh tế - xã hội ở mức trung bình với số lượng người hưởng lương hưu,trợ cấp BHXH ít hơn (tổng số người hưởng chế độ ở nhóm huyện này chiếm30,41% tổng số người hưởng toàn tỉnh), bao gồm các huyện: Bảo Thắng, Sapa, BảoYên Nhóm thứ 3 là nhóm những huyện thuộc diện có điều kiện kinh tế - xã hội khókhăn với số lượng người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH ít, họ chủ yếu là nhữngngười trước đó đã làm việc tại các đơn vị hành chính sự nghiệp (tổng số ngườihưởng chế độ ở nhóm huyện này chiếm 19,47% tổng số người hưởng toàn tỉnh),bao gồm các huyện: Bát Xát, Văn Bàn, Mường Khương, Bắc Hà, Simacai

Với những đặc điểm tương đồng về số lượng người hưởng, mức hưởng, mứcsống và trình độ hiểu biết của người hưởng về chính sách BHXH tại 3 nhóm huyệntrên, tác giả lựa chọn phạm vi nghiên cứu công tác chi trả lương hưu - trợ cấp

BHXH tại 03 huyện đại diện cho 03 nhóm huyện trên địa bàn tỉnh Lào Cai là thànhphố Lào Cai (nhóm 1), huyện Bảo thắng (nhóm 2) và huyện Bát Xát (nhóm 3).Những huyện này có thể đại diện cho từng nhóm huyện và cho cả tỉnh, có tính chấtđiển hình cho tổng thể nghiên cứu, có thể đại diện và suy rộng được cho công tácchi trả của BHXH tỉnh Lào Cai.

2.2.2 Thu thập số liệu

Để thu thập thông tin phục vụ cho nghiên cứu đề tài sử dụng nguồn số liệuthứ cấp và nguồn số liệu sơ cấp

* Số liệu thứ cấp

Số liệu thứ cấp trong bài được thu thập và tính toán từ những số liệu đã công

bố của các cơ quan Thống kê, các trường đại học, các tạp chí, báo chí chuyên ngành

và những báo cáo khoa học đã được công bố, các nghiên cứu ở trong nước, các tàiliệu do các cơ quan của tỉnh Lào Cai ban hành Luận văn cũng sử dụng các số liệuđiều tra kinh tế - xã hội trong các vùng của tỉnh Lào Cai; số liệu báo cáo kết quảthực hiện công tác chi trả lương hưu - trợ cấp BHXH của BHXH tỉnh Lào Cai trongcác năm 2017 - 2019 (báo cáo thực hiện nhiệm vụ các năm 2017 - 2019)

* Số liệu sơ cấp

Số liệu sơ cấp thu thập thông qua phiếu điều tra trực tiếp đến các nhómngười trực làm công tác chi trả, người hưởng lương hưu - trợ cấp BHXH Ngoài ratham khảo ý kiến của các lãnh đạo quản lý tại BHXH tỉnh và huyện và các lãnh đạoquản lý cấp tỉnh tại các cơ quan liên quan đến công tác BHXH

* Phương pháp thu thập thông tin:

- Thu thập ý kiến chuyên gia: Luận văn tham vấn ý kiến của lãnh đạo quản lýcủa cơ quan BHXH tỉnh Lào Cai về những vấn đề liên quan đến công tác chi trả lươnghưu - trợ cấp BHXH; những định hướng cơ bản của đơn vị có liên quan đến công tácchi trả trong những năm tới

- Điều tra thực tế: Để thu thập được số liệu sơ cấp phục vụ quá trình nghiêncứu, đánh giá thực trạng công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH tại tỉnh LàoCai, tác giả đã tiến hành xây dựng phiếu điều tra sau đó tiến hành phỏng vấn trựctiếp, phát phiếu hoặc gửi phiếu khảo sát qua email cho đối tượng điều tra sau đóthu về và tiến hành xử lý số liệu

* Phương pháp điều tra

Điều tra chủ yếu bằng phương pháp phỏng vấn, chọn mẫu điển hình

Chọn mẫu điều tra: Để đảm bảo lượng mẫu điều tra đủ lớn và có một kết quảcao trong quá trình nghiên cứu tránh những sai sót đáng tiếc trong chọn mẫu, tác giả

đã sử dụng công thức của Yamane (1967 - 1986)

n= N\(1+N*(e)2)n: Số lượng thành viên mẫu cần xác định cho nghiên cứu điều tra

- Nhóm nhân viên chi trả trực tiếp tại các xã, phường, thị trấn có 78 người, sốphiếu phải điều tra 43 phiếu Trong đó: Thành phố Lào Cai điều tra 21 phiếu,huyện Bảo Thắng điều tra 12 phiếu, huyện Bát Xát điều tra 10 phiếu

- Nhóm cán bộ BHXH làm công việc liên quan đến công tác chi trả có 52người, số phiếu phải điều tra 52 phiếu (điều tra 100%) Trong đó: Phiếu điều trathực hiện với cán bộ làm việc tại văn phòng BHXH tỉnh Lào Cai là 43 phiếu, vớicán bộ làm việc tại 09 huyện, thành phố là 09 phiếu

- Nhóm lãnh đạo quản lý trong tỉnh điều tra 20 phiếu, trong đó Ban giám đốcBHXH tỉnh Lào Cai điều tra 02 phiếu, Giám đốc, Phó giám đốc BHXH huyện 09phiếu, Lãnh đạo các đơn vị: Văn phòng UBND tỉnh, sở Lao động TBXH tỉnh, chicục thuế tỉnh, liên đoàn Lao động tỉnh, phó chủ tịch UBND thành phố, phó chủ tịchUBND 04 xã, phường.

Tổng hợp số người tiến hành điều tra như sau:

Bảng 2.1 Số lượng người và các địa điểm điều tra

Đơn vị tính: Người

Đối tượng điều tra

Tổn g số

Các huyện, các đơn vị Huyệ

n Bảo Thắn g

TP Là o Cai

Huy ện Bát Xát

Cơ quan BHX H tỉnh

Cơ quan BHXH huyệ n

2017 đến 2019 Cụ thể phiếu hỏi tập trung vào các nội dung hỏi như sau:

- Phương thức chi trả hiện nay đã phù hợp chưa?

- Phương thức chi trả bằng tiền mặt, bằng ATM có ưu điểm, hạn chế gì?

- Quy trình chi trả hiện nay đã phù hợp chưa?

- Thời gian thực hiện chi trả và quyết toán chi trả đã phù hợp chưa?

- Thủ tục, thời gian giải quyết chế độ lương hưu - trợ cấp BHXH đã phù hợp chưa?

- Công tác quản lý người hưởng lương hưu - trợ cấp BHXH đã đảm bảo chưa?