Các biện pháp quản lý đổi mới việc thực hiện phương pháp giảng dạy tại viện đại học mở hà nội

Yêu cầu đổi mới việc thực hiện phương pháp giảng dạy ở 1.5.. Các biện pháp quản lý đổi mới việc thực hiện phương pháp giáng... Vấn đề cốt lõi của cái cách giáo dục là phái đổi mới từ mục

TẠI VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI■ ■ ■ ■ m

LUẬN VĂN THẠC sĩ KHOA HỌC GIÁO DỤC ■ ■ ■ ■

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS ĐẶNG XUÂN HẢI

HẢ NỘI - 2004

M Ụ C L Ụ C

LỜI CẢM ON

NHỮN(; c ụ m t ừ v i ế t t ắ t

CHƯƠNG 1: C ơ SỚ LÝ LUẬN VỂ QUẢN LÝ Đ ổ i MỚI VIỆC THỤC HIỆN

1.4.1 Yêu cầu đổi mới việc thực hiện phương pháp giảng dạy ở

1.5 Vận dụng lý luận về quản lý sự thay đối trong nhà trường đôi với

1 5 1 T h a y đ ổ i v à q u ả n lý s ự t h a y đ ổ i t r o n g n h à t r ư ờ n g 31

2.2 Thực trạng quản lý đổi mới việc thực hiện phương pháp giảng

2 2 1 T h ự c t r ạ n g p h ư ơ n g p h á p g i ả n g d ạ y h ệ c h í n h q u y t ạ i K h o a

N g o ạ i n g ữ V i ệ n Đ ạ i h ọ c M ở H à N ộ i 4 0

2 2 2 T h ự c I r ạ n g c á c y ế u t ố ả n h h ư ở n g t ớ i đ ổ i m ớ i v i ệ c t h ự c h i ệ nphương pháp giảng dạy hệ chính quy tại Khoa Ngoại ngữ Viện Đại học

2 2 3 T h ự c t r ạ n g c ô n g t á c q u ả n l ý đ ổ i m ớ i v i ệ c t h ự c h i ệ n p h ư ơ n g pháp giảng dạy hệ chính quy tại Khoa Ngoại ngữ Viện Đại học Mở

3.1 Các biện pháp quản lý đổi mới việc thực hiện phương pháp giáng

3 1 1 X â y d ụ n g q u i t r ì n h q u á n l ý đ ổ i m ớ i v i ệ c t h ự c h i ệ n p h ư ơ n g

3 1.2 X â y d ự n g k ế h o ạ c h t u y ế n d ụ n g , h ồ i d ư ỡ n g , n â n g c a o t r ì n h đ ộ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ giảng dạy

3 2 1 K h ả o s á t t í n h c ầ n t h i ế t c ủ a c á c b i ệ n p h á p 92

3 2 2 K h ả o s á t t í n h k h ả t h i c ủ a c á c b i ệ n p h á p 933.2.3 Tổng hợp về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 94

PHỤ LỤ C

1 Lý do chọn đè tài

1 1 X u t h ế p h á t t r i ể n

B ư ớ c s a n g t h ê k ý X X I , t h ế g i ớ i đ à c ó n h i ề u b i ế n đ ổ i s â u s ắ c v é k i n h t ế -

xã hội cùng với những thành tựu nháy vọt của khoa học-kỹ thuật và sự bùng

nổ mạnh mẽ của công nghệ thông tin Đỏ xây dựng một nền móng vững chắc

đ á p ứ n g v ớ i n h ữ n g b i ế n đ ổ i đ ó , g i ả i p h á p c ó ý n g h ĩ a q u y ế t đ ị n h v à c ư b á n n h ấ t

ớ mỗi quốc gia là tăng cường đầu tư cho nguồn lực con người Đặc biệt, trong điều kiện của nước ta, khi nguồn lực vật chất, nguồn lực tài chính còn hạn hẹp thì nguồn lực con người là quý báu nhất và đóng vai trò quyết định.

Với nhiệm vụ chuẩn bị cho xã hội đội ngũ lao động kế cận giàu tiềm năng, sự nghiệp G D -Đ T nói chung và giáo dục đại học nói riêng đang đứng trước nhũng yêu cầu mới Giáo dục phải tạo nên những sán phẩm đào tạo thích nghi cao với thị trường lao động, với đầy đủ các phẩm chất, năng lực, chủ động và sáng tạo Vì lẽ đó, cải cách giáo dục đang là một đòi hỏi cãp thiết mang tính toàn cầu Vấn đề cốt lõi của cái cách giáo dục là phái đổi mới từ mục tiêu, chương trình, nội dung và phương pháp giáo dục.

Với phương châm coi giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm tới sự nghiệp đổi mới này.

N g h ị q u y ế t T W 2 K h o á V III đ ã đ ề r a c h ủ t r ư ơ n g : “Đổi mới mạnh m ẽ phương pháp giáo dục-đào tạo, khắc phục lối truyền thụ m ột chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiến tiên và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm báo điêu kiện và thời gian tự học , tự nghiên cứu cho học sinh, nhát là sinh

viên đại học". [ 17, tr 41 ]

V ă n k i ệ n Đ ạ i h ộ i đ ạ i b i ế u t o à n q u ố c l ầ n t h ứ I X k h ẳ n g đ ị n h : “Tiếp tục nàng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi m ói nội dung , phương pháp

dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục Phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của học sinh, sinh viên”.ị 18,tr 109Ị

Những tư tưởng chỉ đạo trên của Đang đã được thê chế hoá trong nhiều văn hán, đặc biệt được nhấn mạnh trong luật giáo dục Khoản b, Điều 36 đã chí

r o : " P h ư ơ n g p h á p g i á o d ụ c đ ạ i h ọ c p lid i c o i tr ọ n g v iệ c b ồ i dư âtìiị nứiiíỊ lực lự

h ọ c, tự n g h iê n cứ u , tạ o d iê u k iện clio người liọ c p h ú t triể n tư d u y sáiìíỊ t ạ o, rèn

lu y ệ n kỳ n ă n g th ự c h à n h , th a m g ia n g h iên c ử u, th ự c n q h iệ m , ứng dụỉìiị" Ị 4 7 ]

Chính phủ cũng đã ban hành Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010,

v ớ i m ụ c t i ê u c h i ê n l ư ợ c là: “Đ ổ i m ớ i và h iện đ ạ i h o á p h ư ơ n g p h á p iỊÌáo d ụ c

C h u y ể n từ v iệ c tr u y ề n d ạ t tri thứ c thụ đ ộ n q , ỉh ầ v íỊÌảniỊ, tr ò gh i sư nạ hướniỊ chỉn ngư ời h ọ c c h ủ đ ộ n g tư d u y tro n g quá trìn h tiế p c ậ n tri th ứ c [ 4 , t r 3 9 ]

T ó m l ạ i, s ự c ầ n t h i ế t đ ổ i m ớ i v i ệ c t h ự c h i ệ n p h ư ơ n g p h á p g i ả n g d ạ y l à một chủ trương của Đảng, Nhà nước và cũng là xu thế phát triển tất yếu của

n ề n g i á o d ụ c n ư ớ c t a

1.2 T i n h h ì n h t h ự c t r ạ n g

Mặc dù được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, nhất là của các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục, nhưng nhìn chung bức tranh tổng thể của giáo dục Việt Nam còn có những khiếm khuyết, đặc biệt ở việc thực hiện phương pháp giảng dạy nói chung và phương pháp giáng dạy ớ bậc đại học nói riêng.

Trong vài năm trớ lại đây, hoạt động đổi mới phương pháp giảng dạy đã được các trường Đại học-Cao đẳng, các cấp quản lý ngành giáo dục- đào tạo, các giảng viên quan tâm hơn và coi đó như là nội lực quan trọng của ngành cần phải được khai thác để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo.

Tuy nhiên, một thực tế là, trong các trường đại học hiện nay, phần lớn các giảng viên vẫn sử dụng phương pháp theo kiểu thuyết trình một chiều, thụ động Sức ỳ của cách dạy, cách học cũ đã trở thành nếp nghĩ, thói quen của các nhà quản lý, giảng viên, sinh viên và của cả xã hội Từ nhiều năm nay, các phong trào đổi mới phương pháp giảng dạy chỉ dấy lên một thời gian rồi lại rơi

v à o i m l ặ n g v à v i ệ c t h ự c h i ệ n p h ư ơ n g p h á p g i ả n g d ạ y t h e o k i ể u t r u y ề n t h ố n g vẫn ngự trị trong các nhà trường.

1.3 T í n h c ấ p t h i ế t c ủ a v ấ n đ ể

Triển khai đổi mới việc thực hiện PPGD ớ nhà trường đại học còn chậm

là một trong các nguyên nhân khiến cho hoạt động dạy học đại học chưa đạt

đ ư ợ c c h ấ t l ư ợ n g v à h i ệ u q u á m o n g m u ố n D o v ậ y , đ ổ i m ớ i v i ệ c t h ự c h i ệ n phưưng pháp giáng dạy ở bậc đại học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của sinh viên nhàm đáp ứng được những đòi hỏi của nền kinh tê-xã hội trớ thành nhiệm vụ cấp bách đật ra cho ngành giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng.

1.4 L ự a c h ọ n đ ề t à i

Không ngừng nâng cao chất lượng dạy học là yêu cầu của xã hội đối với

c á c t r ư ờ n g đ ạ i h ọ c h i ệ n n a y , t r o n g đ ó c ó V i ệ n Đ ạ i h ọ c M ớ H à N ộ i M ớ i v ừ a tròn 10 nám tuổi, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, các cấp quán lý nhà trường và thầy trò Viện Đại học Mở Hà Nội luôn nhận thức được rằng cần

p h ả i n ỗ l ự c h ơ n n ữ a t r o n g v i ệ c k h ẳ n g đ ị n h v ị t r í c ủ a m ì n h , h o à n t h à n h t ố t s ứ mạng giáo dục được giao Hoạt động dạy học luôn được nhà trường đặt trọng

s ố q u a n t â m n h i ề u n h ấ t T r ư ớ c y ê u c ầ u đ ố i m ớ i c ủ a g i á o d ụ c , V i ệ n Đ ạ i h ọ c

M ở H à N ộ i c ó đ ị n h h ư ớ n g t r i ể n k h a i m ạ n h m ẽ h o ạ t đ ộ n g đ ổ i m ớ i v i ệ c t h ự c hiện phương pháp giảng dạy trước hết là cho hệ chính quy của Viện trong trong những năm học sáp tới.

Do vậy, nghiên cứu các biện pháp quản lý đổi mới việc thực hiện phương pháp giảng dạy sao cho quá trình dạy học đạt được hiệu quả cao nhất, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đại học đang là một yêu cầu đặt ra đối với các cán bộ quản lý và giảng viên của Viện Đại học mở Hà Nội Đó cũng là vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý giáo dục - đào tạo mà tác giả đang theo học.

Xuất phát từ ý nghĩa và tính cấp thiết nêu ở trên, tác giả đã lựa chọn

n g h i ê n c ứ u “C ác biện pháp quản lý đôi mới việc thực hiện phương pháp giảng dạy tại Việtt Đ ại học M ở Hà N ộ i” làm để tài luận văn tốt nghiệp Cao

học, chuyên ngành Quán lý giáo dục.

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đ ổ i m ớ i v i ệ c t h ự c h i ệ n p h ư c t n g p h á p g i ả n g d ạ y (đ ổ i m ớ i c á c h thức triển

k h a i n ộ i clim ạ ẹ iả n ẹ d ạ y v à c á c h thức t ổ ch ứ c h o ạ t đ ộ n q n h ậ n thứ c c h o sin h

v iê n tr o n g q u á trìn h g iả n g d ạ y n liằ m thự c h iện đ ư ợ c m ụ c tiêu d ạ y h ọ c ) g ó p phần nàng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.

3 Khách thè, đối tượng nghiên cứu

8 Những đóng góp của luận văn

CHƯƠNG 1

C ơ SỎ LÝ L U Ậ N V Ể Q U Ả N LÝ Đ ổ i MỚI VIỆC THỤC HIỆN

P H Ư Ơ N G P H Á P GIẢNG DẠY ĐẠI HỌC 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

“Đ ổ i m ớ i m ụ c tiê u , n ộ i cluiìi>, chươtìiị trìn h và ph ư ơn íỊ p h á p íỊÌáo d ụ c "

th iế t k ế vù d u y trì m ộ t m ô i tr ư ờ n 1 > m à troniỊ đ ó c á c c á n h â n là m việ c với nhau

1.2 Các khái niệm cơ bán vé quản lý

s

trong c á c n h ó m , c ó thê hoàn tliànli c á c lìlìiệm VII và cức m ụ c tiêu d ã dinh"

p h ú , p h ứ c t ạ p B ớ i v ậ y , c á c b i ệ n pháp q u á n lý c ũ n g r ấ t đ a d ạ n g v à p h á i l u ô n

đ ư ợ c n h à q u á n lý s ử d ụ n g l i n h h o ạ t , s á n g t ạ o

N g h i c n c ứ u v ề k h o a h ọ c q u ả n lý , t á c g i á T r ầ n Q u ố c T h à n h n c u r a 4 b i ệ n

p h á p q u a n l ý c h í n h [ 4 9 , t r 6 - 8 ] Đ ó là: B iện p h á p r lm y ế t p h ụ c ; B iện p h á p liànli

c liín h -íô c liứ c ; B iện p h á p kinli tế; B iện p h á p tâ m lý- ÍỊÌÚO d ụ c

h à n h th e o cíườniỊ lô i, n ạ u ỵê/ỉ lý c ủ a Đání> th ê h iện d ư ợ c tính c h ấ t c ủ a nhà

trườm> X H C N V iệ t n a m m à tiêu đ iể m h ộ i tụ là q íia trìn h ílạ y học-ỊỊÌáo d ụ c thê

h ệ trẻ ; d ư a h ệ ỳ á o d ụ c tới m ụ c tiêu d ự kiến , tiến lên tr ạ n g th ủ i m ớ i \'ê chất"

12

( 4 5 t r 3 5 1.

- T á c g i á N g u y ễ n Q u ố c C h í - N g u y ê n T h ị M ỹ L ộ c c h o r ă n g : "Q uán lý

ỊỊiáo dục là hoạt dộng có V thức bằng cách vận chìm’ cức quy luật klìácli quan

( lid c á c c ấ p q u á n lý Ịịìáo d ụ c tá c líộniỊ đ ế n to à n b ộ h ệ th ốn íị ỊỊÌáo d ụ c n h ấ m

p h ạ m c ủ a c h ủ t h ể q u ả n lý đ ế n tậ p th ê ÍỊÌÚO viên , h ọ c sin h , đ ế n những lực lượn ạ ẹ iá o d ụ c írotỉíỊ v à niỊoài trườn ự n h ằ m h u y đ ộ n g h ọ c ù n g c ộ n g t á c, p h o i

h ợ p , th a m ,1>ia v à o m ọ i h o ạ t d ộ n g c ủ a n h ủ trư ờ n ạ là m c h o q u á trình n à y vận liàiilì m ộ t c á c h tối ưu tớ i v iệ c h o à n th àn h m ụ c tiêu d ự kiến" [ 5 0 , tr 1 1 ị.

/ ó m l ạ i, " Q u à n lý n h à trư ở n g là m ộ t C/IIÚ trìn h tá c tíộiìiị c ó V íliức (Tức clộníỊ ỉhòiii> q u a c á c c h ứ c tìùnịị q u à n ly, th e o c á c níỊnỵêii lá c ílịnh hướng và o

m ụ c tiêu Ịịiứo d ụ c , b ằ n g c á c b iệ n p h á p c/iuín lý h ợ p với c á c d ố i tượng q u á n lý ) c ủ a b ộ m á y q u â n lý n h ủ trư ờ n g lê lì k h á ch th ê q u á n lý (M ọ i người th a m ÍỊÌCI q u á trìnli g i á o d ụ c và d à o tạ o c ù a nhủ trưởniỊ, c á c HíỊitồìì lực, d iê u kiện

1.2.4.2 Quản lý quá trình dạy học

Q u ả n l ý Q T D H l à q u ả n l ý m ộ t q u á t r ì n h x ã h ộ i , m ộ t q u á t r ì n h s ư p h ạ m

d ặ c t h ù , n ó t ồ n t ạ i n h ư l à m ộ t h ệ t h ố n g b a o g ồ m n h i ề u t h à n h t ố c ấ u t r ú c

Q u ả n l ý q u á t r ì n h d ạ y h ọ c l à "lìệ th ố n g n h ữ n g tá c đ ộ n g c ó m ụ c đ ích , có

k ế h o ạ c h h ợ p q u \ lu ậ t c ủ a c h ủ t h ể q u á n lý, n h ằ m là m c h o q u á trìn h d ạ y h ọ c vặn h à n h th e o đ ư ở n g lố i c ủ a Đ ả n g , N h à nư ớc, th ự c h iệ n đ ư ợ c nhữníỊ y ê u cầ u

c ủ a n ề n iỊÌáo d ụ c x ã liộ i tr o n g v iệ c đ à o tạ o c o n n g ư ờ i th e o tiê u clu iẩ n c ủ a tliời

d ạ i, tậ p tru n g v à o h o ạ t đ ộ n iỊ d ạ y h ọ c v à g iá o d ụ c d ư a h ệ vậ n đ ộ n g từ trạ n g tliá i b a n đ ầ u đ ế n m ụ c tiêu " [ 5 3 , t r 4 ]

• Mục tiêu quản lý quá trình dạy học:

M ụ c t i ê u q u á n l ý q u á t r ì n h d ạ y h ọ c l à c h ấ t l ư ợ n g d ạ y h ọ c t o à n d i ệ n c h o

h ọ c s i n h , s i n h v i ê n v ớ i c á c t i ê u c h u ẩ n v ề c h í n h t r ị , t ư t ư ở n g , đ ạ o đ ứ c , v ă n h o á ,

k h o a h ọ c k ỹ t h u ậ t , t h ể c h ấ t đ ư ợ c q u y đ ị n h t r o n g m ụ c t i ê u g i á o d ụ c M ộ t c á c h

c h u n g n h ấ t , m ụ c t i c u q u ả n lý q u á t r ì n h d ạ y h ọ c là:

n h ằ m tạ o c h o n g ư ờ i học' k h ả n ă n g p h á t triể n trí tu ệ, g ó p p liầ n h o à n thiện

Đ ặ c trưng 3 : P P D H p h ả n á n h c á c h thứ c tr a o đ ổ i th ô n g tin g iữ a g iá o viên và

h ọ c sin h , sin h viên tr o n g q u á trìn h d ạ y liọc.

I r a o đ ổ i n h ữ n g k i n h n g h i ệ m , h i ế u b i ế t v ổ c á c v ấ n đ ề h ọ c t ậ p , đ ể c ọ x á t t h ô n gtill, đ á n h t h ứ c t i ề m n ă n g c ủ a n g ư ờ i h ọ c t r o n g q u á t r ì n h l ĩ n h h ộ i

1.3.3 Phương pháp dạy học đại học

1.3.3.1 Khái niệm phương pháp dạy học đại học

n g h iên c ứ u, th e o h ư ở n g rè n lu yện k ỹ n ă n g thự c h à n h g ió i, k ỹ n ă n g d ặ t và I>iài

q u y ế t vấn đ ề ; rèn lu y ệ n tú c p h o n g lù m v iệ c c ô n g n g h iệ p , c ỏ tính tô ch ứ c kỷ

2 0

lu ật, c ó tín h to á n lìiệu q u á K /tn v ên klìíclì sinlì viên p h á t h n x tr í tướniỊ tưựniỊ,

ó c tìm tò i SÚHỊỊ tạ o t r o n g liọ c tậ p , n g h iên cứu" Ị4 8 , t r 9 |

G D Đ H T h e o P G S T S N g ô D o ã n Đ ã i : "Xã h ộ i h iện đ ạ i đ ò i h ỏ i ở sin h viên tố t

n ạ h iệ p nhữ>ií> p h ẩ m c h ấ t k h á c với c á c x ã h ộ i trư ớ c d â y Đ ó k h ô n g p h ả i là Iihữin’ c o n HÍỊIỈỜÌ th u ộ c n h iều k iến thứ c s á c h x ở m à là n h ữ n g c o n ngư ời n ă n g (ỉộni>, b i ế t lu ôn lu ô n tự lù m g ià u kiến th ứ c vù vậ n d ụ n g m ộ t c á c h sá n g tạ o nliữiix k iê n th ứ c ấ y ílể ịỊ Ì ả i q u y ế t c á c vấn d ê tro n g c u ộ c số n g " 116 , t r 7 3 ]

~>1

1.4.3 Các yêu tỏ ảnh hường tới đổi mới việc thực hiện phương pháp giang dạv đại học

K h i n g h i ê n c ứ u c á c v ấ n đ ề Q L N T v à q u ả n l ý Q T D H , c h ú n g t a có t h ế

h i ế u m ộ t c á c h b i ệ n c h ứ n g n h ấ t l à c o i t r ọ n g c á 9 y ế u t ố c ủ a Q T D H : M ụ c tiớ ii(M ), N ộ i d u n g ị N ) , P h ư ơ n g p lìá p ( P ) , N g ư ờ i cỉạy(T h), N ẹ ư ờ i h ọ c (T r), K iể m tra dứnti g iá (K t- Đ ịỉ) , Đ i ề u kiện p h ư ơ n g tiện d ạ y h ọ c ( Đ k ) , M ô i trườnÍỊ d ạ y

k h á c n h a u T h e o T S Đ ặ n g X u â n H ả i : “V a i tr ò c ủ a g iả n g v iê n đ ạ i h ọ c là g iú p

ch o sin h viên tìm k iê m , lự a c h ọ n , x ử lý n ộ i d u n g đ ể b iế n tri th ứ c c ủ a n h ản lo ạ i

v ề lĩnh v ự c k h o a h ọ c n à o đ ó th à n h s ở hữu c ủ a m ìn h đ ế từ đ ỏ tự s á n g tạ o ra n ộ i (luniỊ m ớ i c h o b ả n th â n ” [ 2 4 ]

1.4.4.3 Vai trò của đôi mới việc thực hiện phương pháp giảng dạy đối với chát lượng và hiệu quà dạy học