PHÂN TÍCH các đặc TRƯNG của bài học đạo đức PHÁT TRIỂN NĂNG lực học SINH TIỂU học

PHÂN TÍCH các đặc TRƯNG của bài học đạo đức PHÁT TRIỂN NĂNG lực học SINH TIỂU học PHÂN TÍCH các đặc TRƯNG của bài học đạo đức PHÁT TRIỂN NĂNG lực học SINH TIỂU học PHÂN TÍCH các đặc TRƯNG của bài học đạo đức PHÁT TRIỂN NĂNG lực học SINH TIỂU học

PHÂN TÍCH CÁC ĐẶC TRƯNG CỦA BÀI HỌC ĐẠO ĐỨC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TIỂU

HỌC

MỤC TIÊU

- Mục tiêu của dạy học phát triển năng lực đặt

ra không chỉ là kiến thức, kĩ năng, thái độ mà cònquan trọng là cách thức, con đường học sinh “đi” từkiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm đã có “đến” nhữngkết quả đó, tức là năng lực Điều đó không có nghĩa

là dạy học phát triển năng lực không hình thành kiếnthức, kĩ năng, thái độ cho học sinh và cũng không cónghĩa là cứ hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ thìđương nhiên là học sinh sẽ có năng lực

- Dạy học phát triển năng lực coi trọng quátrình học sinh trải nghiệm, khám phá, vận dụng kiếnthức, kĩ năng, kinh nghiệm vào thực tiễn cuộc sống,

… Trong quá trình đó, học sinh luôn tư duy cao độ

để đạt được kết quả là những kiến thức, kĩ năng,thái độ theo bài học Vì vậy, mục tiêu dạy học pháttriển năng lực chỉ rõ hai yếu tố là quá trình và kếtquả:

+ Quá trình: Học sinh tư duy như thế nào, giảiquyết vấn đề gì, làm gì, thực hiện hành động gì,…

+ Kết quả: Học sinh đạt được kiến thức, kĩ năng,hành vi hay thái độ gì qua hoạt động của mình

- Đối với mục tiêu năng lực thực tiễn, tức khảnăng học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng và thái độvào cuộc sống hằng ngày của mình, giáo viên cầngắn, kết nối tri thức, kĩ năng liên quan dến bài học vớicuộc sống của học sinh, thực tiễn địa phương để xácđịnh năng lực cần thiết và phù hợp với khả năng cácem

- Việc xác định mục tiêu bài học phụ thuộc vàonhững yếu tố cơ bản là:

+ Những năng lực cần phát triển cho học sinh,nhất là ba nhóm năng lực cốt lỗi (tự chủ và tự học;giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo)

và năng lực chuyên môn

+ Tính chất của môn học, nội dung chương trìnhcủa bài học và khả năng của nó trong việc phát triểnnăng lực cho học sinh

+ Khả năng, năng lực của học sinh trong việcthực hiện các nhiệm vụ, hoạt động để đạt được mụctiêu bài học

+ Những điều kiện thực hiện (phương tiện, thờigian, không gian, thực tiễn địa phương,…).

- Bên cạnh đó, cần chú ý khâu diễn đạt mụctiêu – do mục tiêu là quá trình học sinh thực hiệnhoạt động và kết quả cần đạt được ở học sinh, chonên mục tiêu được diễn đạt với từ đầu tiên là “họcsinh” Việc sử dụng các động từ chỉ hoành động (quátrình học sinh thực hiện hoạt đông) trong mục tiêuphải có để có thể quan sát, kiểm soát, đánh giáđược thâm chí “cân đo, đong đếm” được

- Việc hình thành năng lực cho học sinh phảiđược thực hiện qua từng bài học, tiết học, từng hoạtđộng,… Mục tiêu của bài học được cụ thể hoá bằngnhững mục tiêu của các hoạt động được tổ chức quatiết học Do đó, giáo viên cần đảm bảo sự thốngnhất giữa mục tiêu của bài học và các hoạt động,trong đó, mục tiêu bài học quy định mục tiêu hoạtđộng và do đó, mục tiêu hoạt động phải tương ứng

2 HS chia sẻ, bổ sung những kinh nghiệm củamình và từ đó tổng hợp được kết quả thành sự cầnthiết và cách thực hiện việc bảo vệ môi trường sống.

3 HS tự đánh giá việc bảo vệ môi trường sốngcủa mình

4 HS đánh giá thực trạng ô nhiễm môi trườngsống ở địa phương và từ đó đề xuất được các biệnpháp bảo vệ môi trường sống

5 HS đánh giá được các hành vi liên quan đếnbảo vệ môi trường sống

6 HS giải quyết được tình huống liên quan đếnviệc bảo vệ môi trường sống

7 HS báo cáo kết quả điều tra và từ đó lập kếhoạch thực hiện bảo vệ môi trường sống mà các emthực hiện được

8 HS thực hiện được những hành vi, việc làmvừa sức góp phần bảo vệ môi trường sống qua việcquan sát, phân tích thực trạng ô nhiễm.Từ đó hìnhthành thói quen bảo vệ môi trường sống

NỘI DUNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH.

Nội dung được đưa qua một vấn đề để học sinh giải quyết và từ đó, các em phát hiện, tìm ra kiến thức cần thiết

Ví dụ: Khi dạy bài “ Bảo vệ môi trường sống”,giáo viên không sử dụng các thông tin trong sách giáokhoa mà tổ chức hoạt động hình thành kiến thức nhưsau:

(1) Giáo viên (GV) mời HS xem video (nội dungvideo: những hành động tàn phá môi trường sốngcủa con người và hậu quả của những việc làm đó) vàđịnh hướng nhiệm vụ cần thực hiện là thảo luậnnhóm 4 trả lời các câu hỏi sau:

+ Những hành động, việc làm nào của conngười đã tác động xấu đến môi trường sống?

+ Hậu quả của những việc làm ấy?

+ Con người đã làm gì để sửa lỗi lầm của mình?(2) HS xem video

(5) Thảo luận lớp để rút ra bài học

Như vậy, nội dung ở đây là thực trạng ô nhiễmmôi trường sống và tác hại của nó đối với con người

và sinh vật

Nội dung bài học gắn với thực tiễn cuộc sống (giả định hoặc có thực); có thể là những vấn đề học sinh cần giải quyết để hình thành

kĩ năng và các năng lực.

- Những nội dung bài học gần gũi với thực tếnằm trong “trường quan tâm” của học sinh tiểu học,giúp các em khái quát hoá kiến thức thực tiễn thànhtri thức khoa học, lí giải những sự vật, hiện tượngkhác nhau, giải quyết các tình huống thường gặptrong cuộc sống, “sửa lại” những tri thức thôngthường, thiếu chính xác của các em (nếu có)… Khi

đó, học sinh tiểu học được tiếp xúc với vật thật, tìnhhuống thật, thâm nhập đời sống thực tiễn, trảinghiệm cuộc sống thực, vận dụng tri thức, kĩ năng,kinh nghiệm để xây dựng các “dự án”, giải quyếtcác vấn đề cuộc sống của mình, của gia đình, củacộng đồng,…

- Hay nói cách khác, việc lựa chọn nội dung bàihọc ở đây không chỉ theo chương trình, tài liệu dạyhọc mà còn phụ thuộc vào thực tiễn cuộc sống củahọc sinh và của địa phương Những kiến thức thực

tiễn này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn bảnchất của tri thức khoa học, làm cho các em thêmhứng thú với việc học tập ở nhà trường, mà còn làđiều kiện cần thiết để các em hình thành các nănglực, trong đó có năng lực thực tiễn.

Ví dụ: “ Bài bảo vệ môi trường sống”, giáo viênđưa ra các hành vi và tình huống ( giả định hoặc cóthực)

+ Hành vi đúng: Một hôm, cả

nhà An đi chơi công viên Hồ

Tây An được mẹ mua cho

kem, khi ăn xong, An nhìn

quanh không thấy thùng rác

đâu cả Thấy thế, mẹ bảo An:

“con vứt tạm ra bụi cây cũng

được, không ai thấy đâu” An

lưỡng lự nhưng rồi em quyết

định chạy đi tìm thùng rác để

vứt vỏ kem.

+ Hành vi sai: Nhà bác

Khang có 1 trang trại nuôi

bò Khu chuồng trại nhà bác

ở gần sông của địa phương.

Bác thường xuyên rửa

chuồng và để cho không tốn

Chiều chủ nhật, Minh sang nhà Nam chơi Khi vừa dọn dẹp nhà của xong, Nam nhờ Minh “Cậu vứt hộ tớ túi rác

ra sông với, để đây sẽ bốc mùi lên mất”.

Nếu em là Minh trong tình huống đó, em sẽ làm gì?

 Đối với tình huống, HS sắm vai giải quyết tình huống.

kém chi phí và đỡ vất vả, bác

cho luôn nước thải ra sông.

 Đối với hành vi, HS nhận xét

hành vi đúng hay sai? Vì sao?

Và yêu cầu giải thích (Nếu

hành vi đó là đúng, GV yêu

cầu học sinh chỉ ra tác dụng

đối với đối tượng, người xung

quanh, bản thân; Nếu hành vi

đó là sai, GV yêu cầu học sinh

chỉ ra tác hại đối với đối

tượng, người xung quanh, bản

thân)

Nội dung gắn liền với thực tiễn, nhất là giúp học sinh trải nghiệm qua cuộc sống hàng ngày của mình.

- Tăng cường nội dung thực hành, nhất là cáchoạt động ứng dụng được học sinh tiến hành chủyếu vào thời gian ngoài giờ lên lớp ở gia đình, tạicộng đồng dân cư: Những nội dung thực hành nàygắn những kiến thức, kĩ năng mà các em hình thànhđược qua các tiết học trên lớp với thực tiễn cuộcsống xung quanh của mình, vận dụng, ứng dụngchúng vào các bối cảnh thực tiễn để giải quyết các

vấn đề cuộc sống của mình, gia đình, cộng đồng vàgóp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Ví dụ: Khi dạy bài “ Bảo vệ môi trường sống”,giáo viên có thể tổ chức các hoạt động sau:

 Thực hành thu gon phế thải và dọn sạch 2bên đường dẫn tới trường

nhóm cử ra một nhóm trưởng phân công nhiệm

Sau khi thực hiện nhiệm vụ thu gom phế liệu, dọnsạch 2 bên đường dẫn tới trường , các em hãy ghi lạicông việc, kết quả, ý kiến đề nghị vào phiếu này

1 Địa điểm thực hiện:

2 Thời gian thực hiện:

3 Những công việc nhóm đã làm được:

(2) GV tổ chức một buổi trưng bày sản phẩm

và HS thuyết trình về cây xanh đó (lí do chọn loàicây đó, cách chăm sóc ra sao, tình cảm đối với cây,cảm xúc khi ngắm nhìn và chăm sóc cây xanh,…)

(3) GV lan toả việc trồng cây xanh đến HS cảlớp (trồng cây ở nhà, ở xóm, ở lớp học, trường học,

…)

 Thực hành làm ra các sản phẩm được tái chế từ những đồ dùng không dùng nữa trong cuộc sống.

 Cách thực hiện:

(1) GV yêu cầu HS nêu lí tưởng về việc tái chếnhững đồ dùng không sử dụng nữa ( đồ nhựa,…)thành các sản phẩm hữu ích trong cuộc sống

(2) GV lấy ví dụ minh hoạ

(3) GV yêu cầu HS chọn một số ý tưởng, về nhàthực hiện các ý tưởng, về nhà thực hiện các ý tưởng

đó (GV tổ chức một buổi trưng bày sản phẩm và HSthuyết trình về các sản phẩm đó HS có ý tưởng hay,sản phẩm đẹp và thuyết trình tốt sẽ dành chiếnthắng)

Lựa chọn nội dung dạy học vừa sức với học sinh

- Tính vừa sức thể hiện ở ba bình diện – toànlớp, nhóm và nhất là từng cá nhân học sinh vì mỗi

em có trí thông minh, “vùng phát triển hiện tại”riêng với khả năng năng lực học tập, sự phát triển tưduy, vốn kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm,… cụ thể

+ Ở bình diện toàn lớp, khi tổ chức những hoạtđộng chung cho cả lớp, giáo viên cần nắm đượctrình độ, khả năng của các học sinh trong lớp

+ Ở bình diện nhóm, khi tổ chức các hoạt độngnhóm, giáo viên cần dự kiến tính chất và biết rõtrình độ của nhóm (nhóm đa trình độ gồm những em

có năng lực cao và những em có năng lực hạn chế,hay nhóm đơn trình độ chỉ gồm những học sinh cùngtrình độ tương đương)

+ Ở bình diện cá nhân, khi tổ chức những hoạtđộng cá nhân, giáo viên xác định đặc điểm riêng củatừng em, nhất là trí thông minh, năng lực học sinh,những kiến thức, kĩ năng, thái độ, liên quan đến bàihọc,…

- Trên cơ sở trình độ, năng lực của học sinh(lớp, nhóm, cá nhân), giáo viên đưa ra nội dung vừasức cho các em (cao hơn trình độ hiện có và họcsinh có thể thực hiện được, chiếm lĩnh được, vươn tới

được), tốt nhất là một vấn đề mà học sinh cần giảiquyết.

Ví dụ: Khi dạy bài “Bảo vệ môi trường sống”hoạt động thu gon phế thải và dọn sạch 2 bênđường dẫn tới trường, giáo viên cần cân nhắc nhữngcông việc cụ thể mà các em có thể thực hiện đượckhi tham gia: nhặt rác, quét dọn, nhổ cỏ,…

Nội dung mang tính tích hợp, trong đó, nội dung bài học được kết nối với các bài học khác cùng môn hay với nội dung các môn học khác,…

- Học sinh tiếp cận vấn đề học tập dưới nhiềugóc độ khác nhau liên quan đến chủ đề bài học vànhờ đó, hoạt động của các em có chất lượng và hiệuquả cao và năng lực thực tiễn được phát triển bềnvững Đồng thời, qua đó, học sinh còn phát triểnđược tư duy bậc cao khi phân tích và giải quyết cácvấn đề liên quan đến chủ đề học tập

Ví dụ: Bài “ Bảo vệ môi trường sống” , GV có thể

tổ chức cho HS một số hoạt động để qua đó, các em

có thể vận dụng kiến thức, kĩ năng những môn họcliên quan như:

 Tự nhiên và Xã hội: tham gia hoạt động bảo

vệ môi trường sống

Hoạt động: Đạp xe vì môi trường xanh – sạch –đẹp.

 Âm nhạc: vui văn nghệ với những bài hát bảo

vệ môi trường

 Mĩ thuật: vẽ tranh về chủ đề bảo vệ môitrường

Bức tranh “ Xe đạp gia đình”

Bức tranh “ Bảo vệ nguồn nước”

Bức tranh “ Chúng mình cùng bảo vệ môi trường”

 Tiếng Việt: Viết bài luận, thuyết trình về môitrường, hùng biện về vẫn đề bảo vệ môi trườngsống

1.1 Nội dung học tập được khai thác, lựa chọn, xây dựng từ nhiều nguồn khác nhau như sách giáo khai, sách báo, thực tiễn cuộc sống

và nhất là interrnet,…

- Những nội dung thông tin này không chỉ đượchọc sinh tìm kiếm, phát hiện, mở rộng mà còn vậndụng vào cuộc sống hàng ngày của mình Ví dụ,trong dạy học các bài đạo đức, nội dung thực hành(liên hệ thực té, nhận xét hành vi, xử lý tình huốngđạo đức, điều tra thực tiễn, thực hiện hành vi) luôngắn với thực tiễn cuộc sống xung quanh các em

Ví dụ: Bài “ Bảo vệ môi trường sống”

 Điều tra thực trạng ô nhiễm môi trường sống

ở địa phương

 Cách thực hiện:

(1) Giáo viên giới thiệu nội dung điều tra: Điềutra thực trạng ô nhiễm môi trường sống ở địaphương

(2) Giáo viên phát phiếu điều tra, phiếu báocáo cho các nhóm

(3) Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm:Điều tra thực trạng ô nhiễm môi trường sống ở địabàn dân cư nơi mình sinh sống, điền vào phiếu điềutra và phiếu báo cáo, trình bày kết quả điều tra vàotiết sau.

em, rồi ghi kết quả vào phiếu này

Biệnphápkhắcphục

Nhóm trưởng kí tên

 Thực hiện hành vi:

Bài tập: Hãy cho biết những việc em đã thực

hiện liên quan đến bảo vệ môi trường cùng kết quả/hậu quả của nó bằng cách ghi rõ vào các cột dướiđây

- Tương tác giữa giáo viên với học sinh, tươngtác giữa học sinh với các học sinh khác trong lớp,qua đó, các em có thể giao tiếp và hợp tác với nhaumột cách hợp lí

- Coi trọng sự phát triển tư duy của học sinh,đặt ra các vấn đề cho học sinh tự giải quyết

+ Trong dạy học, việc phát triển tư duy học sinh

là cực kì quan trọng, bởi nhẽ nhờ có tư duy mà học

sinh mới có khả năng tự tìm tòi, khám phá, pháthiện, tự làm giàu vốn kiến thức của bản thân, tự vậndụng vào thực tiễn cuộc sống, làm chủ được bảnthân trong môi trường cuộc sống đa dạng, nhờ đó,các em phát triển được các năng lực đa dạng Họcsinh không những tự phát hiện ra kiến thức, hìnhthành được kĩ năng, mà còn nắm được phương pháp,con đường đi đến các kết quả đó và phát triển tưduy cùng với những năng lực khác nhau Hay nóicách khác, ở đây, giáo viên không dạy kiến thức màdạy cách tìm kiếm, con đường đi từ kiến thức, kĩnăng, kinh nghiệm đã biết đến kiến thức mới và nhờ

đó, các em phát triển được những kĩ năng tư duy vànăng lực tương ứng

- Chú trọng quá trình hơn kết quả, do đó, quátrình dạy học diễn ra qua các hoạt động học tập củahọc sinh

- Tạo điều kiện học sinh tham gia, thực hiện cáchoạt động trải nghiệm, nhất là với những sự vật, sựviệc trong thực tế cuộc sống của các em

Ví dụ: Khi dạy bài “ Bảo vệ môi trường sống”,

GV tổ chức một số hoạt động theo định hướng pháttriển năng lực như sau:

- HS xem video, thảo luận nhóm 4 trả lời cáccâu hỏi Sau đó, các nhóm trình bày kết quả thảoluận trước lớp và HS cả lớp thảo luận để rút ra bàihọc.

- HS tìm hiểu thực trạng ô nhiễm của các loạimôi trường sống đó ( thông tin, tranh ảnh,…), sau đóchia sẻ thông tin, sau mỗi lần HS chia sẻ GV khuyếnkhích lớp đặt câu hỏi cho bạn và GV có thể hỏi vềcảm xúc của HS sau khi tìm hiểu về thực trạng ônhiễm môi trường sống

- HS điều tra thực trạng ô nhiễm môi trườngsống ở địa phương (chia theo địa bàn dân cư) và từ đó

đề xuất được các biện pháp bảo vệ môi trường sống

- HS nhận xét hành vi đúng, hành vi sai? Vìsao?

- HS thảo luận nhóm 4, sắm vai giải quyết tìnhhuống

- HS báo cáo kết quả điều tra

 Các phương pháp được vận dụng ở đây là thảoluận nhóm, giải quyết vấn đề, thảo luận lớp, điềutra,…

 Qua những hoạt động trên, chúng ta thấyđược sự biểu hiện các đặc trưng của phương phápphát triển năng lực như sau:

- Học sinh giữ vai trò chủ thể: Học sinh thảoluận nhóm, chia sẻ kết quả trước lớp, tự tìm ra kiếnthức, tự hình thành kĩ năng; giáo viên đóng vai trò làngười tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoạt động củahọc sinh.

- Học sinh tương tác tích cực với nhau: Học sinhnêu ý kiến cá nhân, lắng nghe, bổ sung, tranh luận ýkiến với bạn, cùng nhau đánh giá và thống nhất kết quảchung,…

- Học sinh được phát triển tư duy: Học sinh sửdụng các thao tác tư duy khác nhau như phân tích,tổng hợp, so sánh, phân loại,…

- Việc dạy học coi trọng quá trình học sinh hoạtđộng hơn kết quả: Những kiến thức, kĩ năng hìnhthành được ở học sinh qua các hoạt động trên nhờcác em tư duy, trải nghiệm trực tiếp với việc thựchiện hành vi vừa sức góp phần bảo vệ môi trườngsống, tìm kiếm thông tin ở các nguồn khác nhau,…

- Học sinh được trải nghiệm với thực trạng ônhiễm môi trường sống ở địa bàn dân cư: Học sinhđược quan sát, phân tích, từ xuất các biện pháp khắcphục

- Chú trọng đến đặc điểm riêng của cá nhânhọc sinh: Những em có hứng thú, điều kiện (nhất là

tiếp cận nguồn thông tin qua internet) được khuyếnkhích tìm hiểu thực trạng ô nhiễm môi trường sống(môi trường đất, môi trường trên cạn, môi trườngnước, môi trường sinh vật).

Như vậy, với các phương pháp djay học thíchhợp được vận dụng qua các hoạt động trên, nhữngnăng lực được phát triển cho học sinh rất đa dạngnhư năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp vàhợp tác, năng lực ngôn ngữ, năng lực khoa học,năng lực tin học,…

4 HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TIỂU HỌC.

- Khái niệm: Hình thức tổ chức dạy học và biểuhiện bên ngoài của hoạt động phối hợp giữa giáoviên và học sinh Chúng được phân biệt với nhau bởiquy mô học sinh tham gia (dạy học cá nhân, theonhóm, cả lớp), không gian (dạy học trong lớp, tạihiện trường, học ở nhà,…), thời gian tiến hành (dạyhọc nội khoá, ngoại khoá), loại hình, hình thức hoạtđộng cụ thể được tổ chức (trò chơi, lao động, thamquan, công tác xã hội,…)

- Những hình thức tổ chức dạy học cần đượcchú trọng vận dụng trong quá trình dạy học pháttriển năng lực học sinh là: