Trò chơi học tập là một trong những phương pháp dạy học được sử dụng để dạy học môn Lịch sử và Địa lí nói chung và phân môn Địa lí nói riêng vì trò chơi học tập có nội dung gắn liền với
Trang 1I-ĐẶT VẤN ĐỀ:
Ở bậc tiểu học, phân môn Địa lí trong môn học Lịch sử và Địa lí có vị trí khá quan trọng trong chương trình 9 môn học bắt buộc Phần điạ lí trong phân môn và địa lí ở lớp 5 nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, ban đầu về các
sự vật, hiện tượng và các mối quan hệ địa lí ở Việt Nam và một số nước trên thế giới Bước đầu hình thành ở học sinh một số kĩ năng quan sát sự vật, hiện tượng, thu thập tìm kiếm tư liệu địa lí từ sách giáo khoa, trong cuộc sống gần gũi với học sinh, biết trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ, bảng thống
kê Do đó việc giảng dạy phần Địa lí là rất quan trọng Học tốt phân môn Địa lí, học sinh sẽ có những hiểu biết tốt về thế giới xung quanh các em, giải thích được các sự vật, hiện tượng diễn ra trong thiên nhiên, sống hòa hợp với tự nhiên Để làm được điều đó, người giáo viên phải tạo cho các em có được hứng thú học tập, ham tìm hiểu, tích cực, tự giác trong giờ học
Trò chơi học tập là một trong những phương pháp dạy học được sử dụng để dạy học môn Lịch sử và Địa lí nói chung và phân môn Địa lí nói riêng vì trò chơi học tập có nội dung gắn liền với hoạt động học tập của học sinh Trong các tiết học môn Địa lí, việc tổ chức cho học sinh chơi vào bất cứ phần nào của bài học đều rất quan trọng, vì trò chơi làm thay đổi hình thức học tập, làm không khí trong lớp học thoải mái, dễ chịu.Quá trình học tập trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn, làm cho học sinh thấy vui, nhanh nhẹn, cởi mở hơn Học sinh tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn và được củng cố, hệ thống hóa kiến thức.Với phương châm: “Học mà chơi – Chơi mà học” thông qua các trò chơi mà học sinh dễ hiểu bài, nhớ lâu, tiết dạy của giáo viên sẽ đạt kết quả
1.Thực trạng:
Qua thực tế giảng dạy, khi tổ chức các trò chơi trong dạy học ở phân môn Địa
lí người giáo viên còn chủ quan trong quá trình soạn thảo trò chơi Nội dung trò chơi đưa vào bài học còn nghèo, lặp đi lặp lại nhiều lần một trò chơi làm cho học sinh
Trang 2nhàm chán, chưa hứng thú tham gia trò chơi.Từ đó học sinh khi thực hành trò chơi học tập còn thụ động Cụ thể :
- Khi tham gia trò chơi các em không tự suy nghĩ và tham gia chưa chủ động, toàn diện vào các quá trình giải quyết vấn đề Chưa mạnh dạn tham gia
- Một số em chưa biết xử lý các tình huống xảy ra trong khi chơi, chưa biết đánh giá ý kiến của bạn
- Các em yếu , trung bình tham gia trò chơi còn lúng túng, rụt rè
2 Nguyên nhân:
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc giáo viên chưa khai thác hết thế mạnh của trò chơi vào dạy học trong phân môn Địa lí nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh Nhưng theo tôi có những nguyên nhân chủ yếu sau đây:
- Học sinh chưa hứng thú trong trong các tiết học Địa lí, còn thụ động, đối phó nên mau quên kiến thức dẫn đến khi tham gia trò chơi HS chưa nắm vững được kiến thức đã học nên không mạnh dạn tham gia trò chơi
- Hiện nay chưa có một hệ thống trò chơi và cũng chưa có một tài liệu nào viết
về các trò chơi dành riêng cho phân môn Địa lí nên giáo viên không có nhiều lựa chọn trò chơi cho phù hợp với từng bài dạy
- Giáo viên chưa có nhiều thời gian sưu tầm những trò chơi mới lạ để vận dụng vào bài học, còn sử dụng nhiều lần những trò chơi quen thuộc dẫn đến học sinh không hứng thú trong khi tham gia chơi, hiệu quả đạt không cao
Qua quá trình giảng dạy phân môn Địa lí ở lớp 5 trường tiểu học Phạm Hồng Thái, thấy được mặt tích cực của trò chơi đối với phân môn nên tôi mạnh dạn
“THIẾT KẾ MỘT SỐ TRÒ CHƠI VẬN DỤNG VÀO PHÂN MÔN ĐỊA LÍ LỚP
5 NHẰM TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH LỚP 5/3 TRƯỜNG TIỂU HỌC PHẠM HỒNG THÁI” với mục đích giúp học sinh hứng thú hơn trong
học tập góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy
Trang 3II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Để có được những trò chơi cho phân môn Địa lí đạt hiệu quả, tôi đã thực hiện các biện pháp sau:
Biện pháp 1: Nắm yêu cầu, mục đích từng chương, từng bài trong phân môn Địa lí lớp 5.
Nhằm lựa chọn và để thiết kế trò chơi phù hợp cho từng bài học mà không lặp lại nhiều lần một trò chơi làm cho học sinh nhàm chán, tôi nghiên cứu yêu cầu và mục đích của từng chương, từng bài và xếp chúng theo nhóm như sau:
Phần địa lí Việt Nam: gồm các bài về địa lí tự nhiên và địa lí về xã hội, tôi
chia thành các nhóm sau:
Nhóm 1: Bao gồm các bài: Việt Nam- Đất nước chúng ta; Du lịch – Thương mại, tôi thiết kế và sử dụng các trò chơi sau: Em là hướng dẫn viên du lịch; Bức tranh bí mật; Gắn thẻ tiếp sức
Nhóm 2: Bao gồm các bài: Địa hình và khoáng sản; Khí hậu; Sông ngòi; Vùng biển nước ta; Đất và rừng, tôi thiết kế và sử dụng các trò chơi: Chung sức; Xem ai nhớ nhất; Ô cửa bí mật; Bông hoa đúng sai; Khắc nhập, khắc xuất; Về đích; Câu cá Nhóm 3: Bao gồm các bài: Dân số nước ta; Các dân tộc – Sự phân bố dân cư, tôi thiết kế và sử dụng các trò chơi: Ai nhanh ai đúng; Xem ai nhớ nhất; Câu cá; Về đích
Nhóm 4: Bao gồm các bài: Nông nghiệp; Lâm nghiệp và thủy sản; Công nghiệp; Giao thông vận tải, tôi thiết kế và sử dụng các trò chơi: Chung sức; Ô cửa bí mật; Bông hoa đúng, sai; Gắn thẻ tiếp sức
Phần địa lí thế giới: gồm các nhóm.
Nhóm 5: Châu Á; Châu Âu; Châu Phi; Châu Mĩ; Châu Đại Dương và Châu Nam Cực; Các đại dương trên thế giới, tôi thiết kế và sử dụng các trò chơi: Em là hướng dẫn viên du lịch; Ô chữ thông minh; Ô của bí mật; Câu cá; Về đích
Trang 4Nhóm 6: Bao gồm các bài: Các nước láng giềng của Việt Nam; Một số nước ở Châu Âu, tôi thiết kế và sử dụng các trò chơi: Bức tranh bí mật (hoặc: Các mảnh ghép bí mật); Bông hoa đúng sai; Ai nhanh ai đúng…
Nhóm 7: Gồm 4 bài ôn tập: Bài 7, 16, 22, 29 Với các bài ôn tập tôi thiết kế và sử dụng các trò chơi: Ai nhanh ai đúng; Chọn bông hoa đúng sai; Gắn thẻ tiếp sức; Giải
ô chữ; Rung chuông vàng; Đối mặt; Đố bạn…
Biện pháp 2: Nắm yêu cầu khi thiết kế trò chơi.
Để góp phần mang lại hiệu quả cao trong giờ học khi tổ chức trò chơi thì thiết kế trò chơi phải đảm bảo nguyên tắc sau :
a, Thiết kế trò chơi :
Thiết kế trò chơi học tập phải dựa vào nội dung bài học, điều kiện, thời gian trong mỗi tiết học cụ thể để đưa các trò chơi cho phù hợp Có kế hoạch chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ, đảm bảo yêu cầu sau :
+ Trò chơi mang ý nghĩa giáo dục
+ Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố khắc sâu bài học
+ Hình thức tổ chức phải đa dạng, phong phú
+ Phù hợp với tâm lí học sinh tiểu học
+ Trò chơi phải được chuẩn bị chu đáo, gây được hứng thú đối với học sinh
b, Cấu trúc của trò chơi học tập
- Tên trò chơi.
- Mục đích
- Chuẩn bị
- Cách chơi và luật chơi
Biện pháp 3: Sưu tầm và thiết kế các trò chơi.
Như phần nguyên nhân đã nêu, do giáo viên không có đủ thời gian để sưu tầm các trò chơi mới lạ và chưa có một quyển sách nào soạn riêng cho phân môn những trò chơi phù hợp với bài học nên giáo viên thường sử dụng nhiều lần một trò
Trang 5chơi.Tôi đã sưu tầm và suy nghĩ để tự thiết kế một số trò chơi phục vụ cho phân môn dựa trên những trò chơi sưu tầm đó và hiểu biết của mình
Các trò chơi cụ thể như sau:
* Trò chơi 1: Ai nhanh ai đúng.
Mục đích: Giúp cho học sinh thi đua trong học tập, yêu cầu học sinh phải tập
trung vào yêu cầu đã đề ra để tìm hướng giải quyết đúng và nhanh nhất.Qua trò chơi học sinh nắm được tên các dân tộc, vùng phân bố của các dân tộc từ đó các em rút ra được sự phân bố dân cư của nước ta
Chuẩn bị: GV chuẩn bị bảng nhóm nhỏ
Ví dụ:
Cách chơi và luật chơi: Học sinh sẽ thi đua cá nhân, mỗi em tự tìm và ghi
nào vở nháp trong thời gian 2 phút, hết thời gian giáo viên chọn một số học sinh theo tổ để đánh giá, mỗi học sinh thực hiện đúng được ghi 2 điểm, tổ nào có nhiều
em thực hiện nhanh và đúng thì tổ đó thắng
Ví dụ:
- Kinh
- Tày, Nùng, Dao, Thái, Mường ,
Mông
- Ê đê, Gia rai, Ba- na, Xê – đăng
- Chăm, Khơ me
- Đồng bằng
- Miền núi phiá bắc
- Tây Nguyên
- Nam Bộ
*Trò chơi 2: Chọn bông hoa Đ, S.
Mục đích: Giúp học sinh củng cố lại nội dung bài học Rèn cho học sinh tính
độc lập làm việc, học sinh suy nghĩ, phán đoán và nêu ra kết luận cuối cùng
Chuẩn bị: Để thực hiện trò chơi này, GV viết sẵn các câu trong nội dung bài
học, học sinh chuẩn bị bông hoa Đúng - Sai
Trang 6Cách chơi và luật chơi: GV nêu từng ý, học sinh nghĩ, chọn Đ hoặc S Giáo
viên kiểm tra và hỏi một số học sinh lí do vì sao chọn đúng (Đ) hoặc sai (S) Tổ chức thi đua giữa các tổ, tổ nào không có học sinh chọn sai bông hoa là tổ đó thắng
*Trò chơi 3: Gắn thẻ tiếp sức.
Mục đích: Giúp học sinh hệ thống lại bài học Rèn cho học sinh tính làm việc
độc lập, chọn được thẻ đúng và gắn đúng theo yêu cầu
Chuẩn bị: Các thẻ có ghi sẵn tên các sân bay quốc tế nước ta, những thành
phố có cảng biển lớn của nước ta, các điểm du lịch nổi tiếng của nước ta, các trung tâm công nghiệp lớn của nước ta…
Cách chơi và luật chơi: GV nêu yêu cầu trò chơi, gắn thẻ đúng vị trí lược đồ
câm Địa lý Tự Nhiên Việt Nam, chia lớp thành 4 đội( theo 4 tổ) Mỗi đội có thời gian thảo luận và chọn người chơi là 2 phút Sau đó mỗi đội chọn 5 em trong thời gian 2 phút thi gắn thẻ tiếp sức vào lược đồ câm Đội nào gắn đúng và nhanh thì đội
đó sẽ thắng
*Trò chơi 4: Thi làm hướng dẫn viên du lịch.( Hay: Em là hướng dẫn viên du
lịch)
Mục đích: Giúp học sinh diễn đạt lại bài học bằng lợi một cách lưu loát, hệ
thống lại bài học Rèn cho học sinh tính mạnh dạn tự tin trong giao tiếp
Chuẩn bị: Giáo viên sử dụng sẵn lược đồ câm ở trò chơi Gắn thẻ tiếp sức Cách chơi và luật chơi: GV yêu cầu học sinh lên chỉ trên lược đồ đường sắt
Bắc Nam và quốc lộ 1A, đồng thời giới thiệu thêm các sân bay quốc tế, các thành phố có cảng biển lớn bậc nhất nước ta, những khu du lịch nổi tiếng của nước ta, các trung tâm công nghiệp lớn…Giáo viên chia lớp 4 đội và cho thời gian chuẩn bị mỗi đội là 5 phút Giáo viên đặt tên cho mỗi đội như sau:
- Tổ 1 : Đội hoa mai
- Tổ 2: Đội hoa hồng
- Tổ 3: Đội hoa phượng đỏ
Trang 7- Tổ 4 : Đội hoa cúc vàng
Sau thời gian chuẩn bị mỗi đội sẽ chọn một bạn tham gia thi Giáo viên viết sẵn nội dung vào 4 thăm
1 Hãy chỉ trên lược đồ đướng sắt Bắc Nam và giới thiệu
2 Hãy chỉ trên lược đồ quốc lộ 1A và giới thiệu cho mọi người
3.Hãy giới thiệu về những cảnh đẹp của quê hương em
4 Hãy giới thiệu về những trung tâm công nghiệp lớn của nước ta
Ví dụ: Xin mời các bạn hãy cùng tôi đi tham quan đất nước Việt Nam xinh
đẹp bằng đường sắt nhé Đường sắt Bắc Nam của chúng tôi chạy dọc theo chiều dài đất nước
Bạn hãy lên tàu ở thủ đô Hà Nội xinh đẹp, nơi đây có sân bay quốc tế Nội Bài Hãy ghé thăm cố đô Huế với nhiều đền chùa uy nghi, ngắm dòng Hương Giang lặng
lờ trôi giữa thành phố Bạn sẽ ghé thăm thành phố Đà Nẵng chúng tôi, ở thành phố tôi có một sân bay quốc tế đấy Đó là sân bay quốc tế Đà Nẵng hoặc có thể thăm phố cổ Hội An Chúng ta lại theo tàu đi dọc miền đất nước ghé thăm vịnh Nha Trang, một trong những vịnh đẹp nhất hành tinh và đây Thành phố Hồ Chí Minh nhộn nhịp và sôi động đang đón chào các bạn
Xin mời các bạn cùng đi khắp đất nước Việt Nam xinh đẹp của chúng tôi bằng đường bộ nhé Nếu muốn cảm giác se lạnh của Hà Nội các bạn hãy lên xe từ Thành phố Hồ Chí Minh nơi có sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất Chuyến xe du lịch của chúng tôi sẽ đưa các bạn đi qua nhiều thành phố của miền nam và đây rồi thành phố Nha Trang một trong những vịnh biển lớn và đẹp Tiếp tục cuộc hành trình các bạn sẽ đi dọc các tỉnh, thành phố miền Trung Nào Quảng Nam, Bình Định, Quảng Ngãi và đến thành phố biển Đà Nẵng Đà Nẵng không chỉ có biển mà còn có ngọn núi Ngũ Hành Sơn xinh đẹp thu hút nhiều khách du lịch Sân bay quốc tế Đà Nẵng hàng ngày nhộn nhịp với những chuyến bay lên xuống Rồi các bạn sẽ được đến Huế, một di sản văn hóa thế giới với những đền chùa, miếu mạo uy nghi tráng lệ Và
Trang 8Thủ đô Hà Nội, thành phố hòa bình, đang đón chào các bạn với sân bay quốc tế Nội Bài, một trong những sân bay lớn nhất của nước ta
Đất nước Việt Nam chúng tôi rất xinh đẹp, con người Việt Nam thân thiện và mến khách, bạn hãy đến thăm nhé Quê hương tôi có rất nhiều thắng cảnh đẹp làm đắm say lòng người Này đây vịnh Hạ Long với những hang động kì bí, này là động Phong Nha cũng không kém phần kì vĩ………
Sau khi các đôi trình bày xong, học sinh cả lớp cùng giáo viên sẽ bình chọn hướng dẫn viên du lịch giỏi nhất dựa vào nội dung trình bày của các đội
*Trò chơi 5: Giải ô chữ
Mục đích: Trò chơi nhằm giúp học sinh củng cố lại những kiến thức của các
bài đồng thời giúp các em nắm vững hơn về các yếu tố Địa lí xã hội Việt Nam mà các em đã được học
Cách chơi và luật chơi: Giáo viên kẻ sẵn ô chữ trên BN Chia lớp thành 4 đội
và nêu câu hỏi cho các đội
Các đội sẽ thay nhau lựa chọn hàng ngang Trả lời đúng từ hàng ngang sẽ được 10 điểm, trả lời sai các đội còn lại đội nào có tín hiêu trước được quyền trả lời Trong ô chữ sẽ xuất hiện những từ khác màu đó là những từ chìa khóa Từ chìa khóa này được trả lời sau một lượt thi (4 hàng ngang) Sau 4 từ hàng ngang đội nào trả lời được từ chìa khóa sẽ được hưởng 30 điểm Sau 6 từ hàng ngang được hưởng 20 điểm Sau câu hỏi gợi ý trả lời từ chìa khóa được hưởng 10 điểm Tổng kết đội nào nhiều điểm đội đó thắng
Ví dụ:
1
Trang 93
4
5
6
7
8
Câu hỏi gợi ý :
- Hàng ngang số 1: có 9 chữ cái: Đặc điểm của sự tăng dân số của nước ta ( TĂNG NHANH) Chữ cái của từ chìa khóa (N)
- Hàng ngang số 2: Có 4 chữ cái : Đây là dân tộc có số dân đông nhất nước ta ? (KINH) Chữ cái của từ chìa khóa (I)
- Hàng ngang số 3: có 12 chữ cái : Đây là một trong những điều kiện để ngành thủy sản nước ta phát triển ( VÙNG BIỂN RỘNG)
- Hàng ngang số 4 : Có 8 chữ cái: Nơi tập trung khoảng ¾ dân số nước ta ( NÔNG THÔN) Chữ cái của từ chìa khóa (Ô, N)
Hàng ngang số 5: có 9 chữ cái: Đặc điểm diện tích của nước ta ( TRUNG BÌNH) Chữ cái của từ chìa khóa (G)
- Hàng ngang số 6: có 9 chữ cái: Ngành gồm các hoạt động bảo vệ rừng, khai thác
gỗ và lâm sản khác ( LÂM NGHIỆP) Chữ cái của từ chìa khóa (P, N)
-Hàng ngang số 7: có 10 chữ cái: Nghề thủ công nổi tiếng ở Quận Ngũ Hành Sơn ( CHẠM KHẮC ĐÁ ) Chữ cái của từ chìa khóa (H)
-Hàng ngang số 8: có 8 chữ cái: Loại hình GTVT có vai trò quan trọng trong việc chuyên chở hàng hóa (ĐƯỜNG Ô TÔ) Chữ cái của từ chìa khóa ( G)
Từ chìa khóa : có 10 chữ cái : Một trong những ngành sản xuất đặc trưng của nước
ta ( NÔNG NGHIỆP)
*Trò chơi 6: Ô cửa bí mật.
Trang 10Mục đích: Rèn cho học sinh óc suy luận logic, tính nhanh nhẹn, sáng tạo, sự
tập trung cao.Giúp học sinh củng cố bài học
Cách chơi và luật chơi: GV chuẩn bị một tờ giấy bìa cứng lớn có chia những
ô như ô cửa được đánh dấu 1, 2, 3, 4, …bên trong là những điểm số được cho bất kì
từ điểm 5 đến 10, dán bên ngoài tấm giấy bìa là giấy trắng cũng được chia thành các
ô cửa và đính những tấm thẻ có câu hỏi và đáp án a, b, c, d với nội dung của bài học Học sinh được chia làm 2 đội chơi, mỗi đội khoảng 5 em Hai đội oẳn tù tì để giành quyền chọn ô cửa Khi học sinh chọn ô cửa nào thì GV nêu câu hỏi và yêu cầu học sinh chọn đáp án đúng nhất Học sinh trả lời đúng thì mở ô cửa, trả lời sai thì ô cửa không được mở ra Trong ô cửa có bao nhiêu điểm thì đội đó được nhận bấy nhiêu điểm đó Nếu quá thời gian 15 giây mà đội đó không trả lời được thì đội bạn có quyền bổ sung và khi đó số điểm trong ô cửa được chuyển sang cho đội trả lời được Kết thúc trò chơi đội nào có số điểm nhiều hơn đội đó thắng
Trò chơi này rất phù hợp khi dạy bằng giáo án điện tử vì nó kích thích trí tò
mò của học sinh khi các em cùng tìm ô cửa
* Trò chơi 7: Bức tranh bí mật.
Mục đích: Rèn cho học sinh óc suy luận logic, tính nhanh nhẹn, sáng tạo, sự
tập trung cao
Chuẩn bị: GV sưu tầm những bức tranh phong cảnh chụp các nước có trong
bài học như: Vạn lí trường thành ( Trung Quốc), Tháp Epphen (Pháp), Cung điện Mùa đông (Nga), Ăng-co Vát (Căm pu chia)…
- Các câu hỏi nhỏ với nội dung bài học
Ví dụ: + Nước có diện tích lớn nhất thế giới? ( Nga).
+ Lãnh thổ Liên bang Nga thuộc những lục địa nào? (Á, Âu)
+ Rừng tai- ga còn được gọi là rừng gì? (Rừng cây lá kim)
+ Đặc điểm chính về địa hình của Lào là gì? ( Núi và cao nguyên)
+ Lào là nước không giáp với ( Biển)
