Nhûông biïịn ăöơng trïn ñt nhiïìu aênh hûúêng ăïịn sinhhoaơt cuêa gia ằnh Morita, vađ hún ai hïịt, öngKyuzaemon böị Akio Morita súâm nhíơn thûâc ặúơctíìm quan troơng cuêa viïơc cíìn phaê
Trang 3Ngoađi rûúơu, dođng hoơ Morita cođn saên xuíịt nûúâc chíịmlađm bùìng ăíơu tûúng (ăíơu nađnh) vađ möơt loaơi gia võgoơi lađ böơt Miso Ngađy nay, ăíơu tûúng víîn lađ möơttrong nhûông nguýn liïơu lađm thûơc phíím chuê ýịucuêa ngûúđi Nhíơt Theo caâc nhađ dinh dûúông hoơc, chñnhloaơi nguô cöịc nađy ăaô goâp phíìn lađm cho tuöíi thoơ cuêangûúđi Nhíơt luön xïịp hađng ăíìu thïị giúâi.
Khi Morita chađo ăúđi, viïơc ăíìu tiïn hùỉn nhiïn lađphaêi ăùơt cho cíơu beâ nađy möơt caâi tïn Theo truýìnthöịng cuêa dođng hoơ Morita, khi ngûúđi con trai gaânhtroơng traâch trûúêng hoơ, anh ta phaêi tûđ boê tïn ăangcoâ vađ khoaâc möơt caâi tïn truýìn thöịng lađ Kyuzaemon.Nhûông ngûúđi con trai trûúêng ăïìu mang tïn ăíìu lađTsunesuke hay Hikotaro Böị Akio Morita lađ HikotaroMorita, khi tiïịp quaên vai trođ trûúêng hoơ tûđ öng nöơiöng, ăaô trúê thađnh Kyuzaemon Morita Song ăïịn khiAkio Morita ra ăúđi, böị öng nghô rùìng caâi tïn ăíìuTsunesuke ăaô laơc híơu khi thïị kyê XX ăaô bûúâc vađothúđi ăaơi cöng nghiïơp, do ăoâ, öng cuơ tham khaêo yâkiïịn möơt hoơc giaê ngûúđi Nhíơt hiïíu biïịt síu vïì nïìnvùn hoâa Trung Quöịc, ăïí tòm cho cíơu con trai möơttïn goơi phuđ húơp Võ hoơc giaê tra cûâu saâch vúê vađ cuöịicuđng “phaân” möơt caâi tïn ngùưn goơn: Akio Chûô nađynïịu ặâng riïng thò coâ nghôa lađ “saâng suöịt” hay “khaâcthûúđng”, cođn ăi chung vúâi tïn Morita thò trúê thađnh
“caânh ăöìng luâa thõnh vûúơng” Nhû víơy, ngûúđi contrûúêng ăúđi thûâ mûúđi lùm lađ Akio Morita ăaô coâ möơtcaâi tïn ăíìu “khaâc thûúđng”, khöng theo truýìn thöịngcuô cuêa dođng töơc nûôa
Rûúơu sa-kï cođn coâ tïn nihonshu, lađ thûâc uöịng mang
quöịc höìn quöịc tuây cuêa ngûúđi Nhíơt, cuông giöịng nhû
rûúơu nïịp trong ăúđi söịng cuêa ngûúđi Viïơt Nam Sa-kï
ặúơc sûê duơng phöí biïịn trong caâc nghi thûâc truýìn
thöịng cuêa ngûúđi Nhíơt Baên nhû thúđ cuâng hay cûúâi
hoêi ÚÊ Nhíơt, vađo nûêa ăíìu thïị kyê XX, nhûông gia ằnh
cöị cûơu úê ngöi lađng Kosugaya khöng laơ gò thûúng hiïơu
rûúơu sa-kï Nenohimatsu cuêa möơt dođng hoơ ăaô coâ bïì
dađy 300 nùm saên xuíịt thûâ thûâc uöịng mang quöịc
höìn quöịc tuây nađy Ăoâ lađ dođng hoơ Morita, tñnh ăïịn
ngađy 26.1.1921, ngađy chađo ăúđi cuêa Akio Morita, ăaô
truýìn tûê lûu tön ặúơc 15 ăúđi
TRIÏỊT LYÂ QUAÊN LYÂ ĂÍÌU ĂÚĐI
Khöng chó saên xuíịt rûúơu sa-kï, dođng hoơ Morita
cođn tûđng bûúâc caêi tiïịn caâc hònh thûâc kinh doanh,
saên xuíịt cho phuđ húơp vúâi trađo lûu múâi Cuơ töí ăúđi
thûâ mûúđi möơt cuêa dođng hoơ söịng dûúâi thúđi Minh Trõ
Thiïn hoađng tûđng múđi möơt ngûúđi Phaâp túâi Nhíơt Baên
ăïí hûúâng díîn cuơ caâch tröìng nho vađ saên xuíịt rûúơu
vang
Trang 4khiïịp vađo nùm 1923, cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị nùm
1929 khiïịn hađng hoâa xuíịt khííu cuêa Nhíơt bõ ằnhtrïơ, míu thuíîn trong nöơi böơ cuêa nhađ cíìm quýìn lađm
tònh hònh chñnh trõ thïm röịi rùưm
Nhûông biïịn ăöơng trïn ñt nhiïìu aênh hûúêng ăïịn sinhhoaơt cuêa gia ằnh Morita, vađ hún ai hïịt, öngKyuzaemon (böị Akio Morita) súâm nhíơn thûâc ặúơctíìm quan troơng cuêa viïơc cíìn phaêi ăöíi múâi cung caâchquaên lyâ taơi cú súê saên xuíịt rûúơu sa-kï ăïí thñch ûângvúâi nhûông ăođi hoêi cuêa tònh hònh kinh tïị khoâ khùn.Cuông tûđ nhíơn thûâc ăoâ, öng muöịn súâm biïịn cíơu contrai trûúêng lađ Akio Morita thađnh möơt nhađ doanh nghiïơpcoâ ăuê baên lônh ăïí ăiïìu hađnh vađ phaât triïín cú nghiïơptrong tûúng lai Nhûông nùm 10-11 tuöíi, khi cođn hoơc
úê bíơc tiïíu hoơc, Morita ăaô ặúơc böị díîn ăïịn vùn phođngcöng ty Morita, ngöìi bïn caơnh böị xem caâch öng ăiïìuhađnh Höơi ăöìng quaên trõ Khöng chó thïị, Morita cođnphaêi xuöịng phín xûúêng saên xuíịt rûúơu sa-kï, theodoôi tûđng cöng ăoaơn saên xuíịt cuêa nhûông ngûúđi cöngnhín giađu kinh nghiïơm Nhûông höm caâc höơi viïnhöơi ăöìng quaên trõ ăïịn hoơp taơi nhađ öng chuê tõchKyuzaemon, ặúng nhiïn Morita phaêi taơm gaâc laơinhûông trođ chúi treê con ăíìy thuâ võ ăïí lađm möơt “ngûúđilúân”, ngöìi khoanh tay lùưng nghe tûđng cíu noâi cuêaböị, tûđng lúđi phaât biïíu cuêa caâc thađnh viïn Mûa díìmthíịm líu, tûđ sûơ thuơ ăöơng ăïí lađm vui lođng böị, Moritadíìn dađ caêm thíịy thñch thuâ vúâi cöng viïơc “ngûúđi lúân”lađ tham gia caâc phiïn hoơp Höơi ăöìng quaên trõ cöng
ty Morita
Böị Morita lađ möơt nhađ doanh nghiïơp ăaô tiïịp quaên
cú ngúi cuêa dođng hoơ khi cú súê kinh doanh ăang gùơp
nhûông khoâ khùn, do möi trûúđng kinh tïị bõ taâc ăöơng
búêi nhiïìu ýịu töị khaâch quan cuêa ăíịt nûúâc Song
öng ăaô tûđng bûúâc thaâo gúô nhûông vûúâng mùưc vađ khi
Morita ra ăúđi thò gia ằnh öng ăaô coâ möơt cuöơc söịng
vûông vađng Meơ Morita thuöơc dođng doôi samurai, líịy
chöìng ríịt súâm – tûđ nùm 17 tuöíi Song baêy nùm sau,
bađ múâi sinh Morita Bađ lađ möơt míîu ngûúđi phuơ nûô
quaân xuýịn viïơc gia ằnh vađ nuöi daơy con caâi theo
nhûông chuíín mûơc cuêa möơt xaô höơi hiïơn ăaơi Trûúâc
khi Morita ra ăúđi, böị meơ öng ăaô ặa gia ằnh rúđi
ngöi lađng Kosuyaga ăïịn sinh söịng taơi thađnh phöị
Nagoya thuöơc tónh Aichi Ăíy lađ möơt trong nhûông
thađnh phöị cöng nghiïơp ăíìu tiïn cuêa nûúâc Nhíơt, núi
coâ nhûông ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho viïơc hoơc hađnh cuông
nhû kinh doanh, saên xuíịt
Cuông nhúđ ăoâ mađ ngay trong thúđi thú íịu, Morita
ăaô tiïịp cíơn ặúơc möơt möi trûúđng söịng thñch húơp
cho sûơ phaât triïín trñ túơ Thíơp niïn 1920, gia ằnh
Morita ăaô coâ nhûông phûúng tiïơn vöịn chó dađnh cho
xaô höơi thûúơng lûu nhû ö-tö, maây giùơt, tuê laơnh, ăùơc
biïơt lađ dađn maây haât ẵa, phûúng tiïơn ăaô khúi gúơi
trong ăíìu oâc non treê cuêa cíơu beâ Akio sûơ hiïịu kyđ
ăïí tûđ ăoâ phaât sinh nhûông saâng kiïịn tuýơt vúđi vïì sau
*
* *Tuöíi thú cuêa Morita tröi qua trong giai ăoaơn nûúâc
Nhíơt gùơp nhiïìu khoâ khùn nhû tríơn ăöơng ăíịt khuêng
Trang 5- Biïịt coi troơng viïơc ăöơng viïn ngûúđi khaâc, cuđng nhau chia seê nhûông khoâ khùn trong cöng viïơc.
Ăíy cuông lađ triïịt lyâ chung cuêa ngûúđi Nhíơt, noâi lïnthaâi ăöơ cíìu thõ, biïịt tön troơng ngûúđi khaâc trong möơtcöơng ăöìng, nhíơn thûâc ặúơc traâch nhiïơm cuêa ngûúđichó huy möơt tíơp thïí saên xuíịt Thaâi ăöơ, phong caâchlađm viïơc ăoâ ăaô ăöìng hađnh cuđng Morita trong suöịtcuöơc ăúđi cuêa möơt doanh nhín sau nađy
*
* *Lúân lïn trong böịi caênh ăíịt nûúâc liïn tuơc coâ nhiïìuthay ăöíi, xaâo tröơn, ăiïìu may mùưn vúâi Morita lađ öngvíîn nuöi ặúơc niïìm ăam mï thuúê nhoê cuêa mònhvađ tûơ tòm ăiïìu kiïơn ăïí níng cao kiïịn thûâc vađ nùnglûơc trong lônh vûơc mađ öng theo ăuöíi Thúđi ăiïím AkioMorita bûúâc chín vađo giaêng ặúđng ăaơi hoơc cuông lađluâc mađ tònh hònh thïị giúâi vö cuđng phûâc taơp NûúâcNhíơt söịng dûúâi chïị ăöơ quín phiïơt, sau möơt thúđi giandađi chiïịm ăoâng Triïìu Tiïn, ăaô tíịn cöng Trung Quöịc,thûơc hiïơn nhûông hađnh vi hïịt sûâc tađn khöịc, mađ cuöơcthaêm saât Nam Kinh vúâi hađng trùm ngađn naơn nhínlađ möơt vñ duơ Thïị chiïịn thûâ hai buđng nöí vađo nùm
1939, Nhíơt lađ möơt thađnh phíìn nođng cöịt trong truơcphaât xñt Ăûâc - YÂ - Nhíơt Trong nhûông nùm ăíìu cuêacuöơc ăaơi chiïịn, ăaơi quín Nhíơt ăuê maơnh ăïí ặa chiïịntranh ra ngoađi biïn giúâi ăíịt nûúâc Hoơ chiïịm TrungQuöịc, bađnh trûúâng xuöịng phña nam (Ăöng Dûúng),nïn ngoaơi trûđ nhûông thanh niïn phaêi phuơc tuđng lïơnhtöíng ăöơng viïn nùm 1938, phíìn lúân cû dín baên xûâ
Tuy höìi íịy Morita cođn ríịt nhoê, nhûng öng Hikotaro
tin rùìng cíơu con trai trûúêng cuêa mònh ăaô coâ thïí lônh
höơi ặúơc nhûông nguýn tùưc mađ möơt nhađ quaên lyâ
tûúng lai cíìn phaêi coâ Nhûông gò mađ öng cuơ Kyuzaemon
muöịn Morita cíìn phaêi tiïịp thu ăoâ lađ phong caâch
cuêa möơt nhađ quaên lyâ Morita cođn nhúâ lađ öng cuơ ăaô
nhùưc nhúê rùìng ặđng bao giúđ yê lađm öng chuê ăïí tûơ
ban cho mònh quýìn sai baêo hay coâ nhûông hađnh
ăöơng khöng húơp leô ăöịi vúâi ngûúđi cöơng sûơ Öng cuơ
ăùơc biïơt nhíịn maơnh ăïịn viïơc ngûúđi quaên lyâ phaêi
chõu traâch nhiïơm vïì nhûông gò ăaô chó ăaơo ngûúđi khaâc
lađm, ăöìng thúđi biïịt ăöơng viïn kõp thúđi cuông nhû chia
seê tûđng giíy phuât khoâ khùn vúâi caâc cöơng sûơ Vúâi ngûúđi
quaên lyâ, ăiïìu töịi kyơ lađ tñnh ñch kyê vađ lúơi duơng cöng
sûâc cuêa ngûúđi khaâc; phaêi biïịt nhíîn naơi, röơng lûúơng
vađ cúêi múê trûúâc nhûông sai soât cuêa ngûúđi cöơng sûơ,
ăöơng viïn hoơ phaât huy caâi töịt vađ sûêa chûôa caâi xíịu
vúâi möơt tinh thíìn tûơ nguýơn
Trong cung caâch quaên lyâ úê cöng ty saên xuíịt rûúơu
sa-kï, öng Hikotaro luön thïí hiïơn ăuâng nhûông gò
ăaô truýìn ăaơt cho cíơu con trai Khöng ngöìi möơt chöî
ban böị lïơnh möơt caâch cûâng nhùưc, öng cuơ ăñch thín
ăi xuöịng xûúêng saên xuíịt, tûơ mònh nïịm rûúơu ăïí theo
doôi möơt caâch chñnh xaâc quaâ trònh lïn men
Tûđ nhûông buöíi tham gia vađo cöng viïơc úê cú súê saên
xuíịt rûúơu, cíơu beâ Morita ăaô tím niïơm ặúơc tûđ ngûúđi
cha nhûông triïịt lyâ quaên lyâ ăíìu ăúđi, ăoâ lađ:
- Ngûúđi quaên lyâ phaêi chõu traâch nhiïơm hoađn toađn
vïì nhûông gò ăaô chó ăaơo ngûúđi khaâc lađm.
Trang 6nađy khöng nöíi tiïịng bùìng caâc trûúđng Ăaơi hoơc kyo vađ Kyoto, möơt núi lađ thuê ăö, möơt núi lađ cöị ăöcuêa nûúâc Nhíơt, song do múâi xíy dûơng, noâ ặúơc trang
To-bõ nhûông phûúng tiïơn nghiïn cûâu, thñ nghiïơm hiïơnăaơi, ríịt thuíơn lúơi cho nhûông ngûúđi ham thñch khoahoơc ûâng duơng nhû Morita Thïị chiïịn buđng nöí, giaâo
sû Asada phaêi dađnh phíìn lúân cöng viïơc úê phođngthñ nghiïơm ăïí thoêa maôn caâc ýu cíìu cuêa Haêi quínNhíơt Khi íịy, giaâo sû cuông ăaô trang bõ cho Moritamöơt vöịn kiïịn thûâc lyâ thuýịt vađ thûơc hađnh kha khaâ;ăöíi laơi, Morita ăaô höî trúơ giaâo sû trong cöng viïơc hađngngađy, trong ăoâ coâ viïơc viïịt thay öng muơc tin tûâc khoahoơc cuêa möơt söị baâo mađ giaâo sû cöơng taâc Cuông quaviïơc höî trúơ cho giaâo sû Asada mađ Morita quen vúâimöơt söị sô quan haêi quín thuöơc Trung tím Cöng nghïơHađng khöng Yokosuka, gíìn Yokohama Sûơ quen biïịtnađy ăaô ặa ăííy öng vađo trong quín chuêng Haêi quínvúâi muơc ăñch lúân nhíịt lađ ặúơc tiïịp cíơn thûúđng xuýnvúâi caâc phođng thñ nghiïơm úê ăíy Tuy nhiïn, Moritavíîn khöng giaân ăoaơn viïơc hoơc taơi trûúđng Ăaơi hoơcHoađng gia Osaka vađ ăïịn thaâng 9.1944, öng chñnhthûâc töịt nghiïơp ngađnh víơt lyâ cuêa trûúđng nađy
BAĐI HOƠC TÛĐ GIA ẰNH NHOÊ
Thöng thûúđng, sûơ nghiïơp cuêa ngûúđi ăađn öng luöníín hiïơn ăùìng sau boâng daâng möơt ngûúđi phuơ nûô Ngûúđi
Nhíơt chûa thíịy boâng daâng cuêa chiïịn tranh Morita
ăaô bùưt ăíìu cuöơc ăúđi sinh viïn trong hoađn caênh nhû
thïị
Ăiïìu an uêi cho Morita lađ trong thúđi gian hoơc taơi
trûúđng Ăaơi hoơc thûâ Taâm, öng ặúơc ngûúđi thíìy cuô
úê bíơc trung hoơc lađ giaâo sû Gakujun Hattori theo saât
ăïí hûúâng díîn, giuâp ăúô Möơt ngađy noơ, giaâo sû Hattori
gúơi yâ Morita vïì viïơc nïn thoơ giaâo möơt trong nhûông
ngûúđi baơn hoơc cuô mađ öng ríịt quñ mïịn, lađ ngûúđi ăang
coâ nhûông hiïíu biïịt síu sùưc vïì böơ mön víơt lyâ ûâng
duơng, ríịt cíìn cho sûơ tòm hoơc cuêa Morita Ăoâ lađ giaâo
sû Tsunesaburo Asada, ăang daơy úê trûúđng Ăaơi hoơc
Hoađng gia Osaka Cho ăíy lađ möơt cú höơi hiïịm coâ
ăïí thûơc hiïơn ûúâc mú, ăúơi ăïịn dõp nghó heđ, Morita
tûâc töịc ăi Osaka tòm gùơp giaâo sû Asada Cuöơc gùơp
gúô mang laơi sûơ thoaêi maâi cho caê hai bïn Möơt mùơt,
Morita ặúơc quan saât phođng thñ nghiïơm cuêa giaâo
sû Asada, ặúơc nghe öng noâi vïì nhûông cöng viïơc
öng ăang lađm trong lônh vûơc khoa hoơc ûâng duơng,
lônh vûơc phuđ húơp vúâi nhûông dûơ tñnh hoơc hoêi cuêa
chađng thanh niïn chûa ăíìy 20 tuöíi Mùơt khaâc, cuông
qua cíu chuýơn vúâi nhûông cíu hoêi do öng ăùơt ra
cho ngûúđi ăöịi thoaơi, giaâo sû Asada biïịt ặúơc khaê
nùng vađ nhûông hoađi baôo cuêa Morita, öng coâ thiïơn
caêm ngay vúâi chađng thanh niïn ngöìi trûúâc mùơt mònh
vađ hûâa seô dađnh cho anh nhûông cú höơi hoơc tíơp töịt
nhíịt
Morita ăaô ăïịn vúâi trûúđng Ăaơi hoơc Hoađng gia Osaka
trong trûúđng húơp nhû thïị Vađo thúđi ăiïím ăoâ, trûúđng
Trang 7Nùm 1951, Morita múâi coâ dõp gùơp laơi Yoshiko vađhoơ ăaô cûúâi nhau trong nùm nađy Cuöơc hön nhínnađy cho ra ăúđi ba ngûúđi con: hai trai lađ Hideo (1952),Masao (1954) vađ möơt gaâi lađ Naoko (1956) Trongnhûông nùm dađi Morita bön ba ăïí gíy dûơng vađ phaâttriïín cöng ty Totsuko, Yoshiko lo viïơc gia ằnh vađnuöi daơy con caâi Nùm 1962, caâc con öng ăaô úê ăöơtuöíi tûđ 6 ăïịn 10 tuöíi vađ vúâi tû caâch kiïm nhiïơm Chuêtõch tíơp ăoađn Sony Myô (SONAM), Morita phaêi thûúđngxuýn “baâm truơ” úê New York, vò víơy viïơc húơp nhíịtgia ằnh ăöịi vúâi öng trúê thađnh möơt nhu cíìu bûâc thiïịthún bao giúđ hïịt.
Thaâng 10.1962, nhín dõp Yoshiko qua New Yorkdûơ lïî khai trûúng phođng trûng bađy cuêa SONAM, Moritaăùơt ra vúâi vúơ víịn ăïì öng ăaô suy nghô tûđ líu.Khi bađ Yoshiko ặa caâc con ăïịn New York, caâcăöìng nghiïơp cuêa Morita tòm ặúơc cho gia ằnh öngmöơt cùn höơ nguýn lađ chöî úê cuêa nhaơc cöng vô cíìmnöíi tiïịng Nathan Milstein, nùìm trïn tíìng ba ngöinhađ söị 1010 Ăaơi löơ thûâ Nùm, ăöịi diïơn vúâi Viïơn Baêotađng Nghïơ thuíơt thađnh phöị úê ặúđng söị 82 Tiïìn thúnhađ khaâ cao, ñt nhíịt lađ so vúâi tuâi tiïìn cuêa möơt ngûúđiNhíơt thúđi bíịy giúđ – 1.200 ăöla möîi thaâng Nhûngcùn höơ nađy coâ nhiïìu thuíơn lúơi, gia ằnh Morita khöngphaêi chuýín ăöì ăaơc tûđ Nhíơt sang New York, súê thñchtrang trñ cuêa chuê nhín laơi khaâ phuđ húơp vúâi vúơ chöìng
Morita Cùn höơ coâ ăïịn mûúđi hai phođng, möơt tiïơn
nghi cuông quaâ lúân so vúâi möơt ngûúđi Nhíơt söịng trïnăíịt Nhíơt Ăïm ăïm, aânh saâng tûđ Viïơn Baêo tađng hùưt
phuơ nûô cuêa Akio Morita lađ Yoshiko Kamei, ngûúđi khöng
chó giuâp öng taơo dûơng möơt maâi íịm, nuöi dûúông nhûông
ặâa treê thađnh nhûông cöng dín töịt, mađ bađ cođn höî
trúơ cho Morita ríịt nhiïìu trong viïơc kinh doanh bùìng
nhûông viïơc lađm tûúêng chûđng nhû ăún giaên
Yoshiko xuíịt thín tûđ möơt dođng hoơ samurai chuýn
in saâch vađ baân saâch Khi cođn treê, Yoshiko söịng trong
möơt gia ằnh sung tuâc, ăíìm íịm, quanh nùm suöịt
thaâng chó bađn baơc chuê ýịu chuýơn kinh doanh Khi
chiïịn tranh buđng nöí, Yoshiko phaêi boê hoơc, lađm cöng
nhín saên xuíịt ăöì möơc trong möơt nhađ maây chïị taơo
cú phíơn maây bay duđng cho viïơc huíịn luýơn coâ tïn
lađ Chuöìn Chuöìn Ăoê Khi nhađ maây nađy bõ döơi bom,
bađ ặúơc ăiïìu qua möơt nhađ maây saên xuíịt quíìn aâo
cho thûúng binh, sau ăoâ laơi ặúơc chuýín vïì möơt
nhađ in ăïí in nhûông giíịy túđ duđng cho muơc ăñch quín
sûơ taơi nhûông vuđng do quín Nhíơt tríịn giûô Trong
giai ăoaơn cuöịi cuđng cuêa cuöơc chiïịn, ăa söị trûúđng
hoơc chó daơy möîi tuíìn lïî möơt ngađy, möơt söị trûúđng
ngûng hoaơt ăöơng hùỉn
Morita ăaô gùơp vađ quen Yoshiko trong hoađn caênh
díìu söi lûêa boêng ăoâ vađ khi chiïịn tranh kïịt thuâc,
hoơ khöng gùơp laơi nhau trong möơt thúđi gian dađi Vađo
nhûông ngađy cuöịi cuđng cuêa cuöơc chiïịn, trong luâc Morita
tòm vïì thùm nhađ úê Kosugaya thò Yoshiko vïì söịng
vúâi cha meơ úê Tokyo Ngöi nhađ cöí kñnh cuêa gia ằnh
bađ bõ bom döơi naât, caê nhađ söịng trong möơt cùn híìm
vađ Yoshiko ăaô níịu ùn bùìng lûêa cuêa ăöịng saâch vúê
chaây ím ó nhiïìu ngađy liïìn
Trang 8Morita vađo hoơc Riïng cö con gaâi Naoko thò seô hoơctrûúđng Nightingale - Bamford.
Cuöịi cuđng thò caê gia ằnh Morita cuông ăaô coâ mùơt
úê New York Caâc cö cíơu beâ choaâng ngúơp trûúâc sûơlöơng líîy cuêa möơt xûâ súê ăang thay ăöíi tûđng ngađy,mau choâng qún ăi nöîi nhúâ nhađ Ăïí caâc con dïî dađnglađm quen vúâi cuöơc söịng múâi, Morita gûêi hai con traiăïịn traơi heđ Winona úê tiïíu bang Maine Theo nöơi quicuêa traơi, trong hai tuíìn lïî ăíìu, phuơ huynh khöngặúơc ăïịn traơi ăïí thùm con em, ăiïìu nađy giuâp chuângsúâm ređn luýơn tinh thíìn tûơ lûơc vađ thñch nghi vúâi cuöơcsöịng múâi Vúâi Yoshiko, Morita khuýn bađ hoơc líịybùìng laâi xe cuêa Myô, vò trong cuöơc söịng múâi úê NewYork, bađ phaêi thûúđng xuýn ặa ăoân con caâi hoùơcmua sùưm caâc thûâ cíìn duđng trong gia ằnh, trongkhi öng phaêi ăi ăíy ăi ăoâ thûơc hiïơn nhûông cöng viïơcquan troơng cho cöng ty
Lúđi khuýn nađy khiïịn bađ nhúâ laơi nhûông ngađy múâicûúâi nhau höìi nùm 1951, möơt trong nhûông ăïì nghõăíìu tiïn cuêa Morita ăöịi vúâi bađ lađ haôy hoơc laâi xe, choduđ ăiïìu nađy khöng phöí biïịn ăöịi vúâi phuơ nûô Nhíơt.Cuông nhúđ kinh nghiïơm laâi xe úê qú nhađ mađ bađ ăaôdïî dađng líịy ặúơc bùìng laâi xe taơi Myô Vïì sau, Moritavađ Yoshiko cađng thíịy lúơi ñch cuêa viïơc bađ biïịt laâi xe
úê New York Höìi íịy, SONAM thûúđng xuýn ặa ăoâncaâc kyô sû cuđng khaâch hađng tûđ Tokyo bay sang NewYork thùm viïịng cöng ty vađ Yoshiko trúê thađnh “tađixïị” cuêa SONAM ăïí thûơc hiïơn nhiïơm vuơ cíìn thiïịt ăoâ
sang phña trûúâc ngöi nhađ núi gia ằnh Morita ăang
cû truâ khiïịn cho öng liïn tûúêng ăïịn kinh ăö aânh
saâng Paris, cho duđ New York cuông lađ möơt thađnh phöị
rûơc rúô cuêa nûúâc Myô
Morita doơn ăïịn cùn höơ trïn vađo thaâng 4.1962,
nhûng öng phaêi úê möơt mònh ăïịn thaâng 6, chúđ cho
caâc con kïịt thuâc niïn hoơc úê qú nhađ Trong thúđi gian
nađy, möîi ngađy öng ăïịn vùn phođng bùìng xe buyât,
hođa trong ăaâm ăöng cû dín New York, lùưng nghe
hoơ noâi chuýơn, quan saât caâc thoâi quen cuêa hoơ nhû
möơt nhađ xaô höơi hoơc thûơc thuơ Öng tiïịp tuơc baân saên
phíím Sony, goơi ăiïơn thoaơi cho khaâch hađng, vađ khi
raênh röîi, öng ăïịn caâc trûúđng hoơc úê khu Manhattan
ăïí tòm chöî trûúâc cho boơn treê Sam Hartwell lađ ngûúđi
giuâp öng nhiïìu nhíịt trong viïơc nađy Coâ con ăang
theo hoơc taơi trûúđng hoơc cuêa thađnh phöị, öng coâ thïí
giuâp Morita nhûông yâ kiïịn thiïịt thûơc, thíơm chñ cuđng
ăi vúâi öng ăïí trûơc tiïịp tiïịp xuâc vúâi caâc Ban Giaâm
hiïơu nhađ trûúđng Morita ăaô cíịt cöng tiïịp xuâc vúâi
khoaêng 20 trûúđng hoơc ăïí tòm núi thuíơn lúơi nhíịt ăöịi
vúâi ba cöng dín Nhíơt beâ tñ, chûa coâ möơt chuât vöịn
tiïịng Anh nađo Öng muöịn tòm möơt trûúđng hoơc coâ
thïí nhíơn chuâng ñt nhíịt hai nùm, búêi vò ăoâ lađ khoaêng
thúđi gian öng dûơ ắnh lađm viïơc taơi Myô Phíìn lúân trûúđng
hoơc úê New York chõu aênh hûúêng cuêa truýìn thöịng
giaâo duơc chíu Íu, may mùưn lađ öng Hiïơu trûúêng trûúđng
St Bernard toê yâ thñch múê röơng tñnh quöịc tïị cuêa trûúđng
mònh nïn sùĩn sađng thu nhíơn hai cíơu con trai cuêa
Trang 9“buđa” cûâu höơ ăoâ, vò thïị Morita caêm thíịy bíịt an Öngtûơ an uêi lađ duđ sao ăiïìu nađy seô coâ lúơi cho chuâng, giuâpchuâng súâm hoađn thiïơn tinh thíìn tûơ líơp Sûơ nhíơnthûâc vïì nhûông khaâc biïơt trong ăúđi söịng cuêa hai xaôhöơi Nhíơt vađ Myô seô trui ređn cho chuâng lođng tûơ hađodín töơc vađ giaâ trõ tinh thíìn cuêa laâ cúđ Töí quöịc Saunađy, khi xíy dûơng möơt ngöi nhađ múâi úê Tokyo, Moritakhöng qún cho dûơng möơt cöơt cúđ vađ möîi buöíi saângcaâc con öng ăïìu phaêi keâo laâ quöịc kyđ lïn ăïịn ẳnhcöơt cúđ Tíịt caê caâc xûúêng saên xuíịt cuêa Sony cuôngăïìu treo cúđ Töí quöịc, cúđ cuêa tíơp ăoađn vađ cúđ cuêa nûúâcchuê nhađ, núi xûúêng toơa laơc Tinh thíìn dín töơc thïíhiïơn trong sûơ trín troơng laâ quöịc kyđ lađ möơt trong nhûôngýịu töị khöng thïí thiïịu khöng nhûông cho nhûông cöngdín tûúng lai nhû Hideo vađ Masao, mađ cho caê nhûôngcöng nhín Nhíơt ăang lao ăöơng trïn xûâ ngûúđi Ăiïìuăoâ biïíu hiïơn trong tûđng cûê chó, tûđng ngön ngûô mađhoơ sûê duơng trong cöơng ăöìng dín töơc baên xûâ vađ luönnhùưc nhúê hoơ gòn giûô baên sùưc dín töơc ngay trong tûđngthao taâc lađm ra saên phíím, tûđng giíy phuât tiïịp xuâcvúâi khaâch hađng.
Riïng Naoko, cö beâ cođn nhoê quaâ, khöng thïí ăïịntraơi heđ nhû hai ngûúđi anh Khi ặúơc gûêi ăïịn traơi chùmsoâc treê em ban ngađy Beachwood trong thađnh phöị,
cö ăaô chûâng toê möơt sûơ thñch nghi khaâ nhanh choângvúâi ăúđi söịng múâi Sau nùm hoơc lúâp möơt, cö beâ coâ veêsùĩn sađng tham gia traơi heđ, nhíịt lađ khi nghe hai önganh kïí laơi cuöơc söịng úê traơi Winona Hai tuíìn lïî saungađy Naoko ăïịn traơi heđ trïn, Morita vađ Yoshiko ăïịn
Ăöi luâc nhûông öng bađ khaâch nađo ăoâ bõ traâi gioâ, trúê
trúđi, chûa quen vúâi thûâc ùn laơ, Yoshiko trúê thađnh
ăíìu bïịp ăùơc biïơt kiïm nhađ tû víịn cho hoơ Nhúđ sûơ
xöịc vaâc cuêa bađ mađ SONAM thu phuơc ặúơc thiïơn caêm
cuêa nhûông ngûúđi tòm ăïịn cöng ty ăïí khaêo saât cú
höơi lađm ùn Khöng chó lađm “tađi xïị” ặa ăoân khaâch,
Yoshiko laâi xe cho caê Morita vađ caâc cöơng sûơ trong
nhûông chuýịn ăi ăïịn núi höơi hoơp hay ăïịn phöị Wall
– trung tím tađi chñnh cuêa New York
Coâ sûơ hiïơn diïơn thûúđng xuýn cuêa ngûúđi phuơ nûô
trong gia ằnh, cùn höơ íịm cuâng hùỉn lïn Núi nađy
cuông trúê thađnh möơt phođng thñ nghiïơm ăiïơn tûê, núi
caâc kyô sû khaêo saât vađ thûê nghiïơm nhûông chiïịc
ti-vi cuêa caâc haông khaâc ăang caơnh tranh vúâi SONAM
Cùn höơ vûúng vaôi ăíìy nhûông duơng cuơ, thiïịt bõ ăiïơn
tûê vađ ngûúđi ra vađo chùỉng míịy khi ngúât
Ăöịi vúâi Hideo vađ Masao, cuöơc söịng úê traơi heđ luâc
ăíìu khaâ bûơc böơi Khöng coâ möơt treê em Nhíơt Baên nađo
ăïí coâ thïí chúi ăuđa vúâi chuâng Hai anh em laơi bõ taâch
riïng trong hai nhoâm hoơc sinh khaâc nhau, nguê trong
nhûông cùn lïìu khaâc nhau Ngûúđi giaâm ăöịc traơi mua
möơt quýín tûđ ăiïín Anh - Nhíơt cöịt hoơc vađi tiïịng Nhíơt
quen thuöơc ăïí noâi chuýơn vúâi chuâng, giuâp chuâng búât
caêm thíịy ăún ăöơc
Dûơ kiïịn ặúơc chuýơn ăoâ, Morita viïịt cho hai cíơu
cíu “Please call my father” (xin goơi giuâp böị töi) ăïí
caâc cíơu nhúđ traơi giuâp thöng baâo cho Morita möîi khi
chuâng gùơp khoâ khùn vađ khöng biïịt caâch tûơ xoay xúê
Tuy nhiïn, chuâng chùỉng bao giúđ sûê duơng ăïịn loaơi
Trang 10tûđ giûôa trûa cho ăïịn ba, böịn giúđ saâng höm sau Hideokhöng uöịng rûúơu, vò thïị thíơt lađ möơt viïơc khoâ nhoơckhi cíơu phaêi ngöìi vúâi caâc nghïơ sô nhaơc rock, tûơ mònhuöịng Coca-cola vađ nhòn hoơ uöịng whisky, rûúơu vađolúđi ra lai laâng.
Vïì sau, Hideo ặúơc ăiïìu vïì böơ phíơn kïị toaân cuêaSony, vúâi cíơu lađ möơt sûơ thay ăöíi toađn diïơn tûđ möơtlônh vûơc coâ tñnh nghïơ thuíơt lađ cöng nghïơ ghi ím sangmöơt lônh vûơc khö khan vúâi nhûông con toaân cöơng trûđnhín chia vö höìn Nhiïìu ngûúđi lo ngaơi, khöng biïịtHideo coâ thñch nghi ặúơc vúâi möi trûúđng múâi khöng,nhûng Morita tin lađ ặúơc, vò öng biïịt con öng coâ möơtphong caâch ríịt Nhíơt Baên, cho duđ cíơu coâ híịp thu nïìngiaâo duơc phûúng Tíy ăi nûôa Vađ öng ăaô suy nghô ăuâng.Hideo quen díìn vúâi nhûông con söị vađ nhûông xíịp chûângtûđ Cíơu tòm thíịy niïìm vui khi nghô ăïịn sûơ phaât triïín,hûúâng ăi trong tûúng lai cuêa möơt trong nhûông tíơpăoađn lúân nhíịt nûúâc Nhíơt
Sau ngađy töịt nghiïơp trûúđng Ăaơi hoơc Georgetown,Masao, cíơu con trai thûâ hai cuêa Morita vađo lađm chohaông baêo hiïím Morgan trong hai nùm rûúôi Chñnhtrong thúđi gian nađy, cíơu ăaô ặa ra nhûông nhíơnxeât thuâ võ vïì chuýơn hoơp hađnh úê Nhíơt vađ úê Myô.Theo Masao, úê Nhíơt, moơi ngûúđi thûúđng xuýn hoơphađnh vađ keâo dađi cuöơc hoơp ríịt míịt thò giúđ; trongkhi úê haông Morgan, chùỉng ai chõu laông phñ thúđi gianvađo nhûông cuöơc hoơp nhû thïị caê Híìu nhû tíịt caênhûông víịn ăïì ăïìu coâ sùĩn giaêi phaâp, moơi ngûúđi chócíìn theo ăoâ mađ cho yâ kiïịn hay ăùơt ra cíu hoêi mađ
thùm con, cö beâ díîn hai ngûúđi ăïịn möơt caâi höì vađ haônh
diïơn cheđo thuýìn ặa böị meơ daơo quanh höì Vïì sau,
Naoko thuâ nhíơn lađ nhûông ngađy ăíìu múâi ăïịn traơi, ban
ăïm, khi ăeđn tùưt hïịt, cö beâ caêm thíịy vö cuđng ăún
ăöơc vađ coâ luâc ăaô khoâc Ăïí búât súơ, cö ăaô bíơt ăeđn pin
trong chùn cho ăïịn khi nguê ặúơc múâi thöi Híơu quaê
cuêa saâng kiïịn nađy lađ phíìn lúân khoaên tiïìn böị meơ
gûêi cho ăïí tiïu xađi, cö beâ sûê duơng hïịt vađo khoaên
mua pin ăeđn úê cûêa hađng cuêa traơi
Sau muđa heđ ăíìu tiïn ăíìy nùưng gioâ vađ khöng khñ
trong lađnh, hai cíơu trai tûđ Maine trúê vïì vúâi nhûông
cíu chuýơn vui tûđ lúâp hoơc, nhíịt lađ tònh traơng ýịu keâm
tiïịng Anh cuêa caâc cíơu Bùìng nöî lûơc riïng, möîi ngûúđi
cöị gùưng thñch nghi vúâi cuöơc söịng múâi, duđ taơi trûúđng
hoơc hay úê gia ằnh
*
* *Con trai caê cuêa Morita lađ Hideo duđ ăaô ăi hoơc nhiïìu
núi úê Anh vađ Myô, nhûng chó muöịn suöịt ăúđi lađ möơt
thađnh viïn cuêa Sony Trong tíơp ăoađn, cíơu giûô phíìn
phuơ traâch myô thuíơt cho cöng ty liïn doanh CBS
-Sony do Norio Ohga (sau lađ Chuê tõch tíơp ăoađn -Sony)
phuơ traâch Ăiïìu may mùưn lađ caê Morita vađ Hideo cuđng
chia seê vúâi nhau yâ nghô lađ Hideo khöng nïn vïì lađm
viïơc taơi böơ maây ăíìu naôo cuêa Sony, vò nhû thïị dïî
gíy ra dû luíơn vïì chuê trûúng “gia ằnh trõ” Cíơu lađm
viïơc vúâi caê nghïơ sô nûúâc ngoađi líîn nghïơ sô ắa phûúng,
ăaơt ặúơc thađnh cöng vađ nöíi tiïịng trong ngađnh cöng
nghiïơp ghi ím taơi Nhíơt Baên Cíơu lađm viïơc víịt vaê,
Trang 11thưi Quan àiïím nây cuäng tûúng tûå yá kiïën cuãa mưåt
nhâ bấo phûúng Têy àïën Nhêåt Bẫn àïí thûåc hiïån
mưåt loẩt nhûäng cuưåc phỗng vêën cấc doanh nhên
Nhêåt Bẫn, khi àïën gêìn cuưëi chuyïën ài àậ àïën thùm
Morita vâ trẫ lúâi cêu hỗi cuãa ưng mưåt cấch rêët chên
tịnh vïì ngûúâi Nhêåt rùçng:
- Tưi khưng cêìn lùỉng nghe phêìn àêìu nhûäng gị hổ
nối Tưi chĩ bùỉt àêìu chuá yá khi hổ nối “tuy nhiïn”,
búãi vị tûâ àố trúã ài, hổ múái diïỵn tẫ hïët yá nghơ cuãa
hổ
- Ta cêìn phẫi rêët kiïn nhêỵn khi nối chuyïån vúái
ngûúâi Nhêåt Hêìu hïët ngûúâi Nhêåt thûúâng buưåc ta phẫi
chúâ rêët lêu múái nối ra nhûäng gị thûåc sûå úã trong
àêìu hổ
Trang 12Francisco, Los Angeles, San Antonio, Dallas, Anh quöịc,Barcelona vađ Paris.
Cuông chó trong thúđi gian ngùưn nguêi ăoâ, öng ăaô ặúơchöơi kiïịn vúâi nhûông nhín víơt danh tiïịng cuêa thïị giúâinhû Nûô hoađng Anh Elizabeth II, Chuê tõch haông GeneralElectric, öng Jack Welch, Töíng thöịng Phaâp tûúng laiJacques Chirac, nghïơ sô vô cíìm Isaac Stern vađ nhiïìuchñnh khaâch cuđng doanh nhín khaâc Öng cuông ăaôtham dûơ hai buöíi hođa tíịu nhaơc vađ möơt buöíi chiïịuphim, thûơc hiïơn böịn chuýịn ăi trong phaơm vi nûúâcNhíơt, hiïơn diïơn trong taâm buöíi tiïịp tín, chúi chñnvaân gön, lađ khaâch danh dûơ cuêa möơt lïî cûúâi, vađ ăilađm nhû thûúđng lïơ taơi truơ súê Sony trong 17 ngađy.Lõch lađm viïơc chuê ýịu cuêa Morita thûúđng ặúơc quýịtắnh hún möơt nùm trûúâc
Möơt trong nhûông sûơ kiïơn quan troơng diïîn ra trongnùm 1993 lađ viïơc Gaishi Hiraiwa, Chuê tõch cuêaKeidanren (Keizai Dantai Rengokai), tûâc Hiïơp höơiDoanh nghiïơp Nhíơt Baên, múđi Morita thay thïị öngtrong cûúng võ laônh ăaơo cuêa töí chûâc nađy Keidanrenlađ hiïơp höơi kinh tïị coâ uy tñn nhíịt úê Nhíơt Baên vađ híìuhïịt laônh ăaơo caâc doanh nghiïơp úê nûúâc nađy ăïìu múặúơc ngöìi vađo chiïịc ghïị chuê tõch Trong lônh vûơckinh tïị, ngûúđi ta coi viïơc trúê thađnh chuê tõch Keidanrencuông giöịng nhû kïị võ ngai vađng hoađng ăïị víơy.Caâc chuýịn ăi ra thïị giúâi cuêa Morita, öng nhû möơtăaơi sûâ cho Nhíơt Baên, goâp phíìn lađm hònh aênh ăíịtnûúâc Nhíơt ặúơc töịt ăeơp lïn trong con mùưt cuêa baơnbeđ quöịc tïị
Nùm 1990, Morita chó ắnh Norio Ohga lađm Chuê
tõch tíơp ăoađn Sony, cođn öng chó giûô cûúng võ Chuê
tõch Höơi ăöìng quaên trõ Ohga chñnh lađ ngûúđi mađ ngađy
nađo, khi cođn lađ möơt sinh viïn, ăaô phï phaân nhûông
chiïịc maây ghi ím do Ibuka vađ Morita lađm ra, vađ cuông
vò quñ troơng tinh thíìn daâm ùn, daâm noâi cuêa chađng
thanh niïn nađy mađ hai öng ăaô thu nhíơn Ohga vađo
lađm cho cöng ty Totsuko vađ troơng duơng vïì sau Sau
ăoâ, öng ăaô cuđng chñnh khaâch Shintaro Ishihara cho
ra ăúđi tíơp tiïíu luíơn gíy “söịc” The Japan that can
say NO vúâi nhûông luíơn ăiïím múâi meê vađ ăíìy tñnh
phï phaân ăöịi vúâi caâch quaên lyâ nïìn kinh tïị cuêa ngûúđi
Myô luâc bíịy giúđ
MÖƠT ĂAƠI SÛÂ KHÖNG HAĐM
Nhûông nùm ăíìu thíơp niïn 1990, mùơc duđ ăaô úê tuöíi
trïn dûúâi 70, Morita víîn di chuýín thûúđng xuýn,
ăùơc biïơt lađ hai thaâng trûúâc khi bõ ăöơt quyơ (1993),
öng ăi ríịt nhiïìu núi Tûđ baên doanh Sony úê Tokyo,
öng bay ăi New Jersey, Washington, Chicago, San
Trang 13quan troơng nhíịt trong ngađnh xuíịt baên úê Myô, nhíơnxuíịt baên quýín saâch Morita seô viïịt.
Ngoađi viïơc gúơi yâ viïịt quýín Musings by Morita,
Peterson cuông coâ cuöơc ăađm thoaơi vúâi Morita vïì aênhhûúêng cuêa Internet vađ truýìn thöng tûúng taâc trongăúđi söịng Öng toê ra hađo hûâng vúâi nhûông víịn ăïì ặúơcnïu ra vađ ăöìng yâ vúâi Peterson rùìng nûúâc Myô ăanglađ trung tím hoaơt ăöơng, öng seô dađnh nhiïìu thúđi gianhún nûôa úê Myô ăïí phöịi húơp cöng viïơc vúâi caâc doanhnhín vađ caâc nhađ cöng nghïơ hoơc Nhûng cún ăöơt quyơngađy 30.11.1993 ăaô giïịt chïịt bao nhiïu dûơ tñnh cuêaMorita, bao nhiïu mong moêi cuêa nhiïìu ngûúđi trûúâctriïín voơng möơt sûơ goâp sûâc hûôu hiïơu cuêa öng vađoviïơc vûơc díơy nïìn kinh tïị Nhíơt Baên ăang “ngaâi nguê”trong cún suy thoaâi Nùm 1994, biïịt lađ Morita khöngthïí höìi phuơc ặúơc nûôa, Chuê tõch Sony Norio Ohgaquýịt ắnh phaêi tòm möơt ngûúđi coâ khaê nùng ặa Sonytiïịn vađo thïị kyê XXI vúâi tíịt caê sûơ tûơ tin cuêa möơt tíơpăoađn ăiïơn tûê bïì thïị taơi nûúâc Nhíơt vađ trïn thïị giúâi.Cuöịi cuđng, vađo ăíìu nùm 1995, öng ăaô choơn NobuyukiIdei vađo vai trođ ngûúđi laônh ăaơo Sony
*
* *Nhû möơt chiïịn binh phaêi giaô tûđ vuô khñ khi cuöơcchiïịn cođn khöịc liïơt, khi mađ nhûông chiïịn lûúơc múêặúđng cho möơt chiïịn thùưng múâi ăaô gíìn kïì, Moritaphaêi tûđ boê moơi dûơ ắnh kïí tûđ nhûông ngađy cuöịi nùm
1993 Cuöơc söịng cuêa öng tûđ ăoâ lađ nhûông ngađy quaylaơi vúâi möơt quaâ khûâ ăaô traêi dađi hún 70 nùm, trong
Ăiïìu oaâi oùm lađ ngađy 30.11.1993 ặúơc choơn lađ
ngađy cöng böị sûơ tiïịp nhiïơm chûâc võ Chuê tõch
Deikanren cuêa Morita cuông lađ ngađy öng bõ ăöơt quyơ
Leô ra ăoâ lađ möơt ngađy kyđ diïơu cuêa ăíịt nûúâc Nhíơt
Baên, vađo thúđi ăïím mađ nïìn kinh tïị ăang rúi vađo möơt
cún suy thoaâi keâo dađi Morita tûđng nuöi möơng caêi
caâch Nhíơt Baên, tûđng töí chûâc nhûông nhoâm thaêo luíơn
trong giúâi chñnh khaâch, doanh nhín, cöng chûâc nhùìm
tòm ra nhûông giaêi phaâp khaê thi cho ăíịt nûúâc Nhiïìu
ngûúđi cho rùìng tònh hònh kinh tïị cuêa Nhíơt Baên luâc
bíịy giúđ seô khaâc ăi ríịt nhiïìu nïịu coâ möơt ngûúđi nhû
Morita úê vađo ắa võ ngûúđi phaât ngön nhín danh giúâi
doanh nghiïơp vađ hoaơt ăöơng vò sûơ nùng ăöơng cuêa
nïìn kinh tïị
Trong möơt bađi viïịt dađi nhan ăïì Akio Morita ăùng
trïn tíơp san Proceedings of the American
Philosophi-cal Society (söị 2, thaâng 6.2001), Peterson ăaô nhùưc
laơi möơt söị kyê niïơm ăaâng nhúâ vïì Morita Öng kïí rùìng
vađo caâi thaâng 11.1993 ăíìy oan nghiïơt ăoâ, öng ăaô
coâ hai cuöơc noâi chuýơn thuâ võ vúâi Morita Trong buöíi
noâi chuýơn thûâ nhíịt, öng gúơi yâ Morita viïịt möơt taâc
phíím múâi tiïịp theo quýín tûơ truýơn Made in
Ja-pan (xuíịt baên nùm 1986) ríịt thađnh cöng cuêa öng.
Öng cuông ăïì nghõ nhan ăïì cuêa taâc phíím nađy seô lađ
Musings by Morita (Nhûông suy ngíîm cuêa Morita),
trong ăoâ Morita seô nïu lïn suy nghô cuêa mònh vïì
nhiïìu víịn ăïì khaâc nhau trong cuöơc söịng Bïn caơnh
ăoâ, öng cuông gúơi yâ ngûúđi baơn lađ Jason Epstein úê nhađ
xuíịt baên Random House, möơt nhín víơt thuöơc hađng
Trang 14moân ăöì chúi öng thñch nhíịt lađ quaê khñ cíìu búm khñhelium coâ thïí ăiïìu khiïín tûđ xa Möîi khi ăi xa vïì,
ñt khi Morita qún mua nhûông moân ăöì chúi hay nhûôngvíơt duơng cú khñ, möîi thûâ hai moân, möơt cho öng vađmöơt Ibuka Nhûông ngađy cođn nhoê, möîi khi chaơy vađophođng cuêa hai öng, Masao tûúêng nhû bûúâc vađo möơtkho ăöì chúi dađnh cho treê nhoê
Khi cođn lađm viïơc chung, trûa nađo Ibuka vađ Moritacuông ngöìi ùn vúâi nhau, ăöi luâc múđi möơt ngûúđi nađoăoâ cuđng ngöìi ùn chung vúâi hai öng taơi phođng ùncöng ty Ngûúđi nađy biïịt roô caâch sùưp xïịp trong vùnphođng cuêa ngûúđi kia nhû chñnh vùn phođng cuêa mònh.Trong phođng lađm viïơc cuêa mònh, Ibuka thónh thoaêngnoâi vúâi ngûúđi thû kyâ: “Cö vađo phođng öng Morita (ăivùưng), xem coâ cođn böơ tuöịc-nú-vit úê ngùn keâo thûâ bacuêa bađn viïịt cuêa öng íịy khöng” Coâ nhûông luâc haingûúđi baơn toâc muöịi tiïu ăaô thû giaôn taơi vùn phođngbùìng möơt vađi vaân víơt tay vúâi nhûông trađng cûúđi ăíìysaêng khoaâi nhû hai chađng thanh niïn míịy chuơc nùmvïì trûúâc
Duđ hai ngûúđi quyâ troơng nhau vađ cuđng möơt chñ hûúângtrong cöng viïơc líu dađi nhûng chuýơn bíịt ăöìng giûôahoơ cuông khöng phaêi lađ khöng coâ Nhûông luâc nhûvíơy, hoơ tòm caâch giaêi quýịt riïng vúâi nhau, khönglađm aênh hûúêng ăïịn cöng viïơc cuêa nhûông ngûúđi khaâc.Ăöịi vúâi chñnh saâch cuêa tíơp ăoađn, trûúâc mùơt nhínviïn, hoơ luön coâ chung möơt tiïịng noâi, khöng ai duđtrong hay ngoađi Sony nghe ngûúđi nađy chó trñch ngûúđikia
ăoâ thúđi gian cöịng hiïịn tuöíi thanh xuín vađ bao nhiïu
cöng sûâc cho hai thûúng hiïơu Totsuko vađ Sony ăaô
chiïịm ăïịn gíìn nûêa thïị kyê (1946-1994) Trïn caâi nïìn
lung linh, múđ aêo cuêa nhûông kyê niïơm quaâ khûâ möơt
thúđi, hai hònh aênh Masaru Ibuka vađ Akio Morita luön
hođa quýơn, ăan xen nhau Hoơ lađ hai baơn ăöìng nghiïơp
gùưn kïịt cuöơc ăúđi nhau cho möơt lyâ tûúêng töịt ăeơp nhíịt
mađ caê möơt thïị hïơ thanh niïn Nhíơt Baên luön öm íịp
Ăoâ lađ súâm ặa ăíịt nûúâc höìi sinh trïn ăöịng tro tađn
tûđ möơt cuöơc chiïịn khöịc liïơt vađ tûđng bûúâc vûơc díơy
nïìn kinh tïị ăïí kõp saânh ngang vúâi caâc cûúđng quöịc
nùm chíu
Nhûông nùm 1990 ăoâ, hùỉn lađ Ibuka vađ Morita ăaô
nhòn laơi quaâ khûâ cuêa mònh vúâi möơt lođng tûơ hađo khi
nïìn kinh tïị Nhíơt Baên ngađy möơt khùỉng ắnh mònh
trong cöơng ăöìng thïị giúâi Ăoâ lađ niïìm tûơ hađo thuíìn
khiïịt cuêa nhûông con ngûúđi hiïịn mònh khöng phaêi
cho lúơi ñch caâ nhín hay möơt tíơp thïí nhoê heơp mađ
lađ cho caê möơt ăíịt nûúâc Ngađy nay, khi vùn phođng
cuêa hoơ ăaô tröịng vùưng, nhûông ngûúđi nûô thû kyâ riïng
cuêa hoơ tûđng höî trúơ hoơ qua hađng chuơc nùm trúđi nay
víîn cođn phuơc vuơ úê Sony, víîn duy trò thoâi quen sùưp
xïịp nhûông quýín saâch, nhûông duơng cuơ ăiïơn tûê ăuâng
võ trñ ngađy nađo cuêa chuâng, nhû möơt sûơ tûúêng nhúâ
hoơ Trong nhûông höìi ûâc cuêa mònh, Masao, ngûúđi con
trai thûâ hai cuêa Morita, víîn nhúâ roô lađ nhûông ngađy
anh cođn nhoê, Ibuka lađ ngûúđi ăam mï tađu ăiïơn, tûđng
lađ Chuê tõch Hiïơp höơi tađu hoêa nhoê Morita thò thñch
sûu tíơp ăađn organ cú khñ, höơp nhaơc, ăađn piano lađ
Trang 15víơy vađ phaêi giaêm thiïíu thua löî trong möơt tònh thïịgíìn nhû tuýơt voơng, víîn khöng hïì coâ chuýơn Moritanaêy sinh ra yâ nghô híịt chín Ibuka Morita víîn luöncho rùìng mònh coâ traâch nhiïơm phaêi baêo vïơ Ibuka,ngûúđi mađ öng víîn mö taê nhû “möơt tím höìn thuíìnkhiïịt vađ giaên dõ” Morita luön bađy toê sûơ khím phuơcIbuka, coi öng nhû möơt trong nhûông ngûúđi nhaơy beântuýơt vúđi trong lônh vûơc cöng nghïơ Coâ möơt giai thoaơicuông ăaâng nhúâ Ăoâ lađ khi ăaô bûúâc vađo ăöơ tuöíi 70(Ibuka sinh nùm 1908), möîi khi rúđi truơ súê, Ibukavíîn ăi möơt mònh Möơt líìn, taơi nhađ ga xe lûêa Tokyo,öng ăi vađo nhađ vïơ sinh cöng cöơng vađ bõ möơt ngûúđilaơ mùơt nhíơn diïơn ra öng röìi lïn tiïịng chađo Chó coâthïị nhûng khi Morita nghe tin nađy, vöơi vađng baâoăöơng vađ cùưt cûê möơt nam nhín viïn luön baâm saâtIbuka möîi khi öng ăi ra ngoađi.
Trong cuöơc söịng riïng, Morita luön coâ tham voơngăaơt ặúơc nhûông thađnh tûơu caâ nhín vađ ặúơc moơi ngûúđinhòn nhíơn, song trong möịi quan hïơ vúâi Ibuka, öngbiïịt qún mònh Hideo Morita nhòn thíịy úê cha anhlođng tíơn tuơy cuêa möơt ặâa em dađnh cho ngûúđi anhlúân cuêa mònh Anh cho rùìng vò böị anh lađ con trûúêngtrong möơt ăaơi gia ằnh coâ nïịp söịng cöí xûa vađ ặúơcnuöi dûúông nhû möơt öng hoađng, mađ nhûông ngûúđinhû thïị thûúđng nuöi trong tiïìm thûâc cuêa hoơ niïìmkhao khaât coâ möơt ngûúđi anh Chñnh Hideo cuông lađcon trûúêng nïn anh chia seê vúâi böị anh niïìm khaokhaât ăoâ
* * *
Noâi vïì möịi quan hïơ giûôa Ibuka vađ Morita, caê bađ
Yoshiko Morita líîn ngûúđi con trai Ibuka lađ Makoto
ăïìu thûđa nhíơn rùìng sûơ gùưn boâ giûôa hai ngûúđi bïìn
chùơt, möơt tònh baơn hïịt sûâc ăùơc biïơt Khi hoơ cuđng
ăau ýịu, hoùơc khi ngûúđi nađy ăïịn thùm ngûúđi kia,
hoơ ngöìi vúâi nhau trong im lùơng, tay nùưm chùơt tay
nhau, nhûông gioơt nûúâc mùưt chaêy dađi trïn maâ Nhûông
gioơt nûúâc mùưt cuêa tònh baơn ýu thûúng, gùưn boâ; cuêa
nhûông kyê niïơm caê möơt thúđi gian khoâ phíịn ăíịu bïn
nhau, ăuê lađm mïìm lođng nhûông con ngûúđi sùưt ăaâ
nhíịt ÚÊ hoơ, khöng chó coâ nhûông böơ oâc vô ăaơi lađm
nïn nhûông ăiïìu thíìn kyđ cho nïìn kinh tïị Nhíơt Baên
mađ cođn coâ nhûông traâi tim cao caê biïịt quyâ troơng möơt
tònh baơn thiïng liïng, kïịt tinh qua bao nhiïu nùm
thaâng nhoơc nhùìn Vúâi ngûúđi em trai Morita lađ Kazuaki,
möịi quan hïơ giûôa hai ngûúđi ăaơt ăïịn mûâc khöng
hiïíu nöíi, viïơc hoơ ăïịn vúâi nhau lađ möơt cú duýn khoâ
ai tin ặúơc Cuông coâ nhûông luâc Ibuka vađ Morita bíịt
ăöìng vúâi nhau tuy khöng coâ gò ăaâng kïí Chùỉng haơn
nhû khi Ibuka ăiïìu xe cuêa tíơp ăoađn ăïí ăi nghó úê
Honolulu ăaô gùơp phaêi sûơ thöịng traâch cuêa Morita,
hoùơc Morita nöíi noâng khi ngûúđi chó huy trûơc tiïịp
cuêa mònh baêo trúơ cho möơt ngûúđi quen biïịt nađo ăoâ
Ăöi luâc bíịt ăöìng cuông xaêy ra trong lônh vûơc quaên
lyâ, nhû khi Ibuka gíìn nhû ặa Sony vađo tònh traơng
phaâ saên vađo nhûông nùm ăíìu thíơp niïn 1960 búêi
viïơc khöng chõu tûđ boê cöng nghïơ Chromatron ăíìy
bíịt trùưc trong viïơc saên xuíịt maây thu hònh mađu
Duđ ặâng trûúâc nhûông tònh huöịng söịng cođn nhû
Trang 16ặúơc giúâi thiïơu vúâi nhau vađ Morita ăaô “phaât phaâo”khöng khoan nhûúơng:
- Thûa öng Minow, töi khöng ûa öng Trûúâc khichuâng ta gùơp nhau, öng ăaô gíy ra cho töi bao nhiïuphiïìn nhiïîu
Cíu noâi nûêa ăuđa nûêa thíơt ặúơc öng Minow ăoânnhíơn möơt caâch nghiïm tuâc Öng muöịn nghe thïmnhûông lúđi giaêi thñch vađ ặúơc Morita kïí laơi cíu chuýơnvïì caâc qui ắnh cuêa FCC ăang gíy khoâ khùn chotíơp ăoađn Sony Tûđ ăoâ, hai ngûúđi trúê thađnh möơt ăöibaơn töịt, vađ khi bay sang Washington ăïí giúâi thiïơusaên phíím múâi lađ maây thu phaât bùng hònh (VTR) nhaônhiïơu U-Matic, Morita khöng qún múđi Minow ăïịn thamdûơ buöíi lïî Luâc ăoâ, Minow hoêi xem öng coâ thïí múđithïm möơt ngûúđi ăïịn dûơ buöíi lïî khöng vađ sau khicoâ sûơ ăöìng tònh cuêa Morita, öng ặa ăïịn möơt ngûúđikhaâch coâ caâi tïn quen thuöơc lađ Henry Kissinger, khiíịy ăang lađ cöị víịn vïì chñnh saâch cuêa Nhađ Trùưng.Möơt tònh baơn ăùìm thùưm giûôa Morita vađ Kissingerăaô naêy sinh trong möơt tònh huöịng bíịt ngúđ nhû thïị.Theo lúđi cuêa Minow noâi vúâi Morita ngađy höm ăoâ, trongtûúng lai, Kissinger seô trúê thađnh möơt nhín víơt ríịtquan troơng cuêa nûúâc Myô Tuy nhiïn, líìn gùơp ăoâ giûôahai ngûúđi chó keâo dađi khoaêng 15 phuât
Hai nùm sau, khi Henry Kissinger ăaô lađ Ngoaơitrûúêng, hai ngûúđi gùơp laơi nhau trong möơt buöíi chiïuăaôi taơi Tokyo vađ Morita caêm thíịy vui khi Kissingernhíơn ra öng ngay Kissinger vöìn vaô chađo öng trûúâc:
“Chađo öng Morita”
Trong möịi quan hïơ giûôa Morita vúâi xaô höơi phûúng
Tíy, möơt ăiïìu ăaô trúê thađnh ặúng nhiïn khi Sony
höơi nhíơp vúâi thïị giúâi bïn ngoađi, Morita cuông coâ nhûông
kyê niïơm síu sùưc Ăiïìu nađy ặúơc öng kïí laơi trong
chûúng cuöịi cuđng cuêa taâc phíím Made in Japan Nùm
1962, sau khi cöng ty Sony Myô, tûâc SONAM, vûđa
trođn hai tuöíi vađ mùơt hađng ti-vi transistor cuêa Sony
ăaô ặúơc thõ trûúđng chíịp nhíơn vúâi möơt triïín voơng
tiïu thuơ ngađy cađng röơng lúân thò UÊy ban Truýìn thöng
liïn bang Myô (FCC) ăaô coâ möơt qui ắnh ăííy Morita
vađ caâc ăöìng nghiïơp vađo möơt tònh thïị khoâ khùn Ăoâ
lađ qui ắnh tíịt caê ti-vi baân ra trïn thõ trûúđng Myô ăïìu
phaêi lùưp ăùơt böơ thu tñn hiïơu UHF (Ultra-High
Fre-quency: siïu cao tíìn) vađ VHF (Very-High FreFre-quency:
cûơc cao tíìn), mùơc duđ vađo thúđi ăiïím trïn, coâ ríịt ñt
ăađi truýìn hònh phaât tñn hiïơu UHF Luâc íịy, Sony ăang
saên xuíịt caâc kiïíu daâng ti-vi thíơt goơn nheơ, trong ăoâ
coâ nhaôn hiïơu nöíi tiïịng Tummy vi lađ möơt loaơi
ti-vi chaơy pin coâ mađn hònh 4 inch, do ăoâ ti-viïơc cađi ăùơt
thïm böơ thu tñn hiïơu UHF lađ caê möơt thaâch thûâc lúân
Mùơt khaâc, söị tiïìn ăíìu tû thïm cho kyô thuíơt nađy (lađm
tùng giaâ thađnh saên phíím) khöng ặúơc buđ ăùưp möơt
caâch tûúng xûâng búêi hiïơu quaê cuêa viïơc sûê duơng kïnh
UHF, vò nhû trïn ăaô noâi, luâc ăoâ daơng tñn hiïơu nađy
cođn xuíịt hiïơn quaâ thûa thúât trïn hïơ thöịng truýìn
hònh
Ăiïìu ăaâng noâi nûôa lađ öng Newton Minow, chuê tõch
cuêa FCC luâc bíịy giúđ, ríịt quan tím ăïịn nïìn kinh
tïị Nhíơt Baên Trong möơt höơi nghõ, Morita vađ Minow