NGUYÊN lý TẢNG BĂNG TRÔI QUA THI PHÁP NHÂN vật ÔNG lão SANTIAGO TRONG “ÔNG GIÀ và BIỂN cả” của HEMING WAY

NGUYÊN lý TẢNG BĂNG TRÔI QUA THI PHÁP NHÂN vật ÔNG lão SANTIAGO TRONG “ÔNG GIÀ và BIỂN cả” của HEMING WAY NGUYÊN lý TẢNG BĂNG TRÔI QUA THI PHÁP NHÂN vật ÔNG lão SANTIAGO TRONG “ÔNG GIÀ và BIỂN cả” của HEMING WAY NGUYÊN lý TẢNG BĂNG TRÔI QUA THI PHÁP NHÂN vật ÔNG lão SANTIAGO TRONG “ÔNG GIÀ và BIỂN cả” của HEMING WAY

NGUYÊN LÝ TẢNG BĂNG TRÔI QUA THI PHÁP NHÂN VẬT ÔNG LÃO SANTIAGO TRONG “ÔNG GIÀ VÀ BIỂN

CẢ” CỦA HEMING WAY

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TÁC GIẢ HEMINGWAY,

TÁC PHẨM “ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ”

Tác giả Heming Way

Cuộc đời

Ernest Hemingway (1988-1961) là một nhà văn Mỹ được

sinh ra và lớn lên tại Oak Park, Illionis Ông là một trong nhữngbậc thầy văn xuôi tự sự và là người khai sinh ra lối đối thoại độcđáo bậc nhất thế kỉ XX

Cha của Hemingway là bác sĩ, mẹ là giáo viên dạy nhạc.Ông là con thứ hai trong số sáu anh chị em Hemingway có năngkhiếu âm nhạc từ nhỏ Lòng yêu thiên nhiên và tính hiếu động đãkhiến ông gần gũi với những môn thể thao như đấm bốc, sănbắn… Năm 18 tuổi, ông rời ghế nhà trường sau khi tốt nghiệpTrung học và đi làm phóng viên cho tờ Kansas City Star Năm 19tuổi, ông già nhập đội Hồng thập tự sang lái xe bên chiến trườngItali trong chiến tranh thế giới lần thứ I Khi 20 tuổi, Hemingway

quay trở lại Mỹ với đôi nạng gỗ và tấm huy chương do bị thươngtrong chiến đấu.

Ông lấy vợ năm 22 tuổi rồi sang Pháp vừa làm báo vừa bắtđầu sự nghiệp sáng tác của mình Hemingway trải qua bốn cuộchôn nhân và có ba người con trai Ông bắt đầu sự nghiệp trở thànhnhà văn của mình trong khoảng thời gian sống ở nước khác Ông

đi nhiều và được xem là thành viên của “chủ nghĩa xê dịch” Ôngđặc biệt yêu quý Cuba và ủng hộ cho Fidel Castro Tuy luôn sống

xa Tổ quốc nhưng nhân vật trung tâm trong các tác phẩm của ông

đã số đều là người Mỹ Điều này đã phần nào cho thấy bóng dángthực hay nét hư cấu “nguyên mẫu tác giả Hemingway” trong sángtác của ông

Hemingway mất năm 1962 tại Ketchum, Idaho Sau khi ôngqua đời, bà vợ Mary đã biên tập và cho ra mắt hai cuốn tiểu

thuyết Đảo giữa dòng (1970) và Vườn Eden (1986)

Sự nghiệp

Năm 22 tuổi ông cho ra mắt truyện ngắn đầu tay Trên miệt Michilgan Mãi đến năm 1923, cuốn sách đầu tiên của ông – Ba câu chuyện và mười bài thơ- mới được xuất bản Tính đến cuối

đời, tổng số truyện ngắn của Hemingway là 70 truyện ngắn

Năm 1926, khi tiểu thuyết Mặt trời vẫn mọc ra đời, Hemingway mới thực sự nổi tiếng trên văn đàn Ba năm sau, Giã

từ vũ khí xuất hiện Cuốn sách kể về mối tình thơ mộng nhưng

cực kì bi đát của chàng trung úy Henry và cô y tá Cathernie Mộtlần nữa, tên tuổi Hemingway lại vang dội.

Năm 1937, Có và không ra đời, đánh dấu sự quan tâm của

Hemingway đến vấn đề bức thiết của thời đại: cuộc khủng hoảng

ở Hoa Kì Và thông điệp của nhân vật chính Harry: “con ngườikhông thể sống cô độc” như một lời nhắn gửi, khẩn nguyện cholinh hồn của người nổi loạn cô độc

Năm 1939, Hemingway viết nên tác phẩm Chuông nguyện hồn ai khi theo dõi và tham sự cuộc chiến bảo vệ nền Cộng hòa

của nhân dân Tây Ban Nha

Năm 1950, Qua sông vào rừng ra đời nhưng không được

quan tâm nhiều của độc giả Không ngừng cố gắng, năm 1952,

Ông già và biển cả ra đời Ngay lập tức, tên tuổi của Hemingway

lại được vang lên trên văn đàn Ông nhận giải thưởng nghệ thuật

và giải Nobel văn chương vào năm 1954

Ngoài truyện ngắn, tiểu thuyết, Heming way còn sáng táccác tập thơ 88 bài và các tác phẩm hồi kí, ghi chép thuộc thể loại

phi hư cấu như Những thác nước mùa xuân (1926), Chết trong chiều tà (1932), Những ngọn đồi xanh châu Phi (1935), Lễ hội không ngừng (1964) và Mùa hè nguy hiểm (1985).

Tác phẩm “Ông già và biển cả”

Hoàn cảnh ra đời tác phẩm

Hoàn cảnh lịch sử - xã hội

Từ cuối thế kỉ XIX, tình hình thế giới có nhiều biến động,chủ nghĩa tư bản Phương Tây chuyển nhanh từ giai đoạn tự docạnh tranh sang giai đoạn độc quyền và dần hình thành chủ nghĩa

đế quốc Chỉ trong nửa đầu thể kỉ XX, nhân loại đã phải chứngkiến hai cuộc đại chiến thế giới khốc liệt và sự bành chướng củachủ nghĩa đế quốc Chưa bao giờ, thế giới lại có nhiều biến độngmạnh mẽ như thời kì này Trên mọi lĩnh vực đều rơi vào trạngthái hỗn độn chưa từng thấy

Dù hai cuộc đại chiến đều không trực tiếp xảy ra trên đất

Mỹ nhưng những tổn thất mà nó mang lại thì không một quốc gianào tránh khỏi Từ cuộc đại chiến I bước ra, Mỹ ở trong vị thế củamột cường quốc, thời kì này được coi như “những năm hai mươichói lọi” trong lịch sử nước Mỹ Tuy nhiên, một lớp người trẻ tuổi

từ chiến trận trở về hoàn toàn không chia sẻ tâm lí thỏa mãn vàthán phục trước nước Mỹ bấy giờ Họ được gọi với cái tên lànhững con người của “thế hệ vứt đi” Thực chất, họ chính lànhững nhà văn, những nghệ sĩ, tri thức, thanh niên chiến tranh trở

về, mang theo những chấn thương tinh thần Văn chương củanhững người này không chỉ đơn giản là sự phanh phui tính chấtphi nhân và phi lí của chiến tranh mà còn là lời nói ẩn dụ về mộtcuộc sống bi kịch mà con người phải chấp nhận như một địnhmệnh Họ thể hiện thái độ thất vọng vì tất cả chỉ là phù du Vìvậy, nhân vật văn học luôn là những con người đầy nghị lực

nhưng vẫn không thể chiến thắng được số phận, không thể chiếnthắng được thực tại cuộc đời.

Hemingway chính là một đại diện xuất sắc cho những nhàvăn thuộc thế hệ ấy Với ông, bản tính con người chủ yếu phải lànghị lực và ý chí Sức mạnh tinh thần chính là một thước đochuẩn xác nhất sức mạnh của con người Con người mạnh hơn tất

cả chính nhờ nghị lực Thực tại đổ vỡ khiến con người mất điniềm tin, nảy sinh tâm thế hoài nghi và Hemingway chính là nhàvăn tốc kí của thời đại, phản ánh thực trạng xái xã hội tình ngườiđang ngày càng mai một Con người đang phải đối mặt với sự bất

an, những ám ảnh về việc không thể làm chủ số phận Con ngườigần như bị nuốt chửng bởi một thế lực siêu hình, mơ hồ nhưng lạimang sức mạnh của một đấng toàn quyền

Mặt khác, Mỹ là một quốc gia đa văn hóa, đa sắc tộc Vănhóa Mỹ là kết quả của mối quan hệ giữa chủ nghĩa tưu bản vớiđạo đức luận Tin Lành Văn hóa Mỹ còn là sự kế thừa của vănhóa Châu Âu với ảnh hưởng mạnh mẽ của Thiên Chúa giáo Xãhội Mỹ là xã hội đề cao những giá trị bản thân, người Mỹ luôn tintưởng ở năng lực cá nhân, họ có thể làm việc theo cách riêng củamình Trong một xã hội cạnh tranh, người Mỹ luôn là những conngười chấp nhận những khắc nghiệt để tồn tại và họ nhanh chóngthích nghi Cũng do cơ chế xã hội này mà có những sự kiện biếnđộng không ngừng cho sự tồn tại của mỗi cá nhân Họ sống vớimột ánh nhìn luôn hướng đến tương lai

Việc xây dựng nhân vật Santiago, Hemingway gửi gắm vào

đó là sự mất niềm tin nơi Chúa bởi bằng chứng thời đại là Chúakhông thể ngăn cản được những thảm họa đang rơi rớt xuống đầucon người Thực trạng đổ vỡ đã làm nảy sinh trong tác giả tâm thếhoài nghi Những hình bóng của đạo Thiên Chúa vẫn tồn tại bêntrong nhân vật

Ẩn ức của tác giả

Ẩn ức là trạng thái các khuynh hướng bị ngăn trở, khônghiện thực được, trở thành một thứ xung động nội tâm Theo ĐỗLai Thúy: “Đã có ẩn ức thì phải có giải tỏa” Sự giải tỏa ấy chính

là năng lực sáng tạo để tạo nên đứa con tinh thần của các nhà văn

Hemingway là con thứ hai trong một gia đình có sáu chị em.Cha ông là bác sĩ và mẹ là một giáo viên dạy nhạc Tình yêu thiênnhiên của Hemingway được hình thành từ sớm, ông say mê sănbắn và câu cá Hemingway được dạy câu cá từ khi còn nhỏ Ôngyêu sách vở nhưng lại rời ghế nhà trường khi vừa mới lớn vì vậynhững kiến thức của ông chủ yếu là do ông tự học qua sách vở.Cha là người luôn dạy Hemingway phải biết “chế ngự nỗi đau”,biết chịu đừng vì vậy bản tính khắc kỉ đã có từ trong ông rất sớm.Ông là người ưa thích thể thao nhưng chỉ chơi những môn thểthao một mình như săn bắn, câu cá, đấm bốc… Sau này, ông trởthành một võ sĩ đấm bốc có hạng

Chiến tranh nổ ra, Hemingway sung vào đội quân tìnhnguyện và ra chiến trường Đây chính là tổn thương to lớn về tâm

lí đầu tiên mà ông phải gánh chịu Ông trở về với đôi nạng gỗ,một trái tim rách nát với nhiều vết thương của chiến tranh Cuộcchiến khắc nghiệt ấy đã hơn rất nhiều so với sự tưởng tượng củaông Hemingway chứng kiến rất nhiều người chết và bị ám ảnh vềđiều đó Tâm hồn nhạy cảm của ông đã bị chấn động bởi chiếntranh vì chiến tranh không chỉ giết mạng sống con người mà còngiết chết những tình cảm xao quý Vì vậy, sau này, ông luôn khắckhoải đi tìm cho mình một cuộc sống tốt đẹp hơn, cuộc sống có ýnghĩa cho dù phải đánh đổi bằng cái chết.

Với Hemingway, hi sinh vì cái đẹp, vì lẽ cao thượng là sẵnsàng chiến đấu chống lại những bất công Nhân vật của ông luôn

là những con người đẹp ở lòng dũng cảm, sự bất diệt và biết vượtlên trên hoàn cảnh, bình tĩnh và làm chủ được bản thân trước mọitình huống

Trở về sau chiến tranh với một tâm hồn không bình yên, giađình lúc này cũng không còn là tổ ấm thực sự cho Hemingway.Ông nhận thấy con người ngày càng cô độc Đổ vỡ trong hônnhân lần thứ nhất với Elizabeth Hadley Richardson, Hemingway

có hướng đến tìm hiểu những người phụ nữ khác Ông có tất cả 4đời vợ và rất nhiều mối tình ngoại truyện nhưng ông lại khôngxây dựng cho Santiago một người vợ Điều đó chứng tỏHemingway đã đẩy nhân vật của mình đến sự cô đơn tột cùng,Một con người dũng cảm là con người biết lấy cô đơn ấy để hoànthành công việc quan trọng của cuộc đời mình

Ông già và biển cả được Hemingway sáng tác năm 1952,

sau gần 10 năm ông sống ở Cu Ba Trước khi được in thành sách,truyện đã được đăng trên tạp chí Đời sống của nước Mỹ Bối cảnhtruyện đó là một ngôi làng chài yên bình trên cảng Lahabana.Nguyên mẫu của nhân vật Santiago là một người thủy thủ trên tàucủa ông Tác phẩm đã gây được tiếng vang lớn và giúp nhà vănnhận được những giải thưởng cao quý trong sự nghiệp sáng táccủa mình Đây là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho lối viết

“tảng băng trôi” của Hemingway

Tóm tắt tác phẩm

Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Santiago - một “ônggià” đánh cá người Cuba, 74 tuổi Suốt 84 ngày liền, ông lãokhông bắt được một mống cá nào, dân làng chài cho rằng lão đã

“đi đứt” vì vận rủi Cậu bé Manolin cũng bị cha mẹ không cho đicâu chung với lão nữa.Vào ngày thứ 85, lão quyết định ra khơitrước khi trời sáng Lần này lão đi thật xa, đến tận vùng GiếngLớn Khoảng trưa, một con cá lớn cắn câu, kéo thuyền về hướngtây bắc.Sáng ngày thứ hai, con cá nhảy lên Đó là một con cákiếm, lớn đến nỗi trước đây lão chưa từng nhìn thấy Con cá lạilặn xuống, kéo thuyền chạy về hướng đông.Sang đến ngày thứ ba,con cá bắt đầu lượn vòng Dù đã kiệt sức, lão kiên trì thu ngắndây câu, rồi dốc toàn lực phóng lao đâm chết được con cá, buộc

nó vào mạn thuyền dong về Nhưng chẳng bao lâu nhiều đàn cámập đánh hơi được đã lăn xả tới Từ đó đến đêm, lão lại đem hết

sức tàn chống chọi với lũ cá mập - phóng lao, vung chày, thậmchí dùng cả mái chèo để đánh, giết được nhiều con, đuổi đượcchúng đi, nhưng lão biết con cá kiếm của mình chỉ còn trơ lại một

bộ xương.Đến khuya, đưa được thuyền vào cảng, về đến lều, lãovật người xuống giường và chìm vào giấc ngủ, rồi mơ về nhữngcon sư tử

Vai trò của nhân vật đối với tác phẩm văn học

Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức cơbản để qua đó văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng Bảnchất văn học là một quan hệ đối với đời sống, nó chỉ tái hiện đượcđời sống qua những chủ thể nhất định, đóng vai trò như nhữngtấm gương của cuộc đời Thông qua xây dựng nhân vật nhà văntái hiện bức tranh đời sống và bộc lộ quan điểm, cá tính sáng tạo,qua đó phản ánh quá trình phát triển của tư duy nghệ thuật “Nhàvăn sáng tạo nhân vật để thể hiện nhận thức của mình về một cánhân nào đó, về một vấn đề nào đó của hiện thực Nhân vật chính

là dẫn dắt người đọc vào một thế giới riêng của đời sống trongmột thời kỳ lịch sử nhất định”

Thông qua thế giới hình tượng trong tác phẩm, nhà văn bộc

lộ cảm quan của mình trước cuộc sống, gửi gắm vào nhân vậtnhững tư tưởng, ước mơ khát vọng hay những tâm sự thầm kíncủa mình Nhân vật cũng là nơi để nhà văn thể hiện quan điểmnghệ thuật và lý tưởng thẩm mỹ của chính bản thân mình về conngười Chính vì nhân vật có vai trò là trung tâm của tác phẩm vănhọc, nên việc xây dựng nhân vật trở thành vấn đề cốt tử, then chốtcủa tác phẩm tự sự Nhà văn khi sáng tạo ra nhân vật và sắp xếp,xây dựng nhân vật theo một hệ thống nhất định trong tác phẩmvăn học đều mang ý đồ và tư tưởng nghệ thuật của mình

Các phương thức thể hiện nhân vật

Trước hết, nhân vật được miêu tả qua chi tiết Văn học vừadùng chi tiết để miêu tả chân dung, ngoại hình, tả hành động, tâmtrạng thể hiện những quá trình nội tâm vừa để mô tả ngoại cảnh,môi trường, đồ vật xung quanh con người

Các mâu thuẫn, xung đột luôn có tác dụng làm nhân vật bộc

lộ các phần bản chất sâu kín của nó Nhưng nhân vật thường bộc

lộ mình nhiều nhất là qua hành động, ý nghĩ, việc làm

Có thể miêu tả nhân vật một cách trực tiếp nhưng cũng cóthể miêu tả nhân vật một cách gián tiếp qua sự cảm nhận của mọingười xung quanh

Như vậy, có thể thấy nhân vật là vấn đề trung tâm của tácphẩm văn học, nó có tầm quan trọng đặc biệt và là phương tiện cơ

bản để nhà văn chiếm lĩnh, khái quát hiện thực một cách hìnhtượng.

2.1.2 Về thi pháp nhân vật

Khái niệm về thi pháp

Có người quan niệm: “Thi pháp là sự tổng hợp các thành tốcủa hình thức nghệ thuật trong tác phẩm ngôn từ” Có người hiểurộng hơn: “Thi pháp không chỉ bao gồm những thành tố kể trên

mà còn bao gồm cả những vấn đề loại hình, thể tài, những nguyêntắc và phương pháp phản ánh hiện thực và các phạm trù: khônggian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật, quan niệm nghệ thuật củatác giả về thế giới và con người” Hay: “Thi pháp là một hệ thốngcác phương tiện và phương thức thể hiện cuộc sống bằng nghệthuật, khám phá cuộc sống bằng hìnhtượng”

Thi pháp học nhân vật

Nghiên cứu thi pháp nhân vật khác với công việc phân tíchnhân vật Phân tích nhân vật là chỉ ra các nội dung đựơc thể hiệntrong nhân vật như tính cách, ngoại hình, phẩm chất, niềm vui,nỗi buồn, lí tưởng… Trái lại khi nghiên cứu thi pháp nhân vật, taphải khám phá cách cảm nhận con người qua việc miêu tả nhânvật Tất nhiên, khi ta đã tìm hiểu thi pháp nhân vật thì việc phântích nhân vật sẽ sâu sắc hơn, toàn diện hơn

2.2 Nguyên lí tảng băng trôi

2.2.1 Nguyên lí tảng băng trôi trong thuật ngữ khoa học

Trong khoa học theo hiện tượng vật lý Tảng băng trôi là mộtkhối băng trôi tự do trên biển hay đại dương Theo quy luật, cáctảng băng trôi được tách ra từ các khối băng lục địa Bản chất củacác tảng băng trôi lần đầu tiên đã được giải thích đúng bởi nhàkhoa học Nga Mikhail Lomonosov theo đó khối lượng riêng củabăng là 920kg/m^3, còn khối lượng riêng của nước biển gần1025kg/m^3, gần 90% thể tích của tảng băng trôi nằm ở dướinước Có thể nhận thấy tảng băng trôi đó dù có nổi trên biển thìcũng chỉ có một phần nổi và toàn bộ phần còn lại đều ngập trongnước.

2.2.2 Nguyên lý Tảng băng trôi trong sáng tác của Hemingway

Dựa vào hiện tượng vật lí khi một tảng băng trôi trên đạidương chỉ có một phần nổi trên bề mặt, bảy phần chìm khuất,Hemingway đã nêu lên nguyên lí "tảng băng trôi".Tảng băng trôichính là một lối viết văn kiệm lời nhưng giàu hình tượng và từchính hình tượng ấy mà người đọc có thể hình dung tưởng tượng

ra những gì mà nhà văn muốn nói, kiếm tìm trong văn bản những

gì mà nhà văn giấu đi, người đọc khám phá và tìm ra chân lý đó.Lời phát biểu này khẳng định hiệu quả của cách viết ngắn gọn,hàm súc và ưu điểm của nó Nó ngụ ý chỉ mạch ngầm trong vănbản hay các lớp nghĩa chưa được phô bày trực tiếp trong tácphẩm Nguyên lí tảng băng trôi theo Hemingway, được thực hiệnkhi nhà văn hiểu biết cặn kẽ mọi vấn đề mình muốn tái hiện, rồi

loại bỏ hết các chi tiết không cần thiết, chỉ giữ lại những phần cốtlõi và sắp xếp để khi tiếp xúc với nó, độc giả vẫn có thể hiểunhững gì tác giả bỏ đi, không có ở trong văn bản.

Nguyên tắc lược bỏ của Hemingway không chỉ thể hiện

mong muốn viết không thừa lời mà còn bắt nguồn từ lối viết trưng ra chứ không miêu tả hay nói ra xuất hiện cuối thể kỉ XIX

và đặc biệt phát triển trong thế kỉ XIX ở các trào lưu văn học hiện

đại chủ nghĩa Hemingway muốn “trưng ra chính sự kiện, sự vật

và hiện tượng đã gợi nên những cảm nhận đào sau vào bản chất hiện tượng, hiểu được mạch phát triển của sự kiện và hành động

đã gợi nên cảm nhận này hay cảm nhận khác”.

Trong sáng tác của mình Hemingway đã dựa vào nguyên lítảng băng trôi vận dụng một cách sáng tạo và độc đáo trong tácphẩm văn học, nghệ thuật Phần nổi chính là nội dung của tácphẩm được thể hiện rõ qua bề mặt của văn bản Nó được thể hiệnqua hình thức như nhan đề, cốt truyện, nhân vật Hemingwaytriển khai phương pháp tảng băng trôi ở nhiều bình diện khácnhau: Ngôn ngữ đối thoại với các nhân vật thường súc tích, ngắngọn như ngôn ngữ điện trí, thậm chí theo nguyên tắc "bỏ sót"buộc người đọc phải hiểu, bổ sung, thêm vào, rộng ra Nhiều khinhững ý tưởng sâu kín của các nhân vật lại ở phía sau các lời đốithoại tưởng chừng như lan man nhưng đọc kĩ mới hiểu hết đượchoàn cảnh, tâm tư nhân vật Phần chìm của tảng băng trôi lànhững quan điểm, tư tưởng cốt lõi, căn bản tạo nên giá trị, thành

công ở tác phẩm Phần này Hemingway không trực tiếp chỉ ra màđưa ra những thông tin gợi ý để mọi người tự đọc và tìm hiểunhững giá trị đó.

Hemingway giải thích rõ về nghệ thuật của ông khi dùngnguyên lí tảng băng trôi để tạo nên tác phẩm của mình Trong

cuộc phỏng vấn Hemingway đã trả lời: “Tôi luôn cố gắng viết theo nguyên tắc "tảng băng trôi" cứ bảy phần tám chìm xuống nước, một phần tám nổi Nhờ thế tảng băng sẽ tiến một cách chắc chắn”.

Nguyên lí tảng băng trôi là một trong những vấn đề trọngtâm trong sáng tác nghệ thuật của Hemingway Nghệ thuật tảngbăng trôi đã tạo nên mạch ngầm văn bản Điều đó có nghĩa là cáithế giới được nhận diện qua tác phẩm mới chỉ là một phần nhỏcủa toàn bộ thế giới hoàn chỉnh mà nhà văn định ra trong truyệncủa mình Trong các sáng tác của mình Hemingway, một mặtluôn nỗ lực xây dựng thế giới tác phẩm với dung lượng ngôn từtối thiểu, mặt khác lại tìm cách để khả năng biểu hiện của thế giới

ấy đạt mức tối đa, theo hướng cảm xúc thẩm mĩ của người tiếpnhận Nói cách khác Hemingway đòi hỏi người đọc phải nhập tâmvào thế giới ấy một cách tích cực, sống cùng với những tìnhhuống của nhân vật

Đến với thế giới truyện ngắn Hemingway, người đọc hầunhư luôn phải tiếp cận với một cái gì dường như chưa hoàn tất,chưa xong xuôi, không ra đầu, ra đuôi về quá trình, diễn biến, nội

dung, sự kiện Thế giới ấy có rất nhiều khoảng trống, nhiều chỗthiếu hụt cần phải bù đắp Có thể nói Hemingway mới chỉ tiết lộmột phần, như một mô hình, còn việc hoàn thành là của độc giả

"tảng băng trôi" mà Hemingway là lời ẩn dấu, là ý tại ngôn thoại

Tảng băng trôi ẩn dấu thông tin trong thế giới truyện ngắnHemingway nghĩa là biểu hiện của bảy phần tám đang chìm củatảng băng trôi chi phối toàn bộ sáng tác của Hemingway Mỗi tácphẩm đều có sự thâm nhập vào cuộc sống, thế giới của những trậnđấu bò, những buổi câu cá, trượt tuyết, với tất cả những hiểu biết

và tình cảm của mình Lẽ ra thế giới truyện ngắn của Hemingwaytạo dựng phải được dàn trải trên một diện rộng, nhân vật đượckhắc họa tỉ mỉ Thế nhưng thế giới ấy chỉ là những mảng hiệnthực ít ỏi, biến cố còn nhân vật thì thường không rõ nhận dạng,thậm chí còn rất mơ hồ, đơn điệu Những bỏ xót, những khoảngtrống, tình cảm dở dang chính là nằm trong sự sắp xếp có tínhnghệ thuật của Hemingway vận dụng nguyên tắc tảng băng trôitrong cách viết khi xây dựng thế giới truyện ngắn của mình

=> Ông già và biển cả là tác phẩm thành công của

Hemingway Ông đã thể hiện được giá trị tư tưởng trong tác phẩm

với việc áp dụng nguyên lí tảng băng trôi Ông già và biển cả xuất

hiện trên phần nổi của ngôn từ không nhiều, lối viết giản dị, xongphần chìm của nó rất lớn bởi đã gợi nhiều tầng ý nghĩa tạo nêntầm vóc lớn lao cả về tầm cao, chiều sâu, bề rộng

CHƯƠNG III:

NGUYÊN LÝ TẢNG BĂNG TRÔI QUA THI PHÁP NHÂN VẬT ÔNG LÃO SANTI AGO TRONG “ÔNG GIÀ

VÀ BIỂN CẢ”

CỦA HEMING WAY

Hemingway từng phát biểu: “Nếu như nhà văn biết rõ những gì sắp viết, anh ta sẽ bỏ bớt đi những gì từng biết mà không cần đưa vào tác phẩm Và nếu như anh ta viết một cách chân thực, đúng mức, bạn đọc có thể cảm thấy tất cả những gì

anh ta đã bỏ qua đó và cảm thấy một cách mạnh mẽ tới mức dường như tất cả đã được viết ra một cách đẩy đủ rành mạch”.

Phải chăng nhà văn đã thực hiện cách viết ấy trong việc xử lýngôn ngữ khi lược bỏ đi một thành phân mà văn học truyền thốngcoi trọng là những lời miêu tả bình luận, giải thích của người trầnthuật Thủ pháp nghệ thuật ấy buộc người đọc phải chú tâm nhiềuhơn vào đối thoại, cả những gì diễn ra xung quanh chúng và tìmcách giải những gì còn chưa hiện lên trên bề mặt của chúng

“Tôi luôn cố gắng viết theo nguyên tắc “tảng băng trôi”.

Cứ bảy phần tám của nó chìm cho một phần nổi Bất cứ điều gì bạn biết mà bàn có thể loại bỏ thì nó chỉ làm tăng thêm sức mạnh cho tảng băng của bạn Đó là những phần không được viết Nhưng nếu nhà văn bỏ qua điều gì đó vởi vì anh ta không viết, vậy thì sẽ có một lỗ hổng trong truyện” – Hemingway.

3.1 Nguyên lí “Tảng băng trôi” thể hiện qua thi pháp miêu tả chi tiết tạo hình Santiago

3.1.1 Ngoại hình nhân vật

Ông lão Santiago có một gương mặt toát lên sự già nua, ốm

yếu: “Ông lão gầy gò, giơ cả xương, gáy hằn sâu nhiều nếp nhăn Những vệt nám vô hại trên làn da má của lão do bị ung thư bởi ánh mặt trời phản hồi trên biển nhiệt đời Những vệt ấy kéo dài xuống, cả hai bên má, tay lão hằn những vết sẹo sâu bởi kéo những con cá lớn”.Nhưng “mọi thứ trên cơ thể lão đều toát lên

vẻ già nua, trừ đôi mắt, chúng có cùng màu với nước biển, vui vẻ

và không hề thất bại” Ngay từ khi miêu tả ngoại hình của

Santiago, Hemingway đã dự báo trước cho người đọc rằng đây cóthể là một ông lão nhưng thực chất bên trong, đó lại là một ngườiđàn ông khỏe mạnh

3.1.2 Hoàn cảnh sống

Santiago là một ông già cô đơn Hemingway đã xây dựngnhân vật là con người đơn độc sống trong một túp lều, cuộc đờichỉ có con thuyền lênh đênh làm nghề đánh cá Từ trẻ đến lúc giàvẫn không có tài sản, không tiền bạc ngoài một túp lêu tranh ráchnát làm nơi trú ngụ sau những chuyến ra khơi và con thuyền nhỏ,

bộ đồ nghề tối thiểu và một kho kinh nghiệm nghề nghiệp cùnglòng yêu nghề vô hạn Để kiếm sống, nhất là lúc tuổi già đâu có

dễ dàng gì, hơn nữa lại phải chống trọi lại với biển khơi, với gióbão và đàn cá mập Ông lão không bao giờ nói chuyện với bất kìmột ai trong làng Người gần gũi nhất cũng chỉ là Manolin

Ngay ở dòng đầu tiên, tác giả đã nói: “Lão đã già, một mình một thuyền câu cá trên dòng Nhiệt Lưu”.

=> Việc xây dựng nhân vật trong không gian mênh môngcủa đất trời, không nhìn thấy những con thuyền xung quanh, chỉthấy một mình con thuyền của Santiago tạo cảm giác nhân vậtnhư đang bị vây bọc trong một không gian đơn điệu

Hemingway không xây dựng cho nhân vật chi tiết về giađình Có thể ông lão được sinh ra trong một gia đình giống nhưnhững người bình thường khác nhưng tác giả không nói điều đó

Có thể nói trong kĩ thuật “tảng băng trôi” khi nhà văn lược bỏ đivấn đề mà nhiều người đã biết chỉ nói những điều mà mọi ngườichưa biết Đó cũng gợi lên thân phận đơn độc của ông lão đánh

cá Trong hơn một trang sách, nhà văn chỉ cho chúng ta một chitiết rất nhỏ về hình ảnh người vợ của Santiago qua di vật mà vợ

ông để lại: “ Có dạo bức ảnh tô màu của vợ lão cũng được treo trên tường, nhưng rồi lão đã tháo xuống bởi nó khiến lão càng cô đơn hơn khi nhìn thấy” Cuộc sống của một người đàn ông cô đơn, không gia đình là: “Ông lão chậm rãi uống cà phê Đấy là tất cả lão có trong một ngày và lão biết lão nên uống Đã từ lâu

ăn uống đối với lão trở nên chán ngắt và lão không bao giờ mang theo bữa trưa Lão có một chai nước ở đằng mũi thuyền và đầy là tất cả lão cần trong một ngày” Suốt những hành trình dài, con

người phải đơn độc bước đi, phải một mình đương đầu với nhữngkhó khăn và hơn hết, lão không có ai để chia sẻ

Là một nhà văn mang tư tưởng tiến bộ nên trong tác phẩmcủa mình, Hemingway không đề cập đến vấn đề phân biệt giàu –nghèo ở nhân vật Santiago làm nghề đánh cả, gia sản thì chẳngđáng là bao nhưng ông vẫn theo dõi những trận bóng chày và đọcbáo như một trí thức Điều nhà văn trăn trở là những ám ảnh vềthân phận của con người, về những điều mà con người không thểlàm và định mệnh mà con người phải chịu đựng Con người tỏ racan đảm khi ẩn sâu bên trong vẫn có sự sợ hãi Santiago là ngườidũng cảm trong hành động nhưng ngoài ra ông cũng nhận thức