M C L C Ụ Ụ
A- M Đ U Ở Ầ 2
B- N I DUNG Ộ 3
I- Tìm hi u v H i giáo ể ề ồ 3
II- Tìm hi u v lu t H i giáo ể ề ậ ồ 3
1 Khái ni m Lu t H i giáo: ệ ậ ồ 3
2 B n ch t c a Lu t H i giáo ả ấ ủ ậ ồ 4
3 Đ c đi m c a Lu t H i giáo ặ ể ủ ậ ồ 5
4 Ngu n và ph m vi đi u ch nh c a Lu t H i giáo ồ ạ ề ỉ ủ ậ ồ 6
a Ngu n c a Lu t H i giáo ồ ủ ậ ồ 6
b Ph m vi đi u ch nh c a ạ ề ỉ ủ 8
III- S thích ng c a lu t H i giáo v i xã h i hi n đ i ự ứ ủ ậ ồ ớ ộ ệ ạ 9
C- K T LU N Ế Ậ 11
DANH M C TÀI LI U THAM KH O Ụ Ệ Ả 12
Trang 2A- M Đ U Ở Ầ
Pháp lu t là công c quan tr ng đi u ch nh các m i quan h phátậ ụ ọ ề ỉ ố ệ sinh trong xã h i, là c s đ xây d ng các ch đ nh, các chính sách phátộ ơ ở ể ự ế ị tri n kinh t , văn hóa xã h i c a đ t nể ế ộ ủ ấ ước M i qu c gia sẽ có nh ng quyỗ ố ữ
ph m pháp lu t, các b lu t riêng phù h p v i đ c đi m kinh t c a t ngạ ậ ộ ậ ợ ớ ặ ể ế ủ ừ
đ t nấ ước Tuy có s khác bi t riêng v các ch đ nh nh ng pháp lu t c aự ệ ề ế ị ư ậ ủ các qu c gia trên th gi i đ u xu t phát t các dòng h pháp lu t l n trênố ế ớ ề ấ ừ ọ ậ ớ
th gi i Hi n t i, t n t i 4 h th ng pháp lu t chi ph i toàn b h th ngế ớ ệ ạ ồ ạ ệ ố ậ ố ộ ệ ố pháp lu t trên th gi i: h th ng pháp lu t Anh-Mỹ, h th ng pháp lu tậ ế ớ ệ ố ậ ệ ố ậ Châu Âu l c đ a, Lu t H i giáo, h th ng pháp lu t Xã h i ch nghĩa Lu tụ ị ậ ồ ệ ố ậ ộ ủ ậ
H i giáo là m t dòng h pháp lu t có s u t duy pháp lý d a trên đ c tinồ ộ ọ ậ ự ư ự ứ
c a đ o H i, do v y nó có nhi u đi m đ c bi t v c quá trình hình thành,ủ ạ ồ ậ ề ể ặ ệ ề ả phát tri n, ngu n và đ c đi m Trong quá trình t n t i, trể ồ ặ ể ồ ạ ướ ực s thay đ iổ
và phát tri n v kinh t , chính tr , xã h i, t tể ề ế ị ộ ư ưởng,…Lu t H i giáo đã có sậ ồ ự
tr mình, chuy n bi n thay đ i v nh n th c pháp lí, thay đ i nhi u quyở ể ế ổ ề ậ ứ ổ ề
đ nh đ phù h p và thích ng đị ể ợ ứ ược v i xã h i hi n nay.ớ ộ ệ
Đ tìm hi u rõ h n v nh ng đi m đ c bi t và khác bi t v lu t H iể ể ơ ề ữ ể ặ ệ ệ ề ậ ồ giáo, trong ph m vi nghiên c u, em xin l a ch n đ tài “ ạ ứ ự ọ ề phân tích và bình
lu n v lu t H i giáovà s thích ng c a lu t H i giáo v i xã h i hi n ậ ề ậ ồ ự ứ ủ ậ ồ ớ ộ ệ
đ i” ạ Do h n ch v tài li u và th i gian ngiên c u nên bài vi t còn nhi uạ ế ề ệ ờ ứ ế ề thi u sót, r t mong th y cô xem xét và góp ý.ế ấ ầ
B- N I DUNG Ộ
I- Tìm hi u v H i giáo ể ề ồ
H i giáo là m t trong ba tôn giáo l n nh t trên th gi i, có h n m tồ ộ ớ ấ ế ớ ơ ộ
t tín đ Kho ng 30 qu c gia trên th gi i đỷ ồ ả ố ế ớ ược coi là qu c gia H i giáo.ố ồ
H th ng pháp lu t H i giáo (Islam) có m i quan h m t thi t v i đ o H i,ệ ố ậ ồ ố ệ ậ ế ớ ạ ồ đâu không có đ o H i thì đó không có pháp lu t H i giáo
Trang 3Thu t ng “H i giáo” (Islam, Musulman) có nghĩa là “s khu t ph c”,ậ ữ ồ ự ấ ụ
s “hi n dâng” Ngự ế ười H i giáo ph c tùng ý chí c a đ ng Allah, ngồ ụ ủ ấ ười duy
nh t có quy n phán x đi u đúng, sai Đ o H i chính là nh ng l i răn d yấ ề ử ề ạ ồ ữ ờ ạ
c a đ ng Allah mà Mohammed đã tìm ra và truy n l i cho ngủ ấ ề ạ ườ ời đ i Đó là
t p h p nh ng giáo lý v đ o đ c cũng nh nh ng quy t c c a cu c s ngậ ợ ữ ề ạ ứ ư ữ ắ ủ ộ ố
mà con người ph i theo.ả
Đ o H i và h th ng pháp lu t H i giáo hình thành t th k th VII,ạ ồ ệ ố ậ ồ ừ ế ỷ ứ khi nhà tiên tri Mohammed, m t thộ ương gia thành ph Mécca, b t đ uố ắ ầ truy n đi b c thông đi p t đ ng Allah Các tín đ h ng ngày v n c uề ứ ệ ừ ấ ồ ằ ẫ ầ nguy n ệ “ không có chúa tr i nào khác ngoài Allah và Mohammed là tiên tri ờ
c a ngài” ủ Các tín đ H i giáo s ng tuân theo gi i lu t đ o H i ( Shariah).ồ ồ ố ớ ậ ạ ồ Shariah d a tên t tự ư ưởng v nghĩa v c a con ngề ụ ủ ười nh ng nó v n có chư ẫ ỗ cho khái ni m pháp lu t nh s công nh n nh ng ranh gi i nh t đ nh đ iệ ậ ờ ự ậ ữ ớ ấ ị ố
v i b n ph n ớ ổ ậ (“ th ượ ng đ trao cho m i ng ế ỗ ườ i nh ng gì anh ta có th gánh ữ ể vác đ ượ ) và nh s quy d nh c th c a ácc quy n cá nhân S không tôn c” ờ ự ị ụ ể ủ ề ự
tr ng các quy n cá nhân đó sẽ kéo theo nh ng ch t i do các th m phánọ ề ữ ế ầ ẩ tòa án H i giáo đ a ra.ồ ư
II- Tìm hi u v lu t H i giáo ể ề ậ ồ
1 Khái ni m Lu t H i giáo: ệ ậ ồ
Lu t h i giáo không ph i là h th ng pháp lu t g n v i nhà nậ ồ ả ệ ố ậ ắ ớ ước mà
ch là m t ph n c a Shariah Lu t H i giáo là h th ng các quy đ nh mangỉ ộ ầ ủ ậ ồ ệ ố ị tính tôn giáo c a nh ng ngủ ữ ười theo đ o Lu t H i giáo không ph i là hạ ậ ồ ả ệ
th ng pháp lu t đ y đ nh nh ng h th ng pháp lu t tôn giáo khác Cácố ậ ầ ủ ư ữ ệ ố ậ quy đ nh c a lu t H i giáo không ch u s chi ph i c a nhà nị ủ ậ ồ ị ự ố ủ ước, mà hoàn toàn đ c l p, không có quy n l c nào có th chi phôi và thay đ i độ ậ ề ự ể ổ ược lu tậ
H i giáo Thay vì coi pháp lu t là hi n tồ ậ ệ ượng được sinh ra và thay đ i đổ ể đáp ng nhu c u c a đ i s ng xã h i, lu t H i giáo coi Thứ ầ ủ ờ ố ộ ậ ồ ượng đ là ngế ười
đ t ra các lu t l , và đó là th ch đ t ra m t l n, không th thay đ i đặ ậ ệ ứ ỉ ặ ộ ầ ể ổ ược
Trang 4Xã h i c n ph i tuân theo nh ng quy đ nh c a thộ ầ ả ữ ị ủ ượng đ ch không ph iế ứ ả
ngượ ạc l i
Không ch th , lu t H i giáo không ph i là ý chí c a nhà nỉ ế ậ ồ ả ủ ước hướng
t i nh ng vi c c n quan tâm mà là ý chí c a thớ ữ ệ ầ ủ ượng đ Do v y lu t H iế ậ ậ ồ giáo đi u ch nh h u h t t t c các lĩnh v c trong đ i s ng xã h i Lu t H iề ỉ ầ ế ấ ả ự ờ ố ộ ậ ồ giáo không mnag tính cưỡng ch , ép bu c Tuy nhiên trên th c t , v m t ýế ộ ự ế ề ặ chí, các tín đ luôn tin tồ ưởng và coi đây là “ con đ ườ ng c a th ủ ượ ng đ ” ế
mang tính đ c tin và t pq uán do v y nh ng quy đ nh c a lu t H i giáoứ ậ ậ ữ ị ủ ậ ồ
v n đẫ ược các tín đ h i giáo th c hi n đ y đ ồ ồ ự ệ ầ ủ
Lu t H i giáo bao g m hai b ph n: ậ ồ ồ ộ ậ Th nh t ứ ấ là h c thuy t tôn giáoọ ế
v i các giáo đi u mà các tín đ ph i tin ớ ề ồ ả Th hai ứ là lu t th n thánh quy đ nhậ ầ ị
nh ng gì mà tín đ ph i làm và không đữ ồ ả ược làm
Lu t H i giáo quy đ nh nh ng nghĩa v và n i dung c th các quy nậ ồ ị ữ ụ ộ ụ ể ề
cá nhân Khi vi ph m nh ng quy đ nh này, th m phán H i giáo sẽ áp d ngạ ữ ị ẩ ồ ụ
bi n pháp x ph t lu t H i gióa ch áp d ng cho nh ng m i quan h v iệ ử ạ ậ ồ ỉ ụ ữ ố ệ ớ
người H i giáo Nh ng trồ ữ ường h p còn l i, s ng qu c gia H i giáo sẽ doợ ạ ố ở ố ồ pháp lu t Nhà nậ ước đi u ch nh.ề ỉ
2 B n ch t c a Lu t H i giáo ả ấ ủ ậ ồ
Đ o H i là m t tín ngạ ồ ộ ưỡng tôn giáo Đ o H i khuyên các tín đ s ng,ạ ồ ồ ố làm vi c thi n đ sau này có m t cu c s ng tệ ệ ể ộ ộ ố ươ ẹi đ p, h nh phúc cõi vĩnhạ ở
h ng Các tín đ theo Đ o H i ph i th c hi n nh ng nghĩa v nh : ăn chay,ằ ồ ạ ồ ả ự ệ ữ ụ ư
c u nguy n, b thí, hành hầ ệ ố ương và s ng theo nh ng l i răn d y c a thánhố ữ ờ ạ ủ Alla trong Kinh Qu’ran (Koran) N u làm đế ược nh v y, h sẽ có m t cu cư ậ ọ ộ ộ
s ng vĩnhố h ng h nh phúc thiên đằ ạ ở ường
Hai y u t c b n, tiên quy t đ xác đ nh m t qu c gia thu c hế ố ơ ả ế ể ị ộ ố ộ ệ
th ng Lu t H i giáo bao g m: Đ o H i là qu c đ o c a qu c gia, qu c giaố ậ ồ ồ ạ ồ ố ạ ủ ố ố
l y các quy đ nh trong Kinh Thánh c a Đ o H i làm luấ ị ủ ạ ồ ật Đ c đi m m uặ ể ấ
ch t c a s khác bi t gi a h th ng Lu t H i giáo v i các h th ng phápố ủ ự ệ ữ ệ ố ậ ồ ớ ệ ố
lu t th gi i khác là các qu c gia áp d ng Lu t H i giáo không có s táchậ ế ớ ở ố ụ ậ ồ ự
Trang 5r i gi a nhà th và nhà nờ ữ ờ ước đây, chính tr th n quy n (ch đ cai trỞ ị ầ ề ế ộ ị
c a các tăng l , trong đó các lu t l c a nhà nủ ữ ậ ệ ủ ước được tin tưởng là lu t lậ ệ
c a Chúa Tr i) bao trùm và đi u ch nh các v n đ mang tính ch t công vàủ ờ ề ỉ ấ ề ấ
t Cũng chính t h c thuyư ừ ọ ết này, Shariah là lu t Thánh Alla ban hành,ậ không bi n đ i và đế ổ ược nhà nước áp d ng cho m i th i đ i; nói khác đi,ụ ọ ờ ạ nhà nước, lu t pháp và tôn giáo ch là m t Khái ni m này có th hi u ậ ỉ ộ ệ ể ể ở
m c đ khác nhau gi a các qu c gia, nh ng lu t pháp, chính quy n đ uứ ộ ữ ố ư ậ ề ề
d a vào khái ni m đó và là m tự ệ ộ ph n c a tôn giáo Đ o H i.ầ ủ ạ ồ
3 Đ c đi m c a Lu t H i giáo ặ ể ủ ậ ồ
Th nh t ứ ấ , lu t H i giáo tính ch t l i th i c a nhi u ch đ nh, thi uậ ồ ấ ỗ ờ ủ ề ế ị ế
nh t th ng hoá ấ ố
Th hai ứ , khó có th phân bi t gi a các quy đ nh pháp lu t và các quyể ệ ữ ị ậ
đ nh tôn giáo, vì ngị ười H i giáo cho r ng pháp lu t và tôn giáo ch là m t.ồ ằ ậ ỉ ộ
Lu t H i giáo can thi p c vào nh ng v n đ mà các h th ng pháp lu tậ ồ ệ ả ữ ấ ề ệ ố ậ khác xét th y không c n đi u ch nh b ng pháp lu t Ch ng h n, lu t H iấ ầ ể ỉ ằ ậ ẳ ạ ậ ồ giáo quy đ nh t t c ph i trị ấ ả ả ước khi c u nguy n…Lu t H i giáo có vai tròầ ệ ậ ồ quan tr ng trong vi c đi u ch nh các lĩnh v c pháp lu t truy n th ng nhọ ệ ề ỉ ự ậ ề ố ư hôn nhân gia đình, th a kí hình s Còn trong các lĩnh v c pháp lu t nhừ ự ự ậ ư
h p đ ng, s h u thì s nh hợ ồ ở ữ ự ả ưởng c a lu t H i giáo có ph n y u h n.ủ ậ ồ ầ ế ơ
Th ba ứ , lu t H i giáo chia hành vi c a con ngậ ồ ủ ười thành 5 lo i và đâyạ
là nguyên t c c b n đ đánh giá hành vi c a con ngắ ơ ả ể ủ ườ ềi v phương di nệ pháp lu t cũng nh đ o đ c:ậ ư ạ ứ
- Hành vi b t bu c ph i làm (obligatoire) nh nghĩa v chăm con cái, nghĩaắ ộ ả ư ụ
v đóng thu ;ụ ế
- Hành vi nên làm (recommandes) ví d thăm ngụ ười b n b m, giúp đạ ị ố ỡ
người nghèo khó;
- Hành vi làm cũng được không làm cũng được ví d nh tham d các tròụ ư ự tiêu khi n có tính lành m nh;ế ạ
Trang 6- Hành vi b khi n trách (blamables) ví d sai gi h n, ch m tr , nói l iị ế ụ ờ ẹ ậ ễ ờ không t nh , thi u l phép, đi đ ng không đúng tác phong, phê phánế ị ế ễ ứ
nh ng ai giao k t h p đ ng thữ ế ợ ồ ương m i vào ngày th sáu trạ ứ ước bu i c nổ ầ kinh bu i tr a M c dù v y, h p t ng đổ ư ặ ậ ợ ầ ược kí k t vào sáng th sáu khôngế ứ
b m t hi u l c và ngị ấ ệ ự ười giao k t h p đ ng cũng không ph i ch u b t cế ợ ồ ả ị ấ ứ
ch tài nào.ế
- Hành vi c m (interdites) ví d nh gi t ngấ ụ ư ế ười, cướp c a, l a đ o, tr mủ ừ ả ộ
c p.ắ
Th t ứ ư, trong lĩnh v c dân s , ch đ nh nghĩa v trong lu t H i giáoự ự ế ị ụ ậ ồ
r t phát tri n D a trên c s có hay kh ng s chuy n giao tài s n là đ iấ ể ự ở ở ố ự ể ả ố
tượng c a h p đ ng, nghĩa v xu t phát t h p đ ng đủ ợ ồ ụ ấ ừ ợ ồ ược chia làm hai nhóm:
- Nhóm nghĩa v liên quan đ n vi c chuy n giao tài s n là đ i tụ ế ệ ể ả ố ượng c aủ giao d ch dân s bao g m h p đ ng trao đ i, h p đ ng cho vay, h p đ ngị ự ồ ợ ồ ổ ợ ồ ợ ồ mua bán
- Nhóm nghĩa v không liên quan đ n chuy n giao tài sàn bao g m h pụ ế ể ồ ợ
đ ng v n chuy n hàng hoá, h p đ ng u thác.ồ ậ ể ợ ồ ỷ
Th năm ứ , trong lĩnh v c hình s Xét t góc đ hình ph t,Lu t h iự ự ừ ộ ạ ậ ồ giáo chia khái ni m t i ph m thành hai lo i: ệ ộ ạ ạ t i ph m có th đ n bù b ng ộ ạ ể ề ằ
ti n ề và t i ph m có th đ n bù b ng thân th , cu c s ng ộ ạ ể ề ằ ể ộ ố Xét theo m c đ iứ ộ
n ng nh c a t i ph m, các nhà h c gi chia t i ph m thành ba lo i:ặ ẹ ủ ộ ạ ọ ả ộ ạ ạ
Hudud ( t i ph m nguy hi m cho xã h i nh t, ch ng l i nh ng “quy n c aộ ạ ể ộ ấ ố ạ ữ ề ủ
Allah”), Quesas ( t i ph m ch ng l i các cá nhân, đòi h i s tr thù c aộ ạ ố ạ ỏ ự ả ủ
ngườ ị ại b h i ho c gia đình ngặ ườ ị ại b h i và Taazir ( t i ph m liên quan đ nộ ạ ế
“quy n c a Allah” 9 không th c hiên các nghãi v tôn giáo) và t i ph mề ủ ự ụ ộ ạ liên quan đ n cá nhân nh ng không b tr ng ph t n ng.ế ư ị ừ ạ ặ
Th sáu ứ , nh ng tín đ H i giáo cho r ng lu t H i giáo là b t di t,ữ ồ ồ ằ ậ ồ ấ ệ vinhc h ng và không bao gi thay đ i H cho r ng đây là lo i hình phápằ ờ ổ ọ ằ ạ
lu t hoàn thi n nh t mà trong tậ ệ ấ ương l i nhân lo i sẽ th a nh n và tuânạ ạ ừ ậ
Trang 7th nó Do v y các quy đ nh c a pháp lu t Nhà nủ ậ ị ủ ậ ước cũng không th cóể
hi u l c cao h n quy đ nh c a lu t H i giáo, mà ch có th đi u ch nhệ ự ơ ị ủ ậ ồ ỉ ể ề ỉ
nh ng quy đ nh mà lu t H i giáo đã xóa b ho c đang còn b tr ng.ữ ị ậ ồ ỏ ặ ỏ ố
Th b y là ứ ả , trong lĩnh v c hôn nhân và gia đình Lu t H i giáo th aự ậ ồ ừ nhân ch đ đa thê Do v y ngế ộ ậ ười ph n ph i ch u r t nhi u quy đ nhụ ữ ả ị ấ ề ị
kh t khe, thân ph n không đắ ậ ược coi tr ng Lu t H i giáo áp d ng nhi uọ ậ ồ ụ ề phong t c t p quán vào k t hôn Hai bên l y hau ph i môn đăng h đ i vàụ ậ ế ấ ả ộ ố
ngườ ợi v ph i có c a h i môn khi v nhà ch ng.ả ủ ồ ề ồ
Th tám ứ , khi có tranh ch p x y ra, nh ng ngấ ả ữ ười H i giáo thồ ường tự mình bào ch a ho c nh các h c gi bào ch a thay vì thuê lu t s nh ữ ặ ờ ọ ả ữ ậ ư ư ở các qu c gia khác Đào t o lu t đố ạ ậ ươc áp d ng dành cho các h c gi nhi uụ ọ ả ề
h n so v i nh ng ngơ ớ ữ ười hành ngh Bân c nh đó, các lu t s ph i đề ạ ậ ư ả ược đào t o qua khóa th n h c trạ ầ ọ ước khi ra hành ngh ề
4 Ngu n và ph m vi đi u ch nh c a Lu t H i giáo ồ ạ ề ỉ ủ ậ ồ
a Ngu n c a Lu t H i giáo ồ ủ ậ ồ
Pháp lu t H i giáo bao g m b n ngu n sau (b n thành t ): Kinhậ ồ ồ ố ồ ố ố Qu’ran (hay còn g i là Coran), kinh Sunna, Idjmá và Qiyas.ọ
Ngu n t i cao và quan tr ng nh t ồ ố ọ ấ c a đ o H i là kinh Coran_kinhủ ạ ồ thánh c a ngủ ười theo đ o H i Kinh Coran đạ ồ ược coi là có ngu n g c thiêngồ ố liêng bao g m nh ng đi u bí m t, nh ng l i d y c a chúa (thánh Allalh’s)ồ ữ ề ậ ữ ờ ạ ủ truy n cho Prophet Muhammed ngề ườ ối s ng trong nh ng năm 570 – 632ữ sau Công Nguyên Nh ng l i d y c a thánh Allalh’s đữ ờ ạ ủ ược truy n d n d nề ầ ầ trong kho ng 23 năm Kinh Coran đả ược chia thành 30 ph n chính, bao g mầ ồ
t t c 114 chấ ả ương và được chia nh thành 6.200 câu, m i câu vài dòng Chỏ ỗ ỉ
m t ph n nh , chi m kho ng 3% c a cu n sách là bao g m nh ng v n độ ầ ỏ ế ả ủ ố ồ ữ ấ ề liên quan đ n pháp lu t theo quan đi m c a ngế ậ ể ủ ười phương Tây Có kho ngả
70 câu nói v quan h pháp lu t gia đình và kho ng 30 câu có th coi làề ệ ậ ả ể
v n đ hình ph t; v n đ hi n pháp và tài chính đấ ề ạ ấ ề ế ược nói t i trong kho ngớ ả
Trang 820 câu và kho ng 20 câu nói v v n đ đả ề ấ ề ược coi là liên quan đ n pháp lu tế ậ
qu c t ố ế
Ngu n lu t th hai ồ ậ ứ là kinh Sunna Kinh Sunna được k l i b i nh ngể ạ ở ữ tín đ c a Muhammed và đồ ủ ược vi t l i trên hadith b i m t s tác gi H iế ạ ở ộ ố ả ồ giáo s ng vào th k th IX d a trên truy n th ng và nh ng l i k còn l uố ế ỷ ứ ự ề ố ữ ờ ể ư truy n Kinh Sunna đ a ra các quy đ nh mà kinh Coran ch a có Ví d : kinhề ư ị ư ụ Coran quy đ nh c m u ng rị ấ ố ượu nh ng l i không có quy đ nh nào v hìnhư ạ ị ề
ph t, thì v n đ hình ph t này l i đạ ấ ề ạ ạ ược quy đ nh trong kinh Sunna Nói tómị
l i, n u kinh Coran đ đi u ch nh đ i s ng thì kinh Sunna là đ gi i thích,ạ ế ể ề ỉ ờ ố ể ả
b sung kinh Coran.ổ
Ngu n lu t th ba ồ ậ ứ là Idjmá, nghĩa là nh ng quan đi m nhìn chungữ ể
được ch p nh n c a nh ng ngấ ậ ủ ữ ười trung thành, ch y u là các h c gi lu t,ủ ế ọ ả ậ
v cách gi i thích hai ngu n lu t chính là kinh Coran và kinh Sunna Ví d :ề ả ồ ậ ụ Idjmá quy đ nh ph n không th tr thành th m phán Kinh Coran và kinhị ụ ữ ể ở ẩ Sunna không có quy đ nh này mà quy đ nh này đị ị ược gi i thích theo quanả
đi m th ng nh t c a các h c gi pháp lu t H i giáo Đi u này cho th yể ố ấ ủ ọ ả ậ ồ ề ấ khoa h c lu t H i giáo có quy n l c r t l n nh ng ch có m t s ít h c giọ ậ ồ ề ự ấ ớ ư ỉ ộ ố ọ ả
lu t đậ ược kính tr ng và nh ng h c gi này thọ ữ ọ ả ường được nh đ cho ý ki nờ ể ế
v m t pháp lu t v m t v n đ pháp lý hóc búa Trong th c ti n, cácề ặ ậ ề ộ ấ ề ự ễ
th m phán có th ki m tra trong Idjmá đ tìm ki m nhi u gi i pháp khẩ ể ể ể ế ề ả ả thi đ áp d ng trong xã h i hi n đ i Và h hoàn toàn t do sáng t oể ụ ộ ệ ạ ọ ự ạ
phương pháp m i đ gi i quy t các v n đ t i ph m và v n đ xã h i d aớ ể ả ế ấ ề ộ ạ ấ ề ộ ự trên c s nh ng quan đi m đơ ở ữ ể ược đ c p trong Idjimá Do v y th m phánề ậ ậ ẩ
có quy n quy t đ nh r t l n trong vi c áp d ng quan đi m nào trong Idjmáề ế ị ấ ớ ệ ụ ể
đ gi i quy t m t v vi c c th b t kỳ.ể ả ế ộ ụ ệ ụ ể ấ
Ngu n lu t th t ồ ậ ứ ư c a Lu t H i giáo là Qiyas, là án l đủ ậ ồ ệ ược tuyên b iở
th m phán c p cao Nói m t cách khác, Qiyas có th g i là “phẩ ấ ộ ể ọ ương pháp suy xét theo s vi c tự ệ ương t ” Các th m phán c a các nự ẩ ủ ước theo Lu t H iậ ồ giáo có th s d ng ti n l pháp đó đ gi i quy t m t v vi c m i phátể ử ụ ề ệ ể ả ế ộ ụ ệ ớ
Trang 9sinh sau này mà hướng gi i quy t v vi c đó không đả ế ụ ệ ược đ c p trongề ậ kinh Coran, kinh Sunna và Idjmá Ví d : nh đó là m t t i ph m v máy viụ ư ộ ộ ạ ề tính, tr m c p ph n m m máy tính, trong kinh Coran và Sunna không độ ắ ầ ề ề
c p đ n lo i t i ph m này Hành vi này là c n thi t b c m nên th m phánậ ế ạ ộ ạ ầ ế ị ấ ẩ
ph i d a trên lý lẽ và logic đ sáng t o ra án l , hay còn g i là Qiyas.ả ự ể ạ ệ ọ
Các ngu n khác ồ nh t p quán, th c ti n xét x Tòa án… cho đ n giư ậ ự ễ ử ế ờ
v n ch a có ý ki n th ng nh t v các giá tr c a chúng Tuy nhiên trênẫ ư ế ố ấ ề ị ủ quan đi m chính th ng thì chúng không để ố ược xem là ngu n c a pháp lu t.ồ ủ ậ
Th nh t, th c ti n xét x tòa án ch có tính ch t luân lý, không có tính ràngứ ấ ự ễ ử ỉ ấ
bu c các th m phán Các phán quy t ch mang tính ch t gi i quy t m t vộ ẩ ế ỉ ấ ả ế ộ ụ
vi c c th mà thôi.ệ ụ ể
Th hai, ứ t p quán ch đậ ỉ ược dùng đ b sung ho c làm sáng t m tể ổ ặ ỏ ộ nguyên t c, m t quy ph m pháp lý nào đó, ví d nó b sung cho pháp lu tắ ộ ạ ụ ổ ậ
đ o H i trong nh ng v n đ không đạ ồ ữ ấ ề ược đi u ch nh nh c a h i môn, sề ỉ ư ủ ồ ử
d ng ngu n nụ ồ ước gi a hai kho ng ru ng… Đó là các trữ ả ộ ường h p các bênợ
được phép gi i quy t các m i quan h , nh ng mâu thu n mà không c nả ế ố ệ ữ ẫ ầ
đ n s can thi p c a pháp lu t.ế ự ệ ủ ậ
b Ph m vi đi u ch nh c a ạ ề ỉ ủ
M i ngành lu t có ph m vi đi u ch nh khác nhau , theo đó lu t H iỗ ậ ạ ề ỉ ậ ồ giáo có ph m vi đi u ch nh :ạ ề ỉ
Th nh t ứ ấ , h th ng pháp lu t H i giáo là m t h th ng pháp lu tệ ố ậ ồ ộ ệ ố ậ
được nâng lên t tôn giáo và đ o đ c cho nên quy ph m c a nó đừ ạ ứ ạ ủ ược xem
là ch đ nh duy nh t đi u ch nh toàn b xã h i Đi m này khác bi t so v iế ị ấ ề ỉ ộ ộ ể ệ ớ các qu c gia thu c truy n th ng pháp lu t khác, bên c nh quy ph m c aố ộ ề ố ậ ạ ạ ủ pháp lu t còn t n t i quy ph m đ o đ c v i m c đích là đ m b o cho sậ ồ ạ ạ ạ ứ ớ ụ ả ả ự
h p tình h p lý và lẽ công b ng.ợ ợ ằ
Th hai ứ , n i dung quy ph m lu t H i giáo là nh ng l i răn đe,ộ ạ ậ ồ ữ ờ
Trang 10được phép, nh ng hành vi nào không đữ ược phép và hình ph t khi đi ngạ ược
l i nh ng đi u răn d y y Do là pháp lu t c a đ c tin nên quy ph m H iạ ữ ề ạ ấ ậ ủ ứ ạ ồ giáo được nh ng ngữ ười theo đ o nghiêm túc tuân theo vì h tâm ni mạ ọ ệ
r ng khi th c hi n t t, sẽ đằ ự ệ ố ược g p Thánh Allah trên thiên đàng Cònặ
nh ng vi c làm sai trái, ngh ch v i quy đ nh cũng là ngh ch v i nh ng l iữ ệ ị ớ ị ị ớ ữ ờ răn thì h u qu sẽ là không đậ ả ược siêu thoát K nào không tuân theo phápẻ
lu t đ o H i là có t i, nh t đ nh ph i tr giá K nào tranh cãi các phánậ ạ ồ ộ ấ ị ả ả ẻ quy t c a pháp lu t đ o H i là k tà đ o, b toàn th xã h i H i giáo ru ngế ủ ậ ạ ồ ẻ ạ ị ể ộ ồ ồ
b T t c nh ng đi u này đã là m t s tr ng ph t nghiêm kh c r i Đó làỏ ấ ả ữ ề ộ ự ừ ạ ắ ồ
lý do gi i thích cho vi c quy ph m pháp lu t H i giáo tuy t đ i không cóả ệ ạ ậ ồ ệ ố
ph n ch tài pháp lu t th c t nào đầ ế ậ ự ế ược ghi nh n c nh ng v n đ m b oậ ả ư ẫ ả ả
được giá tr hi u l c c a nó.ị ệ ự ủ
III- S thích ng c a lu t H i giáo v i xã h i hi n đ i ự ứ ủ ậ ồ ớ ộ ệ ạ
Do nh hả ưởng c a t tủ ư ưởng dân ch t s n và t tủ ư ả ư ưởng c a các hủ ệ
th ng pháp lu t khác t th k XIX đ n nay, đ c bi t là trong giai đo n h iố ậ ừ ế ỷ ế ặ ệ ạ ộ
nh p qu c t và toàn c u hoá, ngày nay nhi u qu c gia H i giáo đã đ i m iậ ố ế ầ ề ố ồ ổ ớ
h th ng pháp lu t c a mình Trong các nệ ố ậ ủ ước H i giáo xu t hi n ba xuồ ấ ệ
hướng phát tri n:ể
+ M t là, ộ phương Tây hoá pháp lu t, ti p nh n các ch đ nh phápậ ế ậ ế ị
lu t tiên ti n c a phậ ế ủ ương Tây nh ch đ hôn nhân m t v , m t ch ng vàư ế ộ ộ ợ ộ ồ thi t l p ch đ bình đ ng gi i; xây d ng b máy nhà nế ậ ế ộ ẳ ớ ự ộ ước theo nguyên
t c phân quy n, t ch c h th ng toà án phi tôn giáo, t tắ ề ổ ứ ệ ố ư ưởng pháp lu tậ thoát kh i t tỏ ư ưởng tôn giáo
+ Hai là, pháp đi n hoá pháp lu t, xây d ng nhi u b lu t: hình s ,ể ậ ự ề ộ ậ ự dân s , thự ương m i, t t ng hình s và dân s theo mô hình c a các nạ ố ụ ự ự ủ ước
phương Tây k t h p v i vi c phát huy các truy n th ng văn hoá c a dânế ợ ớ ệ ề ố ủ
t c.ộ
+ Ba là, áp d ng các văn b n pháp lu t do c quan có th m quy nụ ả ậ ơ ẩ ề ban hành: các quy t đ nh hành chính, các văn b n quy ph m pháp lu t cácế ị ả ạ ậ